Tym, co uderza przy pierwszy kontakcie z pracami Marzeny Kawalerowicz \u2013 a szczeg\u00f3lnie jej rysunkami i obrazami \u2013 jest bogata tkanka znak\u00f3w plastyczno-ikonograficznych. Z\u0142o\u017cone, skondensowane, czasem sumaryczne, a nawet skr\u00f3towe, nigdy lakoniczne, nie wyczerpuj\u0105 si\u0119 one w chwilowym ogl\u0105dzie, lecz domagaj\u0105 si\u0119 cierpliwej i \u2013 na ile to mo\u017cliwe \u2013 wnikliwej lektury. Chcia\u0142bym wskaza\u0107 kilka bezpo\u015brednio narzucaj\u0105cych si\u0119 skojarze\u0144, kt\u00f3re mog\u0105 pos\u0142u\u017cy\u0107 jako jej punkty orientacyjne.<\/p>\n\n\n\n
Nie b\u0119dzie zbytniej przesady w stwierdzeniu, \u017ce w swej sztuce Kawalerowicz obsesyjnie wr\u0119cz kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 tematyki ludzkiej seksualno\u015bci. G\u0142\u00f3wnym terenem jej artystycznych eksploracji s\u0105 fantazmaty seksualne. Interpretuj\u0105c i konkretyzuj\u0105c we w\u0142asny, specyficzny spos\u00f3b pewne znane fantazmaty, artystka jednocze\u015bnie d\u0105\u017cy do tego, by je \u0142\u0105czy\u0107, kumulowa\u0107, nak\u0142ada\u0107 na siebie wzajemnie. Wydaje si\u0119, \u017ce w ten spos\u00f3b chce ona wytworzy\u0107 jakie\u015b ca\u0142kowicie odmienne, jednostkowe fantazmaty \u2013 hybrydyczne, patetyczne i groteskowe. <\/p>\n\n\n\n
W prezentowanych pracach pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 odgrywa fantazmat androgyniczno\u015bci. P\u0142e\u0107 kreowanych przez artystk\u0119 postaci ludzkich jest czasami trudna do identyfikacji, je\u015bli nie wr\u0119cz nierozstrzygalna. Wszystkie postacie cechuje wzajemne podobie\u0144stwo zewn\u0119trzne: s\u0105 one mocno zbudowane, z szerokimi barkami, udami oraz roz\u0142o\u017cyst\u0105 klatk\u0105 piersiow\u0105, z g\u0142ow\u0105 o niskim czole i przed\u0142u\u017caj\u0105cym je, wydatnym nosie. Te \u201ekulturystyczne\u201d cia\u0142a bywaj\u0105 jednocze\u015bnie wyposa\u017cone w genitalia m\u0119skie i \u017ce\u0144skie; na jednym z obraz\u00f3w dostrzegamy wr\u0119cz wagin\u0119 otwieraj\u0105c\u0105 si\u0119 tu\u017c pod wypr\u0119\u017conym w erekcji fallusem. Cz\u0119sto powoduje to, \u017ce przedstawianych przez Kawalerowicz zbli\u017ce\u0144 nie spos\u00f3b jednoznacznie zakwalifikowa\u0107 jako mi\u0142o\u015bci heteroseksualnej lub homoseksualnej. Dzi\u0119ki androgynicznej architektonice swych cia\u0142 ka\u017cda z uczestnicz\u0105cych w tych zbli\u017ceniach postaci zdaje si\u0119 dysponowa\u0107 rozszerzon\u0105 przestrzeni\u0105 do\u015bwiadcze\u0144 seksualnych, obejmuj\u0105c\u0105 ca\u0142e spektrum zachowa\u0144 i dozna\u0144 wi\u0105zanych z tym, co \u201em\u0119skie\u201d i z tym, co \u201ekobiece\u201d. <\/p>\n\n\n\n
Androgynizm, nios\u0105c ze sob\u0105 wzajemne upodobnienie postaci zaanga\u017cowanych w r\u00f3\u017cnorodne praktyki seksualne, jest u Kawalerowicz \u015bci\u015ble po\u0142\u0105czony z fantazmatem narcyzmu. Opr\u00f3cz podobie\u0144stwa przedstawianych postaci, ikonograficzn\u0105 konkretyzacj\u0119 narcystycznego zanegowania lub zaw\u0142aszczenia r\u00f3\u017cnicy p\u0142ciowej i odmienno\u015bci drugiego cz\u0142owieka stanowi\u0105 te\u017c z jednej strony przedstawienia autoerotyzmu, z drugiej za\u015b intryguj\u0105cy, pojawiaj\u0105cy si\u0119 na niezwykle wielu obrazach i rysunkach motyw \u201erozdwojenia\u201d twarzy postaci ludzkich: odnosi si\u0119 wra\u017cenie, jakby na twarze te naniesiono, z lekkim przesuni\u0119ciem przestrzennym, ich w\u0142asne, lustrzane odbicia. W przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w jeden z powsta\u0142ych w ten spos\u00f3b \u201easpekt\u00f3w\u201d twarzy ma charakter \u201em\u0119ski\u201d, drugi za\u015b \u201ekobiecy\u201d, i to w\u0142a\u015bnie ten androgyniczny rys ostatecznie pozwala potraktowa\u0107 omawiany znak ikonograficzny jako symbolizacj\u0119 narcystycznego \u201eprzegl\u0105dania si\u0119\u201d jednej p\u0142ci w drugiej. Z\u0142o\u017cenie androgynizmu i narcyzmu otwiera tak\u017ce mo\u017cliwo\u015b\u0107 zaistnienia w fantazmatycznym \u015bwiecie Kawalerowicz szczeg\u00f3lnej formy mi\u0142o\u015bci autoerotycznej, wykorzystuj\u0105cej dwup\u0142ciowo\u015b\u0107 tego samego cia\u0142a. Jednym z emblemat\u00f3w tego dwup\u0142ciowego autoerotyzmu wydaje si\u0119 by\u0107 wizerunek twarzy, kt\u00f3rej nos przeistacza si\u0119 w fallusa zwr\u00f3conego w stron\u0119 waginalnych ust. Inny emblemat mo\u017ce stanowi\u0107 przedstawienie, na kt\u00f3rym niemo\u017cliwy narcystyczny kontakt \u2013 wzajemne przegl\u0105danie si\u0119 w sobie oczu jednej i tej samej twarzy realizuje si\u0119 za pomoc\u0105 dziwnych, wyrastaj\u0105cych z obu oczodo\u0142\u00f3w narz\u0105d\u00f3w, z kt\u00f3rych jeden ma kszta\u0142t falliczny (przypominaj\u0105cy typ wibratora), drugi za\u015b ko\u0144czy si\u0119 waginaln\u0105 form\u0105 \u201epodw\u00f3jnych warg\u201d. <\/p>\n\n\n\n
Artystka prowokuje, czy wr\u0119cz narzuca tego rodzaju \u201eparanoiczne\u201d identyfikacje poprzez systematyczne odwo\u0142anie do fantazmatu seksualnej \u201eplastyczno\u015bci\u201d ludzkiego cia\u0142a. Ka\u017cda cz\u0119\u015b\u0107 cia\u0142a kreowanych przez ni\u0105 postaci mo\u017ce by\u0107 wykorzystana jako organ seksualny, mo\u017ce zacz\u0105\u0107 funkcjonowa\u0107 jako nowa sfera erogenna, staj\u0105c si\u0119 uzupe\u0142nieniem lub substytutem \u201ew\u0142a\u015bciwych\u201d narz\u0105d\u00f3w p\u0142ciowych. Tu w\u0142a\u015bnie le\u017cy \u017ar\u00f3d\u0142o wszechobecno\u015bci fellatio<\/em> (bywa, \u017ce rol\u0119 fallusa w tym akcie przejmuje stopa [05]), fetyszystycznej fragmentacji cia\u0142a oraz fantazmatu wykorzystania wszystkich jego otwor\u00f3w, prowadz\u0105cego mi\u0119dzy innymi do przekszta\u0142cenia si\u0119 g\u0142\u00f3w niekt\u00f3rych postaci w istne konglomeraty narz\u0105d\u00f3w seksualnych. <\/p>\n\n\n\n Splot tych trzech fantazmat\u00f3w wyznacza w pracach Kawalerowicz zasadniczy charakter seksualno\u015bci cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w tej perspektywie jawi si\u0119 jako istota drapie\u017cna i gwa\u0142towna, a zarazem do\u015b\u0107 bezwolnie uczestnicz\u0105ca w groteskowych, czasem nieco odstr\u0119czaj\u0105cych aktach. Seks nie ma tu nic z lansowanego w kulturze mass-medialnej modelu lekkiej, przyjemnej zabawy czy rozrywki. Brak tu oznak jakiegokolwiek teatru lub kunsztu erotycznego. Aktywno\u015b\u0107 seksualna jest w tych pracach naznaczona trudem i wysi\u0142kiem, jest swego rodzaju prac\u0105, przedsi\u0119wzi\u0119ciem o charakterze wr\u0119cz poznawczym, co ewokuje cz\u0119sty motyw bacznego, przenikliwego, auto-analitycznego spojrzenia przedstawianych postaci. Kawalerowicz wydaje si\u0119 uznawa\u0107 seks za t\u0119 sytuacj\u0119 graniczn\u0105, kt\u00f3ra w najpe\u0142niejszy, a przynajmniej w najbardziej ekonomiczny spos\u00f3b okre\u015bla byt zwany cz\u0142owiekiem i pozwala kre\u015bli\u0107 jego portret (by\u0107 mo\u017ce w\u0142a\u015bnie ten trop nale\u017ca\u0142oby uzna\u0107 za decyduj\u0105cy przy interpretacji obraz\u00f3w, na kt\u00f3rych pojedyncza posta\u0107 jest ukazana w spos\u00f3b przywo\u0142uj\u0105cy na my\u015bl konwencj\u0119 malarstwa portretowego). Portret ten w swoisty spos\u00f3b afirmuje cielesno-fizjologiczne, wr\u0119cz zwierz\u0119ce aspekty seksualno\u015bci, dzi\u0119ki czemu przywraca cz\u0142owiekowi \u2013 niew\u0105tpliwie z pewn\u0105 ekspresjonistyczn\u0105 nawi\u0105zk\u0105 \u2013 \u201eciemne\u201d, z obaw\u0105 skrywane aspekty jego egzystencji. Nale\u017cy do nich r\u00f3wnie\u017c specyficzny infantylizm, jaki mo\u017ce doj\u015b\u0107 do g\u0142osu w do\u015bwiadczeniu seksualnym, ewokowany u Kawalerowicz przez dyskretn\u0105, acz wyra\u017anie dostrzegaln\u0105 obecno\u015b\u0107 drobnych, dzieci\u0119cych zabawek. Towarzysz\u0105c przedstawianym postaciom, ustanawiaj\u0105 one ironiczn\u0105 przeciwwag\u0119 dla ich monumentalnego patosu.<\/p>\n\n\n\n Og\u00f3lny charakter fantazmatycznego \u015bwiata rysunk\u00f3w i obraz\u00f3w artystki naznacza te\u017c cykl, tworzonych w technice papier m\u00e2ch\u00e9<\/em>,rze\u017abiarskich \u201epopiersi\u201d. Realizacje te stanowi\u0105 w istocie trawestacj\u0119 tradycyjnej konwencji rze\u017abiarskiego popiersia portretowego: elementem indywidualizuj\u0105cym jest w nich nie twarz postaci, lecz zr\u00f3\u017cnicowanie przykrywaj\u0105cej je maski oraz \u201ezdobi\u0105cych\u201d zar\u00f3wno j\u0105, jak i ca\u0142y korpus postaci \u201eakcesori\u00f3w\u201d. Popiersia Kawalerowicz przywo\u0142uj\u0105 te\u017c na my\u015bl konwencje praktyk sado-masochistycznych: \u201eportretowane\u201d przez ni\u0105 postaci jawi\u0105 si\u0119 jako pasywni, bezwolni uczestnicy takowych praktyk, okryci ich infantylnymi, a zarazem nieco odstr\u0119czaj\u0105cymi i gro\u017anymi w swej materialno\u015bci resztkami. <\/p>\n\n\n\n Nieco odmienny rodzaj skojarze\u0144 wydaje si\u0119 rodzi\u0107 drugi cykl realizacji papier m\u00e2ch\u00e9<\/em>, a mianowicie \u201ekrocza\u201d tworzone w oparciu o gipsowy odlew fragmentu ludzkiego cia\u0142a. Ich indywidualizacja oraz otwarcie manifestacyjny charakter pozwalaj\u0105 o nich my\u015ble\u0107 jako o swoistych jednostkowych \u201eportretach\u201d, ukazuj\u0105cych p\u0142ciowo\u015b\u0107 i seksualno\u015b\u0107 jako nieredukowalne sk\u0142adniki ludzkiej to\u017csamo\u015bci. Mo\u017cna je zarazem traktowa\u0107 jako rodzaj \u201emasek\u201d, kt\u00f3re daj\u0105c si\u0119 dowolnie zak\u0142ada\u0107 i zdejmowa\u0107, raz jeszcze ewokuj\u0105 fantazmat androgyniczno\u015bci i pragnienie eksploracji wszelkich dost\u0119pnych wymiar\u00f3w do\u015bwiadczenia seksualnego. <\/p>\n\n\n\n Kawalerowicz w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b wykorzystuje i przetwarza w swych pracach dwojakie konwencje wizualnego przedstawiania seksualno\u015bci. Z jednej strony, czerpi\u0105c pewne elementy z \u201epoetyki\u201d wulgarnych rysunk\u00f3w, jakie mo\u017cna napotka\u0107 na murach budynk\u00f3w i \u015bcianach toalet, wprowadza ona dosadne uproszczenia, brutalizuje kolor i rysunek oraz ucieka si\u0119 do stereotypu w uj\u0119ciu postaci ludzkiej. Z drugiej strony inspiruje si\u0119 fotografi\u0105 erotyczn\u0105 i pornograficzn\u0105, a szczeg\u00f3lnie amatorskimi zdj\u0119ciami stosunk\u00f3w seksualnych, jakie w pismach pornograficznych zamieszczaj\u0105 r\u00f3wnie\u017c sami ich \u201eczytelnicy\u201d. W odr\u00f3\u017cnieniu od steatralizowanych, oczyszczonych z cielesno\u015bci i cz\u0119sto po prostu odseksualizowanych soft-erotycznych przedstawie\u0144 otwarcie funkcjonuj\u0105cych w centrum mass-medialnej pop-kultury, te amatorskie fotografie s\u0105 w stanie ewokowa\u0107 aspekt fizjologiczny seksu, swoisty cielesny ci\u0119\u017car zbli\u017cenia seksualnego, jak r\u00f3wnie\u017c jego specyficzn\u0105 niezdarno\u015b\u0107 i naturaln\u0105 grotesk\u0119, nie skrywan\u0105 tu za zas\u0142on\u0105 profesjonalnej teatralizacji oraz erotycznego kunsztu. Wszystkie te aspekty mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w niewielkich, jakby machinalnych, \u201enotatkowych\u201d szkicach artystki, kt\u00f3re buduj\u0105 repertuar uk\u0142ad\u00f3w figuralnych, powracaj\u0105cych p\u00f3\u017aniej w wi\u0119kszych rysunkach i obrazach. <\/p>\n\n\n\n W odr\u00f3\u017cnieniu od wielu innych wsp\u00f3\u0142czesnych realizacji artystycznych poruszaj\u0105cych tematyk\u0119 seksualno\u015bci, prace Kawalerowicz nie opieraj\u0105 si\u0119 na bezpo\u015brednim wykorzystaniu fotograficznych \u201ecytat\u00f3w\u201d rzeczywisto\u015bci. Si\u0119gaj\u0105c po wspomniane wy\u017cej fotografie i zapo\u017cyczaj\u0105c z nich pewne elementy, artystka poddaje je daleko id\u0105cemu przetworzeniu, kt\u00f3rego zasad\u0105 pozostaje tradycyjne my\u015blenie o formie dzie\u0142a sztuki w kategoriach kompozycyjnych i ekspresyjnych. Nie jest jednak pewne, czy nawet to wyraziste znami\u0119 artystycznego przetworzenia wystarczy, by uchroni\u0107 jej sztuk\u0119 przed odium i atakami ze strony samozwa\u0144czych obro\u0144c\u00f3w moralno\u015bci. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Tomasz Za\u0142uski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[89],"class_list":["post-7174","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-marzena_kawalerowicz"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7174","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7174"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7174\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7175,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7174\/revisions\/7175"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7174"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7174"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7174"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}