{"id":7182,"date":"2006-04-06T11:18:00","date_gmt":"2006-04-06T11:18:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7182"},"modified":"2022-10-11T10:13:30","modified_gmt":"2022-10-11T10:13:30","slug":"czy-bedzie-jedzenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/czy-bedzie-jedzenie\/","title":{"rendered":"Czy b\u0119dzie jedzenie?"},"content":{"rendered":"\n

\u201eWernisa\u017c [fr. vernissage<\/em>, od vernisser<\/em> \u2013 lakierowa\u0107], dawniej dzie\u0144 poprzedzaj\u0105cy udost\u0119pnienie wystawy obraz\u00f3w publiczno\u015bci, w kt\u00f3rym arty\u015bci dokonywali m.in. ostatniego pokrycia p\u0142\u00f3cien werniksem; obecnie uroczyste otwarcie wystawy po\u0142\u0105czone z konferencj\u0105 prasow\u0105, najcz\u0119\u015bciej przeznaczone dla zaproszonych go\u015bci, krytyk\u00f3w sztuki, dziennikarzy, artyst\u00f3w i specjalist\u00f3w w danej dziedzinie\u201d \u2013 tyle encyklopedycznego has\u0142a, kt\u00f3re w niezmienionym brzmieniu powtarzaj\u0105 inne leksykony. W\u0142adys\u0142aw Kopali\u0144ski w swym nieocenionym S\u0142owniku mit\u00f3w i tradycji kultury<\/em> o wernisa\u017cu nie wspomina. Gdyby jednak spisywa\u0107 s\u0142ownik mit\u00f3w, tradycji i rytua\u0142\u00f3w kultury wsp\u00f3\u0142czesnej, has\u0142o \u201ewernisa\u017c\u201d powinno zaj\u0105\u0107 w nim wa\u017cne miejsce. Jednak jak dot\u0105d jest to rytua\u0142 \u2013 tak, jak on wygl\u0105da w dzisiejszych polskich realiach \u2013 niezbadany i nieopisany. Chyba nie powsta\u0142o uczone studium w rodzaju \u201ewernisa\u017c jako zjawisko kulturowe\u201d. Ale kto mia\u0142by je napisa\u0107? Socjolog sztuki? Historyk obyczaju? Krytyk badaj\u0105cy mechanizmy \u017cycia artystycznego? Antropolog kultury, kt\u00f3ry rzuci\u0142by obyczaj wernisa\u017cu na t\u0142o dawnych i nowych spo\u0142ecznych rytua\u0142\u00f3w, sytuuj\u0105c go gdzie\u015b mi\u0119dzy ceremonia\u0142em potlaczu, rytualn\u0105 uczt\u0105, artystycznym salonem i bankietem dyplomatycznym?<\/p>\n\n\n\n

Spr\u00f3bujmy zatem ten obyczaj opisa\u0107. Na pierwszy rzut oka wernisa\u017c wydaje si\u0119 najbli\u017cszy premierze teatralnej \u2013 w obu wypadkach dzie\u0142o zostaje po raz pierwszy poddane pod os\u0105d publiczno\u015bci, \u201erzucone na \u017cer\u201d. Okazuje si\u0119 jednak, \u017ce scenariusz \u201eotwarcia\u201d jest bardziej rozbudowany. Co wi\u0119cej, niezale\u017cnie od skali przedsi\u0119wzi\u0119cia, kolejne punkty owego scenariusza s\u0105 przestrzegane, co \u015bwiadczy o daleko posuni\u0119tej rytualizacji imprezy. A zatem pocz\u0105tek to lista zaproszonych, potem druk zaprosze\u0144, ich wysy\u0142ka \u2013 czyli pierwsze koszty. Wernisa\u017c kosztuje! Tu rozpi\u0119to\u015b\u0107 jest olbrzymia \u2013 od skromnego grona, przyjaciele lub rodzina, po w\u0142adze pa\u0144stwowe, z najwy\u017cszymi w\u0142\u0105cznie. Wernisa\u017c vipowski dla zapraszaj\u0105cej instytucji oznacza wizyt\u0119 borowc\u00f3w, wzmo\u017con\u0105 ochron\u0119, zwi\u0119kszon\u0105 liczb\u0119 dziennikarzy i kamer, wprowadzenie wykrywaj\u0105cych metal bramek, \u015bcis\u0142\u0105 kontrol\u0119 zaprosze\u0144. \u201eOtwarcia\u201d s\u0105 wi\u0119c zamkni\u0119te.<\/p>\n\n\n\n

Kim s\u0105 go\u015bcie? Ka\u017cde muzeum i galeria, nawet ma\u0142a, ma swoj\u0105 list\u0119 adresow\u0105, kt\u00f3ra ka\u017cdorazowo jest uzupe\u0142niana przez artyst\u0119, artyst\u00f3w, kuratora wystawy, sponsor\u00f3w. Tu otwiera si\u0119 pierwsze pole kon\ufb01kt\u00f3w i uraz\u00f3w (\u201enie dosta\u0142em zaproszenia\u201d, \u201emnie tam nie zapraszaj\u0105\u201d etc.). W j\u0119zyku polskim nie ma odpowiednika okre\u015blenia \u201eopening-goers\u201d, oznaczaj\u0105cego sta\u0142ych bywalc\u00f3w wernisa\u017cy. Sami bywalcy natomiast s\u0105. Zbadanie ich pozycji spo\u0142eczno-zawodowej i \u015bredniej wieku mog\u0142oby dobrze pokaza\u0107 jak r\u00f3\u017cne i obce sobie s\u0105 obiegi polskiego \u017cycia artystycznego. Te obiegi zdaj\u0105 si\u0119 wyklucza\u0107, tworz\u0105c kr\u0119gi do\u015b\u0107 zamkni\u0119te, mieszaj\u0105ce si\u0119 tylko w wypadkach wydarze\u0144 wyj\u0105tkowych, \u015bci\u0105gaj\u0105cych t\u0142umy. Instytucje wystawiennicze wyra\u017anie maj\u0105 \u201eswoj\u0105\u201d publiczno\u015b\u0107. Wreszcie, jak ka\u017cda impreza publiczna i w miar\u0119 dost\u0119pna (mimo zaprosze\u0144), wernisa\u017ce maj\u0105 sw\u00f3j folklor, do\u015b\u0107 smutny, w postaci tak zwanych \u201enurk\u00f3w\u201d \u2013 os\u00f3b niezaproszonych, kt\u00f3re przychodz\u0105 za darmo si\u0119 naje\u015b\u0107 (i napi\u0107). To nale\u017cy ju\u017c do innego punktu scenariusza: bankiet.<\/p>\n\n\n\n

Ale do niego jeszcze daleko. Jest przecie\u017c \u201euroczyste otwarcie\u201d. Rozbudowuj\u0105cy si\u0119 scenariusz wernisa\u017cu wymaga stosownej przestrzeni ceremonialnej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 galerii, a nawet muze\u00f3w, jej nie posiada. Z r\u00f3\u017cnym powodzeniem rol\u0119 t\u0119 przejmuj\u0105 hole i schody, wraz z podestami, na kt\u00f3rych mo\u017cna ustawi\u0107 oficjeli. Publiczno\u015b\u0107 t\u0142oczy si\u0119, gdzie si\u0119 da. Uroczysto\u015b\u0107 polega na przem\u00f3wieniach. Ich liczba i d\u0142ugo\u015b\u0107 zn\u00f3w zale\u017cy od rangi wystawy, ale jaka\u015b mowa musi by\u0107. Kr\u00f3tka prezentacja ekspozycji lub artysty i stosowne podzi\u0119kowania to absolutne minimum. Najtrudniej sprawa przebiega w wypadku du\u017cych wystaw mi\u0119dzynarodowych. Wedle protoko\u0142u dyplomatycznego przemawia dyrekcja (powitanie go\u015bci, z wyliczeniem o\ufb01cjalnych), minister, ambasador lub ambasadorzy, kuratorzy, arty\u015bci, sponsorzy \u2013 wszystko z t\u0142umaczeniami. Podzi\u0119kowania, kwiaty, brawa. Co najmniej godzina. Publiczno\u015b\u0107 stoi. Powa\u017cnym ryzykiem jest dodanie do programu koncertu. No, ale wreszcie pada d\u0142ugo oczekiwane: \u201ea teraz zapraszamy pa\u0144stwa na wystaw\u0119\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\n
\"\"
El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska, Kuchnia, “Bia\u0142y Mazur”, Neuer Berliner Kunstverein, 2003; Bunkier Sztuki, Krak\u00f3w, 2004<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

I oto stajemy wobec sztuki. Badanie odbioru jest spraw\u0105 metodologicznie bardzo trudn\u0105, a badanie odbioru wernisa\u017cowego w szczeg\u00f3lno\u015bci. Poprzesta\u0144my wi\u0119c na nask\u00f3rkowym opisie zjawiska. W wypadku wernisa\u017cu vipowskiego tworzy si\u0119 orszak, na kt\u00f3rego czele post\u0119puje Wa\u017cna Osoba oprowadzana przez dyrektora, kuratora lub artyst\u0119. W stosownej odleg\u0142o\u015bci ci\u0105gnie publiczno\u015b\u0107. W innych wypadkach ludzki strumie\u0144 wlewa si\u0119 do sal bez porz\u0105dku i hierarchii. Jest t\u0142oczno i gwarno (pustka i cisza to najgorsze, co mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107). Ha\u0142as wybucha natychmiast po zako\u0144czeniu cz\u0119\u015bci o\ufb01cjalnej, niczym w szkole po dzwonku na przerw\u0119. \u00d3w gwar to najsilniejsze doznanie \u2013 na wernisa\u017cach m\u00f3wi si\u0119 du\u017co i g\u0142o\u015bno. Znajomi, powitania, rozmowy. Potrzebuj\u0105cy prywatnego, cichego, kontemplacyjnego kontaktu ze sztuk\u0105 na otwarcia nie chodz\u0105. Tu jest publicznie, zbiorowo, rozrywkowo. Czy nie mo\u017cna si\u0119 wy\u0142\u0105czy\u0107 i po\u015bwi\u0119ci\u0107 sztuce? Teoretycznie mo\u017cna, cho\u0107 trudno. Zreszt\u0105 nie po to si\u0119 tu przysz\u0142o. Tu jest du\u017co obowi\u0105zk\u00f3w towarzyskich \u2013 w tym koniecznie dobre s\u0142owa dla autora lub autor\u00f3w wystawy. Ponadto mas\u0119 spraw mo\u017cna za\u0142atwi\u0107 w jednym miejscu i szybko (\u201edobrze, \u017ce ci\u0119 widz\u0119, bo w\u0142a\u015bnie mia\u0142am zadzwoni\u0107… napisa\u0107… wys\u0142a\u0107…\u201d). Grasuj\u0105 panie redaktor prosz\u0105ce o \u201ekilka s\u0142\u00f3w\u201d do mikrofonu. Za nimi ci\u0105gn\u0105 kamerzy\u015bci i o\u015bwietleniowcy nagle rozjarzaj\u0105cy jaki\u015b k\u0105t wystawy o\u015blepiaj\u0105cym \u015bwiat\u0142em. Ale szcz\u0119\u015bliwie nast\u0119puje kolejny punkt scenariusza: bankiet.<\/p>\n\n\n\n

Tu ostatnie pi\u0119tnastolecie znacznie rozszerzy\u0142o skal\u0119 mo\u017cliwo\u015bci. Od kanonicznego zestawu wino-s\u0142one paluszki, poprzez r\u00f3\u017cne cenowo i jako\u015bciowo menu firm kateringowych, po full wypas, przez kt\u00f3ry rozumie si\u0119 zimny bufet, ciep\u0142e dania z podgrzewaczy, owoce, sery, desery i nieograniczony wyszynk. W ostatnim wypadku \u2013 konieczni kelnerzy. Niedopuszczalne jednorazowe nakrycia. Tu nast\u0119puje selekcja go\u015bci \u2013 lepsi zawczasu dostaj\u0105 zaproszenie z bilecikiem zapraszaj\u0105cym na bankiet, innym w trakcie wernisa\u017cu pracownicy galerii wciskaj\u0105 dyskretnie karteczk\u0119 upowa\u017cniaj\u0105c\u0105 do wej\u015bcia na sal\u0119 bankietow\u0105. Kontrola nie jest rygorystyczna, bo \u201enurki\u201d na og\u00f3\u0142 si\u0119 przemykaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Ten opis jest mia\u0142ki, ale takie te\u017c s\u0105 wernisa\u017ce. Ich porz\u0105dek jest znany, powtarzalny i ca\u0142kowicie przewidywalny. Niepewne pozostaje tylko owo jedzenie, w ostatnich latach coraz wa\u017cniejszy element ceremonia\u0142u. Mo\u017cna wr\u00f3\u017cy\u0107 z listy sponsor\u00f3w wernisa\u017cu. Blikle? \u2013 p\u0105czki. Palikot? \u2013 nalewki. Polmos? \u2013 czysta. Ale mo\u017cna te\u017c ze staro\u015bwieck\u0105 powag\u0105 si\u0119 zatroska\u0107: czy w tym towarzysko-snobistycznym zgie\u0142ku, w tym rozproszeniu i nieuwadze, pomi\u0119dzy przem\u00f3wieniami a bankietem, sztuka ma jakie\u015b szanse zaistnienia? Czy staje si\u0119 tylko pretekstem i sceneri\u0105 dla \u015brodowiskowego spotkania, po\u0142\u0105czonego z konsumpcj\u0105? Jeszcze jedno targowisko pr\u00f3\u017cno\u015bci przyozdobione \u201esztuk\u0105\u201d?<\/p>\n\n\n\n

Jednak nie lamentujmy, bo mo\u017ce wernisa\u017c w panuj\u0105cym kszta\u0142cie jest w\u0142a\u015bnie okrutnym i skutecznym sprawdzianem? Czy starcie z przeciwno\u015bciami nie jest dla sztuki szans\u0105 uwierzytelnienia? Czy obroni si\u0119 ona w konfrontacji z publiczno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra przychodzi zaprz\u0105tni\u0119ta swoimi sprawami, roztargniona, niecierpliwa, nieskora do percepcji? Wernisa\u017c jest niczym bolesny rytua\u0142 inicjacyjny \u2013 czy poddana mu sztuka wytrzyma to wszystko, czy nie? I mo\u017ce w\u0142a\u015bnie zakorzenienie w inicjacyjnym obrz\u0119dzie zapewnia trwa\u0142o\u015b\u0107 wernisa\u017cowego obyczaju, z pozoru absurdalnego?<\/p>\n\n\n\n

Bo prawie nikt si\u0119 przed nim nie uchyla. Jakby pozostawa\u0142 w stre\ufb01e ochronnej, poza obszarem buntu i dekonstrukcji. Rebelianci, z pasj\u0105 demontuj\u0105cy instytucjonalne formy \u017cycia artystycznego, k\u0142ad\u0105 g\u0142ow\u0119 pod jarzmo. Jedynie Paw\u0142a Althamera, na o\ufb01cjalnej cz\u0119\u015bci wernisa\u017cu jego wystawy w Zach\u0119cie, reprezentowa\u0142 osobnik w stroju nied\u017awiedzia (zwyczajowe podzi\u0119kowania wyg\u0142osi\u0142 brat artysty, bo nied\u017awiedzie nie m\u00f3wi\u0105), za\u015b sam artysta spacerowa\u0142 po salach przebrany za w\u0142asnego ojca. By\u0142o bardzo \u015bmiesznie, ale nawet obecno\u015b\u0107 nietypowych go\u015bci, blokers\u00f3w z Br\u00f3dna, nie naruszy\u0142a obowi\u0105zkowego porz\u0105dku, z bankietem klasy A na zako\u0144czenie.<\/p>\n\n\n\n

Althamer prowokowa\u0142, wyczuwaj\u0105c i wykorzystuj\u0105c ludyczne mo\u017cliwo\u015bci wernisa\u017cu. El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska, od kilku lat wchodz\u0105ca swymi akcjami w sfer\u0119 bankiet\u00f3w i wernisa\u017cowych przyj\u0119\u0107, nie prowokuje i nie kpi. Tu \u0142atwo, zbyt \u0142atwo, o karykatur\u0119. O o\u015bmieszenie pustego ceremonia\u0142u, snobizm\u00f3w publiczno\u015bci i pozerstwa artyst\u00f3w jeszcze \u0142atwiej. A przecie\u017c uroczyste otwarcie wystawy z udzia\u0142em tw\u00f3rc\u00f3w, medi\u00f3w i publiczno\u015bci jest wydarzeniem kluczowym dla \u017cycia artystycznego. Nie dlatego, \u017ce wtedy kszta\u0142tuj\u0105 si\u0119 oceny i losy dzie\u0142 i artyst\u00f3w \u2013 cho\u0107 cz\u0119sto to tak\u017ce. W wernisa\u017cowych rytua\u0142ach jak w soczewce skupiaj\u0105 si\u0119 komplikacje i kon\ufb02ikty powstaj\u0105ce na styku sztuka \u2013 publiczno\u015b\u0107. Wernisa\u017c stwarza laboratoryjne warunki do ich obserwacji.<\/p>\n\n\n\n

Punktem wyj\u015bcia El\u017cbiety Jab\u0142o\u0144skiej jest zdziwienie. Jej metod\u0105 \u2013 przyjrzenie si\u0119 oczywisto\u015bciom. Z rozleg\u0142ego obszaru \u017cycia dzisiejszej sztuki artystka wydobywa jeden \u2013 pozornie b\u0119d\u0105cy tylko towarzyskim obyczajem \u2013 fragment i poddaje go ogl\u0105dowi. Ogl\u0105dowi wielostronnemu. Widzi rozbiegane spojrzenia publiczno\u015bci zgromadzonej na \u201eotwarciach\u201d i widzi \u201enurk\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy nielegalnie znale\u017ali si\u0119 w presti\u017cowym i zastrze\u017conym obszarze sztuki. Daje im pe\u0142ni\u0119 praw. Analizuje rol\u0119 jedzenia, tego najbardziej sensualnego, a zarazem najbardziej demokratycznego sk\u0142adnika wernisa\u017cowych obrz\u0105dk\u00f3w. Widzi konwencje i usi\u0142uje nam je unaoczni\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Akcja przygotowywana dla \u0142\u00f3dzkiego Atlasa Sztuki wykorzystuje liczne dwuznaczno\u015bci, jakie tkwi\u0105 w ceremonii wernisa\u017cu. Ma by\u0107 mi\u0142o, jak to na towarzyskiej imprezie, ale maj\u0105 czyha\u0107 niespodziewane niewygody. W rankingu wernisa\u017cy kelnerzy s\u0105 gwarancj\u0105 wysokiej pozycji imprezy. A wi\u0119c niech b\u0119dzie ich stu. Lubimy by\u0107 obs\u0142ugiwani. Ale czy a\u017c tak? Czy wszechobecno\u015b\u0107 kelner\u00f3w nie obudzi uczucia za\u017cenowania, a w ko\u0144cu irytacji? Co wi\u0119cej, gorliwie obs\u0142ugiwana publiczno\u015b\u0107 b\u0119dzie chodzi\u0107 po rozchwierutanych deskach pod\u0142ogi. A wi\u0119c z jednej strony nadopieku\u0144czo\u015b\u0107 kelner\u00f3w, z drugiej \u2013 niepewno\u015b\u0107 stawianych krok\u00f3w. O tym, \u017ceby nie ugrz\u0119zn\u0105\u0107 obcasem w szparach pod\u0142ogi na wernisa\u017cu si\u0119 nie my\u015bli. A tu nagle trzeba patrze\u0107 pod nogi, zapomnie\u0107 o towarzyskim luzie. I jeszcze ustawiona w chwiejnym po\u0142o\u017ceniu szklana witrynka, wprawiana w dr\u017cenie krokami publiczno\u015bci i swoim brz\u0119czeniem wdzieraj\u0105ca si\u0119 w wernisa\u017cowy szum g\u0142os\u00f3w. Idiotyczne? Ale co tu jest idiotyczne?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska, Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca, Architectures of Gender: Contemporary Women’s Art in Ponad, Sculpture Center, Nowy Jork, 2003<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zderzenie komfortu i niewygody, bankietowych przyjemno\u015bci i dos\u0142ownego zagro\u017cenia naszej pozycji, to nie wszystko. To nie tylko \u017cart, noga podstawiona artystyczno-towarzyskim konwencjom. Jab\u0142o\u0144ska wychwytuje inny paradoks wernisa\u017cowych imprez \u2013 ich ambiwalentny, otwarto-zamkni\u0119ty charakter. Wykorzystuje w tym po\u0142o\u017cenie \u0142\u00f3dzkiej galerii, zamkni\u0119tej w podw\u00f3rkowej przestrzeni, \u015bci\u015ble obudowanej kamienicami. Architektura pawilonu galerii, zaskakuj\u0105ca wobec jej dawnej funkcji (hala targowa) i ubogiego otoczenia, jest \u2013 chcia\u0142oby si\u0119 rzec \u2013 \u201esansovinowska\u201d, wenecka. Parterowy budynek obiega szereg du\u017cych, arkadowych okien, kt\u00f3re na potrzeby galerii s\u0105 oczywi\u015bcie zas\u0142oni\u0119te \u2013 obskurne podw\u00f3rko nie ma tu wst\u0119pu. Obszar sztuki jest izolowany i zamkni\u0119ty. Mamy wi\u0119c podw\u00f3jne zamkni\u0119cie \u2013 galerii i otaczaj\u0105cego j\u0105 podw\u00f3rka. Czyste pude\u0142ko w brudnym pude\u0142ku. Jab\u0142o\u0144ska, decyduj\u0105c si\u0119 na ods\u0142oni\u0119cie okien, jedn\u0105 przestrze\u0144 otwiera na drug\u0105. Tym jednym posuni\u0119ciem likwiduje bezpieczn\u0105 izolacj\u0119 \u201e\u015bwiata sztuki\u201d i burzy ceremonialn\u0105 przestrze\u0144 uroczysto\u015bci. Zapuszczone podw\u00f3rko, cho\u0107 bliskie na krok, dalekie jest od wypieszczonej przestrzeni galeryjnej. Co wi\u0119cej, artystka chce pozwoli\u0107 publiczno\u015bci wyj\u015b\u0107 na zewn\u0105trz i przez okna ogl\u0105da\u0107 si\u0119 samej. Sama przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 rytua\u0142owi, chce jego uczestnik\u00f3w zaprosi\u0107 do autore\ufb02eksyjnego spojrzenia. Czy to happening, jakich wiele? Pomys\u0142 na wernisa\u017c \u201einny ni\u017c wszystkie\u201d? Przewrotny koncept? Wszystko po trosze, ale jednak co\u015b innego i co\u015b wi\u0119cej. Przygl\u0105danie si\u0119 oczywisto\u015bciom to dobra metoda. Ka\u017ce stawia\u0107 wci\u0105\u017c nowe pytania. Jaka rola zosta\u0142a tu przydzielona publiczno\u015bci, czyli nam? Przedmiotu ogl\u0105du czy podmiotu, kt\u00f3ry ma ogl\u0105da\u0107 sam siebie? Ale czy na wystaw\u0119 sztuki przychodzimy, aby ogl\u0105da\u0107 siebie? Ogl\u0105da\u0107 siebie w naszych nawykach, pozach, minach i naszej bezradno\u015bci, gdy co\u015b nas z tych nawyk\u00f3w wytr\u0105ci? A czemu nie?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Maria Poprz\u0119cka<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[90],"class_list":["post-7182","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-elzbieta_jablonska"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7182","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7182"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7182\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7303,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7182\/revisions\/7303"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7182"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7182"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7182"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}