Obserwuj\u0105c pi\u0119kne d\u0142onie Katarzyny, szczerze zazdro\u015bci\u0142em Duchowi \u015bw. wp\u0142ywu, jaki wywiera\u0142 na moj\u0105 wsp\u00f3\u0142pasa\u017cerk\u0119. Po dw\u00f3ch godzinach podr\u00f3\u017cy w\u0142a\u015bciwie got\u00f3w ju\u017c by\u0142em ulec, gdy zniecierpliwiona moim wahaniem Kasia nieoczekiwanie zmieni\u0142a strategi\u0119. Zacz\u0119\u0142a gwa\u0142townie przestrzega\u0107 mnie przed konsekwencjami dalszego oporu. Grozi\u0142a, \u017ce je\u015bli nie przejrz\u0119 na oczy i odrzuc\u0119 ten wyj\u0105tkowy dar, kt\u00f3ry teraz mi oferuje, czeka mnie niszcz\u0105cy ogie\u0144 nieudanych zwi\u0105zk\u00f3w, piek\u0142o na\u0142og\u00f3w i lata bezowocnej szamotaniny. Fanatyzm Katarzyny, podobnie jak wcze\u015bniej irracjonalizm i seksistowska polityka ksi\u0119dza, zniech\u0119ci\u0142y mnie trwale do wszelkiej aktywno\u015bci religijnej. Postanowi\u0142em zaj\u0105\u0107 si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 polityczn\u0105.<\/p>\n\n\n\n
By\u0142 wrzesie\u0144 osiemdziesi\u0105tego roku i karnawa\u0142 Solidarno\u015bci szybko si\u0119 rozkr\u0119ca\u0142. Nasta\u0142 czas radosnej bezideowo\u015bci, kt\u00f3ra przetrwa\u0142a stan wojenny i zacz\u0119\u0142a zanika\u0107 dopiero w drugiej po\u0142owie dekady. W komunizm nie wierzy\u0142 ju\u017c nikt. Oficjalna pa\u0144stwowa ideologia ogranicza\u0142a si\u0119 do symbolicznego sztafa\u017cu, pustych rytua\u0142\u00f3w i dziwacznego \u201ej\u0119zyka\u201d, kt\u00f3ry nale\u017ca\u0142o opanowa\u0107, je\u015bli si\u0119 chcia\u0142o robi\u0107 karier\u0119 w aparacie w\u0142adzy. Wyb\u00f3r ideowej to\u017csamo\u015bci zast\u0105pi\u0142 prosty podzia\u0142: my \u2212 spo\u0142ecze\u0144stwo i oni \u2013 w\u0142adza. Zasadniczo po obu stronach barykady rzeczywisto\u015b\u0107 by\u0142a postrzegana podobnie, a r\u00f3\u017cnice dotyczy\u0142y jedynie jej oceny. Jak uj\u0105\u0142 to zgrabnie przes\u0142uchuj\u0105cy mnie na okoliczno\u015b\u0107 kolporta\u017cu wywrotowej prasy kapitan SB, Ryszard Janik: \u201ejak my wam nie przypierdolimy, to Ruscy was zapierdol\u0105\u201d. W naszej dyskusji kluczowym faktem by\u0142a oczywi\u015bcie rola Ruskich, kt\u00f3rej istotnemu znaczeniu \u017caden z nas nie zaprzecza\u0142. <\/p>\n\n\n\n
Bezideowo\u015b\u0107 nie oznacza\u0142a wcale, \u017ce w antykomunistycznej opozycji nie by\u0142o \u201eprawicy\u201d i \u201elewicy\u201d. (O ile dobrze pami\u0119tam, Korwin-Mikke pl\u00f3t\u0142 podobne farmazony jak obecnie). Ale dla tzw. og\u00f3\u0142u nie mia\u0142o to wi\u0119kszego znaczenia, jedynym istotnym pytaniem by\u0142o: jak dobi\u0107 komun\u0119, kt\u00f3r\u0105 wspiera\u0142 ju\u017c wy\u0142\u0105cznie strach, konformizm i oboj\u0119tno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n
Pierwsze oznaki nowych czas\u00f3w pojawi\u0142y si\u0119 niepostrze\u017cenie. <\/p>\n\n\n\n Po 1985 roku w tzw. \u201edrugim obiegu\u201d, mi\u0119dzy literatur\u0105 pi\u0119kn\u0105, filozofi\u0105 i esejami historycznymi, coraz liczniej zacz\u0119\u0142y pojawia\u0107 si\u0119, wcze\u015bniej niemal niewyst\u0119puj\u0105ce, dzie\u0142a z zakresu ekonomii. Zmienia\u0142y si\u0119 intelektualne mody. Pod koniec lat osiemdziesi\u0105tych nikt ju\u017c nie chcia\u0142 dyskutowa\u0107 o So\u0142\u017cenicynie, Herbercie ani Hannie Arendt. Na sam d\u017awi\u0119k s\u0142owa \u201eHorkheimer\u201d wszyscy odwracali si\u0119 ze wzgard\u0105. Towarzyskie powodzenie zapewnia\u0142y ju\u017c tylko dwa nazwiska: Friedman i Hayek. H a y e k i F r i e d m a n. To has\u0142o otwiera\u0142o drzwi na najbardziej nawet snobistyczne prywatki. Wystarczy\u0142o stwierdzi\u0107: \u201enie ma czego\u015b takiego jak darmowe obiady\u201d, a ka\u017cdy od razu chcia\u0142 ci postawi\u0107 piwo. Nigdy nie przeczyta\u0142em Drogi do zniewolenia, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o Konstytucji wolno\u015bci, ale co bardziej rozgarni\u0119ci znajomi wy\u0142uszczyli mi zasadnicze idee tych dzie\u0142: pa\u0144stwo jest z\u0142e, a rynek dobry. Jego niewidzialna r\u0119ka poprowadzi ka\u017cdego, kto jest: zdolny, pracowity, inteligentny, uparty, elastyczny, obdarzony refleksem i otwarty na innowacje do zamo\u017cno\u015bci osobistego spe\u0142nienia. Bogacenie si\u0119 jest chwalebne i moralnie uzasadnione. Opory, jakie budzi w nas dzia\u0142alno\u015b\u0107 obliczona jedynie na zysk, wynikaj\u0105 z lat indoktrynacji, jakiej byli\u015bmy poddani w czasach realnego socjalizmu. Im wi\u0119cej ludzi bogatych, tym mniej ludzi biednych i ta pora\u017caj\u0105ca logika zaw\u0142adn\u0119\u0142a moj\u0105 wyobra\u017ani\u0105. A poza tym \u2212 to ju\u017c nie by\u0142a ideologia! To by\u0142o zwyk\u0142e, poprawne rozumowanie, od kt\u00f3rego najwyra\u017aniej odwyk\u0142em ci\u0105gle zaprz\u0105taj\u0105c sobie g\u0142ow\u0119 sprawami, nad kt\u00f3rymi normalny cz\u0142owiek w normalnym pa\u0144stwie w og\u00f3le si\u0119 nie zastanawia\u0142. <\/p>\n\n\n\n Kiedy tylko Joanna Szczepkowska og\u0142osi\u0142a koniec komunizmu, po-rzuci\u0142em g\u0142upie rojenia o zostaniu powie\u015bciopisarzem. Zar\u00f3wno rodzi-na, jak i ca\u0142a konstytuuj\u0105ca si\u0119 w\u0142a\u015bnie nowa przestrze\u0144 symboliczna, krzycza\u0142y, \u017ce przeznaczona mi jest wielka kariera w biznesie. Postano-wi\u0142em sprytnie zainwestowa\u0107 ci\u0119\u017cko zarobione na saksach dolary. Do sp\u00f3\u0142ki z koleg\u0105 otworzy\u0142em hurtowni\u0119 ksi\u0105\u017cek. Niestety, nasz biznes nie uwzgl\u0119dni\u0142 szybko zmieniaj\u0105cych si\u0119 trend\u00f3w. Ksi\u0119garnie w naszym mie\u015bcie upada\u0142y jedna po drugiej, a my zostali\u015bmy z d\u0142ugami i po\u0142ow\u0105 nak\u0142adu dzie\u0142a: Husserl i poszukiwanie pewno\u015bci. Znale\u017ali\u015bmy wariata, kt\u00f3ry wzi\u0105\u0142 Husserla za p\u00f3\u0142 ceny, a uzyskane w ten spos\u00f3b \u015brodki prze-znaczyli\u015bmy na zakup 40 wiertarek od stoj\u0105cych na skraju bankructwa zak\u0142ad\u00f3w \u201eCelma\u201d. Niestety, z konceptu wypo\u017cyczalni elektronarz\u0119dzi zosta\u0142y nici, bowiem odm\u00f3wiono nam kredytu na cykliniarki. Odkuli\u015bmy si\u0119 troch\u0119, sprzedaj\u0105c wiertarki ze znacznym zyskiem, ale wtedy nasza sp\u00f3\u0142ka rozpad\u0142a si\u0119 z powodu licznych nieporozumie\u0144 zwi\u0105zanych z pozabiznesowym wykorzystaniem lokalu, w kt\u00f3rym prowadzili\u015bmy dzia\u0142alno\u015b\u0107. Za ostatnie 100 dolar\u00f3w, kt\u00f3re trzyma\u0142em na czarn\u0105 godzin\u0119, wykupi\u0142em na w\u0142asno\u015b\u0107 zajmowan\u0105 wcze\u015bniej sp\u00f3\u0142dzielcz\u0105 kawalerk\u0119. Rok p\u00f3\u017aniej sprzeda\u0142em j\u0105 prywatnie za 1200 USD, sp\u0142aci\u0142em wi\u0119kszo\u015b\u0107 d\u0142ug\u00f3w i wynaj\u0105\u0142em trzypokojowe mieszkanie. Jako dobrze zapowiadaj\u0105cy si\u0119 biznesmen, musia\u0142em \u017cy\u0107 na odpowiedniej stopie. Niestety, nie mia\u0142em ju\u017c pieni\u0119dzy na dalsze inwestycje. Ima\u0142em si\u0119 dorywczych zaj\u0119\u0107, ale i tak zalega\u0142em z czynszem. W\u0142a\u015bciciel wypowiedzia\u0142 mi umow\u0119 najmu, a na domiar z\u0142ego zaczyna\u0142o nawiedza\u0107 mnie natr\u0119tne pytanie: a mo\u017ce jednak powinienem zwi\u0105za\u0107 swoj\u0105 przysz\u0142o\u015b\u0107 z literatur\u0105? Szybko uzna\u0142em, \u017ce musi by\u0107 to rodzaj nerwicowej obsesji odziedziczonej po matce, kt\u00f3ra zawsze w atakach histerii krzycza\u0142a, \u017ce zmarnowa\u0142em jej \u017cycie. Okoliczno\u015bci zmusi\u0142y j\u0105 bowiem do zostania ksi\u0119gow\u0105, a ona od wczesnej m\u0142odo\u015bci marzy\u0142a o pracy z upo\u015bledzonymi dzie\u0107mi. Po wielomiesi\u0119cznej kosztownej terapii uda\u0142o mi si\u0119 przekroczy\u0107 w\u0142asne fantazje. W ko\u0144cu pogodzi\u0142em si\u0119 z my\u015bl\u0105, \u017ce jestem: niezdolny, leniwy i ma\u0142o inteligentny, \u017ce \u0142atwo si\u0119 zniech\u0119cam, nie mam refleksu i my\u015bl\u0119 schematami. Niewidzialna r\u0119ka rynku pokaza\u0142a mi \u015brodkowy palec. Rzeczywisto\u015b\u0107 okaza\u0142a si\u0119 dla mnie zbyt wielkim wyzwaniem. Zacz\u0105\u0142em si\u0119 pogr\u0105\u017ca\u0107: kolejne nieudane zwi\u0105zki, liczne na\u0142ogi i lata bezowocnej szamotaniny, sprawi\u0142y, \u017ce z prawdziwym \u017calem wspomina\u0142em tak pochopnie odrzucon\u0105 ofert\u0119 Katarzyny.<\/p>\n\n\n\n Pomin\u0119 tu szczeg\u00f3\u0142y kolejnych deziluzji. Poprzestan\u0119 na wyznaniu winy: tak, b\u0142\u0105dzi\u0142em. Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w zmienia\u0142em pogl\u0105dy, usi\u0142uj\u0105c rozpozna\u0107 zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107. Dzi\u015b wydaje mi si\u0119, \u017ce mocno st\u0105pam po ziemi, a do\u015bwiadczenie, jakie zdoby\u0142em, chroni mnie przed pochopnymi deklaracjami. <\/p>\n\n\n\n Oczywi\u015bcie, w pierwszym odruchu mam ochot\u0119 pukn\u0105\u0107 si\u0119 w g\u0142ow\u0119, ogl\u0105daj\u0105c zbudowane w\u015br\u00f3d lepianek marmurowe sanktuaria Hejdara Alijewa. Trudno mi powstrzyma\u0107 \u015bmiech s\u0142uchaj\u0105c ko\u0142chozowego rapu Kseni Degielko. Ale zaraz si\u0119 tego wstydz\u0119. I jest to uczucie r\u00f3wnie intensywne jak to, kt\u00f3re wywo\u0142uje wspomnienie wierszy, jakie sam z zapa\u0142em deklamowa\u0142em na uroczystych akademiach zwi\u0105zanych z rocznic\u0105 Rewolucji Pa\u017adziernikowej czy bredni o podatku liniowym, kt\u00f3re z przekonaniem wyg\u0142asza\u0142em przy w\u00f3dce podczas urodzin znajomego z Unii Wolno\u015bci. U\u015bwiadamiam te\u017c sobie, \u017ce przy wygolo-nych m\u0142odzie\u0144cach skanduj\u0105cych: \u201eduma, duma, narodowa duma!\u201d Ksenia jest uosobieniem zdrowego rozs\u0105dku i pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci. Irracjonalna \u017carliwo\u015b\u0107 ksi\u0119dza proboszcza, fanatyczna pewno\u015b\u0107 siebie nauczyciela z podstaw\u00f3wki w latach mojej m\u0142odo\u015bci nie by\u0142y wcale powszechne. Dzi\u015b, podobne postawy otaczaj\u0105 mnie na ka\u017cdym kroku. Byli\u015bmy w\u015bciekli na komunist\u00f3w i zomowc\u00f3w, mieli\u015bmy do\u015b\u0107 k\u0142amstwa i hipokryzji, ale nat\u0119\u017cenie z\u0142ych emocji w tamtych, jednak zdecydowanie gorszych czasach, by\u0142o niepor\u00f3wnywalnie mniejsze ni\u017c obecnie. Tylko strachu by\u0142o znacznie wi\u0119cej i znacznie mniej odwagi. Por\u00f3wnania m\u00f3wi\u0105ce o \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci jako o czym\u015b nierealnym, rodem z powie\u015bci Franza Kafki, mia\u0142y ju\u017c status komuna\u0142\u00f3w. Dzi\u015b rzeczywisto\u015b\u0107 (w pewnym sensie) jeszcze bardziej przypomina surrealistyczny sen i wydaje mi si\u0119, \u017ce zaczyna brakowa\u0107 j\u0119zyka do precyzyjnego opisu tego stanu rzeczy. Karier\u0119 robi ostatnio termin \u201ewidmowo\u015b\u0107\u201d, i mo\u017ce to jest w\u0142a\u015bciwy trop? Postmodernizm wcale si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142, ale wszed\u0142 raczej w swoj\u0105 najostrzejsz\u0105 faz\u0119. W 1996 roku Alan Sokal, ameryka\u0144ski fizyk i matematyk, opublikowa\u0142 esej Transgresja granic: ku transformatywnej hermeneutyce grawitacji kwantowej. Tekst ten by\u0142 zr\u0119czn\u0105 mistyfikacj\u0105. Autor dowodzi\u0142 w nim, \u017ce wszelka rzeczywisto\u015b\u0107, nie tylko spo\u0142eczna, ale przede wszystkim fizyczna jest w istocie tylko lingwistyczno-\u015bwiatopogl\u0105dowym konstruktem i \u201enie istnieje nic takiego jak zewn\u0119trzny \u015bwiat, kt\u00f3rego w\u0142a\u015bciwo\u015bci s\u0105 niezale\u017cne od dowolnej istoty ludzkiej, a nawet ludzko\u015bci jako ca\u0142o\u015bci\u201d. Publikacja w znanym periodyku po\u015bwi\u0119conym studiom kulturowym zosta\u0142a obliczona na wywo\u0142anie skandalu. Mia\u0142 on obna\u017cy\u0107 liczne nadu\u017cycia, jakich dopuszczaj\u0105 si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bni post-modernistyczni my\u015bliciele. Dzisiejsza Polska jest krajem urzeczywistnionej parodii Sokala. Odpowied\u017a na pytanie: \u201eczy pie\u0144 brzozy o \u015brednicy 40 centymetr\u00f3w jest w stanie przeci\u0105\u0107 skrzyd\u0142o samolotu lec\u0105cego z pr\u0119dko\u015bci\u0105 240 kilometr\u00f3w na godzin\u0119?\u201d wydaje si\u0119 zale\u017ce\u0107 wy\u0142\u0105cznie od politycznych zapatrywa\u0144 ekspert\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n Jest to bardzo przygn\u0119biaj\u0105ce. I je\u015bli co\u015b przywraca mi jeszcze nadziej\u0119, to s\u0105 to pojedyncze odruchy sprzeciwu \u2212 jak \u201eodmowa\u201d anonimowego oracza z bia\u0142oruskiego ko\u0142chozu. Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ignoruj\u0105c naciski w\u0142adz i presj\u0119 ideologii, postanowi\u0142 zatrzyma\u0107 swoj\u0105 twarz dla siebie.<\/p>\n\n\n\n * Maciej Pisuk, pisarz, scenarzysta i fotograf. Absolwent Wy\u017cszego Zawodowego Studium Scenariuszowego przy PWSFTviT w \u0141odzi. Jest autorem scenariuszy filmowych i teatralnych, m.in. do filmu Jeste\u015b Bogiem o historii zespo\u0142u Paktofonika oraz sztuki telewizyjnej Gwiazdy i los cz\u0142owieka. Swoje teksty publikowa\u0142 m.in. w \u201eBrulionie\u201d i antologii \u2013 Macie swoich poet\u00f3w. Od kilku lat realizuje dokumentalny cykl fotograficzny po\u015bwi\u0119cony mieszka\u0144com warszawskiej Pragi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maciej Pisuk<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[110],"class_list":["post-8475","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-rafal_milach"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8475"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8505,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8475\/revisions\/8505"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8475"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8475"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8475"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}