{"id":8274,"date":"2008-04-18T08:23:00","date_gmt":"2008-04-18T08:23:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=8274"},"modified":"2022-04-07T15:34:09","modified_gmt":"2022-04-07T15:34:09","slug":"z-jozefem-robakowskim","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/z-jozefem-robakowskim\/","title":{"rendered":"Z J\u00f3zefem Robakowskim"},"content":{"rendered":"\n

Krzysztof Cicho\u0144:<\/em><\/strong> Panie Profesorze, o czym b\u0119dzie to, co b\u0119dzie w Atlasie Sztuki?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Robakowski:<\/strong> To b\u0119dzie aran\u017cacja wideo m\u00f3wi\u0105ca o pot\u0119dze \u017cywio\u0142u i witalno\u015bci, kt\u00f3ra jest zar\u00f3wno w cz\u0142owieku, w jego biologizmie, ale te\u017c w naturze. Bohaterem tego audiowizualnego spektaklu b\u0119dzie pot\u0119\u017cny wodospad. \u017beby sprowadzi\u0107 ten pokaz do prze\u017cycia estetycznego zamierzam go zaaran\u017cowa\u0107 w okaza\u0142ej galerii. Ma to by\u0107 z za\u0142o\u017cenia sytuacja o charakterze laboratoryjnym, sztucznym ale przychylna dla tego cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w niej zechce przebywa\u0107. Jego b\u0142ogostan kontemplacyjny mimo pot\u0119\u017cnej audiowizualnej energii ma zagwarantowa\u0107 figura stylistyczna, kt\u00f3r\u0105 nazywam monotoni\u0105. Czy tak\u0105 atmosfer\u0119 uda mi si\u0119 tam stworzy\u0107? Zobaczymy! <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> To nie lepiej ufundowa\u0107 bilet grupowy dla wybranych przyjaci\u00f3\u0142 i zawie\u017a\u0107 ich tam? Tym bardziej, \u017ce Atlas Sztuki funduje podr\u00f3\u017ce artystyczne, na Madagaskar na przyk\u0142ad. Na czym b\u0119dzie polega\u0142a r\u00f3\u017cnica dzia\u0142ania?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Ja licz\u0119 na spowodowanie \u015brodkami technicznymi wra\u017cenia absolutnego weryzmu. Takie mo\u017cliwo\u015bci ma moim zdaniem w\u0142a\u015bnie sztuka. To jest zupe\u0142nie, co innego ni\u017c dzia\u0142anie w naturze. Wchodz\u0105c do galerii nagle napotykamy \u015bwiat iluzoryczny, sztucznie stworzony przez cz\u0142owieka dla jego pobratymc\u00f3w. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Nie wydaje si\u0119 Panu, \u017ce to troszeczk\u0119 powtarza histori\u0119, kt\u00f3ra rozegra\u0142a si\u0119 ze sztuk\u0105 przedstawiaj\u0105c\u0105. W XIX wieku ludzie zacz\u0119li pyta\u0107: a po co malowa\u0107 przedstawiaj\u0105co skoro czy tak naprawd\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 jest inna. <\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Ogl\u0105da\u0142 Pan na przyk\u0142ad Panoram\u0119 Rac\u0142awick\u0105<\/em>?<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Tak, ale ogl\u0105da\u0142em te\u017c na przyk\u0142ad Signaca, kt\u00f3ry malowa\u0142 w spos\u00f3b \u201elaboratoryjny\u201d. Wszystko plamkami czystych kolor\u00f3w, prawie jak matryca kineskopu. Na obrazach Signaca, Seaurat\u2019a nie widzimy np. pla\u017cy w niedzielne popo\u0142udnie, tylko co\u015b, co jest zbudowane z takich plamek. Czy to, co Pan robi, nie powtarza schematu zwracania uwagi na to, \u017ce sytuacj\u0119 kreuj\u0119 sztucznie \u2013 maluj\u0119 w spos\u00f3b dywizjonistyczny, ekspresjonistyczny itd. Czy to nie jest powt\u00f3rzenie tego, przy u\u017cyciu pr\u0105du i rzutnika?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Nie. Dla mnie to jest bli\u017cej w\u0142a\u015bnie takiej Panoramy Rac\u0142awickiej<\/em> czy onegdaj tendencji fotorealistycznej. O tym jakby dzisiaj troch\u0119 zapomniano, \u017ce mo\u017cna w iluzoryczny spos\u00f3b, przy pomocy nowych medi\u00f3w, zbudowa\u0107 tak\u0105 przestrze\u0144, kt\u00f3ra b\u0119dzie jeszcze bli\u017cej natury, ni\u017c potrafi to stworzy\u0107 swoimi \u015brodkami malarz. To jest nadal bardzo ciekawe zagadnienie. Frapuje mnie od dawna jako konserwatora i zabytkoznawc\u0119. Dysponuj\u0105c technik\u0105 wideo mo\u017cemy podej\u015b\u0107 otaczaj\u0105c\u0105 nas rzeczywisto\u015b\u0107 coraz bli\u017cej. Kiedy\u015b starano si\u0119 to robi\u0107 w kinie aran\u017cuj\u0105c cineramy. Nie wiem, czy Pan mia\u0142 szans\u0119 prze\u017cy\u0107 to wyj\u0105tkowe widowisko? Ja akurat ogl\u0105da\u0142em tzw. krugoram\u0119 w Moskwie w latach siedemdziesi\u0105tych. Zapewniam, to by\u0142o wspania\u0142e techniczne przedsi\u0119wzi\u0119cie na tamte czasy. <\/p>\n\n\n\n

Andrzej Walczak:<\/em><\/strong> A propos. Po raz pierwszy dzisiaj pad\u0142o s\u0142owo malarstwo. A my wystawiamy, przepraszam, co?<\/em><\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wodospad luzem.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Zapewniam, ten pokaz wideo nie ma mie\u0107 nic wsp\u00f3lnego z malarstwem. To jest szalone uproszczenie, \u017ce ludzie czasem por\u00f3wnuj\u0105 obraz wideo z t\u0105 osobn\u0105 technik\u0105. Nawet ostatnio jakby na przek\u00f3r wszystkiemu duet artystyczno – kuratorski Lubiak i Kuskowski zorganizowali og\u00f3lnopolski pokaz wideomalarstwa w nowos\u0105deckiej galerii. Problem postawili i za to im chwa\u0142a! By\u0142a wi\u0119c kolejna okazja do powa\u017cnej jeszcze nie zako\u0144czonej debaty. Wed\u0142ug mnie, wniosek jest jeden, materia wideo nie ma nic wsp\u00f3lnego z malarstwem.<\/p>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> Czy aby wyra\u017anie wida\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy filmem nakr\u0119conym na \u015blubie a sztuk\u0105 wideo?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Doskonale dzisiaj si\u0119 rozr\u00f3\u017cnia kino od wideo. Ostatnio przebywa\u0142em na powa\u017cnych pokazach historycznych moich prac filmowych i zapis\u00f3w wideo w Wiedniu i Toronto. Organizatorzy jednoznacznie wymagali ode mnie prac filmowych zrealizowanych na 35 mm a prac wideo na cyfrowym zapisie w technice DVD. Sam si\u0119 przekona\u0142em na tych projekcjach jaka jest r\u00f3\u017cnica tych obu materii. U nas ten problem jest na razie bagatelizowany, ale miejmy nadziej\u0119, ze to szybko si\u0119 wszystko zmieni na profesjonalne rozr\u00f3\u017cnienie tych zdecydowanie r\u00f3\u017cnych zapis\u00f3w. W tym przypadku przez zastosowanie tylko techniki wideo chc\u0119 stworzy\u0107 magiczn\u0105 czelu\u015b\u0107 kontemplacyjn\u0105 dla wybrzmienia pot\u0119gi cyfrowego zapisu obrazu i d\u017awi\u0119ku pot\u0119\u017cnego wodospadu.<\/p>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> Jak bia\u0142y szum przy borowaniu z\u0119b\u00f3w.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak. Wielu ludzi to lubi. Kiedy\u015b znalaz\u0142em si\u0119 w Lubiniu. Tam jest huta. Z przyjaci\u00f3\u0142mi zwiedzali\u015bmy w niej hal\u0119 z czynnym m\u0142otem pneumatycznym, kt\u00f3ry akurat kszta\u0142towa\u0142 bry\u0142\u0119 miedzi w olbrzymi sze\u015bcian. Ku naszemu zdziwieniu pracownik obs\u0142uguj\u0105cy to skomplikowane urz\u0105dzenie smacznie sobie spa\u0142, mimo monotonnych miarowych uderze\u0144 olbrzymiego m\u0142ota. To by\u0142a w\u0142a\u015bnie ta energetyczna monotonia, kt\u00f3r\u0105 ja zamierzam, co prawda innymi \u015brodkami, wypreparowa\u0107 w Atlasie Sztuki. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, \u0106wiczenie na dwie r\u0119ce, film, 1976, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> Dolby surround.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> To b\u0119dzie prawdopodobnie co\u015b podsk\u00f3rnego, gdzie cz\u0142owiek mo\u017ce poczu\u0107 si\u0119 nieswojo. To tak jak chodzi\u0142o si\u0119 swego czasu do techno dyskoteki Alcatraz II, i w tej czarnej, bezkresnej przestrzeni mo\u017cna by\u0142o si\u0119 zrelaksowa\u0107 silnym rytmicznym d\u017awi\u0119kiem i b\u0142yskami o\u015blepiaj\u0105cego \u015bwiat\u0142a. Oderwanie od gnu\u015bnej przyziemnej codzienno\u015bci by\u0142o sensem tych moich pobyt\u00f3w w iluzorycznym \u015bwiecie stworzonym przez m\u0142odych kreatywnych ludzi. <\/p>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> Cz\u0119sto Pan chodzi\u0142 do dyskoteki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Do Alcatraz II chodzi\u0142em. Bardzo lubi\u0142em. To by\u0142o te\u017c zjawisko wizualnie niesamowicie szokuj\u0105ce. W tym piekielnym huku przychodzi\u0142 moment, \u017ce cz\u0142owiek odrywa\u0142 si\u0119 od Ziemi, buja\u0142 w bezkresnej czelu\u015bci z poczuciem magicznego uszcz\u0119\u015bliwienia a\u017c do czwartej nad ranem. To by\u0142a bardzo ciekawa artystycznie przestrze\u0144. Kompletnie wykreowana. Kiedy\u015b pyta\u0142em organizator\u00f3w, czy chcieliby zrealizowa\u0107 podobn\u0105 sytuacj\u0119 w czasie wystawy Energia Obrazu<\/em>, kt\u00f3r\u0105 organizowa\u0142em w pozna\u0144skim Arsenale. Niestety, zdecydowanie odm\u00f3wili mi, poniewa\u017c nie czuli si\u0119 artystami.<\/p>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> W ka\u017cdej przestrzeni mo\u017cna by zbudowa\u0107 co\u015b takiego? W supermarkecie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak. By\u0142y ju\u017c takie pr\u00f3by robienia wej\u015bcia w cisz\u0119. Na przyk\u0142ad mieli\u015bmy w Szkole Filmowej takiego \u015bwietnego profesora Romana Wajdowicza \u2013 on uczy\u0142 nas roli d\u017awi\u0119ku w filmie realizuj\u0105c z nami r\u00f3\u017cne eksperymentalne testowe pr\u00f3by. Zostawia\u0142 nas w przestrzeni  kontemplacyjno-akustycznej szkolnego studia z r\u00f3\u017cnymi d\u017awi\u0119kami w absolutnej ciemno\u015bci, by nast\u0119pnie niespodziewanie wy\u0142\u0105czy\u0107 d\u017awi\u0119kow\u0105 aparatur\u0119. W ten spos\u00f3b bada\u0142 nasze predyspozycje s\u0142uchowe, kt\u00f3re nast\u0119pnie by\u0142y powodem wnikliwych analiz wykorzystywanych przez nas w filmach Warsztatu Formy Filmowej. <\/p>\n\n\n\n

A.W.:<\/em><\/strong> Mog\u0119 sobie wyobrazi\u0107 o godzinie czwartej nad ranem, kiedy milknie program i pojawia si\u0119 Pana spektakl, \u017ce ja nie ogl\u0105daj\u0105cy telewizji \u2013 nagle potem zaczynam to ogl\u0105da\u0107, bo jest mi dobrze.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Kiedy\u015b bra\u0142em udzia\u0142 w takim bardzo ciekawym francuskim programie. To by\u0142 program NOC ARTYSTYCZNA telewizji ARTE, kt\u00f3rego by\u0142em bohaterem. Fina\u0142 by\u0142 bardzo ciekawy. Kiedy ju\u017c wybi\u0142a druga w nocy organizatorzy zacz\u0119li emitowa\u0107 wielogodzinny film Sen <\/em>Andy Warhola i tak zostawili widz\u00f3w a\u017c do rana. To by\u0142o takie wyj\u0105tkowo kontemplacyjne podej\u015bcie do roli sztuki w telewizji. Dzi\u0119kowa\u0142em im za ten gest, by\u0142 on wspania\u0142y. Innym razem, co\u015b nadzwyczajnego zdarzy\u0142o si\u0119 w Polskiej Telewizji, kiedy Andrzej Wajda poprosi\u0142 technik\u00f3w o przerwanie oficjalnego programu na pi\u0119\u0107 minut. O dziwo polecenie wykonano, to by\u0142 kolejny tryumf artysty, kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119, tak potrzebn\u0105 nam niekiedy, absolutn\u0105 cisz\u0105. <\/p>\n\n\n\n

* * *<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Chcia\u0142bym zada\u0107 kilka pyta\u0144 nie zwi\u0105zanych z ostatni\u0105 prac\u0105, ale z ca\u0142\u0105 Pa\u0144sk\u0105 drog\u0105 tw\u00f3rcz\u0105. Jest Pan cz\u0142owiekiem niezale\u017cnym?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> \u2026Usi\u0142uj\u0119 nim by\u0107\u2026 chyba mi si\u0119 to udaje. To nie jest proste, by\u0107 takim absolutnie wolnym. W ka\u017cdym razie nigdy nie spowodowa\u0142em sytuacji, w kt\u00f3rej musia\u0142bym zmienia\u0107 zdanie, raczej nie. W r\u00f3\u017cnych trudnych sytuacjach, r\u00f3wnie\u017c politycznych, jednak nie. To jest te\u017c chyba kwestia pochodzenia. Pochodz\u0119 z ziemia\u0144skiej rodziny kompletnie zdestruowanej po wojnie socjalistycznym prawem. Ojciec poleg\u0142 na wojnie w 1939 w bitwie nad Bzur\u0105, wychowywa\u0142a mnie matka pracuj\u0105ca jako wychowawczyni w r\u00f3\u017cnych domach dziecka. To by\u0142o bardzo ciekawe \u015brodowisko, najskrajniejsze, jak z film\u00f3w radzieckich o Makarence.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Chce Pan powiedzie\u0107, \u017ce to najkr\u00f3tsza droga do tego, by zosta\u0107 na ca\u0142e \u017cycie indywidualist\u0105?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tym \u0142atwiej si\u0119 zbuntowa\u0107, jak si\u0119 nie nale\u017cy do tego ekstremalnego \u015brodowiska, a tylko je z bliska obserwuje. Do dzi\u015b nie lubi\u0119 pewnych element\u00f3w porz\u0105dk\u00f3w spo\u0142ecznych: karno\u015bci, odg\u00f3rnego wymuszania rygorystycznych zachowa\u0144. Mog\u0142em to obserwowa\u0107 przez wiele lat, dlatego wiem, jakie to jest okrutne. Przyszed\u0142 taki moment, \u017ce synonimem wolno\u015bci mog\u0142a by\u0107 dla mnie jedynie sztuka. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Ma Pan mo\u017cliwo\u015b\u0107 por\u00f3wnania: czy teraz jest \u0142atwiej ni\u017c przed 1989 rokiem? Czy to jest w og\u00f3le por\u00f3wnywalne?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> To jest prawie to samo. Wtedy naturalnie sytuacje by\u0142y bardziej wyra\u017ane, ale dzi\u0119ki temu \u0142atwiej je mo\u017cna by\u0142o zobaczy\u0107 i zanalizowa\u0107. Natomiast dzisiejsza sytuacja niewiele zmieni\u0142a. Wiele socjalistycznych praw dalej obowi\u0105zuje\u2026 jestem za dobrze do\u015bwiadczony, \u017cebym nie widzia\u0142 tego, co dzi\u015b jest nadal bezprawne i okrutne. Jest mi dane uprawiane czego\u015b, co mo\u017cna nazwa\u0107 \u201ekinem w\u0142asnym\u201d dzi\u0119ki temu mog\u0119 wyra\u017ca\u0107 do\u015b\u0107 precyzyjnie osobiste pogl\u0105dy nie licz\u0105c si\u0119 z opini\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, \u015awietliki, wideo, 2000, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> My\u015bli Pan, \u017ce uzyskanie takiej perspektywy, dystansu mo\u017cna jako\u015b przyspieszy\u0107, czy trzeba swoje po prostu prze\u017cy\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Mo\u017cna to przyspieszy\u0107. To jest kwestia predyspozycji i warunk\u00f3w w jakich si\u0119 wychowywa\u0142o. W\u0142a\u015bnie w domach dziecka a szczeg\u00f3lnie w tzw. pogotowiu opieku\u0144czym widzia\u0142em r\u00f3\u017cnego typu manipulacje, gdzie segregowano \u201ema\u0142ych ludzi\u201d na grzecznych, mniej grzecznych i niegrzecznych. <\/p>\n\n\n\n

* * *<\/p>\n\n\n\n

 K.C.:<\/em><\/strong> Co Pan czyta\u0142? Ma Pan nienajlepsz\u0105 opini\u0119 o wp\u0142ywie literatury na film i zaw\u0142aszczaniu filmu przez literaturoznawstwo, ale co Pan wtedy czyta\u0142?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> W Szkole Filmowej obowi\u0105zywa\u0142 Jorge Luis Borges z racji interesuj\u0105cych rozwi\u0105za\u0144 stylistycznych, kt\u00f3re wprowadzi\u0142 do literatury. Mieli\u015bmy pedagog\u00f3w z uniwersytetu, szczeg\u00f3lnie Boles\u0142awa Lewickiego. To by\u0142y rok 1965-1966, profesor Lewicki podrzuca\u0142 nam najnowsz\u0105 awangardow\u0105 literatur\u0119. Wed\u0142ug niego kino, a polskie szczeg\u00f3lnie nie mog\u0142oby istnie\u0107 bez literatury. A ja do tej Uczelni przyszed\u0142em po studiach uniwersyteckich w Toruniu, gdzie wykszta\u0142ci\u0142a si\u0119 samorzutnie grupa plastyk\u00f3w, filmowc\u00f3w i fotograf\u00f3w. Operowali\u015bmy pewnymi literackimi figurami stylistycznymi np. metafor\u0105, ale to by\u0142o wzi\u0119te z M\u0142odej Polski. To zas\u0142uga pedagog\u00f3w z Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych uniwersytetu toru\u0144skiego, kt\u00f3ry powsta\u0142 dzi\u0119ki profesorom z Wilna i prof. Jadwidze Puciacie-Paw\u0142owskiej specjalistce od Jacka Malczewskiego. Mieli\u015bmy tam bardzo dobrych profesor\u00f3w, jak Tymona Niesio\u0142owskiego, Stefana Nar\u0119bskiego czy prof. Kazimierza Malinowskiego z Poznania, wybitnego muzealnika. Oni nas uchronili od takiego socjalistycznego bycia w rzeczywisto\u015bci, podpowiedzieli nam dzia\u0142ania metaforyczne, kt\u00f3re wyra\u017cane by\u0142y jednak obrazem. My\u015bmy byli wykszta\u0142ceni jako ludzie obrazu i w Szkole Filmowej zderzyli\u015bmy si\u0119 z tym literackim podej\u015bciem. Przyjecha\u0142o nas do \u0141odzi czterech-pi\u0119ciu i byli\u015bmy od razu na t\u0119 literacko\u015b\u0107 nieco krytycznie nastawieni. By\u0142em ju\u017c po jednych studiach, wi\u0119c by\u0142o mi do\u015b\u0107 \u0142atwo w Warsztacie Formy Filmowej wyartyku\u0142owa\u0107 ch\u0119\u0107 m\u00f3wienia obrazem i d\u017awi\u0119kiem. Chodzi\u0142o mi o znalezienie nowego audiowizualnego j\u0119zyka dla nowego kina. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Pana rezerwa wobec narracji do dzisiaj si\u0119 nie zmieni\u0142a?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Narracja mo\u017ce istnie\u0107, nigdy mi wbrew pozorom nie przeszkadza\u0142a\u2026<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wodospad to przecie\u017c naturalna narracja.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Ta narracja musi by\u0107 czym\u015b jednorodnym, monotonnym obrazem. Tego podej\u015bcia stylistycznego w Polsce wiele nie by\u0142o. Na og\u00f3\u0142 dominuje do dzisiaj klasyczna kompozycja. Przyznam, \u017ce jej destrukcja jest i by\u0142a przedmiotem dzia\u0142a\u0144 mojego i koleg\u00f3w warsztatowego kina.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Co wami powodowa\u0142o?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Szukanie takich rozwi\u0105za\u0144, kt\u00f3re by\u0142yby zaprzeczeniem poj\u0119cia \u201e szko\u0142y polskiej\u201d, nawet tej eksperymentalnej; w 1968-69 dobrze znali\u015bmy polskie dotychczasowe filmy eksperymentalne, zreszt\u0105 bardzo ciekawe Jana Lenicy, Waleriana Borowczyka, ale wtedy w\u0142a\u015bnie przyszed\u0142 czas zej\u015bcia artysty pryncypa\u0142a z piedesta\u0142u. Nast\u0105pi\u0142 czas wyj\u015bcia w naturaln\u0105 sytuacj\u0119. Realizuj\u0105c prac\u0119 Po cz\u0142owieku<\/em> w 1969 roku odkrywa\u0142em film dokumentacyjny. To by\u0142o wtedy co\u015b dla mnie bardzo wa\u017cnego. W 1971 zorganizowali\u015bmy w \u0141odzi akcj\u0119, kt\u00f3ra nazywa\u0142a si\u0119 \u00d3sme kino<\/em> – jako \u017ce m\u00f3wi\u0142o si\u0119 wtedy o tzw. \u201etrzecim kinie\u201d, my\u015bmy postanowili przebi\u0107 t\u0119 sytuacj\u0119 o par\u0119 \u201ekin\u201d dalej. Polega\u0142o to na tym, \u017ce przewioz\u0142em dwoma ci\u0119\u017car\u00f3wkami ca\u0142\u0105 mas\u0119 przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re zape\u0142nia\u0142y ogromne mieszkanie mojej zmar\u0142ej ciotki, na \u0142\u00f3dzki Czerwony Rynek. Przy pomocy student\u00f3w i koleg\u00f3w roz\u0142o\u017cyli\u015bmy t\u0119 sched\u0119 po cioci Helenie w dogodnym miejscu przy miejskiej ubikacji. Od pi\u0105tej rano lumpenproletariusz, krawiec z zawodu, Wac\u0142aw Antczak rozpocz\u0105\u0142 sprzeda\u017c za niewielkie pieni\u0105dze tych niekiedy absurdalnych przedmiot\u00f3w. By\u0142y tam ksi\u0105\u017cki, fotografie, naczynia, stare meble, obrazki, lampy, doniczki, nawet konserwy jeszcze z ameryka\u0144skiej Unry\u2026 Ca\u0142a ta sytuacja zgromadzi\u0142a wielu kupuj\u0105cych. To by\u0142a dla nas nowa sytuacja, artysty tam nikt nie odnalaz\u0142, ale mimo to naturalny fakt artystyczny zaistnia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Uciekli\u015bcie poza sztuk\u0119, ale zapis z tego jest\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Nikt z nas nie robi\u0142 dokumentacji, nie kr\u0119ci\u0142em \u017cadnego filmu. To mia\u0142o by\u0107 co\u015b ulotnego. Jedynie dw\u00f3ch, trzech student\u00f3w, zrobi\u0142o kilka zdj\u0119\u0107 z tego publicznego zdarzenia. Wieczorem tego dnia odbywa\u0142a si\u0119 sesja w Szkole Filmowej pod has\u0142em \u00d3SME KINO, gdzie min. Jan \u015awidzi\u0144ski wyg\u0142osi\u0142 referat Sztuka poza galeri\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Pan ci\u0105gle ucieka przed instytucj\u0105. I ci\u0105gle ma Pan sk\u0142onno\u015bci do obserwacji socjologicznych. Chcia\u0142bym Panu jeszcze przypomnie\u0107 epizod z 1958 roku, kiedy w Toruniu pokaza\u0142 Pan swoje przygotowane na egzamin do Szko\u0142y Filmowej prace profesorowi Antoniemu Bohdziewiczowi. Pami\u0119ta Pan, co wtedy Panu powiedzia\u0142?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Oczywi\u015bcie, pryncypialnie oznajmi\u0142 mi, \u017ce tylko realizm si\u0119 w sztuce nie starzeje.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> No w\u0142a\u015bnie, i teraz, w 2008, kiedy pokazuje Pan wodospad, to nadal jest realizm. Podobnie jak wej\u015bciem w realno\u015b\u0107 spo\u0142eczn\u0105 by\u0142o to, co rozegra\u0142o si\u0119 na Czerwonym Rynku. Jest Pan zdeklarowanym realist\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> W stu procentach. Wiem, \u017ce to jest absolutna si\u0142a, takie wej\u015bcie w rzeczywisto\u015b\u0107. Na tym te\u017c polega\u0142a oryginalno\u015b\u0107 Warsztatu Formy Filmowej. W Polsce takie poj\u0119cie sztuki by\u0142o bardzo d\u0142ugo nie przyjmowane i nie rozumiane. Na festiwalu filmowym w \u0141agowie w 1971 nasze filmy w og\u00f3le nie by\u0142y zauwa\u017cane, zosta\u0142y okre\u015blone jako pseudofilmy. One po prostu dla profesor\u00f3w i filmowc\u00f3w nie mia\u0142y \u017cadnych rozpoznawalnych cech dzie\u0142a filmowego, rozumianego powszechnie jako artystyczna kreacja. Zacz\u0119li nas ogl\u0105da\u0107 dopiero w 1975 roku, jak si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce to co robimy, jest ogl\u0105dane i podziwiane za granic\u0105. A go\u015bcie Muzeum Sztuki, kt\u00f3rych np. przysy\u0142a\u0142 do Szko\u0142y Filmowej dyrektor Ryszard Stanis\u0142awski, chcieli ogl\u0105da\u0107 nie klasyczne etiudy lecz prace Warsztatu Formy Filmowej. Dla w\u0142adz Szko\u0142y z tamtego czasu, jak si\u0119 okaza\u0142o ju\u017c w Stanie Wojennym, WARSZTAT by\u0142 plac\u00f3wk\u0105 wywrotow\u0105, kt\u00f3r\u0105 nale\u017ca\u0142o jak najpr\u0119dzej raz na zawsze skasowa\u0107. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> A dzisiaj, my\u015bli Pan, \u017ce mo\u017cna by to powt\u00f3rzy\u0107? Postawi\u0107 sobie taki warunek, jako co\u015b co sprzyja niezale\u017cno\u015bci?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce tak. To by\u0142oby oryginalne i mo\u017cna by w takiej postawie wytrwa\u0107 do ko\u0144ca swego \u017cycia. <\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
J\u00f3zef Robakowski, z cyklu Niebo czasu domy\u015blnego, fotografia, 2001, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Przepraszam, czy takiego dystansu i spokoju cz\u0142owiek przypadkiem nie nabiera dopiero, kiedy jako\u015b funkcjonuje na rynku sztuki. Pan funkcjonuje na nim chyba bardzo dobrze. Sprzedaje Pan\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Nie znam dok\u0142adnie rynku sztuki, do tej pory funkcjonuje poza nim. Jest mi on kompletnie niepotrzebny. Moje prace trafiaj\u0105 na og\u00f3\u0142 do muze\u00f3w albo do specjalistycznych kolekcji widocznie s\u0105 potrzebne do dookre\u015blenia zmian jakie zachodz\u0105 w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej i to jest moja jedyna satysfakcja, a finansowych rado\u015bci nie odczuwam do tej pory prawie wcale.<\/p>\n\n\n\n

* * *<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Widzia\u0142 Pan <\/em>Katy\u0144 Wajdy?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> I\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> S\u0105dz\u0119, \u017ce jest to film do\u015b\u0107 umiarkowany. W 1974 roku widzia\u0142em na festiwalu awangardy film Sweet Movie<\/em> Dusana Makavejeva, kt\u00f3ry umie\u015bci\u0142 autentyczny dokumentacyjny materia\u0142 niemiecki w kontek\u015bcie akcjonist\u00f3w wiede\u0144skich. To by\u0142 szok. Ustanowienie przez re\u017cysera jakby ko\u0144ca moralno\u015bci, ko\u0144ca \u015bwiata, kt\u00f3ry to koniec objawi\u0142 si\u0119 obozem zag\u0142ady w O\u015bwi\u0119cimiu. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> W manife\u015bcie <\/em>Manipuluj\u0119! z 1988 roku jasno przyznaje Pan arty\u015bcie prawo do manipulowania. Natomiast historyk sztuki powinien obiektywnie te manipulacje opisywa\u0107. Jak?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tego si\u0119 nie da zrobi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em> <\/strong>No w\u0142a\u015bnie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Pami\u0119tam, \u017ce Andrzej Partum, kt\u00f3ry by\u0142 klasycznym manipulatorem nienawidzi\u0142 tego manifestu, poniewa\u017c ten tekst obna\u017ca\u0142 jego taktyk\u0119 \u017cyciow\u0105, kt\u00f3ra polega\u0142a na rozsiewaniu w\u015br\u00f3d ludzi perfidnej intrygi. Mnie natomiast bardziej odpowiada pewien rodzaj sprzeniewierzenia si\u0119, cz\u0119sto samemu sobie i ta w\u0142a\u015bnie taktyka trzyma mnie przy aktywnym \u017cyciu artystycznym.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Tu mnie Pan zaskoczy\u0142. Co prawda przed chwil\u0105 wyg\u0142osi\u0142 Pan pochwa\u0142\u0119 niekonsekwencji, ale ca\u0142y czas podkre\u015bla Pan warto\u015b\u0107 monotonii, jednolito\u015bci, a tu nagle potrzeba by raz na jaki\u015b czas taki kontrastowy wyskok.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Zgadza si\u0119. Za chwil\u0119 zorganizuj\u0119 projekcj\u0119, na kt\u00f3rej poka\u017c\u0119 prace m\u0142odych ludzi pokazuj\u0105ce potrzeb\u0119 monotonii, kt\u00f3ra w nich autentycznie istnieje. To jest niew\u0105tpliwie reakcja na sytuacj\u0119 dzisiejsz\u0105, sytuacj\u0119 nadmiaru ekspresji, gwa\u0142tu, krzyku, przekonania, \u017ce trzeba ostro gra\u0107, by\u0107 profesjonalnym mistrzem. Chc\u0119 pokaza\u0107, \u017ce mo\u017cna co\u015b warto\u015bciowego zrobi\u0107 mniej profesjonalnie, w swoim domu amatorskim sprz\u0119tem.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Ale amatorskiej historii sztuki, s\u0105dz\u0105c po ilo\u015bci polemik, to jednak Pan nie lubi. Cz\u0119sto prostuje Pan albo uzupe\u0142nia opisy jakich\u015b sytuacji. Przecie\u017c przed chwil\u0105 si\u0119 zgodzili\u015bmy, \u017ce nie ma jednej, obiektywnej historii.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Prostuj\u0119, jak widz\u0119 autentyczne wypaczenia. Kiedy widz\u0119, \u017ce kto\u015b we w\u0142asnym interesie pisze fa\u0142szywe historie, np. wyrzuca poza nawias przeszkadzaj\u0105ce mu postacie czy perfidnie przeinacza fakty.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Pisanie fa\u0142szywych historii to jedno z najstarszy zaj\u0119\u0107. Skoro mo\u017cna, a nawet nale\u017cy po amatorsku sprokurowa\u0107 dzie\u0142o sztuki, to mo\u017cna te\u017c po amatorsku opisa\u0107 histori\u0119. Partum mo\u017ce manipulowa\u0107, mo\u017ce z manipulacji uczyni\u0107 g\u0142\u00f3wn\u0105 metod\u0119 tworzenia sytuacji artystycznej, a historyk sztuki nie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Nie powinien, jednak nie powinien. To kwestia szko\u0142y, w mojej uniwersyteckiej szkole, wywodz\u0105cej si\u0119 z Wilna, podkre\u015blano bardzo dobitnie kwesti\u0119 etyki, je\u015bli chodzi o historyka sztuki – to co\u015b bardzo wa\u017cnego.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Czyli kto\u015b kto dzia\u0142a jako artysta, ma wi\u0119ksze granice swobody. Wi\u0119c jednak nie ma ucieczki przed stygmatem wyj\u0105tkowo\u015bci, kap\u0142a\u0144stwa artysty. <\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> To jest inna sprawa. Profesjonalizm historyka sztuki polega jednak na tym, \u017ce powinien on za w szelk\u0105 cen\u0119 stara\u0107 si\u0119 by\u0107 obiektywny. Natomiast w sztuce nie, w sztuce mo\u017cna manipulowa\u0107, re\u017cyserowa\u0107 wr\u0119cz swoje i innych \u017cycie. <\/p>\n\n\n\n

* * *<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> W 1976 roku w tek\u015bcie<\/em> Video Art – Szans\u0105 podej\u015bcia rzeczywisto\u015bci napisa\u0142 Pan, \u017ce \u201ezjawisko telewizyjne\u201d to nic innego \u201ejak struktura naszego umys\u0142u\u201d. Nadal Pan tak s\u0105dzi? To do\u015b\u0107 smutna diagnoza w dobie <\/em>Ta\u0144ca z gwiazdami.<\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Co\u015b Pan pomiesza\u0142. Ja m\u00f3wi\u0142em o sytuacji wideo jako opozycji do klasycznej telewizji. W historii awangardy filmowej jest taki moment oko\u0142o 1980 roku, kiedy ten ruch s\u0142abnie, a potem nikt z tych ludzi nie wchodzi na teren dzia\u0142a\u0144 telewizji (wideo), bo to jest uznawane jako komercja. Ale to by\u0142o oczywiste nieporozumienie. My byli\u015bmy ze szko\u0142y Filmowej i Telewizyjnej. Odkryli\u015bmy bardzo wcze\u015bnie wideo jako mo\u017cliwo\u015b\u0107 indywidualnej kreacji artystycznej, mog\u0142em wzi\u0105\u0107 amatorsk\u0105 kamer\u0119, zapisuj\u0105c\u0105 d\u017awi\u0119k i obraz, lekk\u0105, cich\u0105 i zrealizowa\u0107 dwudziestoletni zapis sytuacji przed moim oknem\u2026, to jest w\u0142a\u015bnie to \u201ekino w\u0142asne\u201d, kt\u00f3re lansuje od lat poza swoj\u0105 filmow\u0105 profesj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, Woda, wideo, 2004, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> I mo\u017ce Pan t\u0119 rzeczywisto\u015b\u0107 wreszcie podej\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Mog\u0142em zrobi\u0107 zapis Z mojego okna<\/em>, tylko w\u0142asnym sprz\u0119tem amatorskim i to jest to nadzwyczajne co\u015b co musz\u0105 podziwia\u0107 cz\u0119sto kostyczni profesjonali\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wyobra\u017ca Pan sobie sytuacj\u0119, \u017ce po<\/em> Dobranocce zamiast<\/em> Katynia Wajdy mo\u017cna obejrze\u0107 film Robakowskiego <\/em>Z okna, albo<\/em> My\u015bl\u0119?<\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Wie Pan, to si\u0119 zdarza coraz cz\u0119\u015bciej. Jestem gdzie\u015b w hotelu, we Francji i nagle widz\u0119 wieczorem sw\u00f3j artystyczny film w profesjonalnej telewizji. Moim zdaniem, to nic nadzwyczajnego.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Czy do tego warto d\u0105\u017cy\u0107? By\u0142oby lepiej, gdyby sztuka wsp\u00f3\u0142czesna zaj\u0119\u0142a miejsce teleturniej\u00f3w. Warto nieustannie zabiega\u0107 o zamienianie elitarnego w egalitarne?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R:<\/strong> Od czasu do czasu. Kiedy\u015b jecha\u0142em wind\u0105 z s\u0105siadk\u0105, kt\u00f3ra nigdy si\u0119 mi nie odk\u0142ania\u0142a i nagle s\u0142ysz\u0119: \u201eWidzia\u0142am pana film w telewizji. M\u0119\u017cowi si\u0119 tak podoba\u0142o, jak te mocne \u015bwiat\u0142o wali\u0142o go po oczach, a siostra z Niemiec uzna\u0142a ten pana film za wielkie dzie\u0142o artystyczne\u201d. Wi\u0119c od czasu do czasu, jako rozszerzanie \u015bwiadomo\u015bci warto co\u015b takiego zrobi\u0107, za co dzi\u0119kuj\u0119 Telewizji Polskiej.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Uwa\u017ca Pan, \u017ce pi\u0119kno jest wa\u017cn\u0105 rzecz\u0105?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Dla Paula Sharitza zrobi\u0142em realizacj\u0119 DVD Uwaga \u015bwiat\u0142o<\/em>, kt\u00f3ra jest po prostu pi\u0119kna, super estetyczna. Ten Amerykanin kiedy\u015b mieszka\u0142 u mnie i zostawi\u0142 mi przed swoj\u0105 \u015bmierci\u0105 partytur\u0119, do kt\u00f3rej teraz wr\u00f3ci\u0142em. Wraz ze swoim przyjacielem Wies\u0142awem Michalakiem z Toronto zrealizowali\u015bmy bardzo skomplikowan\u0105 metod\u0105 to zapomniane przed dwudziestu laty przedsi\u0119wzi\u0119cie. Wszystko tam jest takie \u015bliczne, \u017ce a\u017c si\u0119 p\u0142aka\u0107 chce. Moim zdaniem ca\u0142a warto\u015b\u0107 \u201edzie\u0142a\u201d zale\u017cy od pewnych warunk\u00f3w ale i stanu psychicznego realizatora. Okaza\u0142o si\u0119 w tym w\u0142a\u015bnie przypadku, \u017ce konwencja romantycznego zapisu by\u0142a najw\u0142a\u015bciwsza, bowiem Paul Sharitz by\u0142 na wskro\u015b romantykiem a dla niego ten nostalgiczny zapis przecie\u017c zrobili\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Usi\u0142uj\u0119 jako\u015b pogodzi\u0107 ten brak jakiejkolwiek kompozycji z pi\u0119knem. Jakiej muzyki Pan s\u0142ucha w domu. S\u0142ucha Pan serialist\u00f3w? To jest interesuj\u0105ce, ale nie spotka\u0142em nikogo, kto tego s\u0142ucha dla przyjemno\u015bci. <\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Ja s\u0142ucham Stockhausena, Schaeffera, Piernika, Dody\u2026W tej chwili sam ud\u017awi\u0119kawiam swoje filmy. M\u00f3wi\u0119 studentom, by porzucili wykorzystywanie gotowej muzyki. Jak zaczynaj\u0105 to robi\u0107 to odnajduj\u0105 dla siebie, nawet nie muzyk\u0119 ale r\u00f3\u017cne konkretne d\u017awi\u0119ki sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 np. z naturalnych szmer\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 w kontrapunkcie do klasycznej muzyki.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Ca\u0142y czas rozmawiamy o monotonii i uciekaniu przed kompozycj\u0105, a Pan tu nagle o kontrapunkcie!<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Wie Pan, gdzie jest ten kontrapunkt w wodospadzie? On jest w samym d\u017awi\u0119ku, ten jednostajny d\u017awi\u0119k jest kontrapunktem do nies\u0142ychanie ekspresyjnej ciekn\u0105cej wody.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wi\u0119c jaka\u015b kompozycja obejmuj\u0105ca r\u00f3\u017cne media w tym jest.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak. <\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Zastanawiam si\u0119, czy gdyby sztuka elitarna wype\u0142nia\u0142a ram\u00f3wk\u0119 stacji telewizyjnych, nie sko\u0144czy\u0142oby si\u0119 podobnie jak ze s\u0142uchaniem serializmu. To jest rozwijaj\u0105ce i potrzebne, ale potem wraca cz\u0142owiek do domu i s\u0142ucha Vivaldiego, ogl\u0105daj\u0105c Teletubisie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Realizm \u017cycia cz\u0142owieka polega i na tym, \u017ce potrzebne jest jedno i drugie. Cz\u0119sto u\u017cywa\u0142em w swoich dawnych filmach np. muzyki Andrzeja Dobrowolskiego, Jana Sebastiana Bacha, Fryderyka Chopina\u2026<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> A wi\u0119c pi\u0119kno jest nadal wa\u017cne.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Jak si\u0119 okazuje bardzo. To zawsze wszystko rozgrywa si\u0119 w jakich\u015b nowych kontekstach. Ca\u0142a klasa artysty polega na tym, \u017ceby to wyczu\u0107.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> A zacz\u0119li\u015bmy od tego, \u017ce unikali\u015bcie z\u0142otego ci\u0119cia i harmonii. Jest Pan przywi\u0105zany do koncepcji artysty, kt\u00f3ry co\u015b odkrywa?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak. W sztuce polskiej dokona\u0142 si\u0119 te\u017c dzi\u0119ki nam \u201ewarsztatowcom\u201d pewien przewr\u00f3t, pewne odkrycie. Pan m\u00f3wi o wyobra\u017ani. To bardzo ciekawy problem. Do 1968-69 roku nie mo\u017cna by\u0142o nawet wyobrazi\u0107 sobie poj\u0119cia sztuki bez uruchomienia \u201eartystycznej\u201d wyobra\u017ani. Nagle, przychodz\u0105 czasy konceptualne, gdzie si\u0119 uruchamia dokumentacj\u0119, do kt\u00f3rej wyobra\u017ania nie jest za bardzo potrzebna. Wystarczy maszyna. Jak w przypadku mojego filmu Rynek<\/em>. Ustawia si\u0119 maszyn\u0119, kt\u00f3ra wykonuje dwie klatki co pi\u0119\u0107 sekund. I nagle artysta jest zachwycony czym\u015b, co zrobi\u0142a maszyna, nigdy bym nie wyre\u017cyserowa\u0142 tak autentycznej sytuacji, kt\u00f3r\u0105 metod\u0105 poklatkow\u0105 maszyna tak wiernie utrwali\u0142a. W rezultacie tego do\u015bwiadczenia wszyscy ogl\u0105daj\u0105cy ten film poszerzyli sw\u0105 niedoskona\u0142\u0105 cz\u0142owiecz\u0105 wyobra\u017anie przez syntetyczny obraz z doskona\u0142ej maszyny.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce harmonia istnieje nie w umy\u015ble\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Istnieje w rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> I mo\u017cna j\u0105 stamt\u0105d nawet mechanicznie wypreparowa\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Cho\u0107 w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych cz\u0119sto j\u0105 do rzeczywisto\u015bci zupe\u0142nie niepotrzebnie dodawano. Mnie si\u0119 strasznie nie podoba\u0142o I Biennale Form Przestrzennych w Elbl\u0105gu, o kt\u00f3rym si\u0119 pisze jako o niesamowitym osi\u0105gni\u0119ciu. Zawsze szlag mnie trafia\u0142, jak widzia\u0142em te grube zardzewia\u0142e gnioty w tym mie\u015bcie. To jest co\u015b okrutnego. Ja wol\u0119 te rytmy odnale\u017a\u0107 w naturze, ni\u017c samemu je tworzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wr\u00f3\u0107my na koniec do wodospadu, naprawd\u0119 nie boi si\u0119 Pan, \u017ce b\u0119dzie to wystawa jak poczt\u00f3wka z wakacyjnego zachwytu?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> To przedsi\u0119wzi\u0119cie b\u0119dzie mia\u0142o swoj\u0105 pot\u0119g\u0119. Ja nie boj\u0119 si\u0119 banalizmu, on jest czasami nies\u0142ychanie tw\u00f3rczy. Umieszczenie tego gigantycznego \u201ewodospadu\u201d w galerii to b\u0119dzie fantastyczny wyczyn, kt\u00f3ry w\u0142a\u015bnie pozwoli na przekroczenie naszej wyobra\u017ani.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Wyszpera\u0142em, \u017ce robiono takie rzeczy w XVIII wieku. Nazywa\u0142o si\u0119 to eidophusikon i by\u0142y to rodzaje instalacji, ruchomych obraz\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142y na\u015bladowa\u0107 spektakle natury: grzmoty, burze, b\u0142yskawice, wodospady.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak samo by\u0142o w romantyzmie: symulowane groty, ruiny zamkowe, gabinety kurioz\u00f3w\u2026<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Ca\u0142e \u017cycie pomstuje Pan na artyst\u00f3w romantycznych i nagle wystawia Pan pot\u0119\u017cny wodogrzmot o \u0142adunku emocji godnym Mickiewicza. Znowu sprzeniewierzenie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Trzeba co\u015b zaatakowa\u0107, i to wyra\u017anie zaatakowa\u0107, \u017ceby znale\u017a\u0107 drugie oblicze, ten nowy kontekst. To nie tylko ja uwa\u017ca\u0142em Strzemi\u0144skiego za romantyka. Kiedy dominuje, jak teraz, do\u015b\u0107 przyziemne, pragmatyczne nastawienie, to w\u0142a\u015bnie w co\u015b takiego warto zagra\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Kelner:<\/strong> Przepraszam Panowie, ale ju\u017c zamykamy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R. i K.C.:<\/em><\/strong> Ju\u017c ko\u0144czymy!<\/p>\n\n\n\n

K.C:<\/em><\/strong> Pozwoli Pan, \u017ce przeczytam Panu fragment z <\/em>Krytyki w\u0142adzy s\u0105dzenia Kanta.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Prosz\u0119 bardzo.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> \u201e \u2026 strzeliste, jakby gro\u017ane wznosz\u0105ce si\u0119 ska\u0142y, ci\u0119\u017ckie, pi\u0119trz\u0105ce si\u0119 na niebie chmury, nadci\u0105gaj\u0105ce w\u015br\u00f3d piorun\u00f3w i grzmot\u00f3w, wulkany, (\u2026), orkany ( \u2026), burzliwy i bezkresny ocean, wysoki wodospad pot\u0119\u017cnej rzeki – wszystko to – obraca nasz\u0105 zdolno\u015b\u0107 oporu w drobiazg bez znaczenia. Ale ich widok tym silniej nas poci\u0105ga, im wi\u0119kszy budzi l\u0119k\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak, groza w tym musi by\u0107, i ja lubi\u0119 si\u0119 ba\u0107.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> \u201e\u2026 o ile tylko sami znajdujemy si\u0119 w bezpiecznym miejscu. Dlatego te\u017c takie przedmioty ch\u0119tnie nazywamy wznios\u0142ymi, gdy\u017c podnosz\u0105 moc naszej duszy ponad jej zwyczajn\u0105, przeci\u0119tn\u0105 miar\u0119 (\u2026)\u201d.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Jak najbardziej chodzi o wznios\u0142o\u015b\u0107. Absolutnie.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Zadziwiaj\u0105ca zgodno\u015b\u0107. Bez trudu mo\u017cna na wystawie odnale\u017a\u0107 kadr, na kt\u00f3rym w p\u0119tli, w niesko\u0144czono\u015b\u0107 dok\u0142adnie wida\u0107, jak \u201e moc duszy\u201d podnosi Pana ponad zwyk\u0142\u0105 miar\u0119. Mo\u017cna czyta\u0107 <\/em>Krytyk\u0119 w\u0142adzy s\u0105dzenia jak recenzj\u0119 Pa\u0144skiej wystawy?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Mo\u017cna.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Kant pisze, \u017ce \u201ewyobra\u017cenie wznios\u0142o\u015bci sk\u0142ania umys\u0142 do tego, by nieosi\u0105galno\u015b\u0107 przyrody ujmowa\u0142 my\u015blowo jako unaoczniaj\u0105ce przedstawienie idei\u201d. Jak jest idea w Pa\u0144skim wodospadzie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Lansowanie sztuczno\u015bci jako g\u0142\u00f3wnej, artystycznej witalno\u015bci. Czyli jednak kreacjonizm, o kt\u00f3rym tyle m\u00f3wili\u015bmy, \u017ce nie\u2026 No to p\u0142acimy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, Naturalny pejza\u017c morza, fotografia, 1959, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

rozmawiaj\u0105 Krzysztof Cicho\u0144 i Andrzej Walczak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[107],"class_list":["post-8274","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jozef_robakowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8274"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8425,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8274\/revisions\/8425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8274"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8274"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8274"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}