{"id":7077,"date":"2005-11-23T08:16:00","date_gmt":"2005-11-23T08:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=7077"},"modified":"2022-10-14T13:07:59","modified_gmt":"2022-10-14T13:07:59","slug":"materialny-wymiar-fantazji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/materialny-wymiar-fantazji\/","title":{"rendered":"Materialny wymiar fantazji"},"content":{"rendered":"\n

G\u00f3ra z gliny (ponad 1,5 tony) i kamie\u0144 porzucony na pierwszym pi\u0119trze, ponadto kwietnik, hiperrealistycznie namalowany obrazek odpoczywaj\u0105cego cz\u0142owieka (2 x 3 cm) porzucony w sekcji szwajcarskiej i kryszta\u0142 zrobiony z lustra w sekcji chi\u0144skiej \u2013 to prace eksponowane przez Christiana Tomaszewskiego na ostatnim biennale w Pradze. Dziwnie zwyczajne, trudne do dostrze\u017cenia, ale tak\u017ce narzucaj\u0105ce si\u0119 widzowi obiekty o niejasnym statusie, chocia\u017c sprawia\u0142y wra\u017cenie przypadkowo zagubionych, by\u0142y \u015bwiadom\u0105, a wi\u0119c per\ufb01dn\u0105 ingerencj\u0105 artysty w wystaw\u0119 przygotowan\u0105 przez innych artyst\u00f3w i kurator\u00f3w. \u201eDzie\u0142a sztuki\u201d, bo tak chyba wypada nazwa\u0107 te starannie przygotowane i ulokowane w galerii obiekty Tomaszewskiego, z jednej strony subtelnie podwa\u017ca\u0142y status ca\u0142ej wystawy, autonomi\u0119 i sens eksponowanych dzie\u0142, z drugiej bezlito\u015bnie kpi\u0142y z siebie i widza, kt\u00f3ry, niczym w s\u0142ynnym freudowskim rysunku ze star\u0105 babci\u0105 i dam\u0105 w kapeluszu, raz dostrzega\u0142 w g\u00f3rze z gliny modernistyczne arcydzie\u0142o formy (nawi\u0105zuj\u0105ce tak\u017ce do japo\u0144skiej tradycji zen b\u0105d\u017a shinto), by po chwili ujrze\u0107 w tym samym obiekcie beznadziejnie dos\u0142own\u0105 kup\u0119 b\u0142ota. Praskie realizacje Tomaszewskiego trafnie wpasowane przez Adama Budaka w ramy interwencyjnego projektu zatytu\u0142owanego Manipulacje<\/em>. O ekonomiach oszustwa<\/em> (Manipulations. On Economies of Deceit<\/em>) naprowadzaj\u0105 nas na trop (obecny r\u00f3wnie\u017c na wystawie przygotowywanej dla Atlasa Sztuki) \u201epatologicznego\u201d braku r\u00f3wnowagi mi\u0119dzy dzie\u0142em a jego znaczeniem, braku podwa\u017caj\u0105cego uniwersalny charakter sztuki. Trudno w tej chwili wyobrazi\u0107 sobie dok\u0142adnie, jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a rekonstrukcja klimatu, scen i obiekt\u00f3w z Blue Velvet<\/em> Davida Lyncha, kt\u00f3r\u0105 w \u0141odzi stworzy Christian Tomaszewski, ale ju\u017c teraz wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce problem, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rego kr\u0105\u017cy artysta w tej pracy (i nie tylko tej, lecz tak\u017ce w poprzednich realizacjach) dotyczy erupcji \ufb01kcji w rzeczywisto\u015bci, erupcji kt\u00f3r\u0105 wyzwalaj\u0105 niepozorne przedmioty, dzie\u0142a sztuki, a poniek\u0105d r\u00f3wnie\u017c fetysze stanowi\u0105ce materialny wymiar wyobra\u017ani artysty. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Christian Tomaszewski, Untitled, Mi\u0119dzynarodowe Biennale Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, Galeria Narodowa, Praga 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Film Davida Lyncha \u2013 przywo\u0142any przez Slavoja \u017di\u017eka w po\u015bwi\u0119conym fetyszyzmowi rozdziale Przekle\u0144stw <\/em>fantazji<\/em> \u2013 nieprzypadkowo sta\u0142 si\u0119 punktem wyj\u015bcia pracy Tomaszewskiego. W powt\u00f3rzeniu, jakiego podj\u0105\u0142 si\u0119 dokona\u0107 artysta w galerii, z pewno\u015bci\u0105 jest co\u015b z heroicznej pr\u00f3by uwolnienia si\u0119 od nienazwanej traumy. O ile jednak przepracowywanie osobistych do\u015bwiadcze\u0144 odbywa si\u0119 zwykle w zaciszu gabinetu psychoanalityka, o tyle artysta proponuje nam tylko z pozoru niewinn\u0105 zabaw\u0119 w przekraczanie granic fantazji w galerii. Wchodz\u0105c do jej wn\u0119trza, kojarz\u0105c przedmioty, przypominaj\u0105c sobie sceny, nastr\u00f3j i mroczny sens \ufb01lmu Lyncha, nie dostrzegamy dokonuj\u0105cej si\u0119 w nas implementacji perwersji. Tym gro\u017aniejszej, \u017ce inaczej ni\u017c u Lyncha pozbawionej bezpiecznego zapo\u015bredniczenia, jakie zapewnia nam \ufb01lm i telewizja.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Christian Tomaszewski, Untitled, Mi\u0119dzynarodowe Biennale Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, Galeria Narodowa, Praga 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eDziwny jest ten \u015bwiat\u201d (\u201eIt\u2019s a strange world\u201d), powtarzaj\u0105 zaskoczeni obrotem spraw bohaterowie Blue<\/em>Velvet<\/em> \u2013 Je\ufb00 i Sandy. Poczucie dziwno\u015bci \u015bwiata towarzyszy r\u00f3wnie\u017c percepcji prac Tomaszewskiego, kt\u00f3rego wysi\u0142ki w dotarciu do ukrytego planu b\u0142ahej na pierwszy rzut oka rzeczywisto\u015bci przypominaj\u0105 zabiegi bohatera \ufb01lmu. Artysta, podobnie jak Je\ufb00rey Beaumont, ma w sobie co\u015b z detektywa amatora, kt\u00f3ry niestrudzenie, z uporem maniaka pragnie wy\u015bledzi\u0107 wyrw\u0119 w rzeczywisto\u015bci, przez kt\u00f3r\u0105 dostrzec mo\u017cna opisywane przez analityk\u00f3w Realne. Jednak Lynch to nie Agata Christie \u2013 \ufb01gura detektywa nie by\u0142aby tak poci\u0105gaj\u0105ca, gdyby nie ryzykowne zbli\u017cenie jej do za\u0142o\u017cycielskiej zbrodni, w kt\u00f3rej cieniu mo\u017ce rozb\u0142ysn\u0105\u0107. Rzeczywi\u015bcie, Je\ufb00rey ma w sobie zar\u00f3wno co\u015b z detektywa, jak i zbocze\u0144ca (\u201eI don\u2019t know if you\u2019re a detective or a pervert\u201d \u2013 m\u00f3wi do Je\ufb00a przera\u017cona rozwojem wypadk\u00f3w Sandy). Podobnie artysta nie ogranicza si\u0119 jedynie do ods\u0142oni\u0119cia mrocznej podszewki rzeczywisto\u015bci, lecz nadu\u017cywaj\u0105c swojej w\u0142adzy, wprowadza niewinn\u0105 publik\u0119 do \u201eg\u0142\u0119bszych nocy swojej wyobra\u017ani\u201d (jak uj\u0105\u0142 to inny perwersyjny tw\u00f3rca wsp\u00f3\u0142czesny, Tomasz Kozak). Paradoksalnie, wbrew twierdzeniom Freuda, mo\u017cemy zaryzykowa\u0107 tez\u0119, \u017ce celem sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej jest transgresyjne uwalnianie fantazji z okow\u00f3w narzuconych jej przez opresyjn\u0105 kultur\u0119. Je\u015bli sztuka ma dzi\u015b jeszcze jaki\u015b potencja\u0142 rewolucyjny (niekt\u00f3rzy wol\u0105 termin \u201epolityczny\u201d), to drzemie on w\u0142a\u015bnie w tym dziwnym przekroczeniu, kt\u00f3re nie gwarantuj\u0105c powrotu do stanu niewinno\u015bci i upragnionej r\u00f3wnowagi, wzmaga i stymuluje st\u0142umione na co dzie\u0144 perwersje. Sztuk\u0119 Christiana Tomaszewskiego, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 pracoch\u0142onnym tworzeniem przedmiot\u00f3w o niejasnych funkcjach (wspania\u0142a, kr\u00f3lewska kareta z dwoma zaprz\u0119gami po przeciwnych stronach czy gadaj\u0105cy \u017cyrandol, kt\u00f3ry przypomina zwisaj\u0105c\u0105 z su\ufb01tu o\u015bmiornic\u0119) lub te\u017c kopii obiekt\u00f3w podpatrzonych w hollywoodzkich \ufb01lmach (nastrojowe lampy z \ufb01lm\u00f3w Lyncha) dobrze opisuje has\u0142o \u201eameryka\u0144ski surrealizm\u201d przywo\u0142ane przez Dennisa Hoppera do opisania praktyki artystycznej Davida Lyncha. Dzie\u0142a Tomaszewskiego \u0142\u0105cz\u0105 typowe dla surrealizmu zainteresowanie rewolucj\u0105 wyobra\u017ani, odmiennymi stanami \u015bwiadomo\u015bci, perwersj\u0105 i wszelk\u0105 aberracj\u0105 z celebrowan\u0105 przez postmodernizm \ufb01kcj\u0105, zwyci\u0119stwem kopii nad orygina\u0142em. Innymi s\u0142owy, nigdy nie wiemy do ko\u0144ca, czy niepozorna lampa w k\u0105cie galerii jest masowo wytwarzanym, funkcjonalnym obiektem, autonomicznym dzie\u0142em sztuki, czy te\u017c kopi\u0105 innej, znacz\u0105cej lampy, kt\u00f3ra przeniesie nas w \u015bwiat \ufb01kcji, uruchamiaj\u0105c w naszej g\u0142owie gonitw\u0119 skojarze\u0144 i reminiscencji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Christian Tomaszewski, Writing a Crime, instalacja i wideo, Irish Museum of Modern Art, Dublin, 2001<\/figcaption><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Adam Mazur<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[86],"class_list":["post-7077","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-christian_tomaszewski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7077","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7077"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7077\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7098,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7077\/revisions\/7098"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7077"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7077"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7077"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}