{"id":9404,"date":"2016-04-10T17:47:00","date_gmt":"2016-04-10T17:47:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=9404"},"modified":"2022-04-12T19:04:52","modified_gmt":"2022-04-12T19:04:52","slug":"diamentowy-pyl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/diamentowy-pyl\/","title":{"rendered":"Diamentowy py\u0142"},"content":{"rendered":"\n

Wa\u017cne jest to zmys\u0142owe prze\u017cycie. Moment, w kt\u00f3rym cz\u0142owiek znajduje si\u0119 naprzeciwko dzie\u0142a sztuki. Ten jeden moment powinien by\u0107 intensywnym do\u015bwiadczeniem. Potem mo\u017cna o tym sobie oczywi\u015bcie jeszcze poczyta\u0107, ale do\u015bwiadczy\u0107 mo\u017cna tylko tu i teraz, kiedy stoi si\u0119 przed dzie\u0142em. (\u2026) Moim zdaniem nie ma ersatzu dla tego niemal fizycznego do\u015bwiadczenia1<\/sup>.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

Erika Hoffmann-Koenige<\/p>\n\n\n\n

Teologowie \u015bredniowieczni wieczn\u0105 szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 wyobra\u017cali sobie jako visio beatifica, nieustanny \u201eogl\u0105d\u201d, kt\u00f3ry \u201euszcz\u0119\u015bliwia\u201d tego, kt\u00f3ry patrzy. Pisze o tym Manfred Sommer w ksi\u0105\u017cce Zbieranie2<\/sup>, dodaj\u0105c, \u017ce tym obiektem by\u0142 B\u00f3g, mieszcz\u0105cy w sobie wszystko to, co warte ogl\u0105dania, dlatego mo\u017cna by\u0142o go ogl\u0105da\u0107 bez ko\u0144ca. Takie by\u0142o pierwotne rozumienie vita contemplativa, \u017cycia kontemplacyjnego. Kiedy ta dotycz\u0105ca nieba wizja przenosi si\u0119 na ziemi\u0119, uciele\u015bniona zostaje mo\u017ce najpe\u0142niej w\u0142a\u015bnie w do\u015bwiadczaniu sztuki. Ona jest wydobyciem z ziemskich do\u015bwiadcze\u0144 pierwiastk\u00f3w niezwyk\u0142ych, troch\u0119 diamentem powstaj\u0105cym z w\u0119gla, troch\u0119 per\u0142\u0105 tworz\u0105c\u0105 si\u0119 wok\u00f3\u0142 sprawiaj\u0105cego cierpienie ziarnka piasku. Czasem po prostu pi\u0119knem ulotno\u015bci samego piasku lub g\u0142\u0119bokiej czerni o potencjale ciep\u0142a lub diamentu, zawartej w kawa\u0142ku w\u0119gla.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nan Goldin, Taboo! and Jimmy Paulette in the bathroom, NYC, 1991, odbitka barwna cibachrome, 76,2 x 101,6 cm \u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jednym ze sposob\u00f3w przeniesienia tego stanu nieprzerwanej, nieograniczonej godzinami zwiedzania kontemplacji w rzeczywisto\u015b\u0107, jest kolekcjonowanie dzie\u0142 sztuki, zapewniaj\u0105ce obcowanie ze sztuk\u0105 na co dzie\u0144, w\u0142\u0105czenie jej w swoj\u0105 przestrze\u0144 prywatn\u0105, a co za tym idzie \u2212 wewn\u0119trzn\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Daje ono mo\u017cliwo\u015b\u0107 ogl\u0105dania prac w dziennym \u015bwietle, zmieniaj\u0105cym si\u0119 ze wzgl\u0119du na pory dnia i roku, okazj\u0119 do uzupe\u0142nienia zmys\u0142u wzroku dotykiem i nieograniczon\u0105 ilo\u015bci\u0105 czasu na odczytanie sens\u00f3w zawartych w dziele sztuki. <\/p>\n\n\n\n

Kolekcja Hoffmann to jedna z najwa\u017cniejszych prywatnych kolekcji sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. <\/p>\n\n\n\n

Stworzyli j\u0105 ma\u0142\u017ce\u0144stwo Erika i Rolf Hoffmannowie. Od \u015bmierci m\u0119\u017ca w 2001 roku Erika sama rozwija kolekcj\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Im bardziej co\u015b jest warte zobaczenia, tym jest cenniejsze. To sprawia, \u017ce kolekcjonowanie opr\u00f3cz stwarzania warunk\u00f3w do stania si\u0119 \u201ewidzem idealnym\u201d, ma tak\u017ce swoj\u0105 dwuznaczno\u015b\u0107. \u0141atwo zmienia si\u0119 w gr\u0119 o w\u0142adz\u0119, a jedn\u0105 z jego motywacji mo\u017ce by\u0107 zamiast vita contemplativa \u2013 ch\u0119\u0107 manifestowania swoich mo\u017cliwo\u015bci, gdy zamiast do\u015bwiadczenia na pierwszy plan wysuwa si\u0119 ekonomia.<\/p>\n\n\n\n

Podej\u015bcie Eriki i Rolfa Hoffmann\u00f3w do kolekcjonowania sprawia, \u017ce pozostaj\u0105 poza tym nurtem.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nan Goldin, Joey at the Love Ball, NYC, 1991, odbitka barwna cibachrome, 76,2 x 101,6 cm \u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mimo \u017ce ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 mia\u0142a i ma wp\u0142yw na rynek sztuki, a zakupy prac wspieraj\u0105 tw\u00f3rc\u00f3w, to jednak warto\u015b\u0107 kolekcji od pocz\u0105tku chcieli mierzy\u0107 nie warto\u015bci\u0105 finansow\u0105 czy ilo\u015bci\u0105 prac, ale tym, co daje kontakt z nimi. <\/p>\n\n\n\n

Ta postawa w du\u017cej mierze wynika z ich drogi, kt\u00f3ra doprowadzi\u0142a ich do kolekcjonowania sztuki. W \u017cyciu Eriki Hoffmann-Koenige sztuka pojawi\u0142a si\u0119 za spraw\u0105 drugiego \u015blubu jej matki (kt\u00f3ra by\u0142a lekark\u0105) z Heinrichem Dattenbergiem, dyrektorem Muzeum Abteiberg w M\u00f6nchengladbach. <\/p>\n\n\n\n

Istot\u0105 zbior\u00f3w tego muzeum by\u0142y g\u0142\u00f3wnie dzie\u0142a ekspresjonist\u00f3w, wi\u0119c po doj\u015bciu nazist\u00f3w do w\u0142adzy zosta\u0142y one zakwalifikowane jako entartete Kunst i w du\u017cej mierze zniszczone lub rozproszone. <\/p>\n\n\n\n

Na pocz\u0105tku lat 50. instytucji nie by\u0142o sta\u0107 na powt\u00f3rny zakup obraz\u00f3w ekspresjonist\u00f3w, dlatego ojczym Eriki postanowi\u0142 przypomnie\u0107 o tych zaprzepaszczonych zbiorach przynajmniej za po\u015brednictwem ekspresjonistycznych grafik. W poszukiwaniu takich dzie\u0142 podejmowa\u0142 liczne podr\u00f3\u017ce, tak\u017ce do Holandii i Belgii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nan Goldin, Misty and Jimmy Paulette in the taxi, NYC, 1991, odbitka barwna cibachrome, 76,2 x 101,6 cm \u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Widz\u0105c zainteresowanie Eriki, zabiera\u0142 j\u0105 ze sob\u0105. W jej wspomnieniach pojawia si\u0119 wymowny szczeg\u00f3\u0142 \u2013 kiedy dzieci z mijanych miejscowo\u015bci widzia\u0142y auto z niemieck\u0105 rejestracj\u0105 potrafi\u0142y je oplu\u0107, jednak kiedy wkracza\u0142a razem z ojczymem do dom\u00f3w kolekcjoner\u00f3w i konserwator\u00f3w sztuki, spotykali si\u0119 zawsze z otwarto\u015bci\u0105 i go\u015bcinnym przyj\u0119ciem.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b przestrze\u0144 sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej stawa\u0142a si\u0119 \u015bwiatem wolno\u015bci, bez wojny i bez granic. <\/p>\n\n\n\n

Pami\u0119taj\u0105c to odczucie, Erika zdecydowa\u0142a si\u0119 na studia z historii sztuki, mimo sprzeciwu matki, kt\u00f3ra obawia\u0142a si\u0119 o przysz\u0142o\u015b\u0107 finansow\u0105 c\u00f3rki, nazywaj\u0105c te studia \u201edrzewem, na kt\u00f3rym nie ro\u015bnie chleb\u201d. Przysz\u0142o\u015b\u0107 pokaza\u0142a, \u017ce ten l\u0119k by\u0142 niepotrzebny. <\/p>\n\n\n\n

Na studiach Erika pozna\u0142a Rolfa Hoffmanna, syna za\u0142o\u017cyciela firmy van Laack produkuj\u0105cej luksusowe koszule i zarazem b\u0142yskotliwego mened\u017cera w rodzinnej firmie. <\/p>\n\n\n\n

Po \u015blubie wsp\u00f3lnie w\u0142\u0105czyli si\u0119 w rozw\u00f3j przedsi\u0119wzi\u0119cia, wkr\u00f3tce urodzi\u0142a im si\u0119 tr\u00f3jka dzieci, Erika zacz\u0119\u0142a projektowa\u0107 wzory tkanin, a p\u00f3\u017aniej kolekcje mody damskiej. <\/p>\n\n\n\n

Starali si\u0119 jednak, aby sztuka wsp\u00f3\u0142czesna by\u0142a ca\u0142y czas obecna w ich \u017cyciu. W latach 60. odwiedzali wystawy i wernisa\u017ce w poszukiwaniu inspiracji do wzor\u00f3w tkanin, w 70. stali si\u0119 aktywni w ko\u0142ach mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki (tak zwanych Kunstverein), zak\u0142adanych w ka\u017cdej wi\u0119kszej miejscowo\u015bci w Niemczech. Du\u017c\u0105 rol\u0119 dla ich znajomo\u015bci najnowszych tendencji w sztuce mia\u0142y tak\u017ce kolejne edycje Documenta w Kassel, a tak\u017ce blisko\u015b\u0107 muzeum w M\u00f6nchengladbach, kt\u00f3rego dyrektorem zosta\u0142 wkr\u00f3tce legendarny Johannes Cladders, skoncentrowany na prezentacji sztuki, kt\u00f3ra dzi\u015b nale\u017cy do kanonu, a wtedy by\u0142a kontrowersyjna, m.in. minimal artu i konceptualizmu. Przyk\u0142adowo, swoj\u0105 pierwsz\u0105 wystaw\u0119 muzealn\u0105 mia\u0142 tam w\u00f3wczas jeszcze nieznany Joseph Beuys. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Nan Goldin, Nan after being battered, NYC, 1984, odbitka barwna cibachrome, 76,2 x 101,6 cm \u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wiele czasu sp\u0119dzali na rozmowach z artystami, poznawaniu ich motywacji i zg\u0142\u0119bianiu istotnych dla \u00f3wczesnego spo\u0142ecze\u0144stwa problem\u00f3w poruszanych w sztuce.<\/p>\n\n\n\n

Mimo \u017ce \u015bwiadomie si\u0119gali do sztuki, aby wzbogaci\u0107 swoje \u017cycie, to jednak nie mieli zamiaru zosta\u0107 kolekcjonerami \u2013 w zbuntowanych latach 60. posiadanie obiekt\u00f3w sztuki kojarzy\u0142o si\u0119 im raczej z materializmem bur\u017cuazji, z kt\u00f3rym nie chcieli mie\u0107 nic do czynienia. <\/p>\n\n\n\n

Pierwsza praca pojawi\u0142a si\u0119 w ich domu przez przypadek: w 1968 roku Erika Hoffmann-Koenige otworzy\u0142a w M\u00f6nchengladbach sw\u00f3j butik, a w pustej niszy nad wej\u015bciem, w kt\u00f3rej pierwotnie musia\u0142a si\u0119 znajdowa\u0107 figura Madonny lub wizerunek kt\u00f3rego\u015b ze \u015bwi\u0119tych, umie\u015bci\u0142a pulsuj\u0105c\u0105 niebieskim \u015bwiat\u0142em rze\u017ab\u0119 Signal greckiego artysty Panagiotisa Vasilakisa Takisa z kr\u0119gu Grupy ZERO. <\/p>\n\n\n\n

Jednak ze wzgl\u0119du na potencjalne rozpraszanie przeje\u017cd\u017caj\u0105cych obok kierowc\u00f3w, Sygna\u0142 musia\u0142 zosta\u0107 usuni\u0119ty i tak trafi\u0142 do domu Hoffmann\u00f3w. Erika Hoffmann-Koenige w jednym z wywiad\u00f3w por\u00f3wna\u0142a jego pojawienie si\u0119 do zjedzenia owocu z drzewa wiadomo\u015bci dobrego i z\u0142ego \u2212 po tej pracy przysz\u0142y kolejne, a oni na co dzie\u0144 zacz\u0119li \u017cy\u0107 otoczeni sztuk\u0105. Odwaga artyst\u00f3w do p\u00f3j\u015bcia za tym, co ich porusza, do zmiany regu\u0142 i odkrywania w ten spos\u00f3b tego, co nowe, ponoszenia ryzyka artystycznego i osobistego sta\u0142y si\u0119 dla nich modelem tego, co sztuka mo\u017ce wnie\u015b\u0107 w ich \u017cycie. Poza nielicznymi wyj\u0105tkami kupowali g\u0142\u00f3wnie prace niedawno powsta\u0142e, b\u0119d\u0105ce w zgodzie ze swoim czasem i pozwalaj\u0105ce go lepiej zrozumie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

W otwartym dla zwiedzaj\u0105cych w soboty lofcie w centrum Berlina, mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 tworzon\u0105 od niemal 50 lat w oparciu o takie za\u0142o\u017cenia kolekcj\u0119. Pokazywana jest na powierzchni 1400 metr\u00f3w kwadratowych na dw\u00f3ch pi\u0119trach dawnej fabryki w zau\u0142ku Sophie-Gips-H\u00f6fe w dzielnicy Mitte. <\/p>\n\n\n\n

Pierwsz\u0105 prac\u0105, na kt\u00f3r\u0105 natrafiamy ju\u017c w holu wej\u015bciowym, jest naturalnej wielko\u015bci posta\u0107 \u2212 \u017celazna rze\u017aba Antony’ego Gormley’a, kt\u00f3rej powierzchnia \u2013 albo sk\u00f3ra \u2013 dopiero pod wp\u0142ywem naszego spojrzenia ujawnia si\u0119 jako z\u0142o\u017cona z tysi\u0119cy g\u0119sto umieszczonych, okr\u0105g\u0142ych i maj\u0105cych g\u0142adkie zako\u0144czenia pr\u0119t\u00f3w ze stali szlachetnej \u2013 tak, jakby ta ciemna ludzka figura mia\u0142a nieos\u0142oni\u0119te nerwy (Under my skin, 1997).<\/p>\n\n\n\n

Znajduj\u0105ce si\u0119 na wy\u017cszych poziomach pomieszczenia stwarzaj\u0105 wra\u017cenie otwartych, go\u015bcinnych i zapraszaj\u0105cych. Du\u017ce pofabryczne okna sprawiaj\u0105, \u017ce do \u015brodka swobodnie przenika przestrze\u0144 Berlina. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zuzanna Janin, Walka, 2001, wideo, 9 min. 8 sek.\u00a0\u00a9 <\/strong>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Sama sztuka sytuuje si\u0119 na przeci\u0119ciu poj\u0119\u0107 \u201eprywatne\u201d i \u201epubliczne\u201d, polegaj\u0105c w du\u017cej mierze na ujawnianiu przez artyst\u00f3w najbardziej osobistych do\u015bwiadcze\u0144. Podobnie jest jednak z jej prezentacj\u0105 \u2013 z jednej strony kontakt z dzie\u0142ami sztuki w oryginale mamy okazj\u0119 mie\u0107 zazwyczaj w muzeach i galeriach wywodz\u0105cych si\u0119 z przestrzeni sakralnych, takich jak Museion, czyli Dom Muz na Akropolu, albo \u015bwi\u0105ty\u0144, w kt\u00f3rych od \u015bredniowiecza sztuka znajdowa\u0142a swoj\u0105 przestrze\u0144 oddzia\u0142ywania, z drugiej strony wystawiennictwo \u0142\u0105czy si\u0119 z tradycj\u0105 znajduj\u0105cych si\u0119 w prywatnych domach i pa\u0142acach Kunstkammer, czyli gabinet\u00f3w osobliwo\u015bci, prezentuj\u0105cych zadziwiaj\u0105ce obiekty z pogranicza natury, sztuki i horroru, maj\u0105ce budzi\u0107 zachwyt go\u015bci i by\u0107 pretekstem do rozmowy. Tylko samo do\u015bwiadczenie sztuki, nawet je\u015bli stoimy w t\u0142umie innych zwiedzaj\u0105cych wystaw\u0119, jest do\u015bwiadczeniem prywatnym \u2013 chocia\u017c mo\u017cna si\u0119 nim dzieli\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W przestrzeni Kolekcji Hoffmann te obie tradycje prezentacji sztuki przenikaj\u0105 si\u0119, a w\u0119dr\u00f3wka przez otwieraj\u0105ce si\u0119 w miar\u0119 zwiedzania przestrzenie prowadzi do niezwyk\u0142ych spotka\u0144. <\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c w pierwszych pomieszczeniach zostajemy skonfrontowani z wielkoformatowymi, katastroficznymi kompozycjami fotograficznymi Astrid Klein, a kiedy wchodzimy do niewielkiego saloniku zaczynaj\u0105 na nas oddzia\u0142ywa\u0107 niesko\u0144czon\u0105 ilo\u015bci\u0105 kombinacji barwnych, pi\u0119kne, ale i przera\u017caj\u0105ce nuklearnymi konotacjami sitodruki z serii Zachody s\u0142o\u0144ca Andy’ego Warhola. Swoje w\u0142asne strefy oddzia\u0142ywania maj\u0105 poetyckie prace Felixa Gonzaleza-Torresa, mobile Jeana Tinguelego, a tak\u017ce dekonstruuj\u0105ce i sk\u0142adaj\u0105ce na nowo j\u0119zyk rze\u017aby obiekty Isy Genzken. <\/p>\n\n\n\n

Ekspozycja zmienia si\u0119 co roku, tworz\u0105c nowy uk\u0142ad i nowe, odkrywaj\u0105ce inne oblicza prac zale\u017cno\u015bci przestrzenne. Mo\u017ce prezentowa\u0107 wchodz\u0105ce w sk\u0142ad kolekcji prace takich artyst\u00f3w, jak El Lissitzky, Marcel Broodthaers, Lucio Fontana, Eduardo Chillida, Fran\u00e7ois Morellet, Andy Warhol, Allen Jones, Jean Tinguely, Hermann Nitsch, Arnulf Rainer, A. R. Penck, Georg Baselitz, Gerhard Richter, Richard Serra, Mike Kelley, Valie Export, Nan Goldin, Bruce Nauman, Nobuyoshi Araki, G\u00fcnther F\u00f6rg, Isa Genzken, Georg Herold, Vanessa Beecroft, Monica Bonvicini, Silvia Kolbowski, Olga Chernysheva\u2026 W kolekcji s\u0105 tak\u017ce prace polskich artyst\u00f3w: Katarzyny Kobro i Henryka Sta\u017cewskiego, Katarzyny Kozyry i Zuzanny Janin, a autork\u0105 rze\u017aby-trawnika na dziedzi\u0144cu jest Teresa Murak. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Vanessa Beecroft, VB 55.004, Neue Nationalgalerie, Berlin, 2005, cyfrowa odbitka barwna oprawiona w technologii Diasec, 178 x 228 cm \u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Miejsce szczeg\u00f3lne, bo niezmienne od momentu wprowadzenia si\u0119 Hoffmann\u00f3w, zajmuje znajduj\u0105ca si\u0119 na czo\u0142owej \u015bcianie wysokiej sali, wielobarwna, tr\u00f3jwymiarowa praca malarska Franka Stelli z 1989 roku, w zasadzie hybryda z pogranicza malarstwa i rze\u017aby nale\u017c\u0105ca do grupy prac Moby Dick.<\/p>\n\n\n\n

Obszary intensywnej obecno\u015bci prac przenikaj\u0105 si\u0119 z daj\u0105cymi im dobrze wybrzmie\u0107 obszarami pustki, tworz\u0105c swobodn\u0105, opart\u0105 na dialogu prac ze sob\u0105 i z przestrzeni\u0105, wibruj\u0105c\u0105 kolorem narracj\u0119. Sprawia to, \u017ce pojawiaj\u0105 si\u0119 skojarzenia z Peggy Guggenheim i jej Palazzo Venier dei Leoni w Wenecji, gdzie przestrze\u0144 mieszkalna wsp\u00f3\u0142brzmi z przestrzeni\u0105 poszukiwa\u0144 artystycznych w kongenialny spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

Jednak mimo tych nasuwaj\u0105cych si\u0119 mimowolnie skojarze\u0144, Erika Hoffmann-Koenige nie tylko umieszcza prace w przestrzeni, kieruj\u0105c si\u0119 motywacjami estetycznymi, ale udost\u0119pniaj\u0105c swoj\u0105 kolekcj\u0119, stosuje \u015bwiadom\u0105 strategi\u0119 kszta\u0142towania ramy dla jak najpe\u0142niejszego do\u015bwiadczania dzie\u0142 sztuki. <\/p>\n\n\n\n

Po to, aby mo\u017cna by\u0142o si\u0119 skupi\u0107 na tym, jakie prace rzeczywi\u015bcie s\u0105, a nie na odczytywaniu ich poprzez pryzmat znanych nazwisk, nie ma przy nich podpis\u00f3w. Erika Hoffmann-Koenige lub przewodnicy, w kt\u00f3rych towarzystwie zwiedza si\u0119 wystaw\u0119, nie opowiadaj\u0105 o pracach z pozycji swojej wiedzy, tylko o\u015bmielaj\u0105 go\u015bci do dania sobie prawa do osobistych spostrze\u017ce\u0144. <\/p>\n\n\n\n

Dopiero po zako\u0144czonym zwiedzaniu go\u015bcie dostaj\u0105 list\u0119 wszystkich prac. Podobny cel ma nietworzenie katalog\u00f3w corocznych ods\u0142on kolekcji. Zmusza to do tego, aby nie odk\u0142ada\u0107 swojego uwa\u017cnego odbioru prac na p\u00f3\u017aniej. <\/p>\n\n\n\n

Jedyn\u0105 form\u0105, za po\u015brednictwem kt\u00f3rej zmieniaj\u0105ce si\u0119 konstelacje prac zostaj\u0105 utrwalone, s\u0105 wydawane przy okazji ka\u017cdej ekspozycji Pasa\u017ce. Ich nazwa nie przez przypadek nawi\u0105zuje do Waltera Benjamina i jego idei flaneura zbieraj\u0105cego do\u015bwiadczenia w\u0119dr\u00f3wki przez Pary\u017c. <\/p>\n\n\n\n

Hoffmannowskie Pasa\u017ce zawieraj\u0105 spostrze\u017cenia i notatki dotycz\u0105ce odbioru danej prezentacji (autorstwa zar\u00f3wno widz\u00f3w, jak i pracownik\u00f3w kolekcji), cytaty, wiersze i fotografie przestrzennych uk\u0142ad\u00f3w prac.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b Erika Hoffmann-Koenige utrudnia odwiedzaj\u0105cym stanie si\u0119 konsumentami sztuki. Daje im w zamian kolejne etapy odbioru: najpierw przyjemno\u015b\u0107 zmys\u0142ow\u0105, p\u00f3\u017aniej pojawiaj\u0105ce si\u0119 w kontakcie z prac\u0105 emocje, a nast\u0119pnie zainspirowan\u0105 nimi refleksj\u0119 intelektualn\u0105, mog\u0105c\u0105 mie\u0107 wp\u0142yw na wybory podejmowane w \u017cyciu. <\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Odej\u015bcie od obiektu na rzecz idei \u0142\u0105czy si\u0119 z wa\u017cn\u0105 dla Eriki Hoffmann-Koenige koncepcj\u0105 sztuki Josepha Beuysa. Od szaman\u00f3w, kt\u00f3rzy uratowali go, kiedy w czasie drugiej wojny \u015bwiatowej jako pilot Wehrmachtu zosta\u0142 zestrzelony nad Krymem, przej\u0105\u0142 wiar\u0119 w uzdrawiaj\u0105cy zwi\u0105zek materii i ducha, i przeni\u00f3s\u0142 ich my\u015blenie do swojej sztuki. \u0141\u0105czy\u0142a si\u0119 z tym tak\u017ce rozwini\u0119ta przez niego koncepcja rze\u017aby spo\u0142ecznej. Za artystami awangardy uwierzy\u0142 on we wp\u0142yw sztuki na kszta\u0142t spo\u0142ecze\u0144stwa i to, \u017ce sztuka mo\u017ce dokona\u0107 jego transformacji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Fragment przestrzeni Kolekcji Hoffmann, Berlin: Pipilotti Rist, Mutaflor, 1996, projekcja w zaprojektowanej przez artystk\u0119 przestrzeni audiowizualnej Frommer Audiovision Raum, 1996\u00a0\u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ta idea mia\u0142a do pewnego stopnia wp\u0142yw na decyzje Eriki i Rolfa Hoffmann\u00f3w zwi\u0105zane ze zgromadzonymi przez nich dzie\u0142ami sztuki. <\/p>\n\n\n\n

Kr\u00f3tko po upadku \u017celaznej kurtyny podj\u0119li oni pierwsz\u0105 pr\u00f3b\u0119 podzielenia si\u0119 swoim do\u015bwiadczeniem sztuki z innymi. Zam\u00f3wili u Franka Stelli architektoniczny projekt Kunsthalle w Dre\u017anie, aby stworzy\u0107 tam instytucj\u0119 prezentuj\u0105c\u0105 sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, ze zmieniaj\u0105cymi si\u0119 wystawami opartymi na wypo\u017cyczeniach z r\u00f3\u017cnych mi\u0119dzynarodowych prywatnych kolekcji sztuki \u2013 zwykle \u201eniewidzialnych\u201d ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j prywatny charakter i zawieraj\u0105cych prace we wschodnich Niemczech ca\u0142kowicie nieznane. Jednak do wsp\u00f3\u0142pracy z miastem nie dosz\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

Po niepowodzeniu tego projektu, wci\u0105\u017c poruszeni powt\u00f3rnym zjednoczeniem Niemiec, Hoffmannowie przenie\u015bli si\u0119 do Berlina, \u017ceby przy pomocy najcenniejszego, co posiadali \u2013 swoich dzie\u0142 sztuki \u2212 wsp\u00f3\u0142uczestniczy\u0107 w rozwoju zrastaj\u0105cego si\u0119 na powr\u00f3t miasta i w jego transformacji, wspieraj\u0105c w ten spos\u00f3b te procesy. Kolekcj\u0119 Hoffmann otworzyli w 1997 roku, pocz\u0105tkowo spotykaj\u0105c si\u0119 z nieufno\u015bci\u0105 mieszka\u0144c\u00f3w, z czasem jednak zajmuj\u0105c wa\u017cne miejsce w kulturalnym pejza\u017cu miasta.<\/p>\n\n\n\n

***<\/p>\n\n\n\n

Dla widz\u00f3w w \u0141odzi kolekcjonerka wykreowa\u0142a \u2212 podobnie jak kiedy\u015b zrobi\u0142a to dla publiczno\u015bci odwiedzaj\u0105cej j\u0105 w Berlinie \u2212 osobiste do\u015bwiadczenie spotkania z pracami m.in. takich artyst\u00f3w jak Jean-Michel Basquiat, Vanessa Beecroft, Monica Bonvicini, Dan Flavin, Isa Genzken, Nan Goldin, Felix Gonzalez-Torres, Steve Mac Queen, Pipilotti Rist czy Andy Warhol. Prezentacja kolekcji poza prywatn\u0105 przestrzeni\u0105 Eriki Hoffmann-Koenige to szczeg\u00f3lna sytuacja. Do tej pory jedynym takim przypadkiem by\u0142a zorganizowana w Dre\u017anie w 2009 roku wystawa Mit dem Fahrrad zur Milchstrasse (Drog\u0105 mleczn\u0105 na rowerze).<\/p>\n\n\n\n

Tak jak w przypadku wystawy w Berlinie, zamierzon\u0105 strategi\u0105 sta\u0142y si\u0119 intuicja, przygoda, a tak\u017ce zderzanie przeciwie\u0144stw. Jak sama m\u00f3wi o idei wystawy: \u201eChcia\u0142am pokaza\u0107 to, co mnie porusza i da\u0107 widzom mo\u017cliwo\u015b\u0107 u\u015bwiadomienia sobie swoich w\u0142asnych uczu\u0107 i przemy\u015ble\u0144. Zale\u017cy mi na wykreowaniu dialogu mi\u0119dzy pracami r\u00f3\u017cnych artyst\u00f3w i momentami r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, tak, aby o\u015bmieli\u0107 odbiorc\u00f3w do wymiany my\u015bli\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Dzielenie do\u015bwiadczenia tych prac z innymi powtarza w pewien spos\u00f3b tak\u017ce gest Josepha Beuysa, kt\u00f3ry w 1981 roku, w akcie poparcia dla ruchu Solidarno\u015bci, przyjecha\u0142 do Muzeum Sztuki w \u0141odzi, przywo\u017c\u0105c z Nadrenii P\u00f3\u0142nocnej-Westfalii jako dar zbi\u00f3r swoich prac, okre\u015blany jako Polentransport, i w ten spos\u00f3b doprowadzaj\u0105c do symbolicznego scalenia Europy Wschodniej i Zachodniej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andy Warhol, Bez tytu\u0142u (Torso Painting), 1977, sitodruk i olej na p\u0142\u00f3tnie, 91 x 140 x 5 cm\u00a0\u00a9<\/strong> <\/em>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

To rodzaj daru Eriki Hoffmann-Koenige dla \u0141odzi \u2212 chcia\u0142a, \u017ceby pojawi\u0142y si\u0119 tu obrazy, rze\u017aby, fotografie, kt\u00f3rych zwykle nie da si\u0119 tu obejrze\u0107: unikalne, energetyczne i o du\u017cej sile ra\u017cenia. Kontekstem mo\u017ce by\u0107 tu te\u017c sala neoplastyczna, znana Erice z wcze\u015bniejszych wizyt w \u0141odzi \u2212 co\u015b, co promieniuje kolorem w sercu szarego miasta i staje si\u0119 poprzez to wprawiaj\u0105cym je w ruch bij\u0105cym sercem. <\/p>\n\n\n\n

Mimo cz\u0119sto atrakcyjnej formy, nie jest to sztuka \u0142atwa. Raczej konfrontacyjna, prowokuj\u0105ca, rozwijaj\u0105ca jako do\u015bwiadczenie. O niewygodzie uwa\u017cnego patrzenia opowiada film Steve’a McQueena, artysty i re\u017cysera (m.in. Wstyd, 2011), w kt\u00f3rego ciasnym kadrze wida\u0107 palec artysty natarczywie pr\u00f3buj\u0105cy dotkn\u0105\u0107 oka aktorki Charlotte Rampling. <\/p>\n\n\n\n

Wa\u017cnym w\u0105tkiem, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 na wystawie, jest podziwiana przez Hoffmann\u00f3w od pocz\u0105tku tworzenia ich kolekcji walka, jak\u0105 arty\u015bci tocz\u0105 ze sztuk\u0105 i o sztuk\u0119. Tu, jako punkt wyj\u015bcia mo\u017cna postrzega\u0107 prac\u0119 Zuzanny Janin Walka (2001). Bia\u0142y ring, na kt\u00f3rym artystka walczy z pot\u0119\u017cnym bokserem Przemys\u0142awem Salet\u0105, staje si\u0119 te\u017c polem sztuki, prostok\u0105tn\u0105 powierzchni\u0105 obrazu, a tak\u017ce geometrycznymi regu\u0142ami modernizmu. Takie zestawienie sytuuje t\u0119 prac\u0119 w bardzo ciekawym kontek\u015bcie \u2013 praca Janin w Polsce do tej pory pokazywana by\u0142a g\u0142\u00f3wnie w kontek\u015bcie idei feministycznych i by\u0142a cz\u0119sto tylko prost\u0105 ilustracj\u0105 walki kobiety z m\u0119\u017cczyzn\u0105. W zaproponowanym przez Erik\u0119 Hoffmann uj\u0119ciu staje si\u0119 du\u017co bardziej wielowymiarowa. Mo\u017cna przez jej pryzmat patrze\u0107 na pozosta\u0142e prace na wystawie, zw\u0142aszcza te wpisuj\u0105ce si\u0119 w nurt geometrii i jego negacj\u0119: Monument dla V. Tatlina Dana Flavina, Tuftonboro I Franka Stelli, architektoniczne obrazy G\u00fcnthera F\u00f6rga, czy te\u017c rze\u017aby Moniki Bonvicini, Isy Genzken i Kathariny Grosse.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Andy Warhol, Portret, 1980, tusz sitodrukowy, farba na bazie polimer\u00f3w syntetycznych na p\u0142\u00f3tnie z diamentowym py\u0142em, 159 x 159 cm \u00a9<\/strong>Sammlung Hoffmann, Berlin<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wa\u017cny staje si\u0119 te\u017c w\u0105tek zwi\u0105zany z definiowaniem w\u0142asnej to\u017csamo\u015bci w \u015bwiecie bezustannych przemian. Ten problem porusza kilka prac, w tym odnosz\u0105cy si\u0119 na jednym z poziom\u00f3w znaczeniowych do sytuacji \u201ekolorowej\u201d mniejszo\u015bci w USA wielkoformatowy rysunek Jean-Michela Basquiata i skrzynia transportowa \u201ezastemplowana\u201d przez niego m.in. ideogramami subkultury Hobo, w\u0142\u00f3cz\u0119g\u00f3w zarabiaj\u0105cych dorywczymi pracami, poprzez to wzbogacona o dodatkowe znaczenia egzystencjalne (Erika Hoffmann wspomina, \u017ce kiedy razem z m\u0119\u017cem mieli okazj\u0119 rozmawia\u0107 z Basquiatem w D\u00fcsseldorfie, spyta\u0142: \u201eWy kupili\u015bcie t\u0119 skrzyni\u0119? Chcia\u0142em by\u0107 w niej pochowany\u201d. To by\u0142a ich ostatnia rozmowa, nied\u0142ugo potem uzale\u017cniony od narkotyk\u00f3w Basquiat zmar\u0142). <\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3ba walki o swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 widoczna jest tak\u017ce w poliptyku, w kt\u00f3ry na \u015bcianie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 zdj\u0119cia spo\u0142eczno\u015bci queer autorstwa Nan Goldin.<\/p>\n\n\n\n

Te prace, w bezpo\u015bredni spos\u00f3b pokazuj\u0105ce intymno\u015b\u0107, w\u0142\u0105czaj\u0105 si\u0119 w silnie odczuwalny na wystawie w\u0105tek mi\u0142osny. Wida\u0107, \u017ce kolekcja by\u0142a elementem relacji dwojga tworz\u0105cych bliski zwi\u0105zek ludzi. Dlatego obok prac wywodz\u0105cych si\u0119 z geometrii jest te\u017c wiele rozpi\u0119tych mi\u0119dzy erotyk\u0105 a intymno\u015bci\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Tak jest w przypadku w\u0142\u0105czaj\u0105cej swoje cia\u0142o w obr\u0119b sztuki Pipilotti Rist w pracy Mutaflor, a tak\u017ce w znajduj\u0105cych si\u0119 na przeciwleg\u0142ym biegunie dokumentacjach hermetycznych performans\u00f3w Vanessy Beecroft, kt\u00f3ra konfrontuje widz\u00f3w galerii z nagimi modelkami i za ich po\u015brednictwem (poniek\u0105d pokazuj\u0105c wyzwanie, jakim jest stani\u0119cie naprzeciwko dzie\u0142a sztuki i konfrontacja z nim) zadaje pytanie o to, co dzieje si\u0119 pomi\u0119dzy tymi dwoma grupami, jakie s\u0105 ich relacje i intencje. <\/p>\n\n\n\n

Najbardziej bezpo\u015brednio z sam\u0105 histori\u0105 kolekcji zwi\u0105zany jest portret pokazuj\u0105cy jej za\u0142o\u017cycieli. Podw\u00f3jny (cho\u0107 wielokrotny) portret Eriki i jej m\u0119\u017ca zosta\u0142 stworzony przez Andy’ego Warhola w jego studio w Nowym Jorku w 1980 roku. Zr\u00f3\u017cnicowane w kolorze kwatery z naniesionymi metod\u0105 serigrafii fotograficznymi, stylizowanymi na wizerunki gwiazd Hollywood portretami Eriki i jej m\u0119\u017ca zosta\u0142y pokryte farb\u0105 z domieszk\u0105 diamentowego py\u0142u. <\/p>\n\n\n\n

Cenny, a zarazem sprowadzony do py\u0142u sk\u0142adnik mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 metafor\u0105 my\u015blenia Eriki i Rolfa Hoffmann\u00f3w o ich kolekcji, kt\u00f3ra nie d\u0105\u017cy do bycia pomnikiem, ale zachowuj\u0105c w pami\u0119ci w\u0142a\u015bciwo\u015bci diament\u00f3w i ich blask, staje si\u0119 czym\u015b ulotnym i przemijaj\u0105cym, przeliczalnym tylko na do\u015bwiadczenie.<\/p>\n\n\n\n

*Marta Sk\u0142odowska, historyczka sztuki, studiowa\u0142a na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim i Rheinische Friedrich-Wilhelms-Universit\u00e4t Bonn, stypendystka Robert Bosch Stiftung w Westf\u00e4lischer Kunstverein w M\u00fcnster (2009-2010). Autorka tekst\u00f3w o sztuce, pracuje w Muzeum Miasta \u0141odzi, gdzie w latach 2015-2016 realizowa\u0142a projekt Karl Dedecius. Literatura \u2212 Dialog \u2013 Europa po\u015bwi\u0119cony problematyce t\u0142umaczenia.<\/p>\n\n\n\n

1<\/sup> Erika Hoffmann-Koenige, wywiad w ramach Collecting Now, projektu Uniwersytetu Technicznego w Berlinie, luty 2010.<\/p>\n\n\n\n

2<\/sup> Manfred Sommer, Zbieranie, Warszawa 2003.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marta Sk\u0142odowska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[115],"class_list":["post-9404","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-erika_hoffmann-koenige"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9404","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=9404"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9404\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":9445,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/9404\/revisions\/9445"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=9404"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=9404"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=9404"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}