{"id":6990,"date":"2005-06-15T14:38:00","date_gmt":"2005-06-15T14:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6990"},"modified":"2022-10-14T13:46:12","modified_gmt":"2022-10-14T13:46:12","slug":"ecce-homini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/ecce-homini\/","title":{"rendered":"Ecce homini"},"content":{"rendered":"\n

Uwagi na marginesie O\u0142tarza rodzinnego<\/em> Cezarego Tkaczyka<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Prostopad\u0142o\u015bcienny obiekt fotogra\ufb01czny, niczym czteroskrzyd\u0142owy o\u0142tarz, umieszczony jest w pustej, roz\u015bwietlonej przestrzeni galerii. Monumentalny i kieruj\u0105cy ku sobie. Na ka\u017cdej jego cz\u0119\u015bci \u2013 posta\u0107 naturalnej wielko\u015bci, sprawiaj\u0105ca wra\u017cenie niemal tr\u00f3jwymiarowej: kobieta, m\u0119\u017cczyzna i dwoje ma\u0142ych dzieci: dziewczynka i ch\u0142opiec. Doro\u015bli stoj\u0105 nieruchomo, dzieci \u2013 jakby zatrzymane w swej naturalnej ruchliwo\u015bci. Nadzy. Patrz\u0105cy w nasz\u0105 stron\u0119. Oboj\u0119tni i naturalni zarazem. Umieszczeni w bezczasowej, \u015bwietlistej przestrzeni. Bole\u015bnie realni. Skupiaj\u0105 nasz wzrok na sobie, cho\u0107 przecie\u017c nie pi\u0119kno sprawia, \u017ce chcemy na nich patrze\u0107. Jest w tych \u015bwietlistych prostopad\u0142o\u015bcianach co\u015b z biologicznych preparat\u00f3w \u2013 postacie s\u0105 jakby zanurzone w fotogra\ufb01cznej materii. Sucha relacja, pozbawiona rodzajowo\u015bci, zb\u0119dnych atrybut\u00f3w i dygresji. Esencja tego, co ludzkie w bezczasowej formalinie \u015bwiat\u0142a. Stajemy przed tym specy\ufb01cznym \u201eo\u0142tarzem\u201d jak przed lustrem. Poszczeg\u00f3lne warstwy obrazu fotogra\ufb01cznego, jak kolejne warstwy lustra, ods\u0142aniaj\u0105 przed nami, jedna po drugiej, nast\u0119puj\u0105ce po sobie etapy tajemnicy. Oto ludzie. Oto my.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cezary Tkaczyk, O\u0142tarz rodzinny, projekt, 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Na nasz obraz<\/p>\n\n\n\n

\u201eStworzy\u0142 wi\u0119c B\u00f3g cz\u0142owieka na Sw\u00f3j obraz, na obraz Bo\u017cy go stworzy\u0142: stworzy\u0142 m\u0119\u017cczyzn\u0119 i niewiast\u0119\u201d (Rdz 1,27). S\u0142owa z Ksi\u0119gi Rodzaju wydaj\u0105 si\u0119 by\u0107 w\u0142a\u015bciwym komentarzem do instalacji Cezarego Tkaczyka. W swej warstwie ideowej jest ona bowiem wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 ilustracj\u0105 biblijnej opowie\u015bci o stworzeniu cz\u0142owieka. I potwierdza zarazem, \u017ce cykl si\u0119 powtarza, \u017ce mit ma swoje \u201etu i teraz\u201d, uaktualnia si\u0119 w ka\u017cdej ludzkiej historii, w pojedynczym istnieniu. Biblijny porz\u0105dek w interpretacji Cezarego Tkaczyka zostaje jednak zasadniczo, istotnie zmieniony. Doros\u0142ym postaciom, rodzicom (?) towarzysz\u0105 dzieci. Pierwotny \u0142ad jest zburzony, nie tylko z formalnego punktu widzenia \u2013 poprzez zr\u00f3\u017cnicowanie kompozycji i wzbogacenie jej o swoiste napi\u0119cia \u2013 postacie doros\u0142ych s\u0105 ch\u0142odne, statyczne, ich cia\u0142a wyra\u017anie, ciemno rysuj\u0105 si\u0119 na jasnym tle, dzieci przeciwnie: emocje kszta\u0142tuj\u0105 ich twarze i gesty, nieruchomo\u015b\u0107 rodzic\u00f3w jest im obca. Rodzina w raju to nie tylko rozwini\u0119cie biblijnej narracji, ci\u0105g dalszy historii i jej wsp\u00f3\u0142czesne uaktualnienie. To przede wszystkim przedstawienie innej mo\u017cliwej wersji raju, wedle kt\u00f3rej by\u0142y w nim obecne tak\u017ce dzieci. I re\ufb02eksja o tym, jak inne by\u0142oby nasze \u017cycie, wsp\u00f3lne wszystkim do\u015bwiadczenia pierwszych chwil egzystencji, gdyby pierwsi rodzice dochowali si\u0119 potomstwa zanim, z poczuciem winy i wstydu, opu\u015bcili ogrody Edenu. Pozostawiaj\u0105c z boku biblijny kontekst, lecz pozostaj\u0105c w kr\u0119gu re\ufb02eksji humanistycznej, O\u0142tarz<\/em>rodzinny<\/em> staje si\u0119 obrazem cz\u0142owieka w swej r\u00f3\u017cnorodno\u015bci zwi\u0105zanej z p\u0142ci\u0105 oraz wiekiem. Jest sumarycznym opisem rodzaju ludzkiego, cz\u0142owieka jako takiego, jedno\u015bci istnienia w wielo\u015bci jego mo\u017cliwych aktualizacji. Konkluzja ta zdaje si\u0119 mie\u0107 potwierdzenie w sposobie rozmieszczenia postaci: w logicznym, symetrycznym uk\u0142adzie, jakby zaczerpni\u0119tym z atlasu anatomicznego. Kompozycja odzwierciedla tak\u017ce tradycyjny podzia\u0142 na sfer\u0119 m\u0119sk\u0105 i \u017ce\u0144sk\u0105. Lewa strona \u2013 kobieca, prawa \u2013 m\u0119ska, by pos\u0142u\u017cy\u0107 si\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 interpretacj\u0105 wyznaczaj\u0105c\u0105 strony kompozycji z perspektywy widza1. Taki skonwencjonalizowany uk\u0142ad potwierdza\u0142by r\u00f3wnie\u017c, i\u017c zamiarem autora by\u0142o przedstawienie pewnej typowo\u015bci, anatomicznej prawid\u0142owo\u015bci opisuj\u0105cej wygl\u0105d cz\u0142owieka z uwzgl\u0119dnieniem p\u0142ci oraz zmiany wygl\u0105du nast\u0119puj\u0105cej z wiekiem. Jednak\u017ce wprowadzenie dzieci, \u201ema\u0142ych ludzi\u201d, jest mimo opisowego, pogl\u0105dowego uj\u0119cia \u2013 do\u015b\u0107 nietypowe. Mo\u017ce wi\u0119c te cztery postacie tworz\u0105 rodzin\u0119, a \u015bci\u015blej: jej najbardziej \u201eprawid\u0142owy\u201d model wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 sum\u0105 2+2? Lecz nie jest to na pewno konkretna grupa ludzi z\u0142\u0105czona wi\u0119zami krwi. Mamy tu raczej do czynienia z przedstawieniem pewnej typowo\u015bci, wzorca, matrycy. Brak jest bowiem podkre\u015blenia, i\u017c mi\u0119dzy przedstawionymi istnieje wi\u0119\u017a emocjonalna. Nie ma gest\u00f3w, spojrze\u0144, kt\u00f3re mog\u0142yby j\u0105 budowa\u0107. Postacie wyra\u017anie patrz\u0105 na nas (doro\u015bli ch\u0142odno i intensywnie zarazem, dzieci \u2013 jakby z niepokojem), to my jeste\u015bmy tymi, z kt\u00f3rymi nawi\u0105zuj\u0105 kontakt. Relacje \u201ew poziomie\u201d nie istniej\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Pi\u0119kno<\/p>\n\n\n\n

Dzieje Adama i Ewy, pomijaj\u0105c oczywi\u015bcie ca\u0142o\u015b\u0107 teologicznej interpretacji mitu, dla artyst\u00f3w by\u0142y przede wszystkim impulsem do re\ufb02eksji na temat ludzkiej cielesno\u015bci, pi\u0119kna cia\u0142a i sfery emocjonalnej, kt\u00f3ra si\u0119 z nimi wi\u0105\u017ce. Dlatego uprawnione wydaje si\u0119 by\u0107 rozpatrywanie instalacji Cezarego Tkaczyka w kontek\u015bcie wsp\u00f3\u0142czesnej defnicji pi\u0119kna. Cztery postacie to cztery koncepcje pi\u0119kna ludzkiego cia\u0142a: m\u0119skiego, kobiecego, dzieci\u0119cego. Problem ten jednak jest ju\u017c daleko poza centrum zainteresowa\u0144 sztuki i estetyki. T\u0119 sfer\u0119 re\ufb02eksji (je\u015bli mo\u017cna to uj\u0105\u0107 w ten spos\u00f3b) przej\u0119\u0142a codzienno\u015b\u0107 \u2013 to ona podlega estetyzacji. Powo\u0142uje do \u017cycia wzorce pi\u0119kna i oddala je. Czy wi\u0119c ch\u0119\u0107 ponownego podj\u0119cia re\ufb02eksji o ludzkiej cielesno\u015bci by\u0142a motywem istotnym dla powstania O\u0142tarza<\/em>? By\u0107 mo\u017ce. Cho\u0107 tak naprawd\u0119, patrz\u0105c na cia\u0142a przedstawionych, niewiele mo\u017cemy w tej kwestii powiedzie\u0107. Poza stwierdzeniem, \u017ce mieszcz\u0105 si\u0119 one w pewnym kanonie okre\u015blaj\u0105cym og\u00f3lnie akceptowane w tym zakresie normy. Ch\u0142\u00f3d uj\u0119cia, reportersko-anatomiczny kontekst przedstawienia rozwiewa potencjaln\u0105 aur\u0119 pi\u0119kna. Ono, je\u015bli jest, jest gdzie indziej. Kontrowersyjna wydaje si\u0119 te\u017c w tym uj\u0119ciu nago\u015b\u0107 dzieci… Nago\u015b\u0107… By\u0142a cech\u0105 charakterystyczn\u0105 przedstawie\u0144 historii o stworzeniu cz\u0142owieka. By\u0142a te\u017c stanem naturalnym, nieobci\u0105\u017conym poczuciem winy i wstydu. Nast\u0119pstwem skosztowania owocu z drzewa poznania dobra i z\u0142a by\u0142o u\u015bwiadomienie w\u0142asnej nago\u015bci, a \u015bci\u015blej: odczucie jej jako wstydliwej. Te dwa stany od tamtej chwili s\u0105 nieroz\u0142\u0105czne. Nago\u015b\u0107 ma tak\u017ce inny aspekt \u2013 nieos\u0142oni\u0119cie, prawda, naturalno\u015b\u0107. By\u0107 nagim, to stan\u0105\u0107 wobec prawdy o sobie. Postacie z fotogra\ufb01i Cezarego Tkaczyka staj\u0105c wobec nas, pokazuj\u0105 nie tylko prawd\u0119 o sobie, lecz poprzez analogi\u0119 z lustrem \u2013 prawd\u0119 o tym, jacy jeste\u015bmy lub chcieliby\u015bmy by\u0107. Cho\u0107 postacie wyra\u017anie patrz\u0105 w kierunku widza, ich nago\u015b\u0107 nie wydaje si\u0119 by\u0107 wystawiona \u201ena pokaz\u201d. Brak jest tu charakterystycznego dla aktu skonwencjonalizowanego uj\u0119cia, maski, erotycznej celowo\u015bci. Nago\u015b\u0107 postaci jest zaledwie deklaracj\u0105: taki jestem, tak wygl\u0105dam. Informacyjno-dokumentalny kontekst.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cezary Tkaczyk, O\u0142tarz rodzinny, projekt \u2013 faza 1, 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Fiat lux!<\/p>\n\n\n\n

Warto spojrze\u0107 na O\u0142tarz<\/em>rodzinny<\/em> z punktu widzenia techniki fotogra\ufb01cznej. Medium fotogra\ufb01i jest, czy raczej \u2013 do niedawna \u2013 by\u0142o, \u015bwiat\u0142o. To ono materializowa\u0142o obraz, utrwalaj\u0105c go na materiale \u015bwiat\u0142oczu\u0142ym. Fotogra\ufb01a, czyli dos\u0142ownie: pisanie \u015bwiat\u0142em2. Do tego aspektu, \u017ar\u00f3d\u0142a i \u017ar\u00f3d\u0142os\u0142owu fotogra\ufb01i powraca Cezary Tkaczyk. Jakkolwiek na efekt O\u0142tarza<\/em>  sk\u0142ada si\u0119 tak\u017ce szereg operacji programu komputerowego, to jednak to co bezpo\u015brednio widzimy w galerii, jest wynikiem dzia\u0142ania \u015bwiat\u0142a. Bez niego nie ujawni\u0142aby si\u0119 potencja zapisana na poszczeg\u00f3lnych warstwach p\u0142yt z pleksi. Im \u015bwiat\u0142a jest wi\u0119cej, tym obraz jest \u017cywszy, realniejszy, bardziej tr\u00f3jwymiarowy. Technologia Tkaczyka wzmaga odczucie fotogra\ufb01cznej realno\u015bci. Dzi\u0119ki niej mamy wra\u017cenie przybli\u017cania si\u0119 do granicy, na kt\u00f3rej nast\u0119puje zniesienie opozycji pomi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a jej fotogra\ufb01cznym odzwierciedleniem. Wydaje si\u0119, \u017ce jest to fotogra\ufb01a skupiona przede wszystkim na technologii \u2013 tego akcentu nie zabija nawet temat. Postacie O\u0142tarza rodzinnego<\/em> postawione s\u0105 poza czasem, w jasnej pustce \u015bwiat\u0142a, kt\u00f3re nie ukonkretnia momentu w historii. To jakby czyste Barthesowskie studium pozbawione \u201enak\u0142ucia\u201d wspomnieniem. Efekt tr\u00f3jwymiarowo\u015bci obrazu artysta uzyskuje poprzez nak\u0142adanie kolejnych warstw \u2013 powstaje w ten spos\u00f3b specy\ufb01czna instalacja fotogra\ufb01czna. Przy pierwszym kontakcie wydaje si\u0119 ona mie\u0107 wiele wsp\u00f3lnego z pracami Krzysztofa Cichosza. Jednak\u017ce jest to jedynie podobie\u0144stwo wizualno-techniczne. Podczas gdy rozbijanie obrazu na warstwy w fotoinstalacjach Cichosza s\u0142u\u017cy dekonstrukcji mit\u00f3w, symboli kulturowych b\u0105d\u017a politycznych, u Tkaczyka jest zabiegiem wzmacniaj\u0105cym realno\u015b\u0107, czy te\u017c raczej iluzj\u0119 realno\u015bci. Cho\u0107 chyba bardziej uprawnione by\u0142oby w tym miejscu u\u017cycie poj\u0119cia \u201ehiperrealno\u015bci\u201d(symulacji) w rozumieniu, w jakim u\u017cywa go Baudrillard. Obraz fotogra\ufb01czny podszywa si\u0119 pod rzeczywisto\u015b\u0107. Pozornie wydaje si\u0119, \u017ce wszystko jest rzeczywiste: wiemy, \u017ce sfotografowani zostali realni ludzie, nie s\u0105 to wygenerowane programem fantomy, cho\u0107 nast\u0119pnie ca\u0142y proces przedstawiania realno\u015bci odbywa\u0142 si\u0119 ju\u017c w przestrzeni wirtualnej. Jednak\u017ce to nie wizerunki cz\u0142owieka s\u0105 istot\u0105 przekazu, a iluzja ich realno\u015bci w\u0142a\u015bnie. Istot\u0105 symulacji, jak pisze Baudrillard, jest \u201e[…] generowanie, przy pomocy modeli, nierzeczywistej i pozbawionej oparcia realno\u015bci\u201d3 lub inaczej \u2013 \u201eprzesadna produkcja rzeczywisto\u015bci\u201d4. O\u0142tarz stwarza pozory bycia realno\u015bci\u0105, podczas gdy zanikn\u0105\u0142 ju\u017c podzia\u0142 na rzeczywisto\u015b\u0107 i jej odzwierciedlenie. I w tym sensie jest on naznaczony nostalgi\u0105. Jest w pracy Cezarego Tkaczyka, obok wyra\u017anego aspektu technologicznego, d\u0105\u017cenie do powrotu do \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 istoty fotogra\ufb01i, istoty cz\u0142owieka. Tradycyjny temat i forma (cz\u0142owiek, o\u0142tarz), pierwotna droga fotogra\ufb01i (\u015bwiat\u0142o). Cie\u0144 nostalgii po\u0142\u0105czony z Lyotardowskim novatio<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Sk\u0105d przychodzimy? Kim jeste\u015bmy?<\/p>\n\n\n\n

Dok\u0105d zmierzamy?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Cezary Tkaczyk, O\u0142tarz rodzinny, projekt \u2013 faza 2, 2005<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Stajemy z nimi twarz\u0105 w twarz, d\u0142oni\u0105 w d\u0142o\u0144. S\u0105 tacy jak my. Zdaj\u0105 si\u0119 m\u00f3wi\u0107: \u201eJeste\u015bmy tym, kim ty jeste\u015b\u201d. Wsp\u00f3\u0142czesne vanitas<\/em>? Lecz kim jeste\u015bmy? Kim jest teraz cz\u0142owiek? Wbrew wszystkiemu co nas otacza \u2013 istot\u0105 coraz bardziej kruch\u0105 i nieuchwytn\u0105 w swych granicach. Pytania, na kt\u00f3re odpowied\u017a jeszcze nie tak dawno by\u0142a oczywista i jasna, teraz pozostaj\u0105 bez odpowiedzi lub staj\u0105 si\u0119 one zbiorem pewnych mo\u017cliwo\u015bci i warunk\u00f3w. W kt\u00f3rym momencie zaczyna si\u0119 \u017cycie i kiedy si\u0119 ko\u0144czy? Jakie s\u0105 granice naszego cia\u0142a i czy jedynie ono warunkuje nasze istnienie? Jak dalece mo\u017cemy w nie ingerowa\u0107? Co jest istot\u0105 cielesno\u015bci? I jeszcze: czy technologiczne przed\u0142u\u017cenia cia\u0142a poszerzaj\u0105 zakres istnienia, czy s\u0105 wst\u0119pem do innej drogi? Tacy jeste\u015bmy. Lub mo\u017ce raczej \u2013 tacy byli\u015bmy… O\u0142tarz rodzinny<\/em>. Pomnik, pozosta\u0142o\u015b\u0107, pami\u0105tka cz\u0142owieka. Na jego cze\u015b\u0107, na obraz i podobie\u0144stwo. Sfera sacrum <\/em>wch\u0142on\u0119\u0142a profanum<\/em>. Zamkni\u0119cie pewnego etapu historii cz\u0142owieka interpretowanego przez pryzmat cielesno\u015bci rozumianej jako immanentny sk\u0142adnik istnienia lub, by\u0107 mo\u017ce, nostalgiczna pr\u00f3ba obrony minionego… Kim b\u0119dziemy teraz? Dok\u0105d zmierzamy?<\/p>\n\n\n\n

1. Por\u00f3wnaj Adama<\/em>i<\/em>Ew\u0119<\/em> D\u00fcrera czy Za\u015blubiny<\/em>Arnol\ufb01nich<\/em> van Eycka, tam strony interpretowane by\u0142y wzgl\u0119dem wn\u0119trza obrazu, gdy\u017c ono uwa\u017cane by\u0142o za centrum.
2. Pierwszy raz terminu \u201efotogra\ufb01a\u201d u\u017cy\u0142 J.F.W. Herschel w 1839 roku.<\/p>\n\n\n\n

3. Jean Baudrillard, Procesja<\/em>symulakr\u00f3w<\/em>, t\u0142um. T. Komendant, [w:] Postmodernizm.<\/em>Antologia<\/em>przek\u0142ad\u00f3w<\/em>, red. R. Nycz, Krak\u00f3w 1996, s. 176.
4. Tam\u017ce, s. 181.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Magdalena Wicherkiewicz<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[84],"class_list":["post-6990","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-cezary_tkaczyk"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6990","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6990"}],"version-history":[{"count":9,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6990\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8422,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6990\/revisions\/8422"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6990"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6990"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6990"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}