{"id":7474,"date":"2006-10-10T11:38:00","date_gmt":"2006-10-10T11:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7474"},"modified":"2022-10-07T12:27:50","modified_gmt":"2022-10-07T12:27:50","slug":"madagaskar-w-walizce","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/madagaskar-w-walizce\/","title":{"rendered":"Madagaskar w walizce"},"content":{"rendered":"\n

Madagaskar to dla Polak\u00f3w kraina legendarna. Znacznie bardziej ni\u017c \u201edzikie pola\u201d, gdy\u017c tu, na Madagaskarze, nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119 wspiera sporo konkret\u00f3w, fakt\u00f3w. Madagaskar to czysta wyobra\u017ania. Najpierw Beniowski, a w\u0142a\u015bciwie Maurycy August Beniowski, M\u00f3ric Benyovszky, Maurice Auguste de Benyowsky, bo by\u0142 on S\u0142owakiem, W\u0119grem, Polakiem, czy wreszcie z racji urodzenia Austriakiem. Anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w konfederacj\u0119 barsk\u0105, stan\u0105\u0142 po stronie Rzeczpospolitej przeciw Rosji, cho\u0107 do konfederacji przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie po to, by na podobie\u0144stwo \u015bredniowiecznych krzy\u017cowc\u00f3w, broni\u0107 wiary rzymsko-katolickiej. Odt\u0105d jego \u017cyciorys jest bardzo \u201epolski\u201d \u2013 zes\u0142any na Syberi\u0119 organizuje bunt zes\u0142a\u0144c\u00f3w na Kamczatce i ucieka przez chi\u0144skie Makao do Francji, gdzie jak wielu Polak\u00f3w s\u0142u\u017cy kr\u00f3lowi francuskiemu, ale i rodz\u0105cej si\u0119 wtedy Ameryce (Francja wspiera\u0142a powstanie w koloniach w Ameryce P\u00f3\u0142nocnej przeciw Wielkiej Brytanii). Beniowski pozna\u0142 Madagaskar jako wys\u0142annik kr\u00f3la francuskiego do kolonii. Zaoferowa\u0142 Madagaskar Benjaminowi Franklinowi. Zaproponowa\u0142 utworzenie bazy \u2013 portu wojskowego. Beniowski wiedzia\u0142 to, co od dawna wiedzieli piraci i ch\u0142opcy czytaj\u0105cy przygodowe opowiadania \u2013 Madagaskar to \u015bwietny punkt do dzia\u0142a\u0144 przeciw brytyjskim statkom kursuj\u0105cym z kolonii w Azji, Australii i przede wszystkim \u201eper\u0142y w koronie\u201d \u2013 Indii. Jednak Franklin i Ojcowie Narodu nie wykazali si\u0119 dostateczn\u0105 wyobra\u017ani\u0105 i nie \u201ekupili\u201d od Beniowskiego Madagaskaru, jak p\u00f3\u017aniej Alaski. Sp\u00f3jrzmy na map\u0119 \u2013 czy dzi\u015b terrory\u015bci tak \u015bwietnie czuliby si\u0119 w Kenii i Somalii, gdyby Madagaskar by\u0142 ameryka\u0144ski? A przecie\u017c Beniowski proponowa\u0142 im to, co Ameryka czyni dzi\u015b \u2013 gr\u0119 strategiczn\u0105 w skali globu. Bo dla Beniowskiego my\u015blenie globalne by\u0142o czym\u015b naturalnym i oczywistym. O takich ludziach m\u00f3wi si\u0119 \u201eobywatel \u015bwiata\u201d, bo te\u017c \u015bwiat nale\u017ca\u0142 do niego, by\u0142 do zawojowania. W naszej \u015bwiadomo\u015bci Beniowski jest cz\u0119\u015bci\u0105 legendy romantycznej, co zawdzi\u0119cza poematowi S\u0142owackiego, ale i m\u0142odopolskiej powie\u015bci Wac\u0142awa Sieroszewskiego Historia podr\u00f3\u017cy i osobliwych zdarze\u0144\u2026<\/em>(wcze\u015bniej Beniowski sam spisa\u0142 swoje dzieje, gdy\u017c fascynowa\u0142y one wszystkich, \u0142\u0105cznie z kr\u00f3lem Francji). S\u0142owacki nie przedstawia, naszego bohatera w najlepszym \u015bwietle, raczej jest on uosobieniem szlacheckich wad. Inn\u0105 cech\u0105 jest \u017carliwy katolicyzm Beniowskiego, a S\u0142owacki (i Mickiewicz w Kordianie<\/em>) propagowali koncept wyzwolenia Polski przez papiestwo, co jest bliskie \u201eodnowie tej ziemi\u201d przez JPII. Problem z owymi wadami Beniowskiego, takimi jak skrajny indywidualizm, wiara w siebie i swoje idee polega na tym, \u017ce s\u0105 one jednocze\u015bnie zaletami. Skoro wi\u0119c nie spotka\u0142y si\u0119 one ze zrozumieniem, Beniowski postanowi\u0142 sam, bez poparcia mo\u017cnych tego \u015bwiata, realizowa\u0107 marzenie o swoim Wielkim Madagaskarze. Wr\u00f3ci\u0142 na Madagaskar w 1785 roku. Ale wiatry wielkiej polityki si\u0119 zmieni\u0142y \u2013 w 1783 powsta\u0142y Stany Zjednoczone Ameryki, a we Francji narasta\u0142 bunt przeciw kr\u00f3lowi i monarchii. Beniowski sam pr\u00f3bowa\u0142 odebra\u0107 Francji kontrol\u0119 nad Madagaskarem. Zgin\u0105\u0142 w 1786 roku w potyczce z Francuzami. W 1789 we Francji zacz\u0119\u0142a si\u0119 Rewolucja, a w Stanach Zjednoczonych wesz\u0142a  w \u017cycie konstytucja (uchwalona w 1787). Gdyby wi\u0119c Beniowski zaczeka\u0142 tylko par\u0119 lat na powstanie nowego \u0142adu \u015bwiatowego, to jego prywatna misja nabra\u0142aby innego kontekstu…<\/p>\n\n\n\n

Madagaskar wraca do polskiej wyobra\u017ani zbiorowej w okresie mi\u0119dzywojnia. Liga Morska i Kolonialna, organizacja pozarz\u0105dowa, ale wspierana przez pa\u0144stwo, realizowa\u0142a ide\u0119 pozyskania dla Polski kolonii (z racji podzia\u0142u maj\u0105tku pokonanych Niemiec). Kolonie Polska mia\u0142a uzyska\u0107 w Ameryce Po\u0142udniowej, Liberii, Gwinei, a nawet na Antarktydzie, oderwa\u0107 Mozambik od Portugalii. Z powodu nieporozumie\u0144 zwi\u0105zanych z kolonizacyjnymi zap\u0119dami Polak\u00f3w o ma\u0142o co nie dosz\u0142o do wojny polsko-brazylijskiej…  Pojawi\u0142 si\u0119 te\u017c pomys\u0142, by, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Beniowskiego, pozyska\u0107 Madagaskar, ale Francuzi nie chcieli o tym s\u0142ysze\u0107. Liga Morska i Kolonialna by\u0142a organizacj\u0105 oddzia\u0142uj\u0105c\u0105 na wyobra\u017ani\u0119 masow\u0105 Polak\u00f3w. W 1939 roku nale\u017ca\u0142o do niej prawie milion os\u00f3b. Tu znalaz\u0142y wyraz, \u017cywe w \u00f3wczesnym spo\u0142ecze\u0144stwie, pogl\u0105dy endeckie, nacechowanych nacjonalizmem i szowinizmem. To tu narodzi\u0142 si\u0119 pomys\u0142 przesiedlenia polskich \u017byd\u00f3w na Madagaskar (uda\u0142a si\u0119 tam nawet komisja z rabinem, maj\u0105ca zbada\u0107 na miejscu warunki takiego osadnictwa). Has\u0142o \u201e\u017bydzi na Magadaskar\u201d, \u015bwiadectwo Polskiej ha\u0144by narodowej, by\u0142o traktowane bardzo realnie! Z drugiej strony ze zbi\u00f3rek spo\u0142ecznych budowano okr\u0119ty, m.in. nowoczesny okr\u0119t podwodny \u201eOrze\u0142\u201d, prowadzono szerok\u0105 edukacj\u0119. Zn\u00f3w miesza\u0142y si\u0119 polskie wady i zalety.  <\/p>\n\n\n\n

Dzi\u015b w polskiej prawicy powracaj\u0105 tamte endeckie straszyd\u0142a \u2013 antysemityzm i nacjonalizm. Podobnie jak wtedy, tak i dzi\u015b, u\u017cywa si\u0119 j\u0119zyka s\u0142u\u017c\u0105cego fa\u0142szowaniu rzeczywisto\u015bci b\u0119d\u0105cego znakiem polskiego kompleksu ni\u017cszo\u015bci. Nieprzypadkowo w tym w\u0142a\u015bnie momencie politycznym na Magadaskar postanawia uda\u0107 si\u0119 z misj\u0105 polski artysta. Zn\u00f3w jego celem b\u0119dzie przeku\u0107 polskie wady na zalety. Z pustej retoryki, nad\u0119tej i zideologizowanej historii, zrobi\u0107 dzie\u0142o sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Janek Simon jedzie urz\u0105dzi\u0107 Rok Polski na Madagaskarze.  <\/p>\n\n\n\n

Projekt Simona sk\u0142ada\u0142 si\u0119 z dw\u00f3ch cz\u0119\u015bci. Pierwsza polega\u0142a na przeprowadzeniu bada\u0144 nad obecno\u015bci\u0105 Madagaskaru w polskiej wyobra\u017ani zbiorowej. Chodzi\u0142o nie tylko o zebranie  wiedzy i uporz\u0105dkowanie fakt\u00f3w historycznych, ale te\u017c zgromadzenie dokument\u00f3w, wydawnictw, publikacji i artyku\u0142\u00f3w, odnosz\u0105cych si\u0119 do literatury, ale i dzia\u0142alno\u015bci Ligi Morskiej i Kolonialnej.<\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015b\u0107 druga to organizacja Roku Polskiego na Madagaskarze. Je\u017celi cz\u0119\u015b\u0107 pierwsz\u0105 mo\u017cna potraktowa\u0107 jako kwerend\u0119 prowadzon\u0105 w\u015br\u00f3d \u017ar\u00f3de\u0142 bibliograficznych i dokument\u00f3w, to drug\u0105 jako eksperyment przeprowadzony w terenie, na \u017cywym organizmie. Celem badawczym by\u0142o znalezienie odpowiedzi na pytanie, jak prawdziwy, dzisiejszy Madagaskar przyjmie sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 pochodz\u0105c\u0105 z kraju, w kt\u00f3rym powsta\u0142 jego mit. Jak \u00f3w wyobra\u017aniowy Madagaskar wytrzyma konfrontacj\u0119 z rzeczywistym Madagaskarem? Dob\u00f3r artyst\u00f3w, kt\u00f3rych prace by\u0142y prezentowane na Madagaskarze, zgodnie z kosmopolitycznym duchem Beniowskiego, by\u0142 reprezentacj\u0105 \u201ejego\u201d Europy, czyli dzisiejszych kraj\u00f3w Europy \u015arodkowej. Beniowski by\u0142 globalist\u0105. Globalnie funkcjonuje dzi\u015b sztuka wsp\u00f3\u0142czesna. I podobnie globalny charakter przybra\u0142 projekt Jana Simona.<\/p>\n\n\n\n

W praktyce wystawa by\u0142a do\u015b\u0107 skromna. Ze wzgl\u0119du na ograniczon\u0105 pojemno\u015b\u0107 baga\u017cu prace musia\u0142y by\u0107 niewielkie. Zestaw zaproszonych artyst\u00f3w r\u00f3wnie\u017c by\u0142 do\u015b\u0107 przypadkowy i oparty na towarzyskich kontaktach artysty, a nie na jakiej\u015b przemy\u015blanej strategii poszukiwa\u0144 kuratorskich. To pewna s\u0142abo\u015b\u0107 projektu \u2013 Rok Polski, czy raczej rok Europy \u015arodkowej, na Madagaskarze by\u0142 ma\u0142o powa\u017cnym przedsi\u0119wzi\u0119ciem wystawienniczym. Z drugiej strony wystawa, od pocz\u0105tku projektu, mia\u0142a sens bardziej symboliczny. W ca\u0142o\u015bci projektu by\u0142a jednym z element\u00f3w konstrukcyjnych, a nie celem samym w sobie.     <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Plakat wystawy na jednej z ulic centrum Antananarywy, Madagaskar, 2006 <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zreszt\u0105, jak si\u0119 okaza\u0142o, na wyspie nie ma galerii przeznaczonej do prezentacji du\u017cych wystaw. Rok Polski odby\u0142 si\u0119 w jedynej regionalnej plac\u00f3wce kulturalnej \u2013 Centrum Sztuki i Archeologii, a raczej w ma\u0142ej salce, odnowionej przez artyst\u0119, za to zlokalizowanej przy g\u0142\u00f3wnej ulicy Antananarywy, stolicy Madagaskaru. Pokaz trwa\u0142 trzy dni. Wed\u0142ug szacunk\u00f3w artysty zobaczy\u0142o go oko\u0142o 50 os\u00f3b. Reszta miesi\u0119cznego pobytu Simona na Madagaskarze up\u0142yn\u0119\u0142a na poznawaniu kraju i pr\u00f3bach nawi\u0105zania kontaktu z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105. Tak\u017ce z Polakami. \u015awiadectwem jego aktywno\u015bci poznawczej na Madagaskarze jest dokumentacja, kt\u00f3ra zostanie zaprezentowana na wystawie w Atlasie Sztuki. <\/p>\n\n\n\n

Wystawa w Atlasie Sztuki to prezentacja prac pokazanych na Madagaskarze i zebranych dokument\u00f3w o \u201epolskiej\u201d historii Madagaskaru oraz dokumentacji projektu \u201eRok Polski na Madagaskarze\u201d. Na pierwszy rzut oka materia\u0142 filmowy jest do\u015b\u0107 banalny, mo\u017cna powiedzie\u0107 \u2013 standardowo turystyczny. Wygl\u0105da troch\u0119 jak amatorskie wideo, dokumentuj\u0105ce wyjazdy par, prezentowane w programach randkowych dla zadowolenia sponsora. Nawet wernisa\u017c wystawy w Antananarywie ma taki \u201epami\u0105tkarski\u201d charakter. Bohaterem relacji, wi\u0119kszym ni\u017c sztuka, jest ma\u0142a jaszczurka znaleziona na \u015bcianie galerii, interesuj\u0105ca z powodu dramatycznych okoliczno\u015bci, w jakich si\u0119 tam znalaz\u0142a \u2013 wesz\u0142a na \u015bwie\u017co malowan\u0105 \u015bcian\u0119, przyklei\u0142a si\u0119 i zasuszy\u0142a. Jednak jedna sekwencja wideo zwraca szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119. \u0141atwo by\u0142oby j\u0105 uzna\u0107 za domowo-rodzinn\u0105 rejestracj\u0119, ale kontekst historyczny w jakim realizowany jest ca\u0142y projekt, zmienia spos\u00f3b postrzegania tego obrazu. Przedstawia on prywatne chwile polskiego ksi\u0119dza i zakonnic przebywaj\u0105cych na plac\u00f3wce misyjnej. Beztrosko bawi\u0105 si\u0119 i ta\u0144cz\u0105. Przypomnienie fanatycznego katolicyzmu Beniowskiego, religijnego nacjonalizmu endecji powoduje, \u017ce ich taniec staje si\u0119 ta\u0144cem somnambulik\u00f3w, ta\u0144cem chocholim, jakby ta\u0144czy\u0142y polskie demony, kt\u00f3re przez pokolenia piel\u0119gnowa\u0142y Madagaskar w naszej narodowej wyobra\u017ani. Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna ma je egzorcyzmowa\u0107 \u2013 projekt to szama\u0144ski seans. Szamanem jest artysta, bo to on dysponuje moc\u0105 tworzenia dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3rego forma, artystyczna zawarto\u015b\u0107 zmieniaj\u0105 sens historii, reinterpretuj\u0105 j\u0105, demistyfikuj\u0105 rz\u0105dz\u0105ce ni\u0105 mity, demitologizuj\u0105 \u201epolski\u201d Madagaskar. Z pozoru turystyczna wystawa i taka te\u017c wideodokumentacja nabieraj\u0105 cech krytycznych.<\/p>\n\n\n\n

Wystaw\u0119 w Atlasie Sztuki mo\u017cna uzna\u0107 za kolejn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 projektu, cho\u0107 jest ona zarazem odr\u0119bn\u0105, samodzieln\u0105 realizacj\u0105 artystyczn\u0105. Koncepcja wystawy nadaje jej charakter pracy postkonceptualnej, przyjmuj\u0105cej quasi-naukow\u0105 formu\u0142\u0119 prezentacji wynik\u00f3w bada\u0144. \u201eBadawcza\u201d formu\u0142a wystawy sama w sobie nie jest nowa. Wystarczy przywo\u0142a\u0107 \u201eklasyczne\u201d konceptualne prace Josepha Kosutha z cyklu \u201eInvestigation\u201d, prace Douglasa Hueblera, Dan Grahama, z tego samego czasu, zbiory Marcela Broodthaersa, Gerharda Richtera, czy Ilii Kabakova, a z bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych \u2013 archiwa zebrane przez Allana Sekul\u0119 czy Oliviera Resslera. Mo\u017cna wymieni\u0107 wielu innych artyst\u00f3w, chodzi jednak o zaznaczenie sytuacji, gdy koncept kolekcjonerstwa i powstaj\u0105cy zbi\u00f3r zostaj\u0105 po\u0142\u0105czone z krytycznym podej\u015bciem do zgromadzonego materia\u0142u. Nie tylko zatem pr\u00f3buje si\u0119 udzieli\u0107 g\u0142osu samym rzeczom, by m\u00f3wi\u0142y same za siebie poprzez efekt nagromadzenia, ale pr\u00f3buje si\u0119 zbudowa\u0107 nad nimi jakie\u015b struktury my\u015blowe, intelektualne, dyskursywne b\u0105d\u017a czysto wyobra\u017aniowe, intuicyjne, emocjonalne, po to, by\u015bmy sami w sobie, na w\u0142asny wewn\u0119trzny u\u017cytek, mogli dokona\u0107 rozstrzygni\u0119\u0107 w kwestiach przywo\u0142anych w zebranych faktach, relacjach, obrazach.     <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wernisa\u017c wystawy Rok polski na Madagaskarze, Antananarywa, Madagaskar, kwiecie\u0144 2006, pierwszy z lewej \u2013 polski ksi\u0105dz J\u00f3zef, trzeci z lewej \u2013 Konsul Honorowy RP na Madagaskarze<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Janek Simon postawi\u0142 si\u0119 tu w roli podw\u00f3jnej, \u017ceby nie powiedzie\u0107 dwuznacznej. Z jednej strony realizowa\u0142 projekt jako artysta, a zebrane informacje by\u0142 dla niego materia\u0142em, z kt\u00f3rego powstaje dzie\u0142o sztuki \u2013 z drugiej on sam nie jest biernym, zdystansowanym obserwatorem zewn\u0119trznym. Przeciwnie \u2013 jest jednym z element\u00f3w owej przedziwnej uk\u0142adanki pod nazw\u0105 \u201epolski Madagaskar\u201d, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3buje z\u0142o\u017cy\u0107 w koherentn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 projektu-dzie\u0142a sztuki. Jest zarazem przedmiotem i podmiotem. Uwidacznia to wielopoziomowo\u015b\u0107 i komplikacj\u0119 tej realizacji. Ale w\u0142a\u015bnie jako artysta Jan Simon dysponuje sztuk\u0105, kt\u00f3ra jest doskona\u0142ym narz\u0119dziem budowy dystansu, pozwalaj\u0105cym na wzniesienie owej krytycznej nadbudowy nad wiedz\u0105 i wyobra\u017ceniami \u0142\u0105cz\u0105cymi Polsk\u0119 z Madagaskarem. Skutkiem jest opatrzenie historii wsp\u00f3\u0142czesnym komentarzem. Wraz z artyst\u0105, a tak\u017ce dzi\u0119ki niemu, przechodzimy w projekcie przez epoki historii, ale tak\u017ce, co jest r\u00f3wnie wa\u017cne, dyscypliny artystyczne. Odbywamy wypraw\u0119 poprzez po\u0142\u0105czone: histori\u0119 polityczn\u0105 i histori\u0119 sztuki. Wszystko po to, by dokona\u0107 rekontekstualizacji jednej i drugiej. Artysta wybra\u0142 formu\u0142\u0119 projektu opartego na tzw. badaniach uczestnicz\u0105cych, czy terenowych, zmieniaj\u0105c metod\u0119 antropologiczn\u0105  w artystyczn\u0105, pracuj\u0105c jak Bronis\u0142aw Malinowski na Triobriandach (\u201e\u017bycie seksualne dzikich\u201d) czy Claude L\u00e9vi-Strauss z Nambikwara (\u201eSmutek tropik\u00f3w\u201d). Redefiniuje artystyczn\u0105 metod\u0119 konceptualn\u0105, wi\u0105\u017c\u0105c akcjonizm z tworzeniem bazy danych \u2013 historycznych i artystycznych. Za ich pomoc\u0105 koduje informacje. Informacja, dystrybucja informacji, to kolejny poziom na jakim rozgrywa si\u0119 projekt. Jan Simon w czasie projektu prowadzi blog (www.rokpolskinamadagaskarze.blog.pl). Wcze\u015bniej blog wykorzysta\u0142 Robert Ku\u015bmirowski, kt\u00f3ry sw\u00f3j projekt-akcj\u0119, piesz\u0105 w\u0119dr\u00f3wk\u0119 z \u0141odzi do Pary\u017ca, relacjonowa\u0142 w internecie (www.spam.art.pl<\/a>). Bie\u017c\u0105ca informacja o projekcie staje si\u0119 \u015bwiadectwem i jednym z element\u00f3w dokumentacji. Dokumentacja, kt\u00f3ra na pierwszy rzut oka, ale tylko na pierwszy rzut oka, wydaje si\u0119 ma\u0142o efektowna i banalna, okazuje si\u0119 zawiera\u0107 istotne informacje. Bo jak naucza\u0142 nas profesor Por\u0119bski (\u201eSztuka a informacja\u201d), informacji jest zawsze do\u015b\u0107, i s\u0105 wsz\u0119dzie. Artysta wsp\u00f3\u0142czesny ma zawsze pod r\u0119k\u0105 do\u015b\u0107 dost\u0119pnego materia\u0142u, by mie\u0107 z czego zbudowa\u0107 dzie\u0142o sztuki. Przypomina tym inn\u0105 modelow\u0105 posta\u0107 z antropologii \u2013 bricolera<\/em>, tworz\u0105cego z tego, co ma pod r\u0119k\u0105 (L\u00e9vi-Strauss \u201eMy\u015bl nieoswojona\u201d).<\/p>\n\n\n\n

Materia\u0142 zebrany przez Janka Simona w trakcie projektu i zaprezentowany w Atlasie Sztuki pozwala na dokonanie kilku interpretacji sytuuj\u0105cych jego prac\u0119 w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Przypomnienie dzi\u015b \u201epolskiej\u201d historii Madagaskaru, zw\u0142aszcza tej z dwudziestolecia, pomaga nazwa\u0107 dzisiejsz\u0105 polityk\u0119, tak\u017ce tzw. \u201epolityk\u0119 historyczn\u0105\u201d, i por\u00f3wna\u0107 j\u0105 z przedwojenn\u0105 endecj\u0105. To skojarzenie, dzi\u015b mo\u017ce ju\u017c zapomniane, pozwala z dystansu oceni\u0107 s\u0142owa i czyny polityk\u00f3w i dzia\u0142aczy wsp\u00f3\u0142czesnej prawicy. Tak\u017ce powi\u0105za\u0107  dzisiejszy nacjonalizm i chory patriotyzm ze \u017ar\u00f3d\u0142ami tkwi\u0105cymi w romantyzmie. Projekt wydobywa z zapomnienia tamte upiory, i w tym sensie jest krytyczny. Sztuka krytyczna \u2013 okre\u015blenie, kt\u00f3re wielu pisz\u0105cych traktuje podejrzanie, wytykaj\u0105c mu niejasno\u015b\u0107 i niezdefiniowanie, tu okazuje si\u0119 niezwykle adekwatne, gdy\u017c sztuka w projekcie Jana Simona spe\u0142nia ow\u0105 krytyczn\u0105 rol\u0119 wobec \u201epolskiego mitu Madagaskaru\u201d funkcjonuj\u0105cego w naszej wyobra\u017ani zbiorowej, obna\u017ca go, a m\u00f3wi\u0105c innym j\u0119zykiem, dekonstruuje. Sztuka pokazuje swoj\u0105 krytyczn\u0105 moc!  <\/p>\n\n\n\n

Innym krytycznym wymiarem tego projektu jest sam \u201eRok Polski\u201d, a raczej sama idea \u201eRok\u00f3w Polskich\u201d organizowanych w r\u00f3\u017cnych krajach przez instytuty polskie. S\u0105 to imprezy oficjelskie, a prawdziwy zysk kulturowy w postaci autentycznej wymiany mi\u0119dzy tw\u00f3rcami i dotarcia do powszechnej \u015bwiadomo\u015bci obywateli innych kraj\u00f3w \u2013 niewielkie. Janek Simon sam bra\u0142 udzia\u0142 w takich imprezach, mo\u017cna wi\u0119c ufa\u0107 jego obserwacjom. Jego autorski \u201eRok Polski\u201d pokazuje inn\u0105 drog\u0119 \u2013 zamiast nad\u0119tej \u201epromocji\u201d urz\u0105dzanej przez urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych indywidualne kontakty wspierane umiej\u0119tnym mecenatem. <\/p>\n\n\n\n

Kolejna interpretacja mo\u017ce zosta\u0107 okre\u015blona jako \u201epostkolonialna\u201d. Najbardziej okaza\u0142e centra kultury na Madagaskarze, jak stwierdzi\u0142 na miejscu artysta, to Instytut Francuski im. Alberta Camusa, Goethe Institut i trzeci w kolejno\u015bci \u2013 American Culture Center. Kultura wsp\u00f3\u0142czesna jest tu nadal dostarczana z metropolii. W\u0142asnej nie ma, pomijaj\u0105c archeologi\u0119 i etnografi\u0119. Pojawiaj\u0105c si\u0119 na Madagaskarze z wystaw\u0105 Janek Simon sta\u0142 si\u0119 kolejnym \u201ekolonizatorem\u201d, na miar\u0119 tego, jak \u201epolski\u201d w dziejach by\u0142 Madagaskar. Wsp\u00f3\u0142czesna kultura Madagaskaru to popkultura ameryka\u0144ska i francuska. Wniosek \u2013 Madagaskar czeka na wzorce. Mo\u017ce nadejd\u0105 one z Polski? Obiecuj\u0105cy pierwszy krok ju\u017c zosta\u0142 zrobiony! I oto natychmiast mit Madagaskaru, przed chwil\u0105 zdekonstruowany, poddany krytycznej ocenie, odradza si\u0119 w naszej wyobra\u017ani. To, co zosta\u0142o poddane racjonalizacji, zn\u00f3w wymyka si\u0119 w sfer\u0119 marze\u0144. Ledwie zdo\u0142ali\u015bmy si\u0119 od niego zdystansowa\u0107, a ju\u017c wyobra\u017aniowy Madagaskar powraca, teraz oczyszczony z romantycznych i endeckich demon\u00f3w. Nie jest Polakiem, kto nie pomy\u015bli o Madagaskarze, jego kulturowym podboju, np. za pomoc\u0105 artystycznych projekt\u00f3w. Janek Simon pomy\u015bla\u0142. Zapowiada kolejny projekt na Madagaskarze.<\/p>\n\n\n\n

* dr \u0141ukasz Guzek, historyk sztuki i krytyk sztuki, redaktor witryny internetowej spam.art.pl. Mieszka i pracuje w Krakowie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0141ukasz Guzek*<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[94],"class_list":["post-7474","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-janek_simon"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7474","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7474"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7474\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7482,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7474\/revisions\/7482"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7474"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7474"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7474"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}