{"id":7100,"date":"2005-11-21T09:09:00","date_gmt":"2005-11-21T09:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7100"},"modified":"2022-10-14T13:09:09","modified_gmt":"2022-10-14T13:09:09","slug":"poped-narracyjny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/poped-narracyjny\/","title":{"rendered":"Pop\u0119d narracyjny\u00a0"},"content":{"rendered":"\n

Tomasz Za\u0142uski:<\/strong> W projekcie realizowanym obecnie w Atlasie Sztuki wykorzystujesz pewne elementy \u201escenograficzne\u201d zaczerpni\u0119te z filmu Blue Velvet<\/em> Davida Lyncha. Instalacja ta stanowi zarazem zwie\u0144czenie blisko dwuletniej pracy nad innymi projektami, w kt\u00f3rych w ro\u017cny spos\u00f3b nawi\u0105zywa\u0142e\u015b do tego filmu. Z czego wynika fascynacja Blue Velvet<\/em> \u2013 a mo\u017ce wr\u0119cz zwi\u0105zana z nim obsesja? Co Ci\u0119 w nim tak zainteresowa\u0142o?<\/p>\n\n\n\n

Christian Tomaszewski:<\/strong> Spr\u00f3buj\u0119 odpowiedzie\u0107 na Twoje pytanie dlaczego akurat Blue Velvet<\/em> Lyncha, a nie Eraserhead<\/em>, czy Lost Highway<\/em>, nawet je\u017celi one r\u00f3wnie\u017c s\u0105 moimi ulubionymi filmami. Od d\u0142u\u017cszego czasu my\u015bla\u0142em o rekonstrukcji czego\u015b, co zaistnia\u0142o, ale nie w formie realnej, je\u017celi mog\u0119 tak to uj\u0105\u0107, lecz w Lacanowskiej formie postmodernistycznego pastiszu clich\u00e9s<\/em>. Ponadto obsesja na punkcie filmu jako materia\u0142u do gry w\u0119druje ze mn\u0105 ju\u017c od d\u0142u\u017cszego czasu. Blue Velvet<\/em> wydawa\u0142 mi si\u0119 w tym przypadku jednym z najlepszych dost\u0119pnych materia\u0142\u00f3w: wspania\u0142a, emblematyczna Ameryka lat 50. jako bana\u0142, kt\u00f3ry staje si\u0119 \u201eRzecz\u0105\u201d do powtarzania i wyklejania w k\u00f3\u0142ko nowej historii. Ameryka, kt\u00f3r\u0105 tu pokazuje Lynch, to w\u0142a\u015bnie Ameryka karmi\u0105ca si\u0119 swoim w\u0142asnym mitem, Ameryka porcelanowych g\u0142\u00f3w Elvisa Presleya i pastelowych cadillac\u00f3w, kt\u00f3re wydaj\u0105 si\u0119 czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c tylko ozdob\u0105 czy scenografi\u0105 \u2013 stanowi\u0105 raczej w\u0105tek dramatyczny, posuwaj\u0105cy do przodu akcj\u0119 kryminaln\u0105.<\/p>\n\n\n\n

A zatem moje zainteresowanie Lynchem i Blue Velvet<\/em> ma niew\u0105tpliwie charakter osobisty. Lynch jest dla mnie jednym z niewielu ameryka\u0144skich re\u017cyser\u00f3w, kt\u00f3rzy silnie utkwili w mojej \u015bwiadomo\u015bci \u2013 w \u015bwiadomo\u015bci cz\u0142owieka pogranicza dw\u00f3ch kultur. Blue Velvet<\/em> obrazuje dla mnie Ameryk\u0119 tak\u0105, jak\u0105 ja j\u0105 widz\u0119. Przedstawiane w tym filmie miasto Lamberton to Ameryka pe\u0142na naiwno\u015bci, pozornej wygody, a jednocze\u015bnie horroru i niezdrowej dewiacji. To wszystko. Blue Velvet<\/em> to bardzo ameryka\u0144ski film. Lynch robi esencjonalnie ameryka\u0144skie filmy, kt\u00f3re bliskie s\u0105 moim w\u0142asnym spostrze\u017ceniom, filmy, w kt\u00f3rych fantazja jest podstawowym oparciem dla poczucia rzeczywisto\u015bci. Rzeczywisto\u015b\u0107 jego film\u00f3w sprawia na mnie wra\u017cenie traumatycznej podszewki ukrywaj\u0105cej si\u0119 pod powierzchni\u0105 zbiorowej \u015bwiadomo\u015bci tamtejszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Lynch jest dla mnie r\u00f3wnie\u017c interesuj\u0105c\u0105 enigm\u0105 postmodernizmu \u2013 mimo tego, \u017ce na co dzie\u0144 bardziej interesuje mnie modernizm i wszelkie jego utopie. Filmy Lyncha s\u0105 nie tyle opowie\u015bciami, co sensacyjnymi wydarzeniami; nie s\u0105 te\u017c antropologicznymi czy psychologicznymi analizami charakter\u00f3w postaci. Ponadto wi\u0119kszo\u015b\u0107 w\u0105tk\u00f3w w jego filmach, przynajmniej w moim odczuciu, nie tyle funkcjonuje konceptualnie \u2013 nie ma komunikowa\u0107 \u017cadnych okre\u015blonych idei czy znacze\u0144 \u2013 co jest wynikiem naturalnej potrzeby reprodukcji hermetycznych clich\u00e9s<\/em>. Dlatego u\u017cywam Lyncha jako materia\u0142u do ulepienia innej formy. Moja praca z Blue Velvet<\/em> nie jest rozprawk\u0105 na temat tego, dlaczego lubi\u0119 to, a nie tamto. By\u0107 mo\u017ce to bardziej moja w\u0142asna, pod\u015bwiadoma pr\u00f3ba zaadaptowania si\u0119 ni\u017c adaptacja czyjego\u015b materia\u0142u. W Blue Velvet<\/em> odnajduj\u0119 wiele w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re mog\u0119 u\u017cy\u0107, po\u0142\u0105czy\u0107, przetrawi\u0107 i nada\u0107 im inny wymiar, a tak\u017ce kontynuowa\u0107 Lynchowsk\u0105 potrzeb\u0119 reprodukowania. Ponadto jest to gra, gra z moj\u0105 czy te\u017c nasz\u0105 pod\u015bwiadomo\u015bci\u0105 i rozczarowaniem w dwojakim tego s\u0142owa znaczeniu. Po pierwsze, u\u017cywaj\u0105c tak charakterystycznego filmu, powtarzam jedynie to, czego mo\u017cna si\u0119 spodziewa\u0107, a po drugie, jest to pewnego rodzaju osobista zgoda na obezw\u0142adnienie, poniewa\u017c Lynchowska wizja pozostaje \u2013 czy si\u0119 tego chce, czy nie \u2013 silniejsza. Dlatego do pewnego stopnia projekt ten ju\u017c w samym swym pocz\u0105tkowym za\u0142o\u017ceniu zawiera ide\u0119 przegranej i bezsensu. Pozostaje niesko\u0144czony z samej swej zasady.<\/p>\n\n\n\n

\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Wcale nie powiedzia\u0142bym, \u017ce si\u0119gaj\u0105c po \u201etak charakterystyczny film\u201d jak Blue Velvet<\/em>, powtarzasz te jego elementy, kt\u00f3re s\u0105 przewidywalne, oczywiste, kt\u00f3rych si\u0119 mo\u017cna \u0142atwo spodziewa\u0107. Cz\u0119\u015bci\u0105 Twojego obecnego projektu jest rozbudowana, wcze\u015bniejsza realizacja Light in Lynch<\/em>, kt\u00f3ra polega\u0142a na rekonstrukcji lamp pojawiaj\u0105cych si\u0119 w r\u00f3\u017cnych scenach Blue Velvet<\/em>. Lampy te, oderwane od architektury wn\u0119trz, kt\u00f3rych charakter wsp\u00f3\u0142kszta\u0142tuj\u0105 w filmie, zosta\u0142y przez Ciebie zestawione ze sob\u0105 w taki spos\u00f3b, \u017ce tworz\u0105 co\u015b w rodzaju akumulacji, przywodz\u0105cej troch\u0119 na my\u015bl realizacje Armana \u2013 nagromadzenia pojedynczych przedmiot\u00f3w z tej samej kategorii poj\u0119ciowej. Mo\u017ce to g\u0142upie pytanie, ale dlaczego Tw\u00f3j wyb\u00f3r pad\u0142 akurat na lampy? Co niesie ze sob\u0105 to powt\u00f3rzenie elementu zapo\u017cyczonego z filmu \u2013 czy chodzi tu jedynie o zaspokajanie potrzeby reprodukowania? O jakim efekcie my\u015bla\u0142e\u015b robi\u0105c ten swoisty inwentarz lamp u Lyncha?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.:<\/strong> Wyb\u00f3r lamp by\u0142 do pewnego stopnia przypadkowy, cho\u0107 nie do ko\u0144ca. Wszelkiego rodzaju detale w filmach Lyncha wydaj\u0105 mi si\u0119 bardzo intryguj\u0105ce i czuje si\u0119 w nich brak jakiejkolwiek przypadkowo\u015bci \u2013 raczej pe\u0142n\u0105 premedytacji ch\u0119\u0107 wyodr\u0119bnienia czego\u015b charakterystycznego i raczej ponurego w pozornie beztroskim ameryka\u0144skim kiczu. Z mojego punktu widzenia w wi\u0119kszo\u015bci film\u00f3w Lyncha kadry, w kt\u00f3rych wida\u0107 lampy lub inny charakterystyczny element o\u015bwietlenia, zazwyczaj poprzedzaj\u0105 jaki\u015b wa\u017cny moment, punkt zwrotny danej fabu\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

Motyw obsesyjnej rekonstrukcji by\u0142 dla mnie w\u0105tkiem nadrz\u0119dnym, ale oczywi\u015bcie interesowa\u0142  mnie tak\u017ce efekt ko\u0144cowy i pierwsze wra\u017cenie, jakie wywo\u0142uje takie zgrupowanie lamp wywo\u0142uje. Interesowa\u0142a mnie pewnego rodzaju parodia wystawy muzealnej, w kt\u00f3rej przedstawia si\u0119 ewolucj\u0119 danego przedmiotu lub stylu. Opr\u00f3cz tego jest to do\u015b\u0107 zabawne, \u017ce lampy nie s\u0105 tylko przedmiotami pe\u0142ni\u0105cymi funkcj\u0119 \u201edzie\u0142a sztuki\u201d, ale tak\u017ce spe\u0142niaj\u0105 swoje podstawowe zadanie dostarczania o\u015bwietlenia w miejscu, w kt\u00f3rym s\u0105 wystawiane. To do\u015b\u0107 roz\u015bmieszaj\u0105cy efekt \u2013 co\u015b w rodzaju sklepu z lampami. Poza tym my\u015bla\u0142em o tych lampach w kontek\u015bcie ready mades<\/em> \u2013 cho\u0107 nie s\u0105 to gotowe lampy, ale repliki lamp budowane na podstawie filmu, co jednak w gruncie rzeczy nie jest oczywiste \u2013 i tu interesowa\u0142o mnie to, do jakiego stopnia rewolucyjny Duchampowski wynalazek zestarza\u0142 si\u0119, tak \u017ce w dzisiejszych czasach wydaje si\u0119 mie\u0107 warto\u015b\u0107 czysto historyczn\u0105, natomiast wszelkiego rodzaju rekonstrukcje sta\u0142y si\u0119 trendem naszych czas\u00f3w i by\u0107 mo\u017ce przejawem jakiej\u015b \u201epostmodernistycznej\u201d frustracji.<\/p>\n\n\n\n

Nie ukrywam te\u017c, \u017ce bardzo odpowiada mi estetyka Lynchowskich lamp. Tak\u017ce lampa sama w sobie wydaje si\u0119 intryguj\u0105cym przedmiotem, niby zupe\u0142nie banalnym, ale jednocze\u015bnie bardzo symbolicznym.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Ciekaw jestem, do jakich wniosk\u00f3w doszed\u0142e\u015b przy realizacji swej pracy, je\u015bli chodzi o ready mades<\/em>. Czy dzisiaj \u2013 w czasach, gdy \u201einstalacje\u201d sta\u0142y si\u0119 czym\u015b tak powszechnym \u2013 da si\u0119 jeszcze wycisn\u0105\u0107 co\u015b ciekawego z samej idei lub historycznego faktu zaistnienia ready mades<\/em>? Czy mo\u017cesz te\u017c powiedzie\u0107, jak sam rozumiesz ow\u0105 \u201epostmodernistyczn\u0105 frustracj\u0119\u201d \u2013 dlaczego jej przejawem ma by\u0107 pragnienie dokonywania rekonstrukcji?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>W\u0142a\u015bnie wydaje mi si\u0119, \u017ce ju\u017c nic si\u0119 raczej nie da wycisn\u0105\u0107 i nie jest to \u017cadna odkrywcza my\u015bl, a raczej swoisty aksjomat, nad kt\u00f3rym si\u0119 na co dzie\u0144 nie zastanawiam, cho\u0107 uko\u0144czona seria lamp (kt\u00f3re nie s\u0105 ready mades<\/em>, cho\u0107 na pierwszy rzut oka mog\u0105 za nie uchodzi\u0107) by\u0142a dla mnie kolejnym, \u201elaboratoryjnym\u201d, namacalnym dowodem tego wyja\u0142owienia. Fizyczne potwierdzenie takiego stanu rzeczy nie by\u0142o bynajmniej g\u0142\u00f3wnym celem mojego projektu. Poza tym fakt takiego wyja\u0142owienia wcale nie oznacza dla mnie kresu mo\u017cliwo\u015bci powstawania ciekawej sztuki, sztuki, dla kt\u00f3rej wyja\u0142owienie to by\u0142oby punktem wyj\u015bciowym. \u201ePostmodernistyczna frustracja\u201d to oczywi\u015bcie du\u017ce uproszczenie i tylko jeden z mo\u017cliwych w\u0105tk\u00f3w w sposobie widzenia kondycji wsp\u00f3\u0142czesnego artysty, kt\u00f3ry wydaje mi si\u0119 w r\u00f3\u017cnym stopniu skazany na dokonywanie rekonstrukcji (w mniej lub bardziej dos\u0142ownym tego s\u0142owa znaczeniu).  <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Czy robi\u0105c poszczeg\u00f3lne prace nawi\u0105zuj\u0105ce do Lyncha, my\u015bla\u0142e\u015b ju\u017c o prezentowanej obecnie, ca\u0142o\u015bciowej instalacji? Czy pomys\u0142 tego projektu powsta\u0142 dopiero przy okazji wystawy w Atlasie Sztuki, czy ju\u017c wcze\u015bniej? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie, wszystkie prace odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do Lyncha s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 jednej, rozrastaj\u0105cej si\u0119 ca\u0142o\u015bci. Wystawa w Atlasie Sztuki jest kolejn\u0105 faz\u0105 ca\u0142o\u015bciowego projektu, takie by\u0142o moje za\u0142o\u017cenie od samego pocz\u0105tku. Po Atlasie Sztuki zamierzam go kontynuowa\u0107, a\u017c stwierdz\u0119, \u017ce nast\u0105pi\u0142 koniec. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Lynch wydaje si\u0119 by\u0107 mistrzem w igraniu z nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce zna dzia\u0142anie okre\u015blonych \u015brodk\u00f3w i chwyt\u00f3w na wyobra\u017ani\u0119 i wykorzystuj\u0105c je, cz\u0119sto stwarza pewne napi\u0119cia narracyjne, by za chwil\u0119, albo nawet w tym samym ge\u015bcie, zawie\u015b\u0107 nasze oczekiwania i rozbi\u0107 iluzj\u0119. Prowadzi to do sytuacji, w kt\u00f3rej mamy \u015bwiadomo\u015b\u0107 konwencjonalno\u015bci, a nawet czasem prymitywno\u015bci \u015brodk\u00f3w filmowych, kt\u00f3re stanowi\u0105 impulsy dla wyobra\u017ani, ale te\u017c jeste\u015bmy \u015bwiadomi tego, \u017ce mimo wszystko, jakby pod przymusem, ulegamy ich dzia\u0142aniu; by\u0107 mo\u017ce st\u0105d bierze si\u0119 przynajmniej cz\u0119\u015b\u0107 efektu niepokoju i niesamowito\u015bci, jaki wytwarza si\u0119 w filmach Lyncha. Tematem Lyncha wydaje si\u0119 by\u0107 zatem z\u0142o\u017cona relacja lub nieuchwytna granica mi\u0119dzy \u201eobiektywnym\u201d a \u201ewyobra\u017aniowym\u201d wymiarem rzeczywisto\u015bci. Czy owa granica jest r\u00f3wnie\u017c tym, co starasz si\u0119 jako\u015b wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 i uwypukli\u0107 w swoich pracach?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Tak.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> A czy s\u0105dzisz, \u017ce mo\u017cna by m\u00f3wi\u0107 o jakim\u015b swoistym pop\u0119dzie narracyjnym u cz\u0142owieka? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>My\u015bl\u0119, \u017ce tak, \u017ce jest to jaki\u015b odruch bezwarunkowy.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Wydaje mi si\u0119 wi\u0119c, \u017ce tym, co r\u00f3wnie\u017c mog\u0142o przyci\u0105gn\u0105\u0107 Twoj\u0105 uwag\u0119 w filmie Lyncha by\u0142 fakt, \u017ce elementy scenografii, a szczeg\u00f3lnie architektury wn\u0119trz, pe\u0142ni\u0105 tam pierwszoplanow\u0105 funkcj\u0119 narracyjn\u0105 \u2013 czasem wydaje si\u0119 wr\u0119cz, \u017ce s\u0105 pod tym wzgl\u0119dem istotniejsze od przedstawianych postaci i zdarze\u0144. W Twoich pracach wyra\u017anie wida\u0107 to zainteresowanie mo\u017cliwo\u015bciami narracyjnymi architektury, w szczeg\u00f3lno\u015bci za\u015b architektury wn\u0119trz, architektury pojmowanej jako spos\u00f3b kszta\u0142towania przestrzeni wewn\u0119trznych, a zarazem spos\u00f3b tworzenia swoistego \u201eklimatu\u201d miejsc.<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Tak, zdecydowanie \u2013 architektura (nie tylko wn\u0119trz) jako potencja\u0142 czy narz\u0119dzie narracji jest jednym z g\u0142\u00f3wnych w\u0105tk\u00f3w mojej tw\u00f3rczo\u015bci i obecna praca nad rekonstrukcjami Lyncha stanowi kontynuacj\u0119 tych zainteresowa\u0144, kt\u00f3re silnie zawa\u017cy\u0142y na moich poprzednich realizacjach. Opr\u00f3cz tego, wa\u017cna jest dla mnie relacja pomi\u0119dzy przestrzeni\u0105 i architektur\u0105, a tymi, kt\u00f3rzy w niej przebywaj\u0105 b\u0105d\u017a nie przebywaj\u0105 \u2013 w obecnym projekcie zale\u017cy mi na uzyskaniu stanu totalnej nieobecno\u015bci, tak jakby Blue Velvet<\/em> by\u0142 wymar\u0142ym miastem. We wcze\u015bniejszych pracach istotnym aspektem by\u0142a \u201einteraktywno\u015b\u0107\u201d architektury lub jej elementu. Pojawianie si\u0119 widza by\u0142o do pewnego stopnia momentem, w kt\u00f3rym projekt stawa\u0142 si\u0119 sko\u0144czony \u2013 nawet je\u015bli w wielu przypadkach by\u0142a to obecno\u015b\u0107 ca\u0142kiem bierna. Je\u015bli chodzi za\u015b o Blue Velvet<\/em>, to my\u015bl\u0119, \u017ce przestrzenie tego filmu s\u0105 tak bardzo nastawione na popychanie akcji do przodu i obrazowanie psychologii postaci, gdy\u017c jest to film o patrzeniu lub wr\u0119cz podgl\u0105daniu. Jeffrey patrzy, widz wydaje si\u0119 sta\u0107 tu\u017c za jego plecami i zagl\u0105da\u0107 przez jego rami\u0119, r\u00f3wnie\u017c Sandy spogl\u0105da na \u015bwiat oczyma Jeffreya, a wiele scen to wspania\u0142e widowiska ogl\u0105dane przez dziurk\u0119 od klucza czy szpar\u0119 w drzwiach szafy.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Czy u widza Twojej instalacji ma zatem powstawa\u0107 poczucie bycia intruzem?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Tak. Podczas prezentacji wcze\u015bniejszej fazy tego projektu rozwa\u017ca\u0142em wprowadzenie dodatkowej linii narracyjnej w postaci r\u00f3\u017cnego rodzaju wizerunk\u00f3w wirus\u00f3w (np. wirusa Eboli) rozproszonych po ca\u0142ym terytorium instalacji \u2013 tak, aby roz\u0142o\u017cony na czynniki pierwsze Blue Velvet<\/em> wydawa\u0142 si\u0119 by\u0107 rzeczywisto\u015bci\u0105 po \u201ezarazie\u201d; p\u00f3\u017aniej jednak odst\u0105pi\u0142em od tego zamiaru. My\u015bl\u0119, \u017ce motyw odbiorcy jako intruza jest do\u015b\u0107 konsekwentny w stosunku do Blue Velvet<\/em> i faktu, \u017ce Jeffrey jest tam ci\u0105g\u0142ym intruzem.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Tytu\u0142 obecnej instalacji \u2013 O kaplicach, jaskiniach i erotycznej beznadziei<\/em> \u2013 zawiera wyra\u017an\u0105 aluzj\u0119 do Merzbau<\/em> Schwittersa, dadaistycznej konstrukcji, w kt\u00f3rej artysta mi\u0119dzy innymi umieszcza\u0142 do\u015b\u0107 przypadkowe, kuriozalne przedmioty pozostawiane przez odwiedzaj\u0105cych go artyst\u00f3w: kawa\u0142ek krawata, biustonosz, odcinek sznurowad\u0142a, buteleczk\u0119 z uryn\u0105, fragment mostka dentystycznego itp. Czy dzie\u0142o Schwittersa jest wci\u0105\u017c aktualne i inspiruj\u0105ce? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie wiem, czy przymiotniki \u201eaktualne\u201d i \u201einspiruj\u0105ce\u201d najlepiej obrazuj\u0105 m\u00f3j spos\u00f3b my\u015blenia o Merzbau<\/em>. Owszem, Merzbau<\/em> jako przejaw sztuki procesu jest dzie\u0142em bardzo aktualnym. I to jest jeden z tych aspekt\u00f3w, kt\u00f3re mi w nim szczeg\u00f3lnie odpowiadaj\u0105. Opr\u00f3cz tego, z mojego punktu widzenia, Merzbau<\/em> jest bardzo idiosynkratycznym tworem architektonicznym. Patrz\u0105c z dzisiejszej perspektywy, Merzbau<\/em> nie wydaje si\u0119 by\u0107 konceptualn\u0105 sztuczk\u0105 \u2013 w przeciwie\u0144stwie do wielu innych dadaistycznych realizacji. Pomimo tych s\u0142ynnych krawat\u00f3w czy biustonoszy Merzbau<\/em> nie tr\u0105ci sentymentalnym katalogowaniem, ale raczej wydaje si\u0119 by\u0107 wyrazem upartego d\u0105\u017cenia do odseparowania si\u0119 od \u00f3wczesnej trudnej rzeczywisto\u015bci politycznej i stanowi granicz\u0105c\u0105 z obsesj\u0105, ale bardzo systematyczn\u0105 pr\u00f3b\u0119 stworzenia autonomicznej struktury, alternatywnego bytu.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Opisa\u0142em zawarto\u015b\u0107 \u201ekaplic\u201d i \u201egrot\u201d Schwittersa, poniewa\u017c sam nawi\u0105zujesz do nich w tytule swej pracy, a poza tym nie spos\u00f3b nie pomija\u0107 obecno\u015bci sk\u0142adowanych w nich \u2013 oczywi\u015bcie nie z przyczyn sentymentalnych \u2013 kuriozalnych przedmiot\u00f3w. Co wi\u0119cej, w jednym z modu\u0142\u00f3w Twojej instalacji znajduje si\u0119 pozosta\u0142o\u015b\u0107 r\u00f3wnie kuriozalna co u Schwittersa \u2013 odci\u0119te ucho, cytat z filmu Lyncha.<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>W pewnym sensie ucho, podobnie jak inne elementy z Blue Velvet<\/em>, maj\u0105 charakter \u201eabjekt\u00f3w\u201d, wsp\u00f3lny Schwittersowskim \u201esk\u0142adnikom\u201d. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> W Twojej obecnej realizacji pojawiaj\u0105 si\u0119 te\u017c elementy nawi\u0105zuj\u0105ce do Niesko\u0144czonej kolumny<\/em> Brancusiego. Sk\u0105d to zestawienie Schwittersa i Brancusiego, artyst\u00f3w modernistycznych, z wariacj\u0105 na temat filmu Lyncha \u2013 re\u017cysera uwa\u017canego nieraz za modelowego \u201cpostmodernist\u0119\u201d?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>W tym przypadku niespecjalnie obchodzi mnie linia demarkacyjna oddzielaj\u0105ca emblematy modernizmu od tego, co uwa\u017ca si\u0119 za postmodernizm. Merzbau<\/em> czy Niesko\u0144czona kolumna<\/em> fascynuj\u0105 mnie bardziej jako pewnego rodzaju struktury matematyczne; to dwa r\u00f3wnolegle procesy, kt\u00f3re teoretycznie mog\u0105 toczy\u0107 si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107. Z drugiej strony s\u0105 to dwa przyk\u0142ady kompulsywnego rozbudowywania. M\u00f3j plan rozk\u0142adania na czynniki pierwsze i rozbudowywania Blue Velvet<\/em> jest procesem podobnym. Z jednej strony modelem obsesyjnej rozbudowy, z drugiej \u2013 pr\u00f3b\u0105 przetworzenia narracyjnej konsekwencji czasu na architektoniczn\u0105 symultaniczno\u015b\u0107. Interesuje mnie tak\u017ce absurdalne d\u0105\u017cenie do stworzenia monumentu.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Co do tworzenia monumentu \u2013 czy my\u015bla\u0142e\u015b mo\u017ce o jakich\u015b realizacjach w przestrzeni publicznej? Jaka mo\u017ce by\u0107 dzisiaj funkcja takiego monumentu?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Jak dot\u0105d nie mia\u0142em okazji pracowa\u0107 nad swoimi w\u0142asnymi projektami w przestrzeni publicznej (oczywi\u015bcie pomijaj\u0105c galerie czy muzea, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c s\u0105 przestrzeniami publicznymi), co nie oznacza, \u017ce mnie to nie interesuje. Bra\u0142em natomiast udzia\u0142 w realizacji \u201epublicznych projekt\u00f3w\u201d innych artyst\u00f3w. Uczestnicz\u0105c w rezydencji artystycznej przy Muzeum w Chemnitz, zgodzi\u0142em si\u0119 wykona\u0107 \u201eprojekt\u201d wymy\u015blony przez zaprzyja\u017anion\u0105 artystk\u0119 z Nowego Jorku, kt\u00f3ra podczas rozmowy telefonicznej p\u00f3\u0142 \u017cartem, p\u00f3l serio poprosi\u0142a, \u017cebym ozdobi\u0142 girland\u0105 kwiat\u00f3w ogromny pomnik Marksa w centrum Chemnitz. Moja kole\u017canka wyobra\u017ca\u0142a to sobie jako wywrotow\u0105 akcje, kt\u00f3rej mia\u0142em dokona\u0107 potajemnie w nocy. Wspomnia\u0142em o tym w przelotnej rozmowie dyrektorce muzeum i nast\u0119pnego dnia otrzyma\u0142em oficjalne pozwolenie z urz\u0119du miasta Chemnitz, upowa\u017cniaj\u0105ce mnie do dokonania powy\u017cszego aktu \u2013 i ju\u017c nie by\u0142o odwrotu. Musia\u0142em m\u0119czy\u0107 si\u0119 ze splataniem kilkumetrowej girlandy i z drabinami, \u017ceby to zainstalowa\u0107, a potem ca\u0142a ta historia zosta\u0142a bardzo powa\u017cnie, z namaszczeniem opisana w lokalnej prasie. Co \u015bmieszniejsze, w artyku\u0142ach tych przedstawiono mnie jako autora projektu. Ale wracaj\u0105c do monument\u00f3w \u2013 jestem absolutnie za, ale pod warunkiem, \u017ce maj\u0105 za zadanie dzia\u0142a\u0107 stymuluj\u0105co na otoczenie. Uwa\u017cam, \u017ce tego typu projekty s\u0105 wr\u0119cz bardzo potrzebne, bo stanowi\u0105 rodzaj polemiki artyst\u00f3w z reszt\u0105 \u015bwiata. I tu z du\u017cym sentymentem my\u015bl\u0119 na przyk\u0142ad o pomnikach filozof\u00f3w Thomasa Hirshhorna czy o Palmie<\/em> Joanny Rajkowskiej.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Ta polemika artyst\u00f3w z reszt\u0105 \u015bwiata za pomoc\u0105 sztuki publicznej \u2013 jak s\u0105dzisz, jak\u0105 ma i mo\u017ce mie\u0107 efektywno\u015b\u0107? Czy chce si\u0119 jej wys\u0142ucha\u0107, wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119? Czy artystyczny charakter tej polemiki z g\u00f3ry nie k\u0142\u00f3ci si\u0119 z jej efektywno\u015bci\u0105 publiczno-polityczn\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Sztuka publiczna to temat bardzo szeroki i abstrahuj\u0105c od dogmatu, \u017ce wszystko jest w pewnym sensie polityczne, trudno m\u00f3wi\u0107 o efektywno\u015bci politycznej, czy za\u0142o\u017ceniach czysto politycznych w przypadku gigantycznych realizacji Marka di Suvero. Gdy jednak we\u017amiemy na przyk\u0142ad realizacje Krzysztofa Wodiczki, kt\u00f3re znajduj\u0105 si\u0119 na przeciwleg\u0142ym kra\u0144cu spektrum, to my\u015bl\u0119, \u017ce zawarty w nich potencja\u0142 dokonania pewnego prze\u0142omu, by\u0107 mo\u017ce tylko jednostkowego, jest nie do zaprzeczenia. Jakkolwiek by nie by\u0142o, realizacje publiczne s\u0105 bardzo potrzebne po to, by cho\u0107 na chwil\u0119 wbija\u0107 kij w mrowisko. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Jeste\u015b polskim artyst\u0105 mieszkaj\u0105cym w Nowym Jorku. Jak status ten wp\u0142ywa na mo\u017cliwo\u015b\u0107 Twojego uczestnictwa w \u017cyciu artystycznym \u2013 z jednej strony Ameryki, z drugiej za\u015b Polski?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>\u017bycie na pograniczu dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w jest ciekawe i stymuluj\u0105ce, ale tak\u017ce trudne i na pewno nie u\u0142atwia uczestnictwa w \u017cyciu artystycznym obu kultur. S\u0105dz\u0119, \u017ce wr\u0119cz utrudnia.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Czy mia\u0142e\u015b jakie\u015b k\u0142opoty z wystawianiem w Polsce?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> A z wystawianiem w Stanach? Czym tamten system wystawienniczy r\u00f3\u017cni si\u0119 wed\u0142ug Ciebie od naszego?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie mia\u0142em, ale co to w zasadzie znaczy k\u0142opoty z wystawianiem… My\u015bl\u0119, \u017ce mo\u017cna rozmawia\u0107 o k\u0142opotach z kontekstem, mo\u017ce nie tyle o k\u0142opotach, co odczuciu, \u017ce wystawianie w r\u00f3\u017cnych punktach \u015bwiata zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z nieuchronnym baga\u017cem kulturowym odbiorcy oraz tych, kt\u00f3rzy kryj\u0105 si\u0119 za ca\u0142\u0105 wystawiennicz\u0105 machin\u0105 \u2013 w\u0142a\u015bnie to mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 k\u0142opot\u00f3w, nie tyle jednak z wystawianiem, co ze sposobem, w jaki si\u0119 co\u015b wystawia. Trudno zaprzeczy\u0107, \u017ce w Stanach jednym z g\u0142\u00f3wnych motor\u00f3w tej machiny jest rynek sztuki, kt\u00f3ry kszta\u0142tuje to\u017csamo\u015b\u0107 systemu wystawienniczego i ka\u017cdej poszczeg\u00f3lnej instytucji, oboj\u0119tnie, czy kto\u015b jest mu przeciwny, czy przychylny. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Czy spotka\u0142e\u015b si\u0119 z jakimi\u015b realizacjami artyst\u00f3w ameryka\u0144skich, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0142yby o takiej Ameryce jak\u0105 Ty j\u0105 widzisz?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Ameryk\u0119, tak\u0105 jak\u0105 ja j\u0105 widz\u0119, odnajduj\u0119 w tw\u00f3rczo\u015bci Mike\u2019a Kelly\u2019ego, Elizabeth Peyton, Richarda Prince\u2019a, Charlsa Raya, Larry\u2019ego Clarka, Christiana Marclay\u2019ego, Douga Aitken i do pewnego stopnia w realizacjach Bruce\u2019a Naumana oraz u wielu m\u0142odszych, mniej znanych artyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> A co my\u015blisz o Ameryce w czasie, gdy w Nowym Orleanie i innych miastach zaatakowanych przez huragan \u201eKatrina\u201d dochodzi do scen, kt\u00f3re zdumiewaj\u0105 ca\u0142y \u015bwiat?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>O ile musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce sceny te s\u0105 dla mnie bardzo szokuj\u0105ce i przygn\u0119biaj\u0105ce, nie mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ceby zainspirowa\u0142y jaki\u015b szczeg\u00f3lnie nowy spos\u00f3b postrzegania tego kraju. Cho\u0107 mieszkam tu od kilku lat i pod wieloma wzgl\u0119dami ten kraj mi odpowiada, nie ukrywam tak\u017ce mojego bardzo krytycznego spojrzenia na Ameryk\u0119. Od d\u0142u\u017cszego czasu nie zgadzam si\u0119 z wieloma przejawami ameryka\u0144skiej polityki zagranicznej i wewn\u0119trznej. Spustoszenie jakiego dokona\u0142a \u201eKatrina\u201d jest tylko kolejnym namacalnym dowodem wielu problem\u00f3w \u2013 \u201eKatrina\u201d pokaza\u0142a, \u017ce problem pewnej segregacji etnicznej czy ekonomicznej nie zosta\u0142 jak dot\u0105d rozwi\u0105zany. Poza tym \u201eKatrina\u201d w du\u017cym stopniu podwa\u017cy\u0142a ameryka\u0144skie aspiracje do uzdrawiania reszty \u015bwiata, pokazuj\u0105c, \u017ce rz\u0105d ameryka\u0144ski wyra\u017anie nie potrafi si\u0119 sprawnie upora\u0107 z realizacj\u0105 fundamentalnych potrzeb na w\u0142asnym gruncie. My\u015bl\u0119, \u017ce skutki tego  huraganu s\u0105 gorzkim momentem przebudzenia dla wielu Amerykan\u00f3w, kt\u00f3rzy zdecydowali si\u0119 ponownie wybra\u0107 obecnego prezydenta. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Wiem, \u017ce w Ameryce by\u0142e\u015b przez pewien czas asystentem Ilyi Kabakova. Artysta b\u0119d\u0105cy asystentem innego artysty \u2013 to dosy\u0107 ciekawa sytuacja i chyba niecz\u0119sto analizowana w dyskursie o sztuce. Jakie s\u0105 Twoje do\u015bwiadczenia w tym wzgl\u0119dzie? Czy sytuacja ta by\u0142a dla Ciebie jako dla artysty inspiruj\u0105ca, wyzwalaj\u0105ca, czy mo\u017ce raczej ograniczaj\u0105ca i destrukcyjna?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Moje spotkanie z Kabakovem by\u0142o przypadkowe. Spotkali\u015bmy si\u0119 w momencie, kiedy Ilya potrzebowa\u0142 pomocy przy nowojorskiej realizacji jednego z tych jego projekt\u00f3w, kt\u00f3re najbardziej lubi\u0119, zatytu\u0142owanego \u017bycie Much<\/em>, kt\u00f3ry mia\u0142em okazj\u0119 zobaczy\u0107 ju\u017c wcze\u015bniej w Europie. W Stanach Zjednoczonych, mimo gigantycznego rynku sztuki, wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych artyst\u00f3w skazana jest na podejmowanie si\u0119 wszelkiego rodzaju zaj\u0119\u0107 dorywczych, by zdoby\u0107 \u015brodki na uprawianie w\u0142asnej sztuki. Podobnie by\u0142o z moj\u0105 prac\u0105 dla Kabakova. Od dawna nie jestem ju\u017c jego asystentem (cho\u0107 mit mojej pracy dla niego wydaje si\u0119 wiecznie \u017cywy), ale nadal \u0142\u0105czy nas bliska i serdeczna przyja\u017a\u0144. Moja wsp\u00f3\u0142praca z Ily\u0105 by\u0142a zawsze oparta na wzajemnym respekcie dla naszych indywidualnych przekona\u0144 artystycznych.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Wspomina\u0142e\u015b wcze\u015bniej o swoim zainteresowaniu modernistycznymi utopiami. W jakim sensie s\u0105 one dla Ciebie interesuj\u0105ce? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>By\u0107 mo\u017ce tym, co poci\u0105ga mnie w modernistycznych utopiach, jest w\u0142a\u015bnie fakt, \u017ce ostatecznie okaza\u0142y si\u0119 one by\u0107 utopiami. Z drugiej strony wydaje si\u0119, \u017ce nic nie wskazuje na to, i\u017c by\u015bmy mogli si\u0119 od nich uwolni\u0107. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Co poci\u0105gaj\u0105cego jest w samej utopijno\u015bci utopii? Ich wyobra\u017aniowy charakter? Bycie niemo\u017cliw\u0105 narracj\u0105 o nie daj\u0105cym si\u0119 urzeczywistni\u0107 miejscu?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Trudno nie delektowa\u0107 si\u0119 utopijno\u015bci\u0105 utopii \u2013 oboj\u0119tnie czy si\u0119 ironizuje, czy jest si\u0119 z tego powodu powa\u017cnie roz\u017calonym. Utopia to jakby system doskona\u0142y, kt\u00f3ry stwarza siebie po to, by siebie nieuchronnie unicestwi\u0107.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> M\u00f3wisz, \u017ce nie mo\u017cemy si\u0119 uwolni\u0107 od modernistycznych utopii \u2013 ale czy chodzi o to, \u017ce s\u0105 one czym\u015b negatywnym, a zatem powinni\u015bmy si\u0119 od nich uwolni\u0107, chcemy tego, ale co\u015b nam staje na przeszkodzie, czy te\u017c mo\u017ce nie do ko\u0144ca tego chcemy i nie powinni\u015bmy tego czyni\u0107, gdy\u017c utopie zawieraj\u0105 jakie\u015b elementy, kt\u00f3re warto zachowa\u0107? Czy owe awangardowo-modernistyczne projekty nie nazywa si\u0119 w og\u00f3le nazbyt lekka r\u0119k\u0105 \u201eutopiami\u201d? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>S\u0105dz\u0119, \u017ce je\u017celi traktujemy pewne awangardowo-modernistyczne postulaty w bardzo dogmatyczny czy ortodoksyjny spos\u00f3b, to nazywanie ich utopiami nie wydaje si\u0119 czym\u015b, co jest dokonywane lekk\u0105 r\u0119k\u0105. Moja wcze\u015bniejsza opinia, \u017ce nie mo\u017cemy si\u0119 od nich uwolni\u0107, nie tyle jest pr\u00f3b\u0105 stworzenia jakiej\u015b katastrofalnej teorii historii (pozostawiam to teoretykom sztuki), co raczej prost\u0105, spontaniczn\u0105 obserwacj\u0105, \u017ce dzisiejsza sztuka jest z pewnej perspektywy mniej lub bardziej \u015bwiadomym odniesieniem do modernizmu i \u017ce w jakim\u015b sensie ka\u017cde wsp\u00f3\u0142czesne dzie\u0142o sztuki mo\u017ce by\u0107 lub jest rozpatrywane w relacji do modernizmu.<\/p>\n\n\n\n

Musz\u0119 te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce opr\u00f3cz utopii czysto formalnie interesuj\u0105 mnie wszelkie przejawy modernistycznej architektury i designu, zar\u00f3wno ze \u015bci\u015ble estetycznego punktu widzenia, jak te\u017c ze wzgl\u0119du na ich pod\u0142o\u017ce polityczno-ideologiczne, pod\u0142o\u017ce, kt\u00f3re zrodzi\u0142o takie a nie inne rozwi\u0105zania formalne.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> U Ciebie brak jednak odniesie\u0144 politycznych, chyba \u017ce przyjmiemy szersz\u0105 koncepcj\u0119 tego, co polityczne, wed\u0142ug kt\u00f3rej wszelka forma estetyczna posiada pewne implikacje o charakterze spo\u0142ecznym i politycznym.<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Tak jak m\u00f3wisz, wszelka forma estetyczna czy jakakolwiek inna posiada pewne implikacje polityczno-spo\u0142eczne, jednak w przypadku moich prac nie s\u0105 one celem nadrz\u0119dnym, cho\u0107 nieuchronnie pojawiaj\u0105 si\u0119 \u2013 jak na przyk\u0142ad w projekcie interwencji opartych o zasady feng-shui realizowanym podczas biennale w \u0141odzi. W tym wypadku ju\u017c samo to, \u017ce projekt ten by\u0142 realizowany w\u0142a\u015bnie w Polsce mia\u0142o sw\u00f3j polityczno-spo\u0142eczny podtekst. Fakt, \u017ce nie szufladkuj\u0119 siebie jako polityczno-spo\u0142ecznego proroka nie przeczy temu, \u017ce prywatnie interesuje mnie polityczna podszewka architektury modernistycznej. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Czy m\u00f3g\u0142by\u015b sprecyzowa\u0107 ten spo\u0142eczno-polityczny podtekst wykorzystania feng-shui na \u0141\u00f3dzkim Biennale?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>By\u0107 mo\u017ce jest to du\u017ce uproszenie i skr\u00f3t my\u015blowy, ale odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce w Polsce i w wielu innych cz\u0119\u015bciach \u015bwiata nast\u0119puje dramatyczny zwrot od pogl\u0105d\u00f3w o\u015bwieceniowych ku obsesyjnej religijno\u015bci, kt\u00f3ra wydaje si\u0119 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 wprowadza\u0107 ogromne spustoszenie. Moje pos\u0142u\u017cenie si\u0119 Feng-Shui (kt\u00f3re nie jest wprawdzie do ko\u0144ca religi\u0105, lecz stanowi system zasad, kt\u00f3re du\u017co religii zawdzi\u0119czaj\u0105) by\u0142o niew\u0105tpliw\u0105 \u2013 cho\u0107 w gruncie rzeczy niewinn\u0105 i nieagresywn\u0105 \u2013 parodi\u0105 tego stanu rzeczy. Wprowadzenie feng-shui na grunt polski by\u0142o dla mnie interesuj\u0105ce tak\u017ce z powodu pewnego paradoksu: z jednej strony w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie (jak zreszt\u0105 w wielu innych) panuj\u0105 silne tendencje ksenofobiczne, z drugiej za\u015b strony polski grunt wydaje si\u0119 bardzo podatny na wszelkie quasi-religijne i okultystyczne nurty importowane z odleg\u0142ych cz\u0119\u015bci \u015bwiata i maj\u0105ce niewiele wsp\u00f3lnego z nasz\u0105 kultur\u0105.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.: <\/strong>Ajak maj\u0105 si\u0119 polityczne postawy i za\u0142o\u017cenia, kt\u00f3re tworz\u0105 t\u0119 \u2013 jak m\u00f3wisz \u2013 polityczn\u0105 \u201epodszewk\u0119\u201d architektury modernistycznej do Twoich w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w politycznych?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Temat ten wymaga dog\u0142\u0119bnej analizy, na jak\u0105 nie mog\u0119 sobie tutaj pozwoli\u0107. Niew\u0105tpliwie du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 tego, co sk\u0142ada si\u0119 na ow\u0105 \u201epodszewk\u0119\u201d, zosta\u0142a podwa\u017cona przez histori\u0119 i cho\u0107 trudno jest dzi\u015b mo\u017ce upiera\u0107 si\u0119 przy wielu modernistycznych postulatach, to nie mo\u017cna ich kompletnie zanegowa\u0107 \u2013 wr\u0119cz przeciwnie, nale\u017cy je poddawa\u0107 dalszej ewaluacji i poszukiwa\u0107 w nich nowych \u017ar\u00f3de\u0142 rozwi\u0105za\u0144. <\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Jak okre\u015bli\u0142by\u015b wi\u0119c odniesienie do modernizmu w Twoich pracach \u2013 negatywne, krytyczne, nostalgiczne, oboj\u0119tne, transformacyjne, …?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Obawiam si\u0119, \u017ce mimo wszystko nostalgiczne.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Zatrzymajmy si\u0119 przy tym motywie nostalgii. W swym autokomentarzu do wcze\u015bniejszej wystawy, na kt\u00f3rej by\u0142 prezentowany jeden z fragment\u00f3w obecnej realizacji, pisa\u0142e\u015b o arty\u015bcie \u0142\u0105cz\u0105cym w sobie role \u201enostalgicznego kinomana poszukuj\u0105cego uj\u015bcia dla swych zainteresowa\u0144, domoros\u0142ego urbanisty i planisty, oraz konstruktora maniaka, kt\u00f3ry m\u0119czy si\u0119, pr\u00f3buj\u0105c poradzi\u0107 sobie ze swymi ambicjami tworzenia totalnego, z realizacj\u0105 projektu, kt\u00f3ry przerasta sw\u00f3j w\u0142asny cel i funkcj\u0119\u201d. Czy identyfikujesz si\u0119 mo\u017ce obecnie \u2013 przynajmniej w pewnym stopniu \u2013 z kt\u00f3r\u0105\u015b z tych r\u00f3l? Jak okre\u015bli\u0142by\u015b swoj\u0105 rol\u0119 jako artysty? <\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Tekst, do kt\u00f3rego nawi\u0105zujesz w tym pytaniu jest fragmentem press release<\/em> napisanego przy okazji wystawy projektu Plague\/Vol. 1 December<\/em>, kt\u00f3ry by\u0142 faz\u0105 wst\u0119pn\u0105 pracy przygotowywanej dla Atlasa Sztuki. Wszystkie wymienione powy\u017cej role s\u0105 nadal aktualne w kontek\u015bcie projektu, nad kt\u00f3rym obecnie pracuj\u0119, ale nie traktuj\u0119 ich bynajmniej jako wyrazu uniwersalnego osobistego manifestu artystycznego.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Co wi\u0119c okre\u015bla Twoj\u0105 artystyczn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107? A mo\u017ce wolisz pozostawi\u0107 j\u0105 bez okre\u015blenia, otwart\u0105 na wszelkie mo\u017cliwo\u015bci? Czy tak mo\u017cna odczyta\u0107 Twoj\u0105 prac\u0119 Theatre and Its Double<\/em>, ten swoisty \u201e\u017cyrandol\u201d wyposa\u017cony \u2013 zamiast \u017car\u00f3wek \u2013 w niewielkie monitory wideo, kt\u00f3re ukazuj\u0105 wci\u0105\u017c tego samego aktora deklamuj\u0105cego w r\u00f3\u017cnych przebraniach, kostiumach przypadkowo dobrane wypowiedzi wsp\u00f3\u0142czesnych artyst\u00f3w? Co z Twoj\u0105 w\u0142asn\u0105 deklaracj\u0105, \u017ce w pracy tej chodzi o przetwarzanie tych wypowiedzi artyst\u00f3w i artystek \u2013 wypowiedzi wyra\u017caj\u0105cych czy te\u017c konstruuj\u0105cych wszak ich to\u017csamo\u015b\u0107 artystyczn\u0105 \u2013 dla samego przetwarzania?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie traktowa\u0142bym mojego \u017cyrandola jako deklaracji, a raczej jako wyraz sceptycyzmu wobec wielu deklaracji r\u00f3\u017cnych artyst\u00f3w i artystek, czy te\u017c wobec samego oczekiwania, \u017ce artysta musi si\u0119 koniecznie zdeklarowa\u0107. Jestem za wsp\u00f3\u0142istnieniem sprzeczno\u015bci. Nie przecz\u0119 te\u017c jednak, \u017ce mam du\u017cy respekt dla artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy traktuj\u0105 swoj\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 jako pewnego rodzaju misj\u0119 dokonania zmiany.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Twoich realizacji cechuje si\u0119 niezwykle siln\u0105 sensualno\u015bci\u0105. Mo\u017cesz co\u015b powiedzie\u0107 na ten temat?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Zastanawiam si\u0119, czy zgadzam si\u0119 z powy\u017cszym stwierdzeniem. Z jednej strony jestem got\u00f3w walczy\u0107 o to, \u017ce moje realizacje nie maj\u0105 z sensualno\u015bci\u0105 nic wsp\u00f3lnego. Z drugiej strony, zamykaj\u0105c odbiorc\u0119 w moich realizacjach w du\u017cym stopniu zmuszam go do odbioru sensualnego \u2013 przynajmniej w kontek\u015bcie architektury czy designu, kt\u00f3re wydaj\u0105 mi si\u0119 zawsze sensualne, niezale\u017cnie od ich konceptualnego kontekstu i zmuszaj\u0105 swoj\u0105 sensualno\u015bci\u0105 do nieuchronnego tworzenia narracji.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> A zatem wypr\u00f3bujmy kolejne kontrowersyjne stwierdzenie: wi\u0119kszo\u015b\u0107 Twoich prac ma bardzo \u201epoetycki\u201d charakter \u2013 s\u0105dz\u0119, \u017ce mo\u017cna tak powiedzie\u0107, je\u015bli za\u0142o\u017cymy, \u017ce zaistnienie \u201epoezji\u201d w sztukach wizualnych ma pewien zwi\u0105zek z wra\u017ceniem swoistego przerwania biegu czasu lub \u201ewyrzucenia\u201d pewnego miejsca poza czas. Co my\u015blisz o tak definiowanej \u201epoezji\u201d i okre\u015bleniu za jej pomoc\u0105 Twoich prac?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Ka\u017cde dzie\u0142o sztuki jest w pewnym kontek\u015bcie polityczne i na tej samej zasadzie wszystko jest poezj\u0105, a cisza jest muzyk\u0105, jednak poezja, jakkolwiek definiowana, nie jest czym\u015b, co w pe\u0142ni \u015bwiadomie i z premedytacj\u0105 pr\u00f3buj\u0119 eksplorowa\u0107 czy dokonywa\u0107 w mojej sztuce. Wiele z moich poprzednich realizacji mia\u0142o charakter przestrzeni wyrwanych z kontekstu otaczaj\u0105cej je architektury i mo\u017ce to powoduje, \u017ce mog\u0105 by\u0107 one postrzegane jako przejaw poezji.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Piszesz do swych prac sugestywne autokomentarze, zawieraj\u0105ce elementy poetyckie i pod tym wzgl\u0119dem doskonale wsp\u00f3\u0142brzmi\u0105ce z samymi pracami. Jak wa\u017cne s\u0105 dla Ciebie owe autokomentarze? W jakiej relacji pozostaj\u0105 do samych prac, jak\u0105 ich cz\u0119\u015b\u0107 stanowi\u0105?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Wbrew pozorom nie przywi\u0105zuj\u0119 zbyt wielkiej wagi do tych \u201eautokomentarzy\u201d. Jestem wr\u0119cz sk\u0142onny posun\u0105\u0107 si\u0119 do stwierdzenia, \u017ce s\u0105 one dla mnie zbyteczne i czasami wr\u0119cz odczuwam irytacj\u0119, kiedy staj\u0119 przed wymogiem dostarczenia tekstu uzasadniaj\u0105cego dan\u0105 prac\u0119. O ile respektuj\u0119 fakt, \u017ce dla wielu artyst\u00f3w pisanie r\u00f3\u017cnego rodzaju manifest\u00f3w czy tekst\u00f3w komentuj\u0105cych ich dzia\u0142ania artystyczne jest integraln\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 ich tw\u00f3rczo\u015bci, to w moim osobistym przypadku pisanie jest ma\u0142o istotnym, zbytecznym ornamentem. Od d\u0142u\u017cszego czasu rozwa\u017cam, czy po prostu raz na zawsze nie sko\u0144czy\u0107 z pisaniem tych autokomentarzy. Nie oznacza to jednak, \u017ce nie interesuj\u0119 si\u0119 tekstem jako takim. I jego mo\u017cliwo\u015bciami przekazu. W kilku przesz\u0142ych realizacjach stosowa\u0142em tekst jako cz\u0119\u015b\u0107 projektu, a nie jako osobny komentarz \u2013 dodatek.<\/p>\n\n\n\n

T. Z.:<\/strong> Kim by\u0142by idealny odbiorca Twojej obecnej realizacji? Czy zale\u017cy Ci na dok\u0142adnym odczytaniu Twoich intencji, czy te\u017c raczej liczysz na zdarzenie si\u0119 jakich\u015b nieprzewidzianych, nieoczekiwanych lektur?<\/p>\n\n\n\n

Ch. T.: <\/strong>Nie jestem do ko\u0144ca pewien, czy moje intencje s\u0105 a\u017c tak bardzo okre\u015blone i jednoznaczne \u2013 s\u0105dz\u0119 raczej, \u017ce s\u0105 wielokierunkowe \u2013 \u017cebym m\u00f3g\u0142 si\u0119 spodziewa\u0107 ich dok\u0142adnego odczytania. Odbiorca jest dla mnie przed\u0142u\u017ceniem pewnej niesko\u0144czono\u015bci projektu. Do pewnego stopnia my\u015bl\u0119 o moich pracach jako instalacjach \u201einteraktywnych\u201d, maj\u0105cych stymulowa\u0107 ten pop\u0119d narracyjny, o kt\u00f3rym wcze\u015bniej m\u00f3wili\u015bmy. Tak wi\u0119c \u201enieprzewidziany\u201d odbiorca jest zdecydowanie najbardziej po\u017c\u0105dany.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Christian Tomaszewski, My Words Could Be Yours, But They Are Not, Fondazione Querini Stampalia, Wenecja, 2001<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

z Christianem Tomaszewskim rozmawia Tomasz Za\u0142uski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[86],"class_list":["post-7100","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-christian_tomaszewski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7100","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7100"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7100\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7118,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7100\/revisions\/7118"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7100"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7100"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7100"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}