{"id":8258,"date":"2008-04-18T07:57:14","date_gmt":"2008-04-18T07:57:14","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=8258"},"modified":"2022-04-07T15:33:39","modified_gmt":"2022-04-07T15:33:39","slug":"10-20-40-80-150-200","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/10-20-40-80-150-200\/","title":{"rendered":"10, 20, 40, 80, 150, 200…"},"content":{"rendered":"\n

Pisanie o Robakowskim to karko\u0142omne zadanie. Pomimo ob\ufb01to\u015bci tekst\u00f3w krytycznych, komentarzy i autokomentarzy oraz prostych recenzji prasowych i prac naukowych dedykowanych arty\u015bcie, Robakowski ca\u0142y czas si\u0119 wymyka. Roman Lewandowski pisze: \u201eJ\u00f3zef Robakowski jest artyst\u0105, kt\u00f3ry przesta\u0142 nas zaskakiwa\u0107\u201d. To przewrotne i w stylu Robakowskiego \u2013 przecie\u017c wiemy, \u017ce sta\u0142\u0105 w tw\u00f3rczo\u015bci Robakowskiego jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce nie przesta\u0142 nas zaskakiwa\u0107. Sztuka Robakowskiego jest energi\u0105 \u2013 ale wszystko jest energi\u0105: my jeste\u015bmy energi\u0105, ty jeste\u015b energi\u0105 i sztuka jest energi\u0105. Ten trop jest fa\u0142szywy. Uzna\u0107 go mo\u017cna za manipulacj\u0119 artysty. Robakowski wo\u0142a: \u201eManipuluj\u0119!\u201d, by chwil\u0119 p\u00f3\u017aniej krzykn\u0105\u0107: \u201eSztuka to pot\u0119ga!\u201d. Niczym awangardowy blagier, z powa\u017cn\u0105 min\u0105 przyprawia sobie rogi, robi\u0105c z krytyk\u00f3w jeleni. Wywiedziony w pole raz, krytyk daje si\u0119 nabra\u0107 drugi i trzeci, i kolejne razy. Wszystko co robi Robakowski, wygl\u0105da niezwykle powa\u017cnie. Zreszt\u0105 nie chodzi tylko o to, co robi. Sam Robakowski sw\u0105 wielko\u015bci\u0105 \u2013 wr\u0119cz \ufb01zyczn\u0105 \u2013 rozm\u00f3wc\u0119 mo\u017ce nie przyt\u0142acza, ale na pewno przy\u0107miewa i onie\u015bmiela. Na ile niepowa\u017cnie mo\u017cna traktowa\u0107 ros\u0142ego m\u0119\u017cczyzn\u0119, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce \u017cartuje, ale jako\u015b nikomu nie jest do \u015bmiechu? Artystyczne \u201e\u017carty\u201d Robakowskiego nie s\u0105 niewinne. Na u\u015bmiechu czy wzruszeniu ramionami nie ko\u0144czy si\u0119 recepcja tej sztuki. Prace Robakowskiego dzia\u0142aj\u0105 somatycznie i wizualnie. To nie \u017cart. Wystarczy d\u0142u\u017cej poprzebywa\u0107 w galerii na jednej z jego licznych wystaw, usi\u0105\u015b\u0107 na wprost K\u0105t\u00f3w<\/em>energetycznych<\/em> albo Impulsator\u00f3w<\/em>. Powa\u017cnie i intensywnie dzia\u0142a te\u017c sam Robakowski. Naucza, wyk\u0142ada, wp\u0142ywa na kolejnych artyst\u00f3w, kurator\u00f3w, krytyk\u00f3w, kolekcjoner\u00f3w. I zn\u00f3w nie jest to dzia\u0142anie md\u0142e, bez wyrazu, kt\u00f3re mog\u0142oby przej\u015b\u0107 niezauwa\u017cone. Teksty interwencyjne prowadz\u0105 artyst\u0119 przed s\u0105d, gdzie pozwany zosta\u0142 przez ura\u017conego w swej dumie krytyka. Wypowiedzi publiczne przysparzaj\u0105 mu wrog\u00f3w, kt\u00f3rzy szemrz\u0105: \u201ezn\u00f3w straci\u0142 okazj\u0119, \u017ceby milcze\u0107\u201d. Robakowski jest mistrzem i klasykiem, kt\u00f3ry gra nie tylko ze sztuk\u0105, ale te\u017c z samym sob\u0105. Artysta ostatecznie sam te\u017c jest jeleniem. Jego strategi\u0119 wprawdzie mo\u017cna nazwa\u0107 \u201esubwersywn\u0105\u201d, ale nie wydaje si\u0119, by by\u0142a w niej jaka\u015b ch\u0142odna, ani tym bardziej marketingowa, kalkulacja. Podobno Robakowskiego dostrzegli kolekcjonerzy, ale okazuje si\u0119, \u017ce jego prace s\u0105 dla rynku ci\u0119\u017ckostrawne. Powielane, kopiowane kr\u0105\u017c\u0105 po ludziach i instytucjach, kszta\u0142tuj\u0105 wizualnie kolejnych odbiorc\u00f3w. Podobno te niezliczone i niesygnowane kopie blokuj\u0105 rynkow\u0105 karier\u0119 Robakowskiego. Ale on si\u0119 nie daje, jest zbyt p\u0142odny \u2013 by ogranicza\u0107 si\u0119 do serii, celebrowa\u0107 ka\u017cd\u0105 kopi\u0119 \ufb01lmu i odmawia\u0107 spragnionym sztuki. Dlatego tak poszukiwane przez kolekcjoner\u00f3w s\u0105 tworzone przez Robakowskiego obiekty, kt\u00f3rych powieli\u0107 nie mo\u017cna. Robakowski tworzy nie tylko \ufb01lmy, fotogra\ufb01e, obiekty, lecz tak\u017ce sytuacje (powiedzmy zn\u00f3w \u2013 energetyczne). Opowiada o studentach, rozmawia o sztuce, komentuje dzie\u0142a innych artyst\u00f3w \u2013 to niezwyk\u0142e dzi\u015b, gdy wi\u0119kszo\u015b\u0107 tw\u00f3rc\u00f3w zapatrzonych jest tylko w siebie \u2013 krytykuje teksty krytyk\u00f3w i wystawy kurator\u00f3w. Rozmowa z Robakowskim to sztuka sama w sobie. Kolejne spotkanie z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Robakowskiego i z nim samym zaplanowane jest w Atlasie Sztuki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, wystawa Manifest energetyczny, wideo, Galeria Atlas Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a, 2008<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Robakowski opowiada o projekcie, o tym jak przed kilkoma dekadami z Warsztatowcami opu\u015bcili sal\u0119 projekcyjn\u0105, gdzie pokazywano \ufb01lm Dory O. P\u00f3\u0142godzinna projekcja z p\u0142yn\u0105c\u0105 wod\u0105 (na festiwalu Knokke-Heist) zm\u0119czy\u0142a m\u0142odych artyst\u00f3w z Polski, kt\u00f3rych roznosi\u0142a energia. Wyszli mo\u017ce na piwo albo pogada\u0107. Filmu jednak Robakowski nie zapomnia\u0142. Wyparte z tw\u00f3rczo\u015bci analitycznej, konceptualnej monotonne lanie wody (temat: natura) powr\u00f3ci\u0142o rykoszetem po latach. Wed\u0142ug ustnej relacji artysta zawsze chcia\u0142 pojecha\u0107 do Niagara Falls z my\u015bl\u0105, by \u201eco\u015b\u201d z \u201etym\u201d zrobi\u0107. W tym miejscu nale\u017cy zaznaczy\u0107, \u017ce do\u015bwiadczenie natury i poczucie wznios\u0142o\u015bci z ni\u0105 zwi\u0105zane w sztuce Robakowskiego pojawia si\u0119 sporadycznie. Celowo pisz\u0119 o naturze, bo Robakowskiemu nie chodzi przecie\u017c o analiz\u0119 formaln\u0105 p\u0142yn\u0105cej wody czy te\u017c wykorzystanie wody do eksperyment\u00f3w z medium. W planowanej instalacji chodzi o co\u015b zgo\u0142a innego. W katalogu do wystawy Termogram\u00f3w<\/em> w lubelskim BWA Robakowski pisa\u0142: \u201eProsz\u0119, dodajcie mi pr\u0105du. Lubi\u0119 ten smak wolt\u00f3w \u2013 10, 20, 40, 80, 150, 200… Jeszcze prosz\u0119 o kolejne 10 \u2013 to ju\u017c wystarczy! Czuj\u0119 si\u0119 \u015bwietnie, jest mi b\u0142ogo, dobrze. […] Przez moje cia\u0142o przebiega rozkoszne mrowienie. Czuj\u0119, \u017ce TA SZTUKA staje si\u0119 czysta, bowiem nie mam \u017cadnej intencji WAM do przekazania, mimo, \u017ce sta\u0142em si\u0119 naszym wsp\u00f3lnym ekranem energetycznym\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W komentarzu do cytatu Magdalena Ujma zwr\u00f3ci\u0142a uwag\u0119 na rozkosz, jej zdaniem wypart\u0105 z my\u015blenia o sztuce z kr\u0119gu Warsztatu Formy Filmowej. W kontek\u015bcie przygotowywanej dla Atlasa Sztuki totalnej instalacji wideo ciekawszy wydaje si\u0119 moment, gdy rozkoszna ampli\ufb01kacja energii prowadzi do wyczyszczenia sztuki i wyklarowania \u201eekranu\u201d. Podmiot artystyczny zanika, rozpuszcza si\u0119, staj\u0105c si\u0119 jednocze\u015bnie miejscem projekcji podmiotowo\u015bci odbiorcy. Tak sobie mo\u017cna wyobrazi\u0107 sytuacj\u0119 w galerii, gdy po d\u0142u\u017cszej chwili nie s\u0142ycha\u0107 ju\u017c szumu i woda spadaj\u0105ca ze skalnego progu zlewa nam si\u0119 przed oczami. Nie wiadomo, ile nale\u017cy wytrzyma\u0107 w galerii, by do tego stanu dotrwa\u0107. Ale taki moment na pewno wcze\u015bniej czy p\u00f3\u017aniej przychodzi. Robakowski chce stworzy\u0107 miejsce energetyczne, gdzie \u2013 zapewne tak jak przyzna\u0142 w rozmowie z \u0141ukaszem Guzkiem \u2013 \u201ecz\u0142owiek potra\ufb01 wyj\u015b\u0107 poza siebie i uruchomi\u0107 jak\u0105\u015b warto\u015b\u0107 nadzwyczajn\u0105. Wielokrotnie uruchamiamy moce, kt\u00f3re wywo\u0142uj\u0105 rodzaj ol\u015bnienia w drugim cz\u0142owieku\u201d. Galeria dzia\u0142a jako miejsce ampli\ufb01kacji energii, a w\u0142a\u015bciwie kumulacji energii Robakowskiego i odbiorc\u00f3w. Robakowski opowiada o spokoju, kt\u00f3ry mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 poprzez nat\u0119\u017cenie szum\u00f3w i energii w jednym miejscu. To monotonia, m\u00f3wi Robakowski, kt\u00f3rej do\u015bwiadcza hutnik w hucie stali, ucinaj\u0105c sobie drzemk\u0119 w\u015br\u00f3d huku maszyn. Innymi s\u0142owy, monotonia ekspresjonist\u00f3w, kt\u00f3rymi Robakowski interesuje si\u0119 od dawna. A tak\u017ce monotonia ogarniaj\u0105ca galeryjnych bywalc\u00f3w spragnionych nowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Festiwal w Knokke-Heist by\u0142 jedn\u0105 z ostatnich wielkich manifestacji ruch\u00f3w artystycznych pokolenia 68. Gor\u0105ca mi\u0142o\u015b\u0107 zamiast zimnej wojny, narkotyczne wizje i powr\u00f3t do natury, obok analitycznej sztuki konceptualnej pleni\u0142 si\u0119 psychodeliczny rock, czy kwit\u0142a charakterystyczna dla Ery Wodnika nowa duchowo\u015b\u0107. Planowana wideoinstalacja uruchamia tak\u017ce wyobra\u017ani\u0119, kt\u00f3rej tak wielu krytyk\u00f3w odmawia\u0142o Robakowskiemu. Natura, wyobra\u017ania, duchowo\u015b\u0107 \u2013 st\u0105d tylko krok do s\u0142owa wytrychu \u2013 \u201eromantyczno\u015b\u0107\u201d. Czy Robakowski na staro\u015b\u0107 staje si\u0119 romantyczny? Gdy opowiada o tym, jak zamierza pokaza\u0107 ogrom Niagary, przed oczyma przesuwaj\u0105 si\u0119 obrazy samotnych postaci podziwiaj\u0105cych z wysokich, bia\u0142ych ska\u0142 bezkres morza czy te\u017c publiczno\u015bci w muzeum, napawaj\u0105cej si\u0119 widokami spi\u0119trzonych g\u00f3r lodowych lub G\u00f3r Skalistych i nieko\u0144cz\u0105cych si\u0119 Wielkich R\u00f3wnin. Robakowski pragnie pokaza\u0107 natur\u0119 bez patosu. Jak trudno doprowadzi\u0107 do \u201eol\u015bnienia\u201d bez popadania w kicz, za\u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce niezno\u015bnie efekciarska sztuka Billa Violi. U Robakowskiego nikt zza \u015bciany wody nie wyjdzie i nie odejdzie. Zamiast g\u0142\u0119bokich symboli i oczywistych metafor (\u017cycie ludzkie jest jak rzeka… wszystko p\u0142ynie…) mamy do czynienia z metonimi\u0105 zbudowan\u0105 \u015bwiadomie narz\u0119dziami \u015bci\u015ble technicznymi. Robakowski zamiast penetrowa\u0107 egzystencjalne g\u0142\u0119biny, zatrzymuje si\u0119 na powierzchni. Przeniesienie Niagary do galerii ma by\u0107 po\u015brednie w\u0142a\u015bnie, czy te\u017c zapo\u015bredniczone w mediach, ale przede wszystkim w sztuce. Galeria, a nie oblegany przez turystyczny t\u0142um taras widokowy, jest w\u0142a\u015bciwszym miejscem kontemplacji tego, czym jest Niagara. Robakowski, artysta subwersywnie romantyczny, przekszta\u0142ca galeri\u0119 w \u201eku\u017ani\u0119 natury\u201d, jak napisa\u0142aby Maria Janion (on sam m\u00f3wi: \u201emiejsce energetyczne\u201d). Le\u017c\u0105ca na granicy kanadyjsko-ameryka\u0144skiej Niagara u\u0142atwia\u0142aby sytuowanie Robakowskiego w kontek\u015bcie tematu natury ameryka\u0144skiej, ale to trop mylny niczym zestawienie opadaj\u0105cej wody z \ufb01lmami Violi. Robakowski podejmuje wypraw\u0119 na inny kontynent tak\u017ce po to, by rozprawi\u0107 si\u0119 z tematem niegdy\u015b obecnym i wa\u017cnym, a dzi\u015b marginalnym w sztuce polskiej. W tym sensie Robakowskiemu bli\u017cej do Zygmunta Rytki zanurzonego w g\u00f3rskiej rzece ni\u017c do Billa Violi paradnie inscenizuj\u0105cego Tratw\u0119<\/em>meduzy<\/em>. Ale asocjacjom ameryka\u0144skim trudno si\u0119 oprze\u0107 \u2013 energetyczna sztuka Robakowskiego bezwiednie kojarzy si\u0119 z pot\u0119\u017cnym, powsta\u0142ym dok\u0142adnie p\u00f3\u0142 wieku wcze\u015bniej A<\/em>Movie<\/em> Bruce\u2019a Connera.<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c nad Wis\u0142\u0119, natura zosta\u0142a wygnana ze sztuki polskiej dawno temu. Nie chodzi tu tylko o antyekspresjonistyczny, antyakademicki i antykolorystyczny zwrot konceptualny, jaki dokona\u0142 si\u0119 pod koniec lat 60. i w latach 70. Je\u015bli natura, to koniecznie r\u00f3\u017ce Koz\u0142owskiego i niebo z tubki Jurkiewicza, mo\u017ce te\u017c panoramiczny happening morski, desperacka i komiczna pr\u00f3ba podporz\u0105dkowania natury Kantorowi. Na nic zdadz\u0105 si\u0119 zakl\u0119cia ekspresjonist\u00f3w, pr\u00f3by Ciecierskiego i Tarasewicza, by \u201epejza\u017c malarski\u201d od\u015bwie\u017cy\u0107 i przewietrzy\u0107. Jak natura \u2013 to martwa, kolorystyczna i kiczowata. Nieprzypadkowo Polska to kraj, gdzie wszystko co by\u0142o do skopiowania skopiowano, za wyj\u0105tkiem Land Artu. Nie pomog\u0105 pr\u00f3by Murak i Koziary. Mo\u017ce reanimacja uda si\u0119 Kozakiewiczowi, kt\u00f3rego pozycja w sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej jest wci\u0105\u017c zagro\u017cona, by\u0107 mo\u017ce z tego wzgl\u0119du w\u0142a\u015bnie: zbyt du\u017co natury, przyrody, pejza\u017cu. Nowa era nie rozkwit\u0142a w g\u0142\u00f3wnym nurcie polskiej sztuki przez duchowo\u015b\u0107 Wodnika i hipisowski powr\u00f3t do natury. Nie\u015bmia\u0142o na tym polu dzia\u0142aj\u0105 Natalia LL i Pni\u0144ska-Bere\u015b. Nawet w Repassage\u2019u czy u Hansena trudno odnale\u017a\u0107 t\u0119 naturaln\u0105 dla sztuki tematyk\u0119. Mo\u017ce w niekt\u00f3rych dzia\u0142aniach plenerowych, mo\u017ce w Elbl\u0105gu. Z tych organicznych resztek swoj\u0105 sztuk\u0119 lepi Pawe\u0142 Althamer, nago uciekaj\u0105cy w las, za\u017cywaj\u0105cy LSD z profesorem i przytulaj\u0105cy si\u0119 do drzew w podwarszawskiej puszczy. By\u0107 mo\u017ce dlatego Althamer to artysta osobny. Trudno zaprzeczy\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Robakowski mia\u0142 wp\u0142yw na ten stan rzeczy. Racjonalny umys\u0142<\/em> \u2013 cho\u0107 przewrotny \u2013 w po\u0142\u0105czeniu z wielkomiejskim stylem \u017cycia, ironiczn\u0105 postaw\u0105 i awangardowym duchem nie sprzyja\u0142y kontemplacji natury. Fetyszyzowane przez Warsztatowc\u00f3w \u201enowe media\u201d tworzy\u0142y zas\u0142on\u0119 na tyle szczeln\u0105, \u017ce po latach wygnana drzwiami natura powraca oknem.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b trudno zgodzi\u0107 si\u0119 z twierdzeniami krytyk\u00f3w, kt\u00f3rzy \u2013 jak Busza czy Koprowicz \u2013 pisali o Robakowskim jako \u201epozytywi\u015bcie\u201d. Dwadzie\u015bcia lat temu Busza cytowa\u0142 Koprowicza, z kt\u00f3rym wsp\u00f3lnie cieszyli si\u0119 z wyeliminowania przez Robakowskiego \u201ekreacji\u201d (na przek\u00f3r dominuj\u0105cym<\/p>\n\n\n\n

\"\"
J\u00f3zef Robakowski, Manifest energetyczny, wideo, 2003, fot. archiwum autora<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201edzikim\u201d). Skupiaj\u0105c si\u0119 na \u201ewyabstrahowanej rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3r\u0105 z ca\u0142ym spokojem mo\u017cemy ogarn\u0105\u0107 z wy\u017cyn empirii\u201d, pisali o tym, \u017ce \u201ew pozytywizmie Robakowskiego nie ma ju\u017c miejsca dla \u017cadnego rodzaju meta\ufb01zyki, strefa wyobra\u017cenia zostaje ca\u0142kowicie wyparta przez stref\u0119 spostrze\u017cenia\u201d (na przek\u00f3r \u201esztuce kruchty\u201d). Dzi\u015b Robakowski dochodzi do momentu przesilenia energetycznego, gdy ca\u0142kowicie wyparte powraca wyobra\u017cenie (czy te\u017c wyobra\u017ania). Budzi si\u0119 te\u017c ponowoczesna, kontemplacyjna duchowo\u015b\u0107 (co\u015b na kszta\u0142t duchowo\u015bci aplikowanej Liberze przez Rondud\u0119). Robakowski tworzy totalny, immersyjny \u201eobraz inicjalny\u201d. Do\u015bwiadczenie wznios\u0142o\u015bci w naturze jest dzi\u015b niezwykle trudne ze wzgl\u0119du na masow\u0105 turystyk\u0119 i medialne relacje. Jak mo\u017cna do\u015bwiadczy\u0107 Niagary, gdy tak dobrze j\u0105 znamy z National Geographic, Voyage i Planete? Jak nie pop\u0142yn\u0105\u0107 z bana\u0142em? Robakowski szuka wi\u0119c postmodernistycznego ekwiwalentu dla w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wewn\u0119trznego ukszta\u0142towanego pod wp\u0142ywem natury. Spotkanie z \u017cywio\u0142em jest dzi\u015b mo\u017cliwe jedynie w galerii, bo prawdziwa pot\u0119ga \u2013 to sztuka.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Adam Mazur<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[107],"class_list":["post-8258","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jozef_robakowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8258","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8258"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8258\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8301,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8258\/revisions\/8301"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8258"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8258"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8258"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}