{"id":7312,"date":"2006-05-17T11:26:00","date_gmt":"2006-05-17T11:26:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7312"},"modified":"2022-10-07T14:15:05","modified_gmt":"2022-10-07T14:15:05","slug":"podroze-lecha-majewskiego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/podroze-lecha-majewskiego\/","title":{"rendered":"Podr\u00f3\u017ce Lecha Majewskiego"},"content":{"rendered":"\n

Bycie sob\u0105 jest jedynym religijnym<\/em><\/p>\n\n\n\n

do\u015bwiadczeniem, kt\u00f3re wszyscy prze\u017cywamy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Do\u015bwiadczeniem mo\u017cliwym do przekazania jedynie<\/em><\/p>\n\n\n\n

cz\u0119\u015bciowo, za po\u015brednictwem j\u0119zyka sztuki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

John Updike<\/p>\n\n\n\n

Lech Majewski to artysta osobny. Outsider. W\u0119drowiec niespokojny, niczym z karty tarota lub obrazu Boscha. W ci\u0105g\u0142ym poszukiwaniu nowych miast, nowych krajobraz\u00f3w, nowych \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracji dla swojej wyobra\u017ani. Z zawodu \u2013 re\u017cyser \ufb01lmowy, z powo\u0142ania \u2013 malarz i poeta. Cz\u0142owiek sztuki \u2013 cho\u0107 w epoce internetu podobne okre\u015blenie brzmie\u0107 mo\u017ce anachronicznie. Ale Majewski idealnie do niego przystaje. Nowoczesny w my\u015bleniu, w \u0142\u0105czeniu r\u00f3\u017cnorodnych \u015brodk\u00f3w ekspresji i technik, w pos\u0142ugiwaniu si\u0119 kamer\u0105 cyfrow\u0105 i wideoinstalacjami. Zarazem jednak anachroniczny w\u0142a\u015bnie. A mo\u017ce raczej nale\u017ca\u0142oby powiedzie\u0107: staro\u015bwiecki. Zapatrzony w \u015bredniowiecze i renesans \u2013 w Belliniego i Giorgione \u2013 lub meta\ufb01zycznego Giorgia de Chirico, by trzyma\u0107 si\u0119 wieku dwudziestego.<\/p>\n\n\n\n

Zapatrzony w starych mistrz\u00f3w kina \u015br\u00f3dziemnomorskiego, w Antonioniego i Felliniego. Powi\u0119kszenie<\/em> sk\u0142oni\u0142o Lecha Majewskiego do wybrania \u0142\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej zamiast Akademii Sztuk Pi\u0119knych. Prac\u0119 magistersk\u0105 na Wydziale Re\u017cyserii pisa\u0142 na temat magii w Osiem<\/em>i p\u00f3\u0142<\/em>. Tw\u00f3rca La strady<\/em> patronowa\u0142 nie tylko debiutanckiemu tomikowi wierszy m\u0142odego re\u017cysera, ale i jego okultystycznym zainteresowaniom, akwatyczno-lunarnym fascynacjom.<\/p>\n\n\n\n

W tw\u00f3rczo\u015bci Majewskiego motywy alchemiczno-magiczne zajmuj\u0105 kluczowe miejsce. Nieprzypadkowo zrobi\u0142 Angelusa<\/em>, \ufb01lm o malarzach prymitywistach, Teo\ufb01lu Ociepce i Erwinie S\u00f3wce, \u015bl\u0105skich alchemikach i r\u00f3\u017cokrzy\u017cowcach. Nieprzypadkowo przywo\u0142ywa\u0142 w swoim \ufb01lmie Boschowski Ogr\u00f3d rozkoszy ziemskich<\/em> \u2013 dzie\u0142o sekretnych wtajemnicze\u0144. Bosch \u2013 ulubiony malarz Felliniego, duchowy ucze\u0144 najwi\u0119kszego mistyka niderlandzkiego XIV wieku Jana Ruysbroecka, cz\u0142onek hermetycznej sekty z Hertogenbosch odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 w swoich dzie\u0142ach do idei alchemicznych przeobra\u017ce\u0144. Degeneracja i rozk\u0142ad materii prowadzi\u0107 mia\u0142y ku doskonalszym formom \u017cycia duchowego. Mo\u017cna by si\u0119 dopatrzy\u0107 ukrytych analogii mi\u0119dzy postaciami \u015bl\u0105skich malarzy niedzielnych i osob\u0105 mistrza z Hertogenbosch.<\/p>\n\n\n\n

Uczennica i wsp\u00f3\u0142pracownica Carla Junga, Aniela Ja\ufb00e, w eseju Symbolism in the Visual<\/em>Arts<\/em>, rozwa\u017caj\u0105c charakter awangardowej sztuki pierwszej po\u0142owy dwudziestego stulecia, pisze o poszukiwaniu \u201educha w materii poprzez proces transmutacji\u201d, o poszukiwaniu przez artyst\u00f3w \u201eniezmiennego sedna \u017cycia i rzeczy\u201d. \u201eDuch, w kt\u00f3rym owa sztuka by\u0142a zanurzona \u2013 pisze Ja\ufb00e \u2013 by\u0142 duchem ziemskim, duchem chtonicznym, przez \u015bredniowiecznych alchemik\u00f3w zwanym Merkuriuszem. To on, zdaniem artyst\u00f3w, kryje si\u0119 poza zewn\u0119trzno\u015bci\u0105 natury. […] Podobnie jak \u015bredniowieczne ruchy hermetyczne, tak i sztuk\u0119 modernistyczn\u0105 rozumie\u0107 trzeba jako mistycyzm ducha materii, a zatem jako ekspresj\u0119 naszej epoki, kompensacyjn\u0105 w stosunku do chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d. Bohaterowie Angelusa<\/em> po\u015br\u00f3d dziwacznego, surrealistycznego pejza\u017cu pr\u00f3buj\u0105 materi\u0119 przetworzy\u0107 w z\u0142oto, uwolni\u0107 uwi\u0119zionego w niej ducha. Ich mistycyzm mo\u017cna by \u015bmia\u0142o okre\u015bli\u0107 jako merkurialny. Podobnie jak postaw\u0119 tw\u00f3rcy \ufb01lmu. Symbolika alchemiczna, maso\u0144ska, odwo\u0142ania do mistycznych traktat\u00f3w i Anio\u0142a \u015al\u0105zaka buduj\u0105 kanw\u0119 Angelusa<\/em>, jeden z jego poziom\u00f3w. Z drugiej strony, tak jak w innych \ufb01lmach i powie\u015bciach autora Ewangelii wed\u0142ug Harry\u2019ego<\/em>, widoczne s\u0105 w\u0105tki chrystologiczne, a zw\u0142aszcza temat o\ufb01arowania, zapowiadaj\u0105cy perspektyw\u0119 zmartwychwstania, czyli odkupienia materii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Lech Majewski, KrewPoety, 2006<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Angelus<\/em> przypomina, w pewnym sensie, palimpsest. Kolejne warstwy nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie, ods\u0142aniaj\u0105c przy uwa\u017cnej lekturze r\u00f3\u017cne znaczenia i mo\u017cliwo\u015bci interpretacji. Jest to ciekawie inaczej ni\u017c w \ufb01lmach Kutza \u2013 wystylizowana, \u015bl\u0105ska, niemal alegoryczna opowie\u015b\u0107. Podzielona na rozdzia\u0142y. Z gwarowymi dialogami nawet na ezoteryczne tematy. Pomi\u0119dzy ziemi\u0105 i niebem, kt\u00f3re jak b\u0142\u0119kitnawy klosz otacza ziemi\u0119. Z owym sto\u017ckowatym wzg\u00f3rzem, na kt\u00f3rym ma si\u0119 dokona\u0107 o\ufb01ara. Pomi\u0119dzy ludowym realizmem a duchowo\u015bci\u0105. Troch\u0119 w stylu Fra Angelico.<\/p>\n\n\n\n

Majewski, jak ka\u017cdy artysta obsesyjny, ma swoje ulubione motywy i konwencje, powracaj\u0105ce w rozmaitych wariantach w r\u00f3\u017cnych \ufb01lmach. Felliniowskie \u201epi\u0119kno\u015bci\u201d o ob\ufb01tych biustach, specy\ufb01czne sceny kopulacji nasuwaj\u0105ce my\u015bl o alchemicznych za\u015blubinach, o zespoleniu przeciwie\u0144stw, utrzymane w felliniowskim duchu wyst\u0119py prowincjonalnych artyst\u00f3w, ta\u0144ce, transparentowe has\u0142a, \u017cywio\u0142y ognia i wody itd. Modne niegdy\u015b piosenki tworz\u0105 muzyczne, a zarazem historyczne t\u0142o. Charakteryzuj\u0105 klimat epoki. Pobrzmiewa w nich niekiedy nuta osobliwej nostalgii. Autor Angelusa umiej\u0119tnie miesza plebejsko\u015b\u0107, humor, nierzadko rubaszny, z ezoteryzmem. Szyfruje znaczenia swoich \ufb01lm\u00f3w, przynajmniej niekt\u00f3rych, na wz\u00f3r tw\u00f3rc\u00f3w hermetycznych, cho\u0107by Boscha w\u0142a\u015bnie, w warstwie symbolicznej. Jej sens niekoniecznie musi dociera\u0107 do \u015bwiadomo\u015bci wszystkich widz\u00f3w, ale mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 na ich wyobra\u017ani\u0119 i emocje. Na pod\u015bwiadomo\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Majewski kreuje \u015bwiat zamkni\u0119ty. Izolowany od realnej przestrzeni, a jednocze\u015bnie w niej zanurzony. \u015al\u0105skie kamienice i zau\u0142ki, knajpy i sale dom\u00f3w kultury. Piaszczyste pustkowie i weneckie labirynty. Woda to ulubiony \u017cywio\u0142 Majewskiego. Nic tedy dziwnego, \u017ce wa\u017cnym etapem jego podr\u00f3\u017cy sta\u0142a si\u0119 Wenecja, miasto \u2013 jak pisa\u0142 Fellini \u2013 \u201ezbudowane na wodzie i namalowane w powietrzu. […] Odbite w zwierciadle wody wibruje \u015bwiat\u0142em i re\ufb02eksami, […] cudownie zmaterializowany artystyczny sen, magiczne miasto zagro\u017cone unicestwieniem\u201d.<\/p>\n\n\n\n

W przenikni\u0119tej duchem \u015bmierci Wenecji umie\u015bci\u0142 wi\u0119c Majewski akcj\u0119 Ogrodu rozkoszy ziemskich<\/em>, \ufb01lmu bardzo, jak mi si\u0119 wydaje, osobistego, \ufb01lmu o umieraniu, o rozk\u0142adzie materii z jakiej sk\u0142ada si\u0119 cia\u0142o cz\u0142owieka, ale i o zmartwychwstaniu. Sztuka, \u00f3w duch zamieszkuj\u0105cy materi\u0119, dzi\u0119ki magii nowych technik zwyci\u0119\u017ca w pojedynku ze \u015bmierci\u0105. \u201eZapis \u015bwiate\u0142 i cieni \u2013 m\u00f3wi re\u017cyser \u2013 i nagle kto\u015b si\u0119 materializuje, staje si\u0119 postaci\u0105 \u2013 patrzymy na czyj\u0105\u015b twarz\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u015amier\u0107, \u201eobecna \u2013 jak powiedzia\u0142 w jednym z wywiad\u00f3w \u2013 przez ca\u0142y czas w naszym \u017cyciu\u201d jest zreszt\u0105 tematem bardzo bliskim tw\u00f3rcy Wypadku<\/em>. Towarzyszy jego bohaterom \u2013 artystom maudits<\/em>. Sztuka \u2013 w wizji Majewskiego \u2013 ocala bowiem, ale i niszczy. Niesie \u0142adunek autodestrukcji. Za bycie artyst\u0105 p\u0142aci si\u0119 cen\u0119 najwy\u017csz\u0105. Za \u201eprzeciwstawianie si\u0119 stereotypom i martwocie spo\u0142ecze\u0144stwa\u201d. Za niezgod\u0119 na bezsens \u017cycia, mizeri\u0119 ludzkiej kondycji, brzydot\u0119 i bolesn\u0105 pustk\u0119 otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. Basquiat umiera z przedawkowania narkotyk\u00f3w, Wojaczek pope\u0142nia samob\u00f3jstwo w alkoholowym upojeniu.<\/p>\n\n\n\n

Re\u017cyser zdaje si\u0119 w pewien spos\u00f3b identy\ufb01kowa\u0107 ze swymi bohaterami, z malarzami z Janowca, kt\u00f3rzy chc\u0105 ocali\u0107 \u015bwiat przed ostateczn\u0105 katastrof\u0105, z malarzem, kt\u00f3ry nie umie przystosowa\u0107 si\u0119 do standard\u00f3w obcego etnicznie spo\u0142ecze\u0144stwa, z poet\u0105, dusz\u0105cym si\u0119 w klaustrofobicznej rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej przysz\u0142o mu \u017cy\u0107 i z kt\u00f3rej chce si\u0119 rozpaczliwie wyrwa\u0107, cho\u0107by i w \u015bmier\u0107. Na przek\u00f3r zatem panuj\u0105cym tendencjom Lech Majewski, \ufb01lmowiec, malarz i poeta, uto\u017csamia siebie z wzorcem artysty romantycznego, artysty maudit<\/em>. Sztuka jest dla\u0144 najdoskonalszym tworem ludzkiego ducha, alchemicznym z\u0142otem, kt\u00f3re odkupuje nasze ziemskie winy i niesie nie\u015bmiertelno\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Film o tragicznym, wiecznie buntuj\u0105cym si\u0119 poecie z Miko\u0142owa, fabularyzowany esej, niezwykle formalnie wysmakowany, jest, w moim przekonaniu najbardziej, jak dot\u0105d, artystycznie dojrza\u0142ym i poruszaj\u0105cym dzie\u0142em Lecha Majewskiego. Manifestem jego tw\u00f3rczej, a mo\u017ce i \u017cyciowej postawy. Wojaczek to ja \u2013 m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107. Oczywi\u015bcie metaforycznie, poza kwesti\u0105 alkoholizmu. Struktura Wojaczka zbli\u017ca si\u0119 w pewnej mierze do poezji. Re\u017cyser, sam przecie\u017c poeta, pr\u00f3buje materi\u0119 obrazu przetopi\u0107 na j\u0119zyk i rytmy poezji. Podobne d\u0105\u017cenie do wydobywania z materii wizualno\u015bci ducha i rytm\u00f3w poezji odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w \ufb01lmowej wersji opery Pok\u00f3j<\/em>saren<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

W ostatnim okresie swojej tw\u00f3rczo\u015bci Majewski najwyra\u017aniej zmierza do sztuki synkretycznej, do ekspresji przekraczaj\u0105cej ograniczenia jednego j\u0119zyka i jednego tworzywa. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maria Kornatowska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[91],"class_list":["post-7312","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-lech_majewski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7312","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7312"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7312\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15637,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7312\/revisions\/15637"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7312"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7312"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7312"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}