{"id":7134,"date":"2006-01-12T08:53:00","date_gmt":"2006-01-12T08:53:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7134"},"modified":"2022-10-12T15:49:06","modified_gmt":"2022-10-12T15:49:06","slug":"albumy-ilyi-kabakova","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/albumy-ilyi-kabakova\/","title":{"rendered":"Albumy Ilyi Kabakova"},"content":{"rendered":"\n

Na IX Documentach<\/em> w Kassel w 1992 roku Ilya Kabakov wystawi\u0142 instalacj\u0119 artystyczn\u0105 pt. Toaleta<\/em>. Zbudowana na \u015bwie\u017cym powietrzu, na zapleczu g\u0142\u00f3wnego budynku ekspozycyjnego Fridericianum by\u0142a brana przez niekt\u00f3rych zwiedzaj\u0105cych za prawdziwy klozet, mimo swojego nietypowego, z uwagi na sterylne realia niemieckie, wygl\u0105du miejskiej toalety. Dopiero wchodz\u0105c do \u015brodka, zaskoczony widz m\u00f3g\u0142 uchwyci\u0107 ide\u0119 tego dzie\u0142a, kt\u00f3ra polega\u0142a na urz\u0105dzeniu w ubikacji mieszkania z pe\u0142nym wystrojem i meblami. Obok otwartych do wn\u0119trza, pozbawionych drzwi, charakterystycznych sowieckich kabin klozetowych umieszczone by\u0142y meble: szafy, \u0142\u00f3\u017cka i \u0142\u00f3\u017ceczko dzieci\u0119ce z po\u015bciel\u0105, sto\u0142y zastawione talerzami i sztu\u0107cami \u2013 co robi\u0142o szczeg\u00f3lnie obrzydliwe wra\u017cenie \u2013 na \u015bcianach za\u015b wisia\u0142y makatki, obrazki itp. Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce tego typu adaptacje mog\u0142y zaistnie\u0107 w borykaj\u0105cym si\u0119 z brakiem mieszka\u0144 i bied\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwie postkomunistycznym, instalacj\u0119 Kabakova mo\u017cna potraktowa\u0107 jako niezwykle trafny i sugestywny symbol rzeczywisto\u015bci by\u0142ego ZSRR. <\/p>\n\n\n\n

Jednym ze sk\u0142adnik\u00f3w sowieckiej rzeczywisto\u015bci, z kt\u00f3rym mia\u0142 do czynienia na co dzie\u0144 przeci\u0119tny mieszkaniec wielkiego, historycznego miasta, takiego jak Moskwa lub Leningrad, by\u0142o mieszkanie komunalne. Sam Kabakov, kt\u00f3ry notabene wielokrotnie podejmowa\u0142 si\u0119 w swoich instalacjach, takich jak na przyk\u0142ad Czerwony wagon<\/em> (St\u00e4dtische Kunsthalle, D\u00fcsseldorf, 1991) czy Czerwony pawilon<\/em> (45. Biennale w Wenecji, 1993), krytycznej oceny sowieckiej rzeczywisto\u015bci, pisze: \u201ePo rewolucji bolszewickiej w 1917 roku wszystkie domy w Rosji i wszystkie \u2013 rzecz jasna \u2013 znajduj\u0105ce si\u0119 w nich mieszkania sta\u0142y si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 pa\u0144stwa. Dziesi\u0119cio-, dwunastopokojowe i w og\u00f3le wszystkie przyzwoite mieszkania poddano w\u00f3wczas \u00bbzasiedleniu\u00ab i \u00bbzag\u0119szczeniu\u00ab. Ich by\u0142ym w\u0142a\u015bcicielom pozostawiano tylko jeden pok\u00f3j, a we wszystkich pozosta\u0142ych kwaterowano przyjezdnych. Ka\u017cda osiedlana rodzina r\u00f3wnie\u017c otrzymywa\u0142a tylko jeden pok\u00f3j. […] I w rzeczy samej by\u0142y to najprawdziwsze \u00bbkomuny\u00ab \u2013 liczba lokator\u00f3w takiego mieszkania \u00bbkomunalnego\u00ab si\u0119ga\u0142a 50\u201360 os\u00f3b. Plan jednak i wyposa\u017cenie pozostawa\u0142y \u00bbprzedrewolucyjne\u00ab, co oznacza, \u017ce na wszystkie te rodziny przypada\u0142a jedna wsp\u00f3lna toaleta, jedna \u0142azienka i jedna kuchnia. \u017bycie tych rodzin, nie maj\u0105cych ze sob\u0105 nic wsp\u00f3lnego, a skazanych na zawsze na \u017cycie obok siebie, by\u0142o prawdziwym piek\u0142em. […] Szczeg\u00f3lnie straszne, uci\u0105\u017cliwe miejsce to \u00bbkomunalna\u00ab kuchnia \u2013 prawdziwa wyl\u0119garnia i centrum wszystkich problem\u00f3w\u201d1.<\/p>\n\n\n\n

Tak\u0105 kuchni\u0119, z wisz\u0105cymi na \u015bcianach garnkami i innymi utensyliami, zobrazowa\u0142 Kabakov w instalacji pt. Kuchnia komunalna<\/em> eksponowanej na wystawie Sztukanakraw\u0119dzi<\/em> w Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Nagano w 1991 roku, a p\u00f3\u017aniej prezentowanej na sta\u0142ej ekspozycji w paryskim Mus\u00e9e Maillol. Natomiast na wystawie Korytarz dw\u00f3ch banalno\u015bci<\/em> (autorem drugiego korytarza by\u0142 czo\u0142owy konceptualista sztuki \u015bwiatowej Joseph Kosuth) w warszawskim Zamku Ujazdowskim w 1994 roku (z jej katalogu pochodzi powy\u017cszy cytat) Kabakov zaprezentowa\u0142 szereg autentycznych tekst\u00f3w z pocz\u0105tku lat 60. b\u0119d\u0105cych skargami i donosami na s\u0105siad\u00f3w z jednego z komunalnych mieszka\u0144 w Moskwie. Traumatyczne do\u015bwiadczenie mieszka\u0144 komunalnych, w polskiej wersji nazywanych mieszkaniami kwaterunkowymi, nieobce zreszt\u0105 i polskiej rzeczywisto\u015bci czas\u00f3w PRL, powraca w wi\u0119kszo\u015bci prac Kabakova. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ilya i Emilia Kabakov, The Shining Circus and it’s Spectators, model, 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podobnie jak w instalacjach, r\u00f3wnie\u017c i w jego albumach, kt\u00f3re s\u0105 pokazywane na wystawie w \u0141odzi, poruszana jest, wprost lub po\u015brednio, problematyka mieszka\u0144 komunalnych. Pierwsza seria album\u00f3w pt. 10 postaci<\/em> \u2013 zwana niekiedy 10 albumami<\/em> \u2013 powsta\u0142a w latach 1972\u201319752. Jak pisz\u0105 we wst\u0119pie do katalogu kuratorki wystawy 5 album\u00f3w<\/em> w muzeach sztuki nowoczesnej w Helsinkach i Oslo, \u201eStartuj\u0105c od tego, co nazywa\u0142 \u00bbczystym zerem\u00ab, czyst\u0105 szar\u0105 anonimowo\u015bci\u0105, Kabakov konstruowa\u0142 \u00bbmeta\ufb01zyk\u0119 dnia codziennego\u00ab, tworz\u0105c albumy ze s\u0142\u00f3w i obraz\u00f3w, kt\u00f3re opar\u0142 na \u017cyciu 10 ludzi. Wszyscy byli wymy\u015blonymi istotami, zamieszkuj\u0105cymi typowe sowieckie mieszkanie\u201d3. Akcja pierwszych album\u00f3w tej serii, po\u015bwi\u0119conych Siedz\u0105cemuwsza\ufb01ePrimakowowi<\/em>, rozgrywa si\u0119 w\u0142a\u015bnie w sza\ufb01e jednego z mieszka\u0144 komunalnych. Albumy opowiadaj\u0105 histori\u0119 ch\u0142opca, kt\u00f3ry zamyka si\u0119 w sza\ufb01e, gdzie gromadzi\u0142 swoje zabawki, a nawet urz\u0105dzi\u0142 sobie rodzaj pos\u0142ania ze starych ubra\u0144. Siedz\u0105c w ca\u0142kowitej ciemno\u015bci, ws\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 w odg\u0142osy dochodz\u0105ce zza zamkni\u0119tych drzwi oraz wyobra\u017ca\u0142 sobie, \u017ce wyfruwa ponad domy miasta i szybuje nad ziemi\u0105, aby rozp\u0142yn\u0105\u0107 si\u0119 w \u015bwietlistym niebie. Kiedy zaniepokojeni rodzice po d\u0142u\u017cszym pobycie syna w sza\ufb01e wywa\u017cyli drzwi, nie znale\u017ali tam nikogo. Mo\u017cna zatem potraktowa\u0107 histori\u0119 Primakowa jako symbol degradacji wra\u017cliwej jednostki w sowieckim spo\u0142ecze\u0144stwie \u2013 aby zdoby\u0107 minimum wolno\u015bci ch\u0142opiec zamyka si\u0119 w sza\ufb01e i ucieka od rzeczywisto\u015bci w wyidealizowany \u015bwiat wyobra\u017ani. <\/p>\n\n\n\n

Przyjaciel i komentator tw\u00f3rczo\u015bci Kabakova, Boris Grojs, pisa\u0142, \u017ce \u201ePierwszy album cyklu Siedz\u0105cywsza\ufb01ePrimakow<\/em> zaczyna si\u0119 szeregiem stron, na kt\u00f3rych s\u0142ynny czarny kwadrat Malewicza \u2013 ten symbol wyzwolenia sztuk od narracyjno\u015bci i pospolito\u015bci \u2013 jest interpretowany jako spektakl widziany przez ch\u0142opca w ciemnej sza\ufb01e. W tym samym albumie konceptualne s\u0142owa-obiekty zostaj\u0105 wprowadzone jako ostatnie my\u015bli dekomponuj\u0105cej si\u0119 \u015bwiadomo\u015bci umieraj\u0105cego cz\u0142owieka\u201d4. <\/p>\n\n\n\n

Widzimy zatem, \u017ce rodzajem odskoczni od ponurej rzeczywisto\u015bci realnego socjalizmu staje si\u0119 \u015bwiat nowoczesnej, awangardowej sztuki pod postaci\u0105 czo\u0142owego dzie\u0142a Malewicza. Jego Czarnykwadratnabia\u0142ymtle<\/em> (w albumie Kabakova sprowadzony do czarnego prostok\u0105ta) dla \u015brodowiska moskiewskich konceptualist\u00f3w lat 70., kt\u00f3rych jednym z g\u0142\u00f3wnych reprezentant\u00f3w by\u0142 Ilya Kabakov, symbolizowa\u0142 losy awangardowej sztuki rosyjskiej wieku XX. Na wystawie Moskauer Konceptualismus<\/em> ze zbior\u00f3w Haralampiego Oroschako\ufb00a w kwietniu 2004 roku w berli\u0144skim Kulturforum pokazano prac\u0119 Nikity Aleksiejewa pt. Kr\u00f3tkahistoria nowoczesnej sztuki lub \u017cycie i \u015bmier\u0107 <\/em>Czarnego kwadratu (1986). Przybra\u0142a ona form\u0119 zwoju, na kt\u00f3rym metod\u0105 kontynuacyjn\u0105, jak w komiksie, przedstawione zosta\u0142y swoiste przygody tytu\u0142owego, ucz\u0142owieczonego czarnego kwadratu, poczynaj\u0105c od jego narodzin w czasach awangardy konstruktywistycznej, poprzez represje ery socrealizmu, do odrodzenia w latach 70. w warunkach sztuki drugiego obiegu oraz w o\ufb01cjalnej sztuce w okresie pierestrojki, w drugiej po\u0142owie lat 80. <\/p>\n\n\n\n

Kabakov nale\u017cy do formacji sowieckich artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy w latach 60. i 70. XX wieku przeciwstawili si\u0119 o\ufb01cjalnemu malarstwu nadal reprezentuj\u0105cemu nieco zmody\ufb01kowan\u0105 wersj\u0119 realizmu socjalistycznego opieraj\u0105cego si\u0119 na kanonach akademickich. Urodzony w 1933 roku w Dniepropietrowsku na Ukrainie artysta przeszed\u0142 w dzieci\u0144stwie gehenn\u0119 wielkiego g\u0142odu lat 30. i ewakuacji okresu wojny. \u015aredni\u0105 \u201eSzko\u0142\u0119 Artystyczn\u0105\u201d i studia wy\u017csze artystyczne w Instytucie Sztuki im. Surikowa uko\u0144czy\u0142 \u2013 tak jak jego ca\u0142a formacja artystyczna, kt\u00f3rej nienasycony apetyt na sztuk\u0119 nowoczesn\u0105 rozbudzi\u0142 si\u0119 w kr\u00f3tkim okresie Chruszczowowskiej odwil\u017cy \u2013 w Moskwie w czasach stalinowskich. Arty\u015bci ci stworzyli zjawisko konceptualizmu rosyjskiego. Dzia\u0142aj\u0105ca w swoistym podziemiu, nara\u017caj\u0105ca si\u0119 na represje i szykany moskiewska awangarda artystyczna to, poczynaj\u0105c od lat 60., trzy przenikaj\u0105ce si\u0119 grupy artystyczne: Akcje Kolektywne, Soc-Art i Apt-Art. Je\u017celi Akcje Kolektywne reprezentowa\u0142y rodzaj performance, a Soc-Art sta\u0142 si\u0119 sowieckim odpowiednikiem pop-artu, to Apt-Art, czyli \u201eSztuka Apartamentowa\u201d, by\u0142a zjawiskiem wyj\u0105tkowym i typowym dla \u00f3wczesnej podziemnej sztuki radzieckiej. Arty\u015bci zgrupowani wok\u00f3\u0142 Apt-Artu urz\u0105dzali wystawy sztuki instalacyjnej i konceptualnej w prywatnych mieszkaniach, poza o\ufb01cjalnym nurtem sztuki. Czo\u0142owym aktywist\u0105 tego ugrupowania by\u0142 Ilya Kabakov wystawiaj\u0105cy w prywatnych mieszkaniach swoje instalacje i albumy. <\/p>\n\n\n\n

Swoistym ho\u0142dem dla tej formacji artystycznej sta\u0142a si\u0119 instalacja Kabakova pt. MOMA czyliMoskiewskikr\u0105gkonceptualny<\/em> wystawiona w roku 1993 w Hamburger Kunsthalle. W przykrytym kopu\u0142\u0105, kolistym pomieszczeniu \u2013 kt\u00f3rego \u201ewra\u017cenie generalne to miejsce kultu, gdzie praktykuje si\u0119 tajemniczy rytua\u0142: \u00bbo\u0142tarze\u00ab z kamienia w centrum, wydzielone komory otwieraj\u0105ce si\u0119 w kierunku \u015bwiat\u0142a, p\u00f3\u0142mrok\u201d \u2013 przypominaj\u0105cym zarazem wzmiankowane wielokrotnie w tym tek\u015bcie mieszkanie komunalne, artysta zaprojektowa\u0142 12 otwieraj\u0105cych si\u0119 do centrum pokoi \u201erezerwowanych dla jednego cz\u0142onka MOMA, MANI, kr\u0119gu konceptualnego, etc.\u201d5. Artystami (lub ugrupowaniami) byli: 1. Josif Baksztejn, 2. Boris Grojs, 3. Dmitrij Progow, 4. Lew Rubinsztejn, 5. Wiktor Sorokin, 6. Andriej Monastyrskij, 7. Kolektwne Akcje (N. Ponitkow, Gieorgij Kizewalter, Igor Makarewicz, Jelena Je\u0142agina, Nikita Aleksiejew), 8. Nikita Aleksiejew, 9. Hermeneutyka medyczna (Pawe\u0142 Peppersztejn, Sergiej Anufrijew), 10. Jurij Lejderman, 11. Wadim Zacharow i 12. Ilya Kabakov6. B\u0119d\u0105c jeszcze studentem, w 1955 roku, Kabakov rozpoczyna karier\u0119 ilustratora ksi\u0105\u017cek dla dzieci. Corocznie ilustrowa\u0142 4 do 5 ksi\u0105\u017cek, zapewniaj\u0105c sobie sta\u0142y doch\u00f3d \ufb01nansowy, a tak\u017ce cz\u0142onkostwo w o\ufb01cjalnym Zwi\u0105zku Artyst\u00f3w, w Sekcji Gra\ufb01ki. W ilustracjach tych \u2013 tworzonych, jak to okre\u015bla\u0142, \u201edla innych\u201d \u2013 pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 charakterystycznym dla ksi\u0105\u017cek wydawanych w ZSRR stylem ilustratorskim, w kt\u00f3rym zalecany realizm socjalistyczny przejawia\u0142 si\u0119 w swoistej idealizacji i anonimowo\u015bci \u015brodk\u00f3w wyrazu, szczeg\u00f3lnie widocznej w ujmowaniu postaci ludzkiej. Skutkiem owej idealizacji by\u0142o przes\u0142adzanie tematyki, zw\u0142aszcza kiedy dotyczy\u0142a ona reali\u00f3w \u017cycia pa\u0144stwa komunistycznego. Poniewa\u017c rzeczywisto\u015b\u0107 przedstawiana na ilustracjach mia\u0142a stosunek odwrotnie proporcjonalny do koszmaru \u017cycia, kt\u00f3rego do\u015bwiadcza\u0142 na co dzie\u0144 cz\u0142owiek radziecki, homo sovieticus<\/em>, prowadzi\u0142o to do pewnego rodzaju sytuacji schizofrenicznej. <\/p>\n\n\n\n

Styl tych ilustracji by\u0142 dobrze znany tak\u017ce w Polsce, ksi\u0105\u017cki radzieckie by\u0142y u nas szeroko rozpowszechniane, zw\u0142aszcza w okresie stalinowskim. Mia\u0142y one sw\u00f3j specy\ufb01cznie demoniczny i perwersyjny smaczek wytwarzaj\u0105cy si\u0119 poprzez kontrast ich idyllicznego klimatu z ca\u0142ym \u00f3wczesnym dramatycznym kontekstem politycznym oraz og\u00f3ln\u0105 zapa\u015bci\u0105 cywilizacyjn\u0105 po II wojnie \u015bwiatowej. W tym samym 1955 roku Kabakov, zrywaj\u0105c radykalnie z wyuczonym podczas studi\u00f3w \u201eakademickim\u201d realizmem socjalistycznym, tworzy\u0142 \u201edla siebie\u201d, w ca\u0142kowitej izolacji w\u0142asnego pokoju, setki rysunk\u00f3w po raz pierwszy utrzymanych w nowoczesnej formie, inspirowanych r\u00f3\u017cnymi awangardowymi kierunkami, takimi jak kubizm, abstrakcjonizm, konstruktywizm lub surrealizm. Wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Kabakova, komentuj\u0105cego sw\u00f3j eksperyment formalny sprzed lat, \u201eZ pozycji nocnej mary horroru dzieci\u0144stwa, wydawa\u0142o si\u0119 to pozornie \u0142atwe, jak wskoczy\u0107 w \u00bbnic\u00ab, w pr\u00f3\u017cni\u0119\u201d7. Rysunki te powr\u00f3c\u0105 pod koniec lat 70. zrekonstruowane przez Kabakova w drugiej serii album\u00f3w pt. Naszarymibia\u0142ympapierze<\/em>. <\/p>\n\n\n\n

Do\u015bwiadczenie ilustratora ksi\u0105\u017cek dzieci\u0119cych jest stale obecne w tw\u00f3rczo\u015bci awangardowej Kabakova, kt\u00f3r\u0105 podejmuje w latach 60. Szczeg\u00f3lnie jego albumy opieraj\u0105 si\u0119 na szablonowej i przes\u0142odzonej estetyce ilustracyjnej wykorzystywanej z pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 absurdu, kt\u00f3ry wyp\u0142ywa z jej konfrontacji z dramatycznym charakterem opowiadanych historii i przekazywanych tre\u015bci. Na ten styl sk\u0142ada si\u0119 konturowy czarny rysunek wykre\u015blaj\u0105cy p\u0142aszczyzny wype\u0142nione jasn\u0105 pastelow\u0105 kredk\u0105 oraz odr\u0119czne napisy i inskrypcje pisane alfabetem rosyjskim. Jak pisze sam Kabakov w autokomentarzu pt. \u201eAlbumy\u201d \u2013 Specjalny gatunek?<\/em>, s\u0105 one \u201estert\u0105 grubych, bia\u0142ych (lub szarych) kartonowych stron, zawsze takiego samego wymiaru (72,5 x 35 cm), na kt\u00f3rych s\u0105 przyklejone szkice, skrawki, dokumenty, teksty, r\u00f3\u017cne typy rzeczy narysowane przez autora lub ju\u017c publikowane. Te sterty papieru (od 35 do 100 stron) s\u0105 umieszczane w skrzynkach o wymiarach 75 x 38 x 15 cm\u201d8. Po Siedz\u0105cym w sza\ufb01e Primakowie<\/em> dalszymi 9 postaciami, kt\u00f3rym po\u015bwi\u0119cono poszczeg\u00f3lne albumy pierwszej serii s\u0105: Dowcipni\u015b Gorochow<\/em>, Szczodry Barmin, Cierpi\u0105cy Surikow, \u015ani\u0105ca Anna Pietrowna, Fruwaj\u0105cy Komarow, Matematyczny Gorskij, Dekorator Maligin,WypuszczonyGawri\u0142ow,Wygl\u0105daj\u0105cyprzezoknoArchipow.<\/em>Ich historie relacjonuj\u0105 r\u00f3\u017cne osoby zwi\u0105zane z bohaterami opowie\u015bci. Relacje oraz komentarze tych os\u00f3b, w formie odr\u0119cznych zapisk\u00f3w, s\u0105 prezentowane na odr\u0119bnych stronach, obok kart z ilustracjami. Inskrypcje i teksty rozmieszczane s\u0105 w ramkach starannie wykre\u015blanych czarnymi liniami na p\u0142aszczy\u017anie. Na og\u00f3\u0142 uk\u0142ad strony opiera si\u0119 na zasadzie \u015bcis\u0142ej symetrii, przypominaj\u0105c estetyk\u0119 propagandowej gazetki \u015bciennej. Artysta interesowa\u0142 si\u0119 zagadnieniem plakatu i gra\ufb01ki propagandowej, nawi\u0105zuj\u0105c do spu\u015bcizny konstruktywizmu radzieckiego. W latach 60. wykona\u0142 nawet seri\u0119 prac opieraj\u0105cych si\u0119 na estetyce znak\u00f3w ostrzegawczych. Prace te zaliczane s\u0105 do zjawiska tzw. Soc-Artu, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 sowieckim odpowiednikiem ameryka\u0144skiego pop-artu. Wszystkie opowie\u015bci zawieraj\u0105 aspekt nierealny, nawet je\u017celi przyj\u0119liby\u015bmy, \u017ce s\u0105 one wytworem patologicznych stan\u00f3w psychicznych ich bohater\u00f3w, kt\u00f3rych \u0142\u0105czy postawa wobec otaczaj\u0105cej rzeczywisto\u015bci. T\u0105 postaw\u0105 jest ch\u0119\u0107 ucieczki i oderwania si\u0119 od \u015bwiata, w kt\u00f3rym przysz\u0142o im \u017cy\u0107: Primakow zamyka si\u0119 w sza\ufb01e, Komarow fruwa nad miastem, Surikow ucieka w dr\u0119cz\u0105ce go paranoiczne wizje, Anna Pietrowna zag\u0142\u0119bia si\u0119 w onirycznej rzeczywisto\u015bci, Maligina poch\u0142aniaj\u0105 rysunki konferencyjne, Gorochowa \u015bwiat \u017cartu i gry, Gorskiego absurdalne teorie matematyczne.<\/p>\n\n\n\n

Wed\u0142ug Borisa Grojsa, dla kt\u00f3rego \u201enowoczesna sztuka wyzwoli\u0142a si\u0119 sama od wewn\u0119trznej narracyjno\u015bci […], sztuka Kabakova […] reprezentuje powr\u00f3t do narracji, do roli artysty jako narratora\u201d9. Grojs uwa\u017ca, \u017ce bohaterowie album\u00f3w Kabakova nawi\u0105zuj\u0105 do typowej dla klasycznej, dziewi\u0119tnastowiecznej rosyjskiej literatury postaci \u201ema\u0142ego cz\u0142owieka, opanowanego przez wielk\u0105 ide\u0119\u201d, z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 jednak, \u017ce nie s\u0105 oni \u201etak bardzo opanowani przez spo\u0142eczno-polityczne lub religijne idee, lecz przez czysto wizualne idee w pierwotnym sensie s\u0142owa (eidos<\/em> = archetyp). Biogra\ufb01czno-wizualna cz\u0119\u015b\u0107 tych album\u00f3w odkrywa dusz\u0119 bohater\u00f3w, odpowiada ich wn\u0119trzu, czystemu subiektywnemu \u015bwiatu. Na dodatek tekst opowiada ich histori\u0119 z zewn\u0105trz i wprowadza ich wizj\u0119 w trywialny, codzienny kontekst\u201d10.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ilya i Emilia Kabakov, The Ship of Siwa, Siwa, Egipt, 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

G\u0142\u00f3wn\u0105 problematyk\u0105 poruszan\u0105 w albumach jest zatem stosunek zachodz\u0105cy mi\u0119dzy obrazem a s\u0142owem. Jak pisze Grojs, dopatruj\u0105cy si\u0119 u Kabakova inspiracji koncepcjami lingwistycznymi Michai\u0142a Bachtina, \u201eobraz jest kluczem do zrozumienia tekstu jako specjalnego gra\ufb01cznego symbolu\u201d11. Siedz\u0105cy w sza\ufb01e Primakow<\/em>, wed\u0142ug komentarza Kogana, \u201esta\u0142 si\u0119 nie\u015bwiadomym nominalist\u0105 […]. I kiedy patrzy\u0142 z szafy, widzia\u0142 s\u0142owa zamiast rzeczy\u201d, gdy\u017c, jak to skomentowa\u0142 Szefner, \u201emia\u0142 nag\u0142\u0105 ontologiczn\u0105 wizj\u0119: by\u0142y to \u00bbs\u0142owa\u00ab\u201d. Obok rudymentarnego dla awangardy wieku XX, a szczeg\u00f3lnie sztuki konceptualnej, zagadnienia relacji s\u0142owo \u2013 obraz (z tym \u017ce u Kabakova, inaczej ni\u017c w sztuce zachodniej, nast\u0119puje \u201ezwyci\u0119stwo obrazu nad s\u0142owem\u201d, jak to uj\u0105\u0142 Grojs12) mo\u017cemy wytropi\u0107 dalsze toposy sztuki nowoczesnej, takie jak na przyk\u0142ad zagadnienie z\u0142udzenia optycznego. <\/p>\n\n\n\n

W pierwszym albumie, po\u015bwi\u0119conym Dowcipnisiowi Gorochowowi<\/em> (mimo \u017ce utar\u0142o si\u0119 okre\u015blenie serii jako 10 album\u00f3w<\/em>, ka\u017cdy z bohater\u00f3w posiada po par\u0119 w\u0142asnych), kt\u00f3ry zabawia\u0142 si\u0119 tworzeniem \u017cart\u00f3w wizualnych, fragmenty linearnych rysunk\u00f3w stymuluj\u0105 powstawanie niezwyk\u0142ych sytuacji: na przyk\u0142ad obrazek przedstawiaj\u0105cy anio\u0142a z sze\u015bcioma skrzyd\u0142ami wywo\u0142uje wizj\u0119 dzieci u\u0142o\u017conych w kszta\u0142t o\u015bmioramiennej gwiazdy unosz\u0105cych si\u0119 w powietrzu w Galerii Malarstwa Ermita\u017cu. Natomiast w drugim albumie Gorochowa spotykamy si\u0119 z problemem koincydencji obraz\u00f3w przedstawiaj\u0105cych bardzo ma\u0142e przedmioty ze scenami ukazuj\u0105cymi bardzo du\u017ce obiekty. W wyniku zestawienia widz odnosi fa\u0142szywe wra\u017cenie oddzia\u0142ywania tych pierwszych na te drugie. I wreszcie w trzecim albumie Gorochowa, w Grze Arkadego Lwowicza<\/em>, zamieszczona jest swoista dzieci\u0119ca gra wizualna, w kt\u00f3rej poprzez wyci\u0119ty otw\u00f3r wprowadzany jest fragment nast\u0119pnej karty przedstawiaj\u0105cej coraz to odleglejsz\u0105 scen\u0119 historyczn\u0105. Mamy wi\u0119c do czynienia z pewnego rodzaju rozgrywk\u0105 z cofaj\u0105cymi si\u0119, a zarazem nak\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 na siebie, planami czasowymi. Stosunek fragmentu do ca\u0142o\u015bci, kt\u00f3ry mo\u017cemy zaobserwowa\u0107 w szczeg\u00f3lnie rozbudowanych wizualnie albumach Gorochowa, przewija si\u0119 przez wszystkie ilustracje zawarte w serii 10 postaci. By\u0142 obecny w Siedz\u0105cym w sza\ufb01e Primakowie<\/em>, wyst\u0119puje tak\u017ce w \u015ani\u0105cej Annie Pietrownej<\/em>, w Matematycznym Gorskim<\/em> i Cierpi\u0105cym Surikowie<\/em>, gdzie spotykamy si\u0119 z zagadnieniem zas\u0142ony i wycinanych w niej otwor\u00f3w, przez kt\u00f3re Surikow widzi fragmenty rzeczywisto\u015bci. W Dekoratorze Maliginie<\/em> Kabakov dodatkowo porusza wa\u017cny dla rosyjskiej szko\u0142y lingwistycznej problem stosunku centrum do marginesu. \u015awiat Kabakova posiada wiele wsp\u00f3lnych cech z analizowan\u0105 przez Michai\u0142a Bachtina \u201eliteratur\u0105 skarnawalizowan\u0105\u201d, kt\u00f3r\u0105 charakteryzuje \u0142\u0105czenie \u201epowagi ze \u015bmiechem\u201d; gro\u017any demonizm autorytarnej w\u0142adzy degradowany jest poprzez komizm, b\u0142azenad\u0119 i grotesk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ilya i Emilia Kabakov, Monument to Tolerance, model dla BBC, Londyn, 2004<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pierwotnie albumy prezentowane by\u0142y wed\u0142ug sta\u0142ego, niezmiennego rytua\u0142u. Jak komentuje sam Kabakov w tek\u015bcie \u201eAlbumy\u201d \u2013 Specjalny gatunek?<\/em>, nie jest mo\u017cliwe oddzielenie albumu od pokazu. Ka\u017cdy album ustawiany by\u0142 na stojaku muzycznym. Stojaki z albumami tworzy\u0142y co\u015b w rodzaju am\ufb01teatru. W prezentacji bra\u0142o udzia\u0142 jedynie od 10 do 12 widz\u00f3w, \u201eco nadawa\u0142o sytuacji czego\u015b w rodzaju atmosfery pomieszczenia mieszkalnego, pokoju. […] Autor stoi z jednej strony muzycznego stojaka z albumem, obraca strony i czyta teksty napisane na ka\u017cdej stronie […]. Wszystko to razem \u2013 same szkice, czas, w kt\u00f3rym widz patrzy na nie, obracanie stron, czytanie tekstu, orkiestrowane w jednym specy\ufb01cznym rytmie, totalno\u015b\u0107 g\u0142os\u00f3w, obecno\u015b\u0107 realnej, \u017cywej \u00bbosoby\u00ab, kt\u00f3ra kartkuje strony \u2013 wszystko to zawiera specjaln\u0105 jako\u015b\u0107 tej demonstracji, w kt\u00f3rej konstytuuje si\u0119 jedyny w swoim rodzaju gatunek \u2013 gatunek \u00bbalbum\u00f3w\u00ab\u201d13. <\/p>\n\n\n\n

Widzimy zatem, \u017ce Kabakov tworz\u0105c swoje albumy, podj\u0105\u0142 z jednej strony bardzo istotny dla sztuki konceptualnej rodzaj wypowiedzi, kt\u00f3r\u0105 jest tworzona w\u0142asnor\u0119cznie przez malarza lub gra\ufb01ka ksi\u0105\u017cka artystyczna, jako unikatowe dzie\u0142o sztuki, z drugiej strony wprowadzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c typowy dla tzw. neoawangardy lat 70. element akcjonistyczny poprzez jedyn\u0105 w swoim rodzaju form\u0119 prezentacji przekszta\u0142caj\u0105cej si\u0119 w rodzaj happeningu lub performance. Natomiast na wzmiankowanej wystawie, Sala operacyjna. Matka i syn<\/em>, prezentowanej w Helsinkach w 1994 i Oslo w 1995, poszczeg\u00f3lne karty album\u00f3w \u2013 oprawione w ramki i ustawione systemem harmonijkowym na postumentach \u2013 tworzy\u0142y rodzaj instalacji artystycznej w formie labiryntu. <\/p>\n\n\n\n

Problem album\u00f3w oraz mieszkania komunalnego, r\u00f3wnie wa\u017cny w tw\u00f3rczo\u015bci artysty, poruszy\u0142a inna bardzo wa\u017cna wystawa pt. 10postaci<\/em>, pokazana w nowojorskiej galerii Ronald Feldman Fine Arts w 1988 roku. Instalacja Kabakova przybra\u0142a kszta\u0142t dziesi\u0119ciopokojowego mieszkania, w kt\u00f3rym ka\u017cdy pok\u00f3j nale\u017ca\u0142 do jednej z tytu\u0142owych postaci: Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry wfrun\u0105\u0142 w obraz; Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry zbiera opinie innych; Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry ze swojego pokoju odfrun\u0105\u0142 w kosmos; Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nigdy niczego nie wyrzuca\u0142 <\/em>(posta\u0107 ta ilustrowa\u0142a ide\u0119 Kabakova tworzenia instalacji ze zgromadzonych odpad\u00f3w, a wi\u0119c tendencji zbli\u017conej do w\u0142oskiej \u201esztuki biednej\u201d, arte povera) itd. Pok\u00f3j IX zajmowa\u0142 Cz\u0142owiek, kt\u00f3ry opisywa\u0142 swoje \u017cycie poprzez inne osoby<\/em>. Tym cz\u0142owiekiem jest oczywi\u015bcie sam Kabakov.<\/p>\n\n\n\n

Na koniec warto przytoczy\u0107 raz jeszcze Borisa Grojsa, kt\u00f3ry napisa\u0142, \u017ce \u201eSztuka Kabakovaegzystuje w domenie codziennego \u017cycia […]. To co jest realne mo\u017ce by\u0107 tylko oddane poprzez narracj\u0119. Zatem, sztuka Kabakova przynale\u017cy narracyjnie do swojego czasu ery postmodernistycznej, tego za\u0142amania si\u0119 ideologii wszechw\u0142adzy, i czasu pr\u00f3by opowiedzenia jeszcze raz wielkich mit\u00f3w nowoczesnej epoki: historii emancypacji sztuki z codziennego \u017cycia i historycznej spu\u015bcizny\u201d14 .<\/p>\n\n\n\n

  1. Ilya Kabakov, Komentarz do eksponowanych tekst\u00f3w<\/em>, [w:] Ilya Kabakov \/ Joseph Kosuth. Korytarz<\/em>dw\u00f3ch banalno\u015bci<\/em>, katalog wystawy w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej Zamek Ujazdowski, Warszawa 25.04\u20133.09.1994, b.s.<\/li>
  2. Tytu\u0142 serii 10 <\/em>\u043f\u0435\u0440\u0441\u043e\u043d\u0430\u0436\u0435\u0439<\/em> t\u0142umaczony na j\u0119zyk angielski jako 10 <\/em>Characters<\/em>, a na j\u0119zyk francuski 10 <\/em>Personnages<\/em>, mo\u017cna by\u0142oby jeszcze prze\u0142o\u017cy\u0107 po polsku jako: 10 os\u00f3b, osobowo\u015bci, osobisto\u015bci, charakter\u00f3w itp. Wydaje mi si\u0119 jednak, \u017ce okre\u015blenie posta\u0107 najlepiej pasuje do dzie\u0142a Kabakova, zawieraj\u0105c tak\u017ce powy\u017csze znaczenia.<\/li>
  3. T. Arkio, K. Hellandsj\u0159, Introduction<\/em>, [w:] Ilya Kabakov\/5 <\/em>Albumia. <\/em>Nykytaiteen<\/em>museo<\/em>, Helsinki 3.02\u201310.4.1994, Museet for Samtidskunst, Oslo 8.10.1994\u20138.01.1995 (katalog wystawy), Helsinki 1994, s. II.<\/li>
  4. B. Grojs, The <\/em>Artist<\/em>as <\/em>Narrator<\/em>, [w:] Ilya<\/em> Kabakov<\/em>\/<\/em>5<\/em> Albumia<\/em>, s. IX.<\/li>
  5. Ilya Kabakov, Installations<\/em> 1983\u20131995<\/em>, Centre Georges Pompidou, Paris 1995, s. 209.<\/li>
  6. W niniejszym tek\u015bcie stosuj\u0119 polsk\u0105 transkrypcj\u0119 nazwisk z alfabetu rosyjskiego, zgodnie z polskim kanonem gramatycznym. Wyj\u0105tek \u2013 Ilya Kabakov \u2013 pisownia zgodnie z \u017cyczeniem artysty.<\/li>
  7. Cyt. wg: A. Wallach, Ilya <\/em>Kabakov.<\/em>The<\/em> Man <\/em>Who <\/em>Never <\/em>Threw<\/em> Anything<\/em> Away<\/em>, New York 1996, s. 31.<\/li>
  8. I. Kabakov, \u201eAlbums\u201d <\/em>A <\/em>Special <\/em>Genre?<\/em>, [w:] Ilya<\/em> Kabakov<\/em>\/<\/em>5 <\/em>Albumia<\/em>, s. XIV.<\/li>
  9. B. Grojs, op. cit., s. VI\u2013VII.<\/li>
  10. Ibid., s. IX.<\/li>
  11. Ibid., s. XIII.<\/li>
  12. Ibid.<\/li>
  13. I. Kabakov, \u201eAlbums\u201d<\/em>, op. cit., s. XV.<\/li>
  14. B. Grojs, op. cit., s. XIV.<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Tomasz Gryglewicz<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[88],"class_list":["post-7134","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-ilyaemilia_kabakov"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7134","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7134"}],"version-history":[{"count":16,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7134\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7157,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7134\/revisions\/7157"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7134"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7134"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7134"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}