L.J.: Czyli mo\u017cesz podmieni\u0107 zdj\u0119cie czy osob\u0119 na inne?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: W sensie utrzymania sp\u00f3jno\u015bci przekazu tak, oczywi\u015bcie. To brzmi cynicznie, ale historia pojedynczego cz\u0142owieka, przedmiotu lub miejsca nie ma tu wi\u0119kszego znaczenia w kontek\u015bcie hierarchii, poniewa\u017c swoj\u0105 uwag\u0119 skupiam na systemie, a nie na indywidualnych motywach. To, \u017ce sta\u0142em si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 systemu na w\u0142asne \u017cyczenie, by\u0142o o tyle wa\u017cnym gestem, \u017ce przypomnia\u0142o mi o powszechnym uwik\u0142aniu w machin\u0119 propagandow\u0105. Niezale\u017cnie od tego, po kt\u00f3rej stronie stoimy. <\/p>\n\n\n\n
L.J.: To jest dla mnie bardzo ciekawe. Ten tytu\u0142: czy Ty go traktujesz ironicznie? <\/p>\n\n\n\n
Czy ci ludzie na serio uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za zwyci\u0119zc\u00f3w? <\/p>\n\n\n\n
R.M.: Niekt\u00f3rzy podchodzili do tego bardzo powa\u017cnie, niekt\u00f3rzy z przymru\u017ceniem oka. Nie wszystkie konkursy by\u0142y traktowane serio. Niekt\u00f3rzy nawet nie wiedzieli, \u017ce s\u0105 zwyci\u0119zcami. Jestem pewien, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich bohater\u00f3w, z kilkoma wyj\u0105tkami, bra\u0142a udzia\u0142 w konkursach dobrowolnie.<\/p>\n\n\n\n
L.J.: Nie s\u0105 ofiarami systemu?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: Nie, oni przewa\u017cnie s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 tego systemu, najcz\u0119\u015bciej w spos\u00f3b bierny. Czasami wi\u0105\u017ce si\u0119 to z jakimi\u015b drobnymi nagrodami czy bonusami pieni\u0119\u017cnymi. My\u015bl\u0119, \u017ce w ka\u017cdym z nas jest taka g\u0142\u0119boka potrzeba bycia docenionym, bycia zauwa\u017conym, szczeg\u00f3lnie w lokalnej spo\u0142eczno\u015bci. Pytanie, kto jest najwi\u0119kszym beneficjentem takiego uk\u0142adu. Ale czasem zdarzaj\u0105 si\u0119 p\u0119kni\u0119cia. Mia\u0142em sfotografowa\u0107 najlepszego oracza. To si\u0119 dzia\u0142o na g\u0142\u0119bokiej prowincji i dojechanie tam z Mi\u0144ska samochodem zaj\u0119\u0142o mi kilka godzin. Kiedy w ko\u0144cu znalaz\u0142em si\u0119 w budynku administracji ko\u0142chozu, przyszed\u0142 ten najlepszy oracz i powiedzia\u0142, \u017ce on w zasadzie nie chce by\u0107 sfotografowany, i odszed\u0142. Jego prze\u0142o\u017cony by\u0142 w szoku, nie wiedzia\u0142 co ma zrobi\u0107, w tym momencie ten system si\u0119 zawali\u0142. Ja w pierwszym momencie by\u0142em poirytowany odmow\u0105, ale p\u00f3\u017aniej zda\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce to sytuacja raczej optymistyczna. Na pocieszenie sfotografowa\u0142em paprotk\u0119, znajduj\u0105c\u0105 si\u0119 w pomieszczeniu, w kt\u00f3rym mia\u0142em sportretowa\u0107 oracza. Jego sprzeciw okaza\u0142 si\u0119 by\u0107 tym jedynym zak\u0142\u00f3ceniem w systemie, podczas realizacji ca\u0142ego projektu. Zarejestrowa\u0142em ponad setk\u0119 zwyci\u0119zc\u00f3w, ale ta jedna sytuacja pokaza\u0142a, \u017ce istnieje jakie\u015b alternatywne rozwi\u0105zanie. Nie wiem, jakie by\u0142y konsekwencje postawy oracza.<\/p>\n\n\n\n
L.J.: Czy realizuj\u0105c ten projekt, my\u015bla\u0142e\u015b o sobie jako o takim \u201efotografie systemu\u201d, czy zostawia\u0142e\u015b sobie przestrze\u0144 autonomii w jego ramach?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: Przewa\u017cnie stara\u0142em si\u0119 korzysta\u0107 z tego, co dosta\u0142em, natomiast w wielu sytuacjach okazywa\u0142o si\u0119, \u017ce nawet w ramach tej samej przestrzeni, kt\u00f3ra by\u0142a mi udost\u0119pniana, mog\u0142em poszuka\u0107 jakiego\u015b drobnego p\u0119kni\u0119cia, jakiej\u015b luki. Tu kto\u015b trzyma jak\u0105\u015b zas\u0142onk\u0119, tu jest jaka\u015b nie do ko\u0144ca pi\u0119kna \u015bciana.<\/p>\n\n\n\n\n\n
L.J.: Co sprawi\u0142o, \u017ce od do\u015b\u0107 dos\u0142ownych Winners\u00f3w przeszed\u0142e\u015b do bardziej abstrakcyjnego konceptu\u2026?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: Na Bia\u0142orusi po raz pierwszy \u015bwiadomie sta\u0142em si\u0119 uczestnikiem machiny propagandowej i to mnie w jaki\u015b spos\u00f3b zafascynowa\u0142o. Skrystalizowa\u0142 mi si\u0119 schemat gry mi\u0119dzy spo\u0142ecze\u0144stwem a w\u0142adz\u0105 i ciekawy by\u0142em, jak to wygl\u0105da w innych miejscach, dlatego zacz\u0105\u0142em szuka\u0107 podobnych schemat\u00f3w w Gruzji, Azerbejd\u017canie, a p\u00f3\u017aniej w Polsce. Spu\u015bcizna po by\u0142ym prezydencie Micheilu Saakaszwilim, kontrowersyjny klimat nadu\u017cy\u0107 finansowych i politycznych, w kt\u00f3rym zako\u0144czy\u0142 swoje rz\u0105dy krajem, sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 do tego, nad czym pracowa\u0142em w Gruzji. Skupi\u0142em si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na ekstrawaganckich dzia\u0142aniach modernizacyjnych, kt\u00f3re zainicjowa\u0142, a kt\u00f3re zosta\u0142y wstrzymane albo nigdy nie dosz\u0142y do skutku, kiedy musia\u0142 ucieka\u0107 z kraju po przegranych wyborach. To by\u0142o chodzenie po \u015bladach, pr\u00f3ba zrekonstruowania \u015bwiata, kt\u00f3ry zosta\u0142 z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w, ale g\u0142\u00f3wnie politycznych, niedoko\u0144czony. Trzeba zaznaczy\u0107, \u017ce podczas wspieranych przez \u015bwiat zachodni reform i modernizacji Gruzja cieszy\u0142a si\u0119 najwi\u0119ksz\u0105 liczb\u0105 wi\u0119\u017ani\u00f3w politycznych na ca\u0142ym obszarze poradzieckim.<\/p>\n\n\n\n
L.J.: Czym s\u0105 te sfotografowane przez Ciebie abstrakcyjne figury?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: W s\u0105siaduj\u0105cym z Gruzj\u0105 Azerbejd\u017canie fotografowa\u0142em Centra im. Hejdara Alijewa \u2013 by\u0142ego pierwszego sekretarza partii radzieckiego Azerbejd\u017canu i pierwszego przyw\u00f3dcy kraju po upadku ZSSR. Te obiekty znalaz\u0142em w jednej ze szk\u00f3\u0142 szachowych. By\u0142y to pomoce naukowe, kt\u00f3re dotyczy\u0142y zagadnienia iluzji optycznej. Ich umiejscowienie w budynkach, kt\u00f3re buduj\u0105 kult osoby by\u0142ego prezydenta pozwoli\u0142o na przesuni\u0119cie ich znaczenia. Sta\u0142y si\u0119 dla mnie metafor\u0105 mechanizm\u00f3w propagandowych, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c kamufluj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, zak\u0142\u00f3caj\u0105c nasz\u0105 percepcj\u0119. I te niewinne obiekty nagle zyska\u0142y dla mnie zupe\u0142nie nowe znaczenie.<\/p>\n\n\n\n
L.J.: Utrwalasz obiekty s\u0142u\u017c\u0105ce demaskowaniu iluzji w centrum propagandy, kt\u00f3rego celem jest budowa spo\u0142ecznej iluzji niemo\u017cliwej do zdemaskowania. Analogia dost\u0119pna raczej dla niewielu? <\/p>\n\n\n\n
R.M.: Jedynymi lud\u017ami, kt\u00f3rych spotyka\u0142em w centrach Alijewa, byli pracownicy tych instytucji. Wyj\u0105tkiem by\u0142a grupa dzieci szkolnych przygotowuj\u0105ca przedstawienie na cze\u015b\u0107 azerskiej interwencji militarnej w G\u00f3rskim Karabachu, kt\u00f3ra mia\u0142a miejsce kilka dni wcze\u015bniej. Wi\u0119c te bogato wyko\u0144czone kompleksy by\u0142y praktycznie niewykorzystywane, takie przynajmniej odnios\u0142em wra\u017cenie. Ale nawet gdyby przedmioty, kt\u00f3re tam znalaz\u0142em, by\u0142y u\u017cywane, w\u0105tpi\u0119, by kto\u015b przypisa\u0142 im inne znaczenie, odmienne od tego, dla kt\u00f3rego zosta\u0142y stworzone. To ja jako artysta wprowadzam to przesuni\u0119cie znaczeniowe i buduj\u0119 metafor\u0119.<\/p>\n\n\n\n
L.J.: Jak to do\u015bwiadczenie z przestrzeni poradzieckiej przygotowa\u0142o Ci\u0119 do zmierzenia si\u0119 z Polsk\u0105, z przestrzeni\u0105, kt\u00f3ra jest tak oczywista jak powietrze, kt\u00f3rym oddychasz? Jak bawi\u0107 si\u0119 w demaskatora b\u0119d\u0105c cz\u0119\u015bci\u0105 tego systemu, czy mo\u017cna z wewn\u0105trz w og\u00f3le dostrzec jego natur\u0119?<\/p>\n\n\n\n
R.M.: To jest zdecydowanie najtrudniejsza rzecz, z kt\u00f3r\u0105 si\u0119 do tej pory mierzy\u0142em. Z jednej strony znam realia i t\u0142o, co w pewnym sensie uprawomocnia mnie do tego, \u017ceby to komentowa\u0107. Z drugiej strony, jak m\u00f3wisz, jest to tak codzienne i tak oczywiste, \u017ce czasami ci\u0119\u017cko znale\u017a\u0107 to p\u0119kni\u0119cie, a czasami tych p\u0119kni\u0119\u0107 jest tak du\u017co, \u017ce nie wiesz gdzie zacz\u0105\u0107.<\/p>\n\n\n\n L.J.: Czy u nas wa\u017cniejsze od \u015bciskania r\u0119ki ministrowi nie jest to, kogo reklama, media przedstawiaj\u0105 jako atrakcyjnych i ciekawych? Czy Ty jako wzi\u0119ty tw\u00f3rca nie jeste\u015b w\u0142a\u015bnie bohaterem systemu?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Z jednej strony bior\u0119 \u015bwiadomy udzia\u0142 w komentowaniu lub demaskowaniu r\u00f3\u017cnych mechanizm\u00f3w systemowych gdzie\u015b daleko, ale jestem pewien, \u017ce pozycja, kt\u00f3r\u0105 zajmuj\u0119, opinie, kt\u00f3re wyg\u0142aszam, mog\u0105 wpisa\u0107 si\u0119 w jak\u0105\u015b my\u015bl propagan-dow\u0105, niekoniecznie poradzieck\u0105. Jestem coraz bardziej \u015bwiadomy swojego uwi-k\u0142ania w r\u00f3\u017cne konteksty, ostatnio bardziej polityczne, kt\u00f3re wcale nie s\u0105 oderwane od konsekwencji, jakie ponosi spo\u0142ecze\u0144stwo. Polaryzacja, zaw\u0142aszczanie symboli, tworzenie nowych mit\u00f3w, przesuwanie znacze\u0144 to s\u0105 rzeczy, z kt\u00f3rymi mamy do czynienia na co dzie\u0144.<\/p>\n\n\n\n L.J.: Ciekawe, czy czujesz si\u0119 tym poruszony, nie by\u0142e\u015b artyst\u0105 kojarzonym z jakimi\u015b zbiorowymi uniesieniami. <\/p>\n\n\n\n R.M.: Polityka jako taka nigdy mnie nie interesowa\u0142a i dalej nie interesuje. Ale czasy mamy takie, \u017ce nawet niewinne gesty maj\u0105 znaczenie polityczne. Ten spos\u00f3b my\u015blenia narasta we mnie od momentu, kiedy zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 na Bia\u0142orusi. Te niewinne gesty, kt\u00f3re zaprz\u0119gam w artystyczne projekty, zyskuj\u0105 polityczne znaczenia przez otoczenie, w jakim si\u0119 znajduj\u0105, chocia\u017c procesy, o kt\u00f3rych opowiadam, s\u0105 raczej konsekwencjami spo\u0142ecznymi ideologii ni\u017c komentarzem bezpo\u015brednio uwik\u0142anym w polityk\u0119. W Polsce, mam ostatnio wra\u017cenie, \u017ce sta\u0142em si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 jakiego\u015b strasznego komiksu i prawdopodobnie to jest moja projekcja rzeczywisto\u015bci, ale karykaturalno\u015b\u0107 i absurdalno\u015b\u0107 niekt\u00f3rych sytuacji wytwarza we mnie poczucie jakiej\u015b r\u00f3wnoleg\u0142ej rzeczywisto\u015bci. W zwi\u0105zku z tym postanowi\u0142em stworzy\u0107 komiks. Fragment wystawy komentuj\u0105cy Polsk\u0119 jest oparty na rysunkach, kt\u00f3re powsta\u0142y na bazie moich lub zapo\u017cyczonych fotografii. Zacz\u0105\u0142em szuka\u0107 w polskiej przestrzeni czego\u015b, co ma w sobie du\u017c\u0105 doz\u0119 propagandy, jakiej\u015b symboliki czy budowania nowego mitu, ma jednocze\u015bnie jaki\u015b wymiar polityczny, jest aktualne. Najbardziej ewidentnym odniesieniem wydawa\u0142a si\u0119 by\u0107 katastrofa smole\u0144ska. Nagle Tupolew 154 sta\u0142 si\u0119 symbolem narodowym. Niewinny obiekt zyska\u0142 nowe znaczenie ideologiczne. Sprawa katastrofy do dzisiaj owiana jest tajemnic\u0105, wi\u0119c znalaz\u0142em t\u0119 modelow\u0105 sytuacj\u0119, kt\u00f3rej szuka\u0142em. <\/p>\n\n\n\n L.J.: Jaka b\u0119dzie fabu\u0142a tego komiksu o Tupolewie?<\/p>\n\n\n\n R.M.: To nie b\u0119dzie jaka\u015b fabularna historia, b\u0119dzie \u0142\u0105czy\u0107 w sobie kilka r\u00f3\u017cnych w\u0105tk\u00f3w. Z jednej strony odnosi si\u0119 do zdj\u0119\u0107, kt\u00f3re wykona\u0142em na jednej z miesi\u0119cznic smole\u0144skich, gdzie kilkuosobowa grupa podczas obchod\u00f3w rekonstruuje wrak samolotu. <\/p>\n\n\n\n T\u0105 sytuacj\u0119 zestawi\u0142em z plastikowym modelem samolotu Tu-154 w skali 1:144; takim modelem, kt\u00f3ry ka\u017cdy mo\u017ce sobie kupi\u0107 i poskleja\u0107. Kolejny niewinny gest obarczony politycznym kontekstem. I nast\u0119pn\u0105, trzeci\u0105 warstw\u0105 tego komiksu b\u0119d\u0105 wybrane kadry z filmu Smole\u0144sk w re\u017c. Antoniego Krauzego. Jest to te\u017c jaka\u015b wersja rekonstrukcji tego wydarzenia. Te wszystkie elementy przeplataj\u0105c si\u0119 ze sob\u0105, tworz\u0105 pewien obraz katastrofy, kt\u00f3ry lansowany jest przez obecne w\u0142adze. <\/p>\n\n\n\n L.J.: A czy Ty czujesz, \u017ce w tym wypadku te\u017c dokonujesz takiego gestu demaskacyjnego poprzez zestawienie rekonstrukcji z tym modelem?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Jedyne, co robi\u0119 to przystawiam lustra. Ale jest to gest zdecydowanie krytyczny. Z jednej strony nie podoba mi si\u0119 polityczny wymiar tego tragicznego wydarzenia oraz fakt, \u017ce staje si\u0119 ono jednym z narz\u0119dzi do polaryzacji spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n L.J.: Czy my\u015blisz \u2013 ju\u017c tak zupe\u0142nie na sam koniec \u2212 \u017ce sztuka, Ty jako artysta, masz jakie\u015b narz\u0119dzia, \u017ceby si\u0119 przez t\u0119 \u015bcian\u0119 systemu przebi\u0107 na drug\u0105 stron\u0119 i go zdemaskowa\u0107?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Dzia\u0142ania w obszarze sztuki s\u0105 przewa\u017cnie dosy\u0107 niszowe, ale nie zmienia to faktu, \u017ce zadaniem artysty jest komentowanie i zwracanie uwagi na istotne kwestie. Powstaj\u0105 koalicje artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy s\u0105 zaanga\u017cowani politycznie. Wr\u0119cz wycofuj\u0105 si\u0119 ze sztuki na rzecz aktywizmu. Arty\u015bci maj\u0105 narz\u0119dzia do komentowania tego, co si\u0119 dzieje, wi\u0119c powinni je wykorzystywa\u0107. <\/p>\n\n\n\n L.J.: A to jest Twoja droga? Nie czujesz, \u017ce tracisz jak\u0105\u015b cz\u0119\u015b\u0107 siebie, wchodz\u0105c tak jednoznacznie w sp\u00f3r?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Nigdy nie podchodzi\u0142em do sztuki jako do sytuacji czysto estetycznej. Podziwiam wielu artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy tworz\u0105, izoluj\u0105c si\u0119 od rzeczywisto\u015bci, ale zdecydowanie bli\u017cej mi do postaw zaanga\u017cowanych spo\u0142ecznie. Fotografia dobrze sprawdza si\u0119 na tym polu, chocia\u017c w niekt\u00f3rych przypadkach jest zbyt realistyczna. St\u0105d pomys\u0142 na komiks, kt\u00f3ry jest cz\u0119\u015bci\u0105 wystawy. Forma rysunkowa, chocia\u017c figuratywna i realistyczna, zdejmuje publicystyczny wymiar obrazu, kt\u00f3rym obci\u0105\u017cone by\u0142y fotografie, jakie zrobi\u0142em.<\/p>\n\n\n\n L.J.: Musia\u0142e\u015b to przetworzy\u0107?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Tak. Musia\u0142em poskleja\u0107 tych kilka warstw, \u017ceby to nie sta\u0142o si\u0119 zbyt prostym komunikatem. Nie jestem satyrykiem i pracuj\u0119 powoli. Czu\u0142em, \u017ce…<\/p>\n\n\n\n L.J.: \u2026 \u017ce musisz niejako p\u00f3j\u015b\u0107 troch\u0119 do innego medium, ni\u017c to, w kt\u00f3rym pracowa\u0142e\u015b w ostatnim czasie?<\/p>\n\n\n\n R.M.: Tak. Chocia\u017c medium, pomimo tego, \u017ce czuj\u0119 si\u0119 przywi\u0105zany do fotografii, ma dla mnie funkcj\u0119 zdecydowanie podrz\u0119dn\u0105 wobec historii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z Rafa\u0142em Milachem rozmawia Leszek Ja\u017cd\u017cewski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[110],"class_list":["post-8473","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-rafal_milach"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8473","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8473"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8473\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8493,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8473\/revisions\/8493"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8473"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8473"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8473"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/1-815x1024.jpg\")