{"id":7969,"date":"2007-09-07T09:48:00","date_gmt":"2007-09-07T09:48:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7969"},"modified":"2022-04-04T10:53:56","modified_gmt":"2022-04-04T10:53:56","slug":"podroz-wizualna","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/podroz-wizualna\/","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017c wizualna"},"content":{"rendered":"\n

Prace Rafa\u0142a Jakubowicza przyj\u0119\u0142o si\u0119 umieszcza\u0107 w dw\u00f3ch odr\u0119bnych obszarach: jest sfera Pami\u0119ci Holocaustu i jest, m\u00f3wi\u0105c najog\u00f3lniej, ogromnym skr\u00f3tem, dyskusja z histori\u0105 sztuki dwudziestowiecznej. Taki podzia\u0142 wprowadzaj\u0105 krytycy, taki przyjmuje sam autor, tak te\u017c rozpisuj\u0105 si\u0119, niejako samochc\u0105c, teksty w tym katalogu. Kiedy\u015b w rozmowie powiedzia\u0142am Rafa\u0142owi Jakubowiczowi, \u017ce jest Stra\u017cnikiem Pami\u0119ci. To i ci\u0119\u017car, i trud. Ci\u0119\u017car z powod\u00f3w oczywistych, trud dlatego, \u017ce nie\u0142atwo znale\u017a\u0107 spos\u00f3b m\u00f3wienia o Holocau\u015bcie. Zag\u0142ada jest bardziej domen\u0105 Pami\u0119ci ni\u017c J\u0119zyka. Relacja jest niemo\u017cliwa, Pami\u0119\u0107 natomiast trwa: pami\u0119\u0107 rozproszona, nieci\u0105g\u0142a, ale przecie\u017c wyrazista \u2013 i niedyskursywna. Relacja jest g\u0142ucha, zawsze nieodpowiednia, zawsze nieprzystawalna. Pami\u0119\u0107 mo\u017cna przej\u0105\u0107, podj\u0105\u0107. (Hannah Arendt w Kondycji ludzkiej<\/em> pisa\u0142a, \u017ce jedyn\u0105 rzecz\u0105, kt\u00f3rej nie mo\u017cemy przekaza\u0107, opowiedzie\u0107, jest b\u00f3l, do\u015bwiadczenie najbardziej dla cz\u0142owieka prywatne, nieprzekazywalne w sferze publicznej. Nie chc\u0119, z rozmys\u0142em, rozwija\u0107 tej my\u015bli, interpretowa\u0107 jej i odnosi\u0107 do do\u015bwiadczenia Holocaustu. Pozostawiam j\u0105 ka\u017cdemu, kto zechce j\u0105 podj\u0105\u0107). Urodzeni po wojnie, dok\u0142adaj\u0105cy trudu pami\u0119tania, nigdy si\u0119 nie dowiemy, co znaczy nieprzystawalno\u015b\u0107, niemo\u017cno\u015b\u0107 zdania relacji. Ale te\u017c urodzeni po wojnie, wolni od zdawania relacji, i tylko oni, za spraw\u0105 historycznego paradoksu, maj\u0105 szans\u0119 tworzy\u0107 znaki Pami\u0119ci. Rafa\u0142 Jakubowicz pisze o ich pracach w swoich esejach krytycznych: Ba\u0142ka, Janicka, Tuymans, to \u015bwiadomy wyb\u00f3r postaci. To ludzie, kt\u00f3rzy wybrali podobn\u0105 drog\u0119 jak Jakubowicz w swoich realizacjach dotycz\u0105cych historii. Podobn\u0105 nie do ko\u0144ca i nie we wszystkim. Chcia\u0142abym w tym tek\u015bcie uchwyci\u0107 odmienno\u015b\u0107 postawy, odr\u0119bno\u015b\u0107 decyzji Jakubowicza w jego pracach odsy\u0142aj\u0105cych do historii Zag\u0142ady, to jeden cel; drugi, \u015bci\u015ble \u0142\u0105cz\u0105cy si\u0119 z pierwszym, upora\u0107 si\u0119 z podzia\u0142em na dwie sfery dzia\u0142a\u0144 artystycznych: sfer\u0119 historii Zag\u0142ady i sfer\u0119 historii sztuki (albo sztuki rewiduj\u0105cej niedawn\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107 sztuki) \u2013 czyli spojrze\u0107 na dotychczasowe propozycje Jakubowicza z innego punktu widzenia ni\u017c ten, kt\u00f3ry zwyk\u0142o si\u0119 przyjmowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

W recenzjach z kolejnych wystaw indywidualnych (Forma<\/em>, 2004, Galeria Foksal; Sztuka<\/em>zabija<\/em>, 2005, Galeria Pies, Pozna\u0144; Mittel<\/em>Wei\u00df<\/em>, 2005, Galeria Foksal; stoosiemdziesi\u0105t<\/em>i<\/em>co\u015b<\/em>, 2005, Galeria Okna, CSW Warszawa; Gabinet<\/em>, 2006, Galeria Entropia) czytam o odniesieniach do unizmu, minimalizmu, konceptualizmu, abstrakcji geometrycznej, do Warhola i Yves Kleina. Te odniesienia oczywi\u015bcie istniej\u0105, na wielu poziomach, w ca\u0142ej swojej z\u0142o\u017cono\u015bci i dialektycznej przewrotno\u015bci. Uruchamiaj\u0105 ci\u0105gi erudycyjnych skojarze\u0144, pozwalaj\u0105 nam gra\u0107 z nasz\u0105 w\u0142asn\u0105 wiedz\u0105 estetyczn\u0105, albo si\u0119 ni\u0105 bawi\u0107. Subtelna gra i wyra\ufb01nowana zabawa. Mo\u017cna p\u00f3j\u015b\u0107 w konstruowaniu odniesie\u0144 krok dalej, powiedzie\u0107, \u017ce tak bawili si\u0119 savvies <\/em>lat 80., ucz\u0105c si\u0119 z Las Vegas albo czytaj\u0105c Imi\u0119<\/em>r\u00f3\u017cy<\/em>. Pisz\u0119 to bez ironii, wskazuj\u0119 tylko na moment w sztuce, kiedy takie gry osi\u0105gn\u0119\u0142y kulminacj\u0119, by po przesileniu od\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 mniej lub bardziej spokojnie na linii czasu.<\/p>\n\n\n\n

Ale historia nie znika, jest obecna w spos\u00f3b dos\u0142owny. Realizacje Jakubowicza to ju\u017c nie odniesienia do przesz\u0142o\u015bci, g\u0119ste sploty erudycyjne, raczej podejmowanie historycznych obecno\u015bci. Historyczna tera\u017aniejszo\u015b\u0107. Rozleg\u0142y kontekst diachroniczny i synchroniczny, m\u00f3wi\u0105c inaczej: r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107. A wi\u0119c inne, wsp\u00f3\u0142czesne \u2013 w dw\u00f3ch znaczeniach s\u0142owa. Wsp\u00f3\u0142czesne jako \u201eodpowiadaj\u0105ce naszemu czasowi\u201d i wsp\u00f3\u0142czesne jako \u201ehistoryczna r\u00f3wnoczesno\u015b\u0107\u201d. Historia renderowana w czasie realnym, by u\u017cy\u0107 okre\u015blenia z cyberkultury. Przy tym ogromna wra\u017cliwo\u015b\u0107 na kontekst. I chyba ta wra\u017cliwo\u015b\u0107 sprawia, \u017ce historia mo\u017ce si\u0119 uobecnia\u0107 \u2013 by\u0107 obecna i tera\u017aniejsza na kilka sposob\u00f3w. Na wystawie Forma<\/em> w Galerii Foksal opakowania lek\u00f3w stawa\u0142y si\u0119 cyklem niewielkich abstrakcji geometrycznych, a cykl abstrakcji geometrycznych okazywa\u0142 si\u0119 transformowanymi opakowaniami lekarstw. By\u0142a to relacja w obie strony. Nie spos\u00f3b powiedzie\u0107, co tu jest \u201eod\u201d a co \u201edo\u201d. P\u0142ynna animacja (by\u0142 ni\u0105 kr\u00f3tki \ufb01lm stanowi\u0105cy cz\u0119\u015b\u0107 wystawy i ukazuj\u0105cy dwie pastylki rozpuszczaj\u0105ce si\u0119 w szklance wody) albo mor\ufb01zacje czy te\u017c efekty specjalne. Przenikliwy komentarz do historii Galerii Foksal, kt\u00f3ry staje si\u0119, na naszych oczach, komentarzem do obsesyjnej kultury \ufb01tness, do przemys\u0142u us\u0142ug medycznych (ju\u017c nie przemys\u0142u farmaceutycznego w tradycyjnym rozumieniu) i do naszego narkotycznego uzale\u017cnienia od lek\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Ka\u017cda wystawa Jakubowicza jest ca\u0142o\u015bciowym projektem, zwart\u0105 wypowiedzi\u0105 i zorganizowan\u0105 przestrzeni\u0105. Po wej\u015bciu do niewielkiej sali Galerii Foksal w trakcie trwania wystawy Mittel<\/em>Wei\u00df<\/em> nieuprzedzeni widzowie nie widzieli nic poza bia\u0142ymi \u015bcianami, pustym wn\u0119trzem gotowym na przyj\u0119cia Dzie\u0142a. Semantyczny poziom realizacji ujawnia\u0142 si\u0119 po fakcie, kiedy ju\u017c wiadomo by\u0142o, \u017ce \u015bciany pokryte s\u0105 bia\u0142\u0105 tapet\u0105 Mittel Wei\u00df<\/em> i kiedy zauwa\u017ca\u0142o si\u0119 niewielki bia\u0142y obraz w korytarzu \u2013 bia\u0142e na bia\u0142ym, rzemie\u015blnicze, realistyczne przedstawienie realnej tapety, ale te\u017c opowie\u015b\u0107 o Galerii, galeryjno\u015bci, Malarstwie \u2013 malarstwie-malarstwie i malarstwie przenicowanym \u2013 albo, m\u00f3wi\u0105c inaczej, opowie\u015b\u0107 o czystym malarstwie. Wizualno\u015b\u0107 zosta\u0142a tu zanegowana po to, by powr\u00f3ci\u0107 z realn\u0105 si\u0142\u0105. M\u00f3wi\u0142a: nic nie widzisz, nie wiesz, co widzisz, widzisz w rozumie. Musisz zracjonalizowa\u0107 biel, wype\u0142ni\u0107 pustk\u0119. A teraz mo\u017cesz ju\u017c wyj\u015b\u0107. Dzi\u0119kujemy za wizyt\u0119. Norman Klein wprowadzi\u0142 do teorii kultury poj\u0119cie scripted<\/em>space<\/em>1<\/em>. S\u0105 to, o ile rozumiem intencj\u0119 autora, przestrzenie multimedialne (jak m\u00f3wimy dzisiaj) od pocz\u0105tku do ko\u0144ca zaaran\u017cowane wed\u0142ug precyzyjnego scenariusza (st\u0105d okre\u015blenie scripted<\/em>), \u201ezapisane\u201d czy te\u017c \u201enadpisane\u201d r\u00f3\u017cnymi \u015brodkami, w r\u00f3\u017cnych technikach: sztuczne, symulowane przestrzenie malli, park\u00f3w tematycznych, centr\u00f3w rozrywkowych, gier komputerowych. Klein cofa si\u0119 w swojej ksi\u0105\u017cce do iluzji renesansowych, do baroku, pisze o przestrzeniach dziewi\u0119tnastowiecznych miast (kontynuuj\u0105c, na sw\u00f3j spos\u00f3b, przemy\u015blenia Benjamina), o scenogra\ufb01ach teatralnych i operowych, o planie \ufb01lmowym. Jakubowicz w Mittel Wei\u00df<\/em> wymazuje skrypt umownej przestrzeni galeryjnej, by go wzmocni\u0107 i przenie\u015b\u0107 \u201edo rozumu\u201d, co my, widzowie pos\u0142usznie czynimy, odbudowuj\u0105c dla siebie symboliczny scenariusz przestrzeni artystycznej. Mittel Wei\u00df<\/em> jest wizualnym (jednak, jakkolwiek paradoksalnie to brzmi) esejem o percepcji, nawykach intelektualnych, autoreferencyjno\u015bci sztuki, ale te\u017c o konstruowaniu przestrzeni aran\u017cowanych. Symulowana przestrze\u0144 galerii i \u201epusta\u201d przestrze\u0144 projektu przenikaj\u0105 si\u0119 wzajemnie. W pierwszej chwili jeste\u015bmy zaskoczeni brakiem skryptu, pojawia si\u0119 odczucie pustki, kt\u00f3r\u0105 stopniowo wype\u0142niamy r\u00f3\u017cnymi rozpoznaniami, przekonani, \u017ce uda si\u0119 domkn\u0105\u0107 przestrze\u0144, zrekonstruowa\u0107 autoreferencyjny scenariusz2.<\/p>\n\n\n\n

W stoosiemdziesi\u0105t<\/em>i<\/em>co\u015b<\/em>, realizacji zatytu\u0142owanej lekk\u0105 fraz\u0105, od niechcenia, mamy p\u0142ot tej\u017ce wysoko\u015bci, pod nim kamienie, na kt\u00f3rych mo\u017cna stan\u0105\u0107, zajrze\u0107 za ogrodzenie i zobaczy\u0107 \ufb01lm z identyczn\u0105 sytuacj\u0105 s\ufb01lmowan\u0105 w mie\u015bcie: ludzie wspinaj\u0105 si\u0119, chc\u0105c zobaczy\u0107, co dzieje si\u0119 na placu budowy zas\u0142oni\u0119tym przed wzrokiem ciekawskich deskami. Gdzie\u015b na dalszym planie, niby cicha aluzja, widoczny jest dach Muzeum Narodowego w Poznaniu. Pami\u0119tam jak wiele lat temu, jedna z wielkich dam polskiej historii sztuki opowiada\u0142a w trakcie jakiego\u015b seminarium o swoim \u201epielgrzymowaniu\u201d do drzwi z wizjerem w Philadelphia Museum of Art, za kt\u00f3rymi ukryte s\u0105 \u00c9tant Donn\u00e9s<\/em> Duchampa. By\u0142y to czasy, kiedy nikt w Polsce nie interesowa\u0142 si\u0119 rewizjami czynionymi w nowej historii sztuki. Nie wiedzieli\u015bmy o wczesnych teoriach feminizmu drugiej fali, kt\u00f3re zaczyna\u0142y si\u0119 od analiz funkcji spojrzenia (gaze<\/em>), nie czytali\u015bmy jeszcze Nadzorowa\u0107<\/em>i kara\u0107<\/em> Foucaulta, nikt nie zastanawia\u0142 si\u0119 nad relacjami mi\u0119dzy w\u0142adz\u0105 i spojrzeniem. Teraz, kiedy nadz\u00f3r i monitoring s\u0105 wszechobecne, nie jeste\u015bmy ju\u017c (chyba) tak bezre\ufb02eksyjni. W ka\u017cdym razie stoosiemdziesi\u0105t i co\u015b<\/em> to nie tylko wskazanie na wojeryzm i gapiostwo jako niezbywalne formu\u0142y modernistycznego \u201eobcowania ze sztuk\u0105\u201d, dla mnie jest to znacznie bardziej, tak chc\u0119 widzie\u0107 t\u0119 prac\u0119, u\u015bwiadamianie zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy rejestracj\u0105 i nadzorem. Jakubowicz zarejestrowa\u0142 nic o tym nie wiedz\u0105cych gapi\u00f3w, kt\u00f3rych potem ogl\u0105damy usprawiedliwieni kontekstem wystawy.<\/p>\n\n\n\n

Zale\u017cno\u015b\u0107 mi\u0119dzy spojrzeniem, rejestracj\u0105, nadzorem nie jest zale\u017cno\u015bci\u0105 jednoznaczn\u0105: rejestracja jest wszechobecna i powszechna. Dost\u0119pna ka\u017cdej posiadaczce telefonu kom\u00f3rkowego, mo\u017ce by\u0107 form\u0105 kontroli, ale i form\u0105 indywidualnej obrony, i ochrony. Mo\u017ce by\u0107 te\u017c informacj\u0105 oddoln\u0105, oporem wobec matrycy kontroluj\u0105cej3. Wszyscy (w ka\u017cdym razie ci z kraj\u00f3w uprzywilejowanych lub egzystuj\u0105cych, jak Polska, na rubie\u017cy obszaru uprzywilejowania) jeste\u015bmy zanurzeni w tym samym globalnym systemie widzialno\u015bci i dost\u0119pno\u015bci: to polityka spojrzenia realizowana za pomoc\u0105 zaawansowanych technologii.<\/p>\n\n\n\n

W realizacji Sztuka<\/em>zabija<\/em> Jakubowicz sparafrazowa\u0142 napisy umieszczane na pude\u0142kach papieros\u00f3w. \u201eSztuka powa\u017cnie szkodzi Tobie i osobom w Twoim otoczeniu\u201d, \u201eTworzenie sztuki silnie uzale\u017cnia \u2013 nie zaczynaj tworzy\u0107\u201d, \u201eTw\u00f3j lekarz lub psycholog pomo\u017ce Ci rzuci\u0107 sztuk\u0119\u201d, \u201eChro\u0144cie dzieci \u2013 nie zmuszajcie ich do ogl\u0105dania sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d, \u201eArty\u015bci umieraj\u0105 m\u0142odziej\u201d. Kartki z has\u0142ami maj\u0105 te same wymiary co nadruki na pude\u0142kach papieros\u00f3w, zastosowano identyczn\u0105 czcionk\u0119, s\u0105 czarne ramki \u2013 to wierne repliki, tekst zosta\u0142 tylko sparafrazowany. W trakcie wystawy kartki s\u0142u\u017cy\u0142y jako podpisy pod bia\u0142ymi obrazkami obwiedzionymi czerni\u0105. Puste klepsydry, na kt\u00f3rych mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 nazwiska palaczy. M\u00f3wi\u0105c inaczej: puste obrazy, na kt\u00f3rych nie pojawi\u0142y si\u0119 jeszcze obiekty de\ufb01nicji zamieszczonych pod spodem. De\ufb01nicje to tak\u017ce vlepki w stanie potencjalnym, jak w stanie potencjalnym zawieszone s\u0105 klepsydry. Pisz\u0119 to, a obok na biurku le\u017cy napocz\u0119ta paczka papieros\u00f3w, na niej has\u0142o: \u201ePalenie tytoniu mo\u017ce spowodowa\u0107 powoln\u0105 i bolesn\u0105 \u015bmier\u0107\u201d. Na mocy odpowiedniego przepisu, czy ustawy, cz\u0142owiek, kt\u00f3ry ma nieszcz\u0119\u015bcie pali\u0107, jest codziennie terroryzowany perspektyw\u0105 \u015bmierci, a koncerny tytoniowe zabezpieczaj\u0105 si\u0119 przed wyp\u0142acaniem astronomicznych odszkodowa\u0144. Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna jest w Polsce od lat obiektem sta\u0142ych atak\u00f3w. Ta atakowana \u201esztuka\u201d jest fantasmagorycznym konstruktem umys\u0142u ko\u0142tuna, na podobie\u0144stwo fantasmagorycznego \u201e\u017byda\u201d i tak samo fantasmagorycznego, czaj\u0105cego si\u0119 wsz\u0119dzie \u201ekomucha\u201d. Nie ma jednej \u201esztuki wsp\u00f3\u0142czesnej\u201d, atakowa\u0107 mo\u017cna tylko fantasmagori\u0119, bez wiedzy, bez \u015bwiadomo\u015bci, jakiego rodzaju rewizje dokonuj\u0105 si\u0119 ustawicznie w obszarze samej sztuki i teorii kultury. Po co i komu to t\u0142umacz\u0119? Nie broni\u0119 \u201esztuki\u201d, broni\u0119 wielo\u015bci i wolno\u015bci wypowiedzi.<\/p>\n\n\n\n

Sztuka zabija \u2013 jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 realizacji Jakubowicza, wszystkie chyba \u2013 jest wielowarstwowa, mo\u017cna j\u0105 czyta\u0107 i interpretowa\u0107 na r\u00f3\u017cnych poziomach: jako krytyk\u0119 \u015bwiata sztuki; unaocznienie r\u00f3\u017cnych mechanizm\u00f3w kontroli oraz represji wpisanych w codzienno\u015b\u0107; jako \u017cart artystyczny i konceptualne vlepkarstwo. Trudno mi przywo\u0142a\u0107 artyst\u0119 czy artystk\u0119, kt\u00f3rzy potra\ufb01liby otwiera\u0107 swoje prace na taki \u0142adunek odniesie\u0144, tak swobodnie operowa\u0107 r\u00f3\u017cnymi technikami, u\u017cywaj\u0105c przy tym minimalnych \u015brodk\u00f3w wizualnych, i porusza\u0107 si\u0119 r\u00f3wnocze\u015bnie w r\u00f3\u017cnych kontekstach: artystycznym, politycznym, potocznym, krytycznym, historycznym. I tu nasuwa mi si\u0119 w\u0105tpliwo\u015b\u0107: czy ma sens \u201erozr\u00f3\u017cnianie kontekst\u00f3w\u201d? Czy cokolwiek wyja\u015bnia i czy jest do utrzymania? Nie umiem odpowiedzie\u0107 wprost, spr\u00f3buj\u0119 zatem okr\u0119\u017cnie. Artysta modernistyczny pojawia\u0142 si\u0119 na rynku symbolicznym dopiero wtedy, kiedy zaproponowa\u0142 w\u0142asny j\u0119zyk, potra\ufb01\u0142 wypracowa\u0107 wyra\u017ane, rozpoznawalne logo i now\u0105 mark\u0119, uczestnicz\u0105c w ten spos\u00f3b w rozwoju i akumulacji d\u00f3br kulturowych.<\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0142u wizualnemu musia\u0142a towarzyszy\u0107 egzegeza. Artysta nie tylko \u201etworzy\u0142\u201d, tak\u017ce, a mo\u017ce przede wszystkim, dostarcza\u0142 autointerpretacji swojej tw\u00f3rczo\u015bci, konstruowa\u0142 teori\u0119, na kt\u00f3rej wspiera\u0142 si\u0119 obraz, o czym ch\u0119tnie zapominamy, bo to tak oczywiste, \u017ce umyka uwadze. Malarstwo postmodernistycznego interwa\u0142u by\u0142o gr\u0105 znacz\u0105cymi, karnawa\u0142em masek. R\u00f3wnocze\u015bnie w tym samym czasie, w latach 80., przede wszystkim w krajach angloj\u0119zycznych, zaczynaj\u0105 dochodzi\u0107 do g\u0142osu arty\u015bci, doskonale przygotowani intelektualnie, biegli w teoriach kultury, krytyczni wobec systemu, pisz\u0105cy ju\u017c nie manifesty i rozprawy o nowych wizjach sztuki, tylko teksty analityczne rewiduj\u0105ce aktualny stan kultury, \u015bwiadomi uwik\u0142a\u0144 sztuki w gry w\u0142adzy, wyczuleni na opresyjno\u015b\u0107 dyskurs\u00f3w dominuj\u0105cych \u2013 aktywi\u015bci i intelektuali\u015bci publiczni (kto\u015b mo\u017ce powiedzie\u0107, i b\u0119dzie mia\u0142 cz\u0119\u015bciowo racj\u0119, \u017ce ta tradycja w Stanach si\u0119ga lat 30. ubieg\u0142ego wieku).<\/p>\n\n\n\n

Peter Lunenfeld, kalifornijski teoretyk nowych medi\u00f3w, wprowadza okre\u015blenie visual intellectuality<\/em>, nie intellectualism<\/em>, ale intellectuality<\/em>, jak sensibility<\/em> \u2013 wizualna przenikliwo\u015b\u0107 lub wra\u017cliwo\u015b\u0107 intelektualna, co brzmi po polsku, niestety, chropowato. Jakkolwiek brzmi, takie okre\u015blenie jeszcze kilka lat temu by\u0142o nie do pomy\u015blenia, o czym Lunenfeld wspomina, po czym de\ufb01niuje, kim s\u0105 dla niego coraz liczniejsi wizualni intelektuali\u015bci: \u201e[To] ludzie, kt\u00f3rzy r\u00f3wnocze\u015bnie robi\u0105 kultur\u0119 wizualn\u0105, zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad ni\u0105 i pisz\u0105 o niej, acz nie po to, by podkre\u015bla\u0107 jej wy\u017cszo\u015b\u0107. To oni tworz\u0105 otaczaj\u0105c\u0105 nas kultur\u0119 wizualn\u0105, kt\u00f3ra przez minionych sto lat stopniowo wypiera\u0142a tekst. \u0141atwo zdyskredytowa\u0107 \u00f3w proces bana\u0142em o trium\ufb01e milcz\u0105cego obrazu nad wymownym s\u0142owem. Ten spos\u00f3b my\u015blenia (narrative<\/em>) mamy ju\u017c chyba dawno za sob\u0105 […] coraz wi\u0119cej jest realizacji, kt\u00f3re za\u015bwiadczaj\u0105, \u017ce z\u0142o\u017cona argumentacja, wytrawna krytyka, a nawet j\u0119zyki pochwa\u0142 s\u0105 generowane poza dyskursem opartym wy\u0142\u0105cznie na tek\u015bcie4.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017ce si\u0119 wyda\u0107 dziwne odniesienie okre\u015blenia intelektualista wizualny do artysty, kt\u00f3ry tak radykalnie redukuje przekaz wizualny, sprowadzaj\u0105c go niemal do zera i wynosz\u0105c poza sfer\u0119 widzialno\u015bci. Przestrzenie, kt\u00f3re Jakubowicz wykorzystuje dla swoich realizacji, staj\u0105 si\u0119 nieprzestrzeniami, skrypt znika, znika narracja. W sferze wizualnej, kt\u00f3ra otacza nas na co dzie\u0144, mamy do czynienia z nadnarracyjno\u015bci\u0105: wszystko musi zosta\u0107 dopowiedziane, wypunktowane, zamkni\u0119te. Seuchensperrgebiet<\/em> to billboard, kt\u00f3ry pojawi\u0142 si\u0119 na \u015bcianie krakowskiej kamienicy w 2002 roku. Bia\u0142e t\u0142o i zanikaj\u0105cy, niezbyt wyra\u017any napis, jakby w maszynie do pisania wysch\u0142a, czy te\u017c zu\u017cy\u0142a si\u0119 ta\u015bma. Je\u015bli kto\u015b na niego spojrza\u0142, ma\u0142o prawdopodobne, by zrozumia\u0142 znaczenie s\u0142owa, potra\ufb01\u0142 je przet\u0142umaczy\u0107 i umie\u015bci\u0107 w odpowiednim kontek\u015bcie. A je\u015bli spojrza\u0142, bez zrozumienia, to by\u0107 mo\u017ce potraktowa\u0142 napis jako teaser i czeka\u0142 na dopowiedzenie, w\u0142a\u015bciw\u0105 reklam\u0119 z logo \ufb01rmy reklamuj\u0105cej sw\u00f3j produkt. Tak przechodzimy codziennie ko\u0142o historii Zag\u0142ady, nie trzeba jecha\u0107 do Auschwitz, by pochyli\u0107 si\u0119 nad Holocaustem; trauma jest wsz\u0119dzie, trzeba tylko patrzy\u0107 i widzie\u0107, Jakubowicz m\u00f3wi o tym w rozmowie pt. Spos\u00f3b my\u015blenia<\/em>, przeprowadzonej przez Justyn\u0119 Kowalsk\u0105 i zamieszczonej w tym katalogu. Obserwowa\u0107, patrzy\u0107, widzie\u0107, przenika\u0107 wzrokiem warstwy skryptu i nadnarracji, reagowa\u0107 tam, gdzie tylko mo\u017cna reagowa\u0107 \u2013 to wizualny intelektualizm i wizualna wra\u017cliwo\u015b\u0107. Jakubowicz, tak my\u015bl\u0119, nie traktuje sztuki jako pos\u0142annictwa \u2013 \u201ekreatywnego zwie\u0144czenia bytu\u201d, nie jest to te\u017c uprawianie zawodu \u2013 sztuka to raczej narz\u0119dzie, instrument, umo\u017cliwiaj\u0105cy wchodzenie w przestrze\u0144 publiczn\u0105, pozwalaj\u0105cy zabiera\u0107 g\u0142os, instrument, kt\u00f3ry wprowadza hiatus w postrzeganie nawykowe, a postrzeganie jest najcz\u0119\u015bciej nawykowe \u2013 to bana\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Kiedy Jakubowicz przygotowywa\u0142 Gabinet<\/em>, cykl czternastu portret\u00f3w ministr\u00f3w kultury,<\/p>\n\n\n\n

sprawuj\u0105cych urz\u0105d od 1989 do 2005 roku, mia\u0142 k\u0142opoty ze skompletowaniem zdj\u0119\u0107. Twarze na portretach zanikaj\u0105, ledwie widoczne, szare zjawy na bia\u0142ym tle. Pod portretami brak nazwisk, s\u0105 tylko daty sprawowania urz\u0119du wygrawerowane na mosi\u0119\u017cnych tabliczkach. S\u0142usznie, bo wa\u017cny jest, powinien by\u0107, urz\u0105d, spos\u00f3b jego sprawowania; to, jak si\u0119 nazywam, nie ma wi\u0119kszego znaczenia. Kto\u015b por\u00f3wna\u0142 ten cykl do portret\u00f3w Warhola. U Warhola pojawiaj\u0105 si\u0119 celebrities<\/em>, w cyklu Jakubowicza ludzie z zupe\u0142nie innego \u015bwiata \u2013 anticelebrities<\/em>. To opowie\u015b\u0107 i o sferze publicznej, i o mediach, i o w\u0142adzy w Polsce. Ti tabu dibu daj<\/em> \u2013 tak brzmi tytu\u0142 wystawy w Atlasie Sztuki wzi\u0119ty z refrenu g\u0142upawej, prymitywnej piosenki disco polo. Nie mog\u0142am sobie odm\u00f3wi\u0107, poszuka\u0142am w sieci, oto tekst ca\u0142ej piosenki5. Jakubowicz m\u00f3wi, \u017ce nie jest wa\u017cna, niekoniecznie wa\u017cna. Ja upieram si\u0119, \u017ce wa\u017cna: pokazuje stan umys\u0142\u00f3w. I Jakubowicz \u015bledzi ten stan umys\u0142\u00f3w, opowiada o nim.<\/p>\n\n\n\n

  1. Norman Klein, The<\/em>Vatican<\/em>to<\/em>Vegas:<\/em>The<\/em>History<\/em>of<\/em>Special<\/em>E\ufb00ects<\/em>, New York 2004.<\/li>
  2. Nie tylko autoreferencyjny. Justyna Kowalska w jednym ze swoich tekst\u00f3w o Jakubowiczu daje tak\u0105 interpretacj\u0119: \u201eTrudno sobie odm\u00f3wi\u0107 spojrzenia na Mittel<\/em>Wei\u00df<\/em> tak\u017ce przez pryzmat wcze\u015bniejszych prac i na\u0142o\u017cenia na abstrakcyjn\u0105 prac\u0119 \ufb01ltra historycznego, szczeg\u00f3lnie, \u017ce jest to kolejny niemieckoj\u0119zyczny tytu\u0142. Z tej perspektywy istotny staje si\u0119 motyw pustki, kluczowy element \u00bbsztuki po O\u015bwi\u0119cimiu\u00ab\u201d. (Justyna Kowalska, Rafa\u0142<\/em>Jakubowicz:<\/em>pu\u0142apka<\/em>i<\/em>w\u0142adza,<\/em> \u201eObieg\u201d 2 [74] 2006, s. 27).<\/li>
  3. Susan Sontag w swoim artykule C\u00f3\u017ce\u015bmy narobili?<\/em> (Lew\u0105 Nog\u0105<\/em>, 17\/05, t\u0142um. Ewa Mikina, wersja elektroniczna http:\/\/www.iwkip.org\/lewanoga\/) <\/a>pisze, \u017ce tylko dzi\u0119ki masowej dystrybucji w sieci zdj\u0119cia z obozu Abu Ghraib sta\u0142y si\u0119 powszechnie znane, uniemo\u017cliwiaj\u0105c administracji Busha zatuszowanie sprawy.<\/li>
  4. patrz Peter Lunenfeld, Visual<\/em>Intellectuals<\/em>and<\/em>Networked<\/em>Ideals<\/em>, wyst\u0105pienie na konferencji Interfacing<\/em>Knowledge:<\/em>New<\/em>Paradigms<\/em>for<\/em>Computing<\/em>in<\/em>the<\/em>Humanities,<\/em>Arts<\/em>and<\/em>Social<\/em>Science<\/em>, 8\u201310 marca 2002 roku, University of California Santa Barbara, http:\/\/dcmrg.english.ucsb.edu\/conference\/2002\/docu-ments\/peter_lunenfeld.htm<\/a><\/li>
  5. Ju\u017c sobota, wiecz\u00f3r si\u0119 zaczyna<\/li><\/ol>\n\n\n\n

    My\u015bli kr\u0105\u017c\u0105 w g\u0142owie, zar\u0105bista dziewczyna <\/p>\n\n\n\n

    Ju\u017c nied\u0142ugo b\u0119dziesz j\u0105 obraca\u0142<\/p>\n\n\n\n

    P\u00f3jdzie jak po lodzie potem numer w samochodzie…<\/p>\n\n\n\n

    Hej, co za noc!<\/p>\n\n\n\n

    Jeste\u015b tylko dla niej, bujasz j\u0105 B\u0119dziesz mocno dmucha\u0142 a\u017c do rana<\/p>\n\n\n\n

    Potem cze\u015b\u0107, a w my\u015blach \u2013 spadaj ma\u0142a<\/p>\n\n\n\n

     A teraz \u0142apy w g\u00f3r\u0119 ti tabu dibu daj Publika dzi\u015b baluje ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Bo tutaj nic nie boli ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Si\u0119 w ta\u0144cu nie pierdoli ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    To nie koniec dyski, nikt nie siada<\/p>\n\n\n\n

    To pocz\u0105tek imprezy, weso\u0142a jest zabawa <\/p>\n\n\n\n

    Wszyscy ta\u0144cz\u0105, skacz\u0105 i \u015bpiewaj\u0105<\/p>\n\n\n\n

    To publika szaleje, mocne driny grzeje<\/p>\n\n\n\n

     Hej, co za noc!<\/p>\n\n\n\n

    Jeste\u015b tylko dla niej, bujasz j\u0105 B\u0119dziesz mocno dmucha\u0142 a\u017c do rana<\/p>\n\n\n\n

    Potem cze\u015b\u0107, a w my\u015blach \u2013 spadaj ma\u0142a<\/p>\n\n\n\n

     A teraz \u0142apy w g\u00f3r\u0119 ti tabu dibu daj Publika dzi\u015b baluje ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Bo tutaj nic nie boli ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Si\u0119 w ta\u0144cu nie pierdoli ti tabu dibu daj \u0141apy w g\u00f3r\u0119!<\/p>\n\n\n\n

    Co za noc!<\/p>\n\n\n\n

    Jeste\u015b tylko dla niej, bujasz j\u0105 B\u0119dziesz mocno dmucha\u0142 a\u017c do rana<\/p>\n\n\n\n

    Potem cze\u015b\u0107, a w my\u015blach \u2013 spadaj ma\u0142a<\/p>\n\n\n\n

     A teraz \u0142apy w g\u00f3r\u0119 ti tabu dibu daj Publika dzi\u015b baluje ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Bo tutaj nic nie boli ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Si\u0119 w ta\u0144cu nie pierdoli ti tabu dibu daj <\/p>\n\n\n\n

    A teraz \u0142apy w g\u00f3r\u0119 ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Publika dzi\u015b baluje ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Bo tutaj nic nie boli ti tabu dibu daj<\/p>\n\n\n\n

    Si\u0119 w ta\u0144cu nie pierdoli ti tabu dibu daj http:\/\/justyska220993.wrzuta.pl\/audio\/qQ7Ysb2Jjt\/boys_-_biba<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Ewa Mikina<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[101],"class_list":["post-7969","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-rafal_jakubowicz"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7969","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7969"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7969\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7970,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7969\/revisions\/7970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7969"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7969"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7969"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}