{"id":6805,"date":"2005-02-09T13:29:00","date_gmt":"2005-02-09T13:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6805"},"modified":"2022-10-16T09:00:25","modified_gmt":"2022-10-16T09:00:25","slug":"sawicka-sawicka","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/sawicka-sawicka\/","title":{"rendered":"SAWICKA SAWICKA"},"content":{"rendered":"\n

Za ka\u017cdym razem, gdy patrz\u0119 na realizacje Jadwigi Sawickiej, wydaje mi si\u0119, \u017ce domagaj\u0105 si\u0119 one interpretacji, w kt\u00f3rej uprzywilejowan\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142by problem powt\u00f3rzenia. Spostrze\u017cenie tej konieczno\u015bci nie jest niczym nowym; trudno jednak ro\u015bci\u0107 sobie prawo do absolutnego pierwsze\u0144stwa b\u0105d\u017a oryginalno\u015bci w takiej materii jak powt\u00f3rzenie. Niniejszy tekst \u2013 powsta\u0142y z okazji wystawy Sawickiej Przyci\u0105ga i odpycha<\/em> w Atlasie Sztuki \u2013 jest zbiorem uwag, jakie nasun\u0119\u0142y mi si\u0119 przy pr\u00f3bie konsekwentnego odniesienia problemu powt\u00f3rzenia do prac artystki. Wszystkie pozosta\u0142e zagadnienia, o kt\u00f3rych b\u0119dzie tutaj mowa, s\u0105 w ten lub inny spos\u00f3b powi\u0105zane z powt\u00f3rzeniem, pozostaj\u0105 z nim w r\u00f3\u017cnorodnych relacjach, a czasem wr\u0119cz okazuj\u0105 si\u0119 by\u0107 jego metamorfozami. Mo\u017cna te\u017c zatem powiedzie\u0107, \u017ce tekst ten dotyczy swego rodzaju \u201eplastyczno\u015bci\u201d powt\u00f3rzenia w dzia\u0142aniach Sawickiej.<\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Jadwiga Sawicka si\u0119 powtarza. Robi to przede wszystkim w samej formie swych dzia\u0142a\u0144. Chodzi tu po pierwsze o powtarzanie pewnej procedury tw\u00f3rczej, pewnych \u201egest\u00f3w\u201d b\u0105d\u017a \u201echwyt\u00f3w\u201d, o powtarzalny charakter samego sposobu dzia\u0142ania. M\u00f3wi\u0105c najogl\u0119dniej, od kilku lat \u2013 mniej wi\u0119cej od 1997 roku \u2013 artystka raz za razem umieszcza czarne, wyraziste litery na jednolitym, w przewa\u017caj\u0105cej wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w cielistym tle oraz realizuje (we wsp\u00f3\u0142pracy z Markiem Horwatem) fotografie ubra\u0144, r\u00f3wnie\u017c umieszczonych na jednolitych kolorystycznie t\u0142ach. Cho\u0107 jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 nie ogranicza si\u0119 do tych dw\u00f3ch \u201echwyt\u00f3w\u201d, to stanowi\u0105 one jej najbardziej charakterystyczny rys \u2013 s\u0105 artystycznym idiomem, swego rodzaju artystycznym \u201eimieniem w\u0142asnym\u201d Sawickiej.  <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jadwiga Sawicka, UCIEKAJ, 2004, tabliczka 8 x 20 cm, sitodruk, ok. 40 tabliczek na terenie twierdzy Kostrzy\u0144 w czasie projektu. “Dialog Loci” w Kostrzynie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ten operacyjno-formalny wymiar powt\u00f3rzenia wyra\u017ca si\u0119 dalej w multiplikacjach element\u00f3w w ramach pojedynczej pracy. By\u0107 mo\u017ce ich pocz\u0105tkiem by\u0142o zdarzenie, kt\u00f3re wedle relacji artystki polega\u0142o na nie\u015bwiadomej powt\u00f3rce jednej z wcze\u015bniejszych realizacji \u2013 na dwukrotnym namalowaniu (za ka\u017cdym razem z tym samym<\/em> entuzjazmem odkrywczym) tego samego obrazu olejnego ze s\u0142owami ZNOW ZABIJA. By\u0107 mo\u017ce zdarzenie to naprowadzi\u0142o j\u0105 na my\u015bl o powtarzaniu tego samego s\u0142owa na jednym obrazie (przyk\u0142adami mog\u0105 by\u0107 obrazy olejne Z\u0141ODZIEJ Z\u0141ODZIEJ czy BYDLAKI BYDLAKI). W nieco dalszej perspektywie mog\u0142o te\u017c zrodzi\u0107 pomys\u0142 wielokrotnego powielenia tych obraz\u00f3w w postaci papierowych wydruk\u00f3w (prezentowanych na wystawie Krwawa<\/em> w Galerii Foksal w Warszawie), by wreszcie doprowadzi\u0107 do radykalnego otwarcia si\u0119 artystki na mo\u017cliwo\u015bci, jakie oferuje mechaniczna reprodukcja. Wykorzystanie wydruk\u00f3w pozwala Sawickiej tworzy\u0107 swoiste \u201etapety\u201d, powstaj\u0105ce w wyniku naklejenia na \u015bcian\u0119 obok siebie wielu reprodukcji tego samego, pojedynczego napisu. Nie trzeba chyba dodawa\u0107, \u017ce sama idea \u201etapety\u201d odsy\u0142a w spos\u00f3b konieczny do powt\u00f3rzenia, a ka\u017cda jej realizacja, ka\u017cda konkretna, sko\u0144czona w sobie \u201etapeta\u201d jest zarazem sugesti\u0105 b\u0105d\u017a te\u017c szkicem niesko\u0144czono\u015bci powt\u00f3rze\u0144. Spo\u015br\u00f3d wielu przyk\u0142ad\u00f3w takiego \u201etapetowania\u201d warto wymieni\u0107 spektakularne zaklejenie ca\u0142ej \u2013 wysokiej na kilka metr\u00f3w i szerokiej na kilkana\u015bcie \u2013 witryny Galerii Domu Artysty Plastyka w Warszawie w 2002 roku reprodukcjami plakatu ze s\u0142owami ZARAZA ZARAZA, czy te\u017c bardziej dyskretn\u0105, cho\u0107 mo\u017ce ciekawsz\u0105 koncepcyjnie prac\u0119 JAK LUDZIE MAJA ZYC, umieszczon\u0105 w 2000 roku na pi\u0119ciu kolumnach biblioteki UW. Napis ten \u2013 powt\u00f3rzony czterokrotnie na plakacie \u2013  bieg\u0142 dooko\u0142a kolumny w taki spos\u00f3b, \u017ce jego koniec styka\u0142  si\u0119 z pocz\u0105tkiem, co sugerowa\u0142o konieczno\u015b\u0107 ponowienia lektury i potencjalnie multiplikowa\u0142o pojedynczy napis w odbiorze widza.<\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Wyst\u0119puj\u0105ce w pracach Sawickiej napisy s\u0105 r\u00f3wnie\u017c powt\u00f3rzeniami w zupe\u0142nie innym sensie. Powtarzaj\u0105 one fragmenty rzeczywisto\u015bci \u2013 najcz\u0119\u015bciej elementy \u015bwiata zmediatyzowanej, masowej popkultury: pojedyncze, g\u0142\u00f3wnie agresywne s\u0142owa, cz\u0119sto u\u017cywane zwroty j\u0119zyka potocznego, tre\u015b\u0107 programu telewizyjnego na dany dzie\u0144, streszczenia tasiemcowych seriali zaczerpni\u0119te z gazet telewizyjnych, informacje z kalendarzy \u015bciennych, nag\u0142\u00f3wki gazet lub has\u0142a z telewizyjnych serwis\u00f3w informacyjnych, liczby okre\u015blaj\u0105ce wymiar \u2013 najcz\u0119\u015bciej ludzki \u2013 r\u00f3\u017cnych, mniej lub bardziej tragicznych zdarze\u0144, urywek reklamy papieros\u00f3w… Artystka nie narzuca jednak powt\u00f3rzenia owym elementom \u2013 a chodzi tu zar\u00f3wno o powt\u00f3rzenie jednorazowe, przeniesienie danego elementu w kontekst sztuki, jak i o jego wielokrotn\u0105 multiplikacj\u0119 w ramach pojedynczej realizacji. Poszukuje raczej takich element\u00f3w, kt\u00f3re powtarzaj\u0105 si\u0119 niejako same z siebie, istniej\u0105 w swym \u201enaturalnym\u201d, rzeczywistym \u015brodowisku jedynie w postaci nie ko\u0144cz\u0105cej si\u0119 serii powrot\u00f3w. Mo\u017cna by zatem powiedzie\u0107, \u017ce powtarza ona ca\u0142e \u201e\u015brodowiska powtarzalno\u015bci\u201d. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jadwiga Sawicka, OBIECALI, 2004, pasek 5 cm x 1 km z nadrukiem OBIECALI, detal, wystawa “Ob\u0142o\u017cenie”, Galeria Kronika w Bytomiu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Znakomitym przyk\u0142adem jest tutaj instalacja sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z le\u017c\u0105cej na pod\u0142odze papierowej wst\u0119gi, kt\u00f3rej zwoje ukazuj\u0105 ob\u0142\u0119dnie powtarzaj\u0105ce si\u0119 s\u0142owo OBIECALI OBIECALI OBIECALI OBIECALI… Na swym najbardziej podstawowym poziomie znaczeniowym praca ta w do\u015b\u0107 oczywisty chyba spos\u00f3b odsy\u0142a do niezliczonych akt\u00f3w protestu \u2013 zbiorowego lub samotnego, g\u0142o\u015bnego lub milcz\u0105cego, gwa\u0142townego lub bezsilnego itd. \u2013 przeciwko powtarzaj\u0105cym si\u0119 sytuacjom niespe\u0142nienia obietnic. Innym przyk\u0142adem mo\u017ce by\u0107 zaklejenie okien galerii Foksal ta\u015bm\u0105 w kolorze cielisto-czerwonym z powtarzaj\u0105cym si\u0119 napisem BIUROKRACJA (aluzja do angielskiego zwrotu red tape<\/em>, r\u00f3wnie\u017c oznaczaj\u0105cego biurokracj\u0119?), kt\u00f3ra to praca przywo\u0142uje na my\u015bl ja\u0142ow\u0105, a czasem wr\u0119cz niebezpieczn\u0105, pust\u0105 powtarzalno\u015b\u0107 procedur machiny biurokratycznej. W jeszcze innej pracy, prezentowanej w Bunkrze Sztuki, Sawicka wykorzysta\u0142a s\u0142owa JEZUS MARIA i CHRYSTE PANIE. Realizacja ta \u2013 raz jeszcze na najbardziej podstawowym poziomie znaczeniowym \u2013 \u0142\u0105czy w sobie odniesienie do powtarzalno\u015bci wpisanej w sam\u0105 struktur\u0119 modlitwy oraz do akt\u00f3w powtarzania tych s\u0142\u00f3w w mnogich kontekstach \u017cycia codziennego, w charakterze pustych wykrzyknik\u00f3w, b\u0119d\u0105cych udzia\u0142em tak wierz\u0105cych, jak i niewierz\u0105cych (a tak\u017ce \u201ewierz\u0105cych, lecz niepraktykuj\u0105cych\u201d).<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jadwiga Sawicka, JEZUS MARIA, CHRYSTE PANIE, 2003, wydruk pod\u015bwietlany na folii, wys. 300 cm, bok 80 cm, wystawa “Nic w \u015brodku”, Bunkier Sztuki w Krakowie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Wszystkie te aspekty powt\u00f3rzenia mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w pracach przygotowanych na wystaw\u0119 Przyci\u0105ga i odpycha<\/em>. Artystka po raz kolejny si\u0119ga tu po zdj\u0119cia ubra\u0144 fotografowanych na neutralnym kolorystycznie tle, wyobcowanych, oderwanych od swej funkcji, a zarazem zachowuj\u0105cych pewne \u015blady zu\u017cycia. W odr\u00f3\u017cnieniu jednak od wcze\u015bniejszych realizacji tego typu, zdj\u0119cia zosta\u0142y poddane komputerowej manipulacji, w wyniku kt\u00f3rej ubrania wygl\u0105daj\u0105 na nies\u0142ychanie, wr\u0119cz absurdalnie w\u0105skie. <\/p>\n\n\n\n

Drug\u0105 z prezentowanych prac jest umieszczona w k\u0105cie sali \u201etapeta\u201d, kt\u00f3ra powstaje z konfrontacji (na stykaj\u0105cych si\u0119 \u015bcianach) powt\u00f3rze\u0144 tekstu \u201em\u0119skiego\u201d i \u201edamskiego\u201d og\u0142oszenia matrymonialnego. Po raz kolejny mamy tu do czynienia z powt\u00f3rzeniem fragmentu rzeczywisto\u015bci, kt\u00f3ry ze wzgl\u0119du na sw\u0105 kodyfikacj\u0119 i wynikaj\u0105c\u0105 z niej konwencjonalno\u015b\u0107 sam w sobie stanowi istne \u201e\u015brodowisko powtarzalno\u015bci\u201d; wystarczy zerkn\u0105\u0107 do gazet, by si\u0119 o tym przekona\u0107. Je\u015bli chodzi o stron\u0119 formaln\u0105 tej realizacji, to wydruki z napisami og\u0142osze\u0144 powtarzaj\u0105 dotychczasow\u0105 stylistyk\u0119 Sawickiej, cho\u0107 dla podkre\u015blenia faktu konfrontacji artystka si\u0119ga tym razem po zestawienie dw\u00f3ch kolor\u00f3w: og\u0142oszenia damskie s\u0105 umieszczone na cielistym tle, za\u015b m\u0119skie na \u2013 znanym z jej wczesnych prac \u2013 tle koloru lila. Reprodukcje napis\u00f3w pokrywaj\u0105 \u015bcian\u0119 od pod\u0142ogi do sufitu, przy czym na poziomie wzroku wyst\u0119puje zgrubienie (ok. 4-5 cm), b\u0119d\u0105ce wynikiem naklejenia na siebie wielu egzemplarzy wydruk\u00f3w. Razem z wyst\u0119puj\u0105cymi tu i \u00f3wdzie \u015bladami zdzierania wydruk\u00f3w zgrubienie to nadaje ca\u0142o\u015bci charakter powt\u00f3rzenia fragmentu zewn\u0119trznej \u015bciany budynku z plakatami i og\u0142oszeniami ulicznymi ponaklejanymi jedne na drugich. Co wi\u0119cej, praca ta ewokuje konotacje zwi\u0105zane z \u201ematrymonialnym celem\u201d og\u0142osze\u0144 oddzia\u0142uj\u0105c r\u00f3wnie\u017c na zmys\u0142 powonienia \u2013 wydziela ona do\u015b\u0107 intensywny, wyrazisty zapach taniego, niezbyt wysublimowanego \u201epachnid\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Ostatni\u0105, najbardziej z\u0142o\u017con\u0105 realizacj\u0105 wchodz\u0105c\u0105 w sk\u0142ad wystawy jest instalacja, kt\u00f3r\u0105 sk\u0142onny by\u0142bym okre\u015bli\u0107 mianem dark room<\/em>. Jest to si\u0119gaj\u0105ca sufitu, na zewn\u0105trz bia\u0142a konstrukcja, kryj\u0105ca w sobie kwadratowe wn\u0119trze (3,5 m x 3,5 m), do kt\u00f3rego wchodzi si\u0119 biegn\u0105cym wzd\u0142u\u017c trzech \u015bcian budowli tunelem. Zar\u00f3wno wn\u0119trze tunelu, jak i samego pomieszczenia jest pomalowane na czarno i pozbawione o\u015bwietlenia. Na ka\u017cdej ze \u015bcian owego \u201edark room\u2019u\u201d zawieszona jest taka sama maszyneria, sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z pionowych szyn, na kt\u00f3rych w g\u00f3r\u0119 i w d\u00f3\u0142, w przypadkowym tempie, poruszaj\u0105 si\u0119 dwie szyny poziome. Z kolei na tych ostatnich w p\u0142aszczy\u017anie horyzontalnej poruszaj\u0105 si\u0119 \u2013 r\u00f3wnie\u017c w przypadkowym tempie \u2013 light box\u2019y, kt\u00f3rych pomara\u0144czo-cieliste \u015bwiat\u0142o (stanowi\u0105ce jedyne \u017ar\u00f3d\u0142o o\u015bwietlenia) wydobywa czer\u0144 liter uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 w napis NIENAWIDZE CIE. W swych o\u015bmiu powt\u00f3rzeniach i generowanej przez program komputerowy przypadkowo\u015bci swego ruchu, napis ten kr\u0105\u017cy po \u015bcianach, otaczaj\u0105c widza ze wszystkich stron. Tak skonstruowana, nieustannie zmieniaj\u0105ca si\u0119 instalacja daje si\u0119 \u2013 w swej warstwie formalnej \u2013 potraktowa\u0107 jako swego rodzaju \u201eruchoma tapeta\u201d. Zamiast pokrywa\u0107 powierzchni\u0119 umieszczonymi obok siebie reprodukcjami napisu, artystka sugeruje tu zachodzenie samego procesu multiplikacji za pomoc\u0105 napisu, kt\u00f3ry poruszaj\u0105c si\u0119, wci\u0105\u017c niejako zwielokrotnia si\u0119 w swych kolejnych po\u0142o\u017ceniach na \u015bcianie. Ca\u0142a wspomniana wy\u017cej maszyneria pozwala wi\u0119c w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b, ni\u017c to ma miejsce w \u201etapetach\u201d naklejanych na \u015bcian\u0119, stworzy\u0107 wra\u017cenie niesko\u0144czono\u015bci procesu powtarzania. <\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Praktyka artystyczna Sawickiej wskazuje na jej zainteresowanie powt\u00f3rzeniem, ale nie powt\u00f3rzeniem abstrakcyjnym, czystym, powt\u00f3rzeniem jako takim, ujmowanym w swej konceptualnej neutralno\u015bci i (domniemanej) to\u017csamo\u015bci. Artystk\u0119 interesuj\u0105 powt\u00f3rzenia urzeczywistnione<\/em> \u2013 mnogie, za ka\u017cdym razem konkretne i jednostkowe, w ramach kt\u00f3rych \u201esamo\u201d powt\u00f3rzenie podlega mniej lub bardziej dyskretnym modyfikacjom. Sawicka wystawia zatem powt\u00f3rzenie na przekszta\u0142cenia, jakie nieuchronnie nios\u0105 ze sob\u0105 \u201eodciskaj\u0105ce\u201d si\u0119 w nim \u2013 niczym w jakiej\u015b cielistej materii \u2013 konkretne fragmenty rzeczywisto\u015bci, wraz z ca\u0142ym bogactwem lub ub\u00f3stwem swych konotacji. Nawet pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 samym poj\u0119ciem powt\u00f3rzenia w tytule jednej ze swych wystaw \u2013 Powtarzanie i utrwalanie materia\u0142u<\/em> \u2013 si\u0119ga ona po konkretn\u0105 posta\u0107 powt\u00f3rzenia, po fraz\u0119 pochodz\u0105c\u0105 z \u017cargonu edukacyjnego i b\u0119d\u0105c\u0105 formu\u0142\u0105 tematu, kt\u00f3ry niegdy\u015b (?) dziesi\u0105tki czy nawet setki razy wpisywano do dziennik\u00f3w szkolnych. W ten spos\u00f3b powt\u00f3rzenia, jakimi s\u0105 jej realizacje, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105 \u2013 ka\u017cde pozostaje na sw\u00f3j w\u0142asny, cho\u0107 mo\u017ce tylko \u201emikroskopijnie\u201d jednostkowy spos\u00f3b inauguracyjne, odr\u0119bne i odkrywcze. <\/p>\n\n\n\n

Nie chodzi tu tylko o odmienno\u015b\u0107 powtarzanych element\u00f3w: modyfikacji ulega te\u017c \u2013 w spos\u00f3b mniej lub bardziej zauwa\u017calny \u2013 sama forma prac. By zilustrowa\u0107 ten watek, wystarczy wspomnie\u0107 o detalach kilku \u201etapetowych\u201d pracach, zrealizowanych w przeci\u0105gu ostatnich miesi\u0119cy. W przypadku pracy TRAGEDIA naklejone na \u015bcian\u0119 wydruki by\u0142y podrapane jakim\u015b ostrym narz\u0119dziem, wydruki z napisem UTRACONA NIEWINNOSC by\u0142y pokryte czekolad\u0105, za\u015b przygotowana na obecn\u0105 wystaw\u0119 Przyci\u0105ga i odpycha <\/em>tapeta z og\u0142oszeniami matrymonialnymi wydziela zapach. Wraz z ka\u017cdym jednostkowym powt\u00f3rzeniem praktyka artystki podlega niewielkiej, lecz konsekwentnej ewolucji. <\/p>\n\n\n\n

To, \u017ce w ostatecznym rozrachunku obcujemy w\u0142a\u015bnie z konkretnymi powt\u00f3rzeniami, czy wr\u0119cz z powtarzanymi elementami rzeczywistych sytuacji, mo\u017ce zrodzi\u0107 nast\u0119puj\u0105c\u0105 obiekcj\u0119: czy Sawicka rzeczywi\u015bcie praktykuje powt\u00f3rzenie \u201eproteuszowe\u201d, plastyczne i metamorficzne, istniej\u0105ce jedynie w postaci mnogo\u015bci powt\u00f3rze\u0144 jednostkowych fragment\u00f3w \u015bwiata, czy te\u017c interesuj\u0105 j\u0105 po prostu same te fragmenty \u015bwiata? Oba twierdzenia s\u0105 r\u00f3wnie zasadne, cho\u0107 niew\u0105tpliwie nie daj\u0105 si\u0119 ze sob\u0105 pogodzi\u0107. Nie chodzi jednak o to, by je uzgadnia\u0107, lecz uzna\u0107 zar\u00f3wno ich odmienno\u015b\u0107, jak i \u201er\u00f3wno-zasadno\u015b\u0107\u201d. Ich zestawienie pozwala wyartyku\u0142owa\u0107 nieredukowalne napi\u0119cie, jakie zaznacza si\u0119 w realizacjach artystki, wskaza\u0107 na zachodz\u0105c\u0105 w nich oscylacj\u0119 mi\u0119dzy abstrakcyjno\u015bci\u0105 metamorficznego powt\u00f3rzenia i konkretno\u015bci\u0105 powtarzanych, odr\u0119bnych element\u00f3w \u015bwiata. <\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Inspiracji dla dzia\u0142a\u0144 Sawickiej poszukiwano ju\u017c w tw\u00f3rczo\u015bci takich ameryka\u0144skich artystek jak Jenny Holzer czy Barbara Kruger. Z perspektywy rozwa\u017canego tu problemu powt\u00f3rzenia mo\u017cna by pokusi\u0107 si\u0119 o wskazanie zupe\u0142nie innego \u2013 by\u0107 mo\u017ce na pierwszy rzut oka niedorzecznego \u2013 \u017ar\u00f3d\u0142a \u201einspiracji\u201d b\u0105d\u017a \u201ewp\u0142ywu\u201d (co nie wyklucza oczywi\u015bcie wspomnianych wy\u017cej \u017ar\u00f3de\u0142). Mam tu na my\u015bli sztuk\u0119 Nowosielskiego. Nie wiem, jak do owej hipotezy \u2013 a twierdzenie to jest i pozostanie radykalnie hipotetyczne \u2013 odnios\u0142aby si\u0119 sama Sawicka, kt\u00f3ra sw\u00f3j dyplom w krakowskiej ASP broni\u0142a w\u0142a\u015bnie w pracowni Nowosielskiego. Niemniej jednak w prezentowanej hipotezie jest co\u015b intryguj\u0105cego. By\u0107 mo\u017ce to w\u0142a\u015bnie sztuka tego artysty i artystyczna edukacja u niego sprzyja\u0142y ukszta\u0142towaniu si\u0119 struktury swoistego \u201ewarsztatu powt\u00f3rzeniowego\u201d Sawickiej \u2013 charakterystycznego dla niej sposobu my\u015blenia o obrazie, czy raczej o obrazowaniu. Nikogo chyba nie trzeba specjalnie przekonywa\u0107 o faktycznym wyst\u0119powaniu powt\u00f3rze\u0144 w sztuce Nowosielskiego. Gdy si\u0119 jednak wczyta\u0107 w autokomentarze artysty, okazuje si\u0119, \u017ce powt\u00f3rzenie jest jednym z zasadniczych problem\u00f3w <\/em>\u2013 zar\u00f3wno w neutralnym, jak i negatywnym tego s\u0142owa znaczeniu \u2013 jego sztuki. Powt\u00f3rzenie pe\u0142ni w niej ambiwalentn\u0105 rol\u0119: jest zar\u00f3wno konieczne, jak i niedopuszczalne z punktu widzenia przedsi\u0119wzi\u0119cia stworzenia formy malarskiej, kt\u00f3ra by\u0142aby swoistym \u201enaczyniem\u201d na sacrum. By\u0107 mo\u017ce do tej idei formy \u201ewype\u0142nionej\u201d sacrum da\u0142oby si\u0119 z kolei odnie\u015b\u0107 \u2013 jako strukturalne i reinterpretuj\u0105ce nawi\u0105zanie \u2013 wyst\u0119puj\u0105c\u0105 u Sawickiej ide\u0119 formy pustej, niejako oczekuj\u0105cej na wype\u0142nienie. <\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Pisz\u0105c o mo\u017cliwo\u015bci u\u017cycia powt\u00f3rzenia do zakwestionowania \u201eprawa\u201d \u2013 do poddania w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 okre\u015blonych zachowa\u0144 czy te\u017c zasad post\u0119powania \u2013 Gilles Deleuze wymienia kilka przyk\u0142ad\u00f3w praktyk pozwalaj\u0105cych osi\u0105ga\u0107 ten cel: s\u0105 to dowody przez absurd, \u201epewne zachowania masochistyczne o\u015bmieszaj\u0105ce przez podporz\u0105dkowanie\u201d oraz strajk w\u0142oski. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 Sawickiej wykazuje pewne analogie ze wszystkimi tymi \u2013 powi\u0105zanymi ze sob\u0105 wzajemnie \u2013 praktykami, cho\u0107 w swej specyfice nie daje si\u0119 sprowadzi\u0107 do \u017cadnej z nich. Uwzgl\u0119dniaj\u0105c zar\u00f3wno t\u0119 specyfik\u0119, jak i wspomniane analogie, mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o swoistym, artystycznym \u201estrajku Sawickiej\u201d. <\/p>\n\n\n\n

Jak wiadomo, strajk w\u0142oski polega na przesadnie skrupulatnym stosowaniu si\u0119 do wszystkich obowi\u0105zuj\u0105cych w danym zawodzie zasad, na drobiazgowym i ostentacyjnym poddaniu si\u0119 okre\u015blonym regu\u0142om dzia\u0142ania, co spowalniaj\u0105c tempo pracy i obni\u017caj\u0105c wydajno\u015b\u0107 mo\u017ce prowadzi\u0107 do ca\u0142kowitego parali\u017cu danej dziedziny \u017cycia. W dzia\u0142aniach tego rodzaju poszczeg\u00f3lne czynno\u015bci lub procedury trac\u0105 sw\u00f3j normalny sens i funkcj\u0119, staj\u0105c si\u0119 perwersyjnym narz\u0119dziem praktyki niemego protestu i oporu. Przyjmijmy teraz, \u017ce Sawicka \u201estrajkuje\u201d jako jednostka funkcjonuj\u0105ca w sferze \u201ezmediatyzowanej popkultury\u201d. Za\u0142\u00f3\u017cmy te\u017c, \u017ce istnienie tej sfery wymaga nieustannej, identyfikacyjnej reprodukcji jej mechanizm\u00f3w przez uczestnicz\u0105ce w niej jednostki. Pozwala to zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w przypadku dzia\u0142a\u0144 Sawickiej wybrane elementy kulturowego pejza\u017cu, jak r\u00f3wnie\u017c identyfikacyjna powtarzalno\u015b\u0107 jako mechanizm samej kultury, podlegaj\u0105 powtarzaniu ostentacyjnemu, perwersyjnemu w swej przesadnej koncentracji na oderwanych od siebie i wyrwanych ze swego normalnego kontekstu funkcjonalnego fragmentach. Pozbawione zwyk\u0142ej efektywno\u015bci, elementy te staj\u0105 si\u0119 afunkcjonalne i hermetyczne (hermetyczno\u015b\u0107 t\u0119 buduj\u0105 dodatkowo autokomentarze Sawickiej, b\u0119d\u0105ce konsekwentn\u0105 praktyk\u0105 nie-m\u00f3wienia niczego, co widzom lub krytykom mog\u0142oby pos\u0142u\u017cy\u0107 do zbyt \u0142atwej identyfikacji sensu prezentowanych prac). Odizolowane na jednolitych kolorystycznie t\u0142ach, mniej lub bardziej dyskretnie epatuj\u0105 sw\u0105 konkretno\u015bci\u0105 i nieprzenikliw\u0105 materialno\u015bci\u0105; t\u0119 ostatni\u0105 wyczuwa si\u0119 szczeg\u00f3lnie w tych pracach, w kt\u00f3rych uk\u0142ad powtarzanych element\u00f3w nabiera dziwnej dekoracyjno\u015bci czy te\u017c ornamentalno\u015bci. Ogl\u0105dane setki razy w swych normalnych kontekstach, litery napis\u00f3w takich jak cho\u0107by TRAGEDIA TRAGEDIA autonomizuj\u0105 si\u0119 i estetyzuj\u0105. Stwarza to wra\u017cenie pewnej niesamowito\u015bci \u2013 nie spos\u00f3b pokona\u0107 rozziewu, jaki pojawia si\u0119 mi\u0119dzy wygl\u0105dem liter a zdarzeniem, do jakiego sk\u0142adaj\u0105ce si\u0119 z nich s\u0142owo normalnie odsy\u0142a. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jadwiga Sawicka, TRAGEDIA, 2004, plakaty z napisami po polsku i rosyjsku (na pod\u0142odze instalacja D. Gutowa), wystawa “Za czerwonym horyzontem”, CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Paradoksalnie, wspomniany rozziew odgrywa w ostatecznym rozrachunku rol\u0119 pozytywn\u0105. Powtarzaj\u0105c r\u00f3\u017cne s\u0142owa i zwroty Sawicka zdaje si\u0119 na sw\u00f3j spos\u00f3b wskazywa\u0107, \u017ce ich rzeczywista powtarzalno\u015b\u0107 i b\u0119d\u0105ce jej skutkiem \u201ezu\u017cycie\u201d mog\u0105 znieczula\u0107, powodowa\u0107 wr\u0119cz znudzenie zdarzeniami, do kt\u00f3rych maj\u0105 odsy\u0142a\u0107, nie b\u0119d\u0105c faktycznie w stanie odda\u0107 ich ka\u017cdorazowej jednostkowo\u015bci. Uwypuklenie tego rozziewu w powt\u00f3rzeniach artystki pozwala te\u017c jednak \u2013 w niebezpo\u015bredni spos\u00f3b \u2013 zaznaczy\u0107 jednostkowo\u015b\u0107 opisywanych zdarze\u0144. Uderzaj\u0105cym tego przyk\u0142adem by\u0142a praca Numery<\/em>. Pod\u015bwietlane w pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu pi\u0119ciu light box\u2019ach napisy uk\u0142ada\u0142y si\u0119 w absurdalny ci\u0105g liczb b\u0119d\u0105cych cz\u0119\u015bci\u0105 kr\u00f3tkich informacji z gazet, serwis\u00f3w radiowych b\u0105d\u017a telewizyjnych. Liczby te ros\u0142y, pocz\u0105wszy od \u201e1 osoba zabita 2 ranne\u201d, przez \u201eco najmniej 41 osob zginelo w katastrofie promu u wybrzezy senegalu\u201d i \u201e100 tysiecy lekarzy i pielegniarek strajkuje\u201d, a\u017c po \u201emiliard bez pracy\u201d. Absurdalno\u015b\u0107 i niewsp\u00f3\u0142mierno\u015b\u0107 tych \u2013 podlegaj\u0105cych za ka\u017cdym razem modyfikacjom \u2013 powt\u00f3rze\u0144 w odniesieniu do zdarze\u0144 i ludzi, do kt\u00f3rych maj\u0105 odsy\u0142a\u0107, daje mo\u017cliwo\u015b\u0107 u\u015bwiadomienia sobie ka\u017cdorazowej jednostkowo\u015bci owych zdarze\u0144 i ludzi, a tak\u017ce na ni\u0105 uwra\u017cliwia. <\/p>\n\n\n\n

Wspomniana wy\u017cej kwestia identyfikacyjnej reprodukcji mechanizm\u00f3w kultury masowej jest jednak o tyle skomplikowana, o ile reprodukcja ta nie zachodzi w spos\u00f3b ca\u0142kowicie nie\u015bwiadomy. Banaln\u0105 oczywisto\u015bci\u0105 jest twierdzenie, \u017ce wiemy, i\u017c popkultura nas kszta\u0142tuje i narzuca nam formy istnienia. Wiedza ta jest bowiem ju\u017c nieod\u0142\u0105czna od popkultury, jest jej cz\u0119\u015bci\u0105. Popkultura przyw\u0142aszczy\u0142a j\u0105 sobie i w jakim\u015b (du\u017cym?) stopniu zneutralizowa\u0142a jej krytyczny potencja\u0142. Popkultura posiada realn\u0105 moc reprodukowania si\u0119, kt\u00f3rej \u2013 nawet b\u0119d\u0105c jej \u015bwiadomym \u2013 nie spos\u00f3b si\u0119 czasem oprze\u0107. <\/p>\n\n\n\n

W sztuce Sawickiej problem ten zaznacza si\u0119 w postaci do\u015bwiadczenia ambiwalentnego charakteru praktyki powt\u00f3rzeniowej. Ostentacyjne powtarzanie, doprowadzaj\u0105ce mechanizmy popkultury do ich absurdalnych konsekwencji, jest w spos\u00f3b nieunikniony powi\u0105zane z przynajmniej cz\u0119\u015bciow\u0105 reprodukcj\u0105 tych\u017ce mechanizm\u00f3w. Ta ostatnia nie wynika jedynie ze strukturalnej konieczno\u015bci u\u017cywanego przez artystk\u0119 \u2013 nawet perwersyjnie \u2013 narz\u0119dzia. Bierze si\u0119 ona chyba r\u00f3wnie\u017c z inauguruj\u0105cego ka\u017cd\u0105 realizacj\u0119 odkrycia dziwnej, wr\u0119cz chorobliwej fascynacji danym, z niejasnych powod\u00f3w poci\u0105gaj\u0105cym elementem pejza\u017cu popkulturowego oraz przymusu skupienia si\u0119 na nim i powtarzania go. Artystka naznacza swe prace ambiwalencj\u0105, podporz\u0105dkowuj\u0105c si\u0119 temu przymusowi ze swoistym masochizmem, kt\u00f3ry najbardziej rzuca si\u0119 w oczy w pracach zawieraj\u0105cych powt\u00f3rzenia s\u0142\u00f3w agresywnych, epatuj\u0105cych sensacyjno\u015bci\u0105, odsy\u0142aj\u0105cych do akt\u00f3w okrucie\u0144stwa, czy te\u017c b\u0119d\u0105cych instrumentami przemocy i wykluczenia: ZNOW ZABIJA, Z\u0141A, KRWAWA, NIEPO\u017b\u0104DANA, BYDLAKI, NAWRACANIE OSWAJANIE TRESOWANIE. Jakkolwiek istniej\u0105 prace Sawickiej, w odniesieniu do kt\u00f3rych zasadne wydaje si\u0119 m\u00f3wienie o \u015bci\u015ble \u201eo\u015bmieszaj\u0105cym\u201d efekcie masochistycznego podporz\u0105dkowania \u2013 mam tu na my\u015bli cho\u0107by tapet\u0119 z napisem WIERNE PSIE SERCE \u2013 to zasadniczo, dzi\u0119ki swej absurdalnej metodyczno\u015bci, \u201emasochistyczne\u201d realizacje artystki pozostaj\u0105 do\u015b\u0107 \u201esurowe\u201d w wyrazie. <\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

\u201eMasochistyczny\u201d aspekt praktyki Sawickiej wydaje si\u0119 dochodzi\u0107 do g\u0142osu ju\u017c w tytule obecnej wystawy \u2013 Przyci\u0105ga i odpycha<\/em>. W spos\u00f3b najbardziej zintensyfikowany do\u015bwiadczenia owej ambiwalencji dostarcza wspominany ju\u017c \u201edark room\u201d. Widz wchodzi do konstrukcji obiecuj\u0105cej doznanie czego\u015b fascynuj\u0105cego, by zaraz potem w jej wn\u0119trzu zosta\u0107 zaatakowanym przez absurdaln\u0105 maszyneri\u0119, kt\u00f3rej jedyn\u0105 racj\u0105 wydaje si\u0119 by\u0107 bezcelowe przemieszczanie powt\u00f3rze\u0144 agresywnej formu\u0142y NIENAWIDZE CIE. Instalacja ta sk\u0142ania do masochistycznego pozostawiania we wn\u0119trzu konstrukcji, poci\u0105gaj\u0105c z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105 i pomys\u0142owo\u015bci\u0105 wykorzystanej technologii, a zarazem odpychaj\u0105c gwa\u0142townym przekazem, zdaj\u0105cym si\u0119 nie mie\u0107 autora i skierowanym bezpo\u015brednio do ka\u017cdego z widz\u00f3w w jego jednostkowo\u015bci. To istna alegoria mechanizm\u00f3w kultury masowej wed\u0142ug Sawickiej.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Jadwiga Sawicka, UBRANIA, 2004\/2005, fotografia cyfrowa <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n<\/div><\/div>\n<\/div><\/div>\n\n\n\n

Swoistym \u201edowodem przez absurd\u201d s\u0105 prezentowane na wystawie fotografie ubra\u0144, kt\u00f3re dzi\u0119ki obr\u00f3bce komputerowej zosta\u0142y zw\u0119\u017cone w nieprawdopodobnym wr\u0119cz stopniu, nadaj\u0105c si\u0119 chyba jedynie dla niezwykle wysmuk\u0142ych postaci z japo\u0144skich kresk\u00f3wek, o proporcjach wielko\u015bci g\u0142owy wzgl\u0119dem cia\u0142a 1:12; sk\u0105din\u0105d wiadomo mi, \u017ce gdy niekt\u00f3rzy projektanci mody rysuj\u0105 swe projekty, to ubieraj\u0105 w nie takie w\u0142a\u015bnie wynios\u0142e, smuk\u0142e istoty. Odpowiadaj\u0105ce wzrostowi cz\u0142owieka zdj\u0119cia prezentuj\u0105 konkretne, posiadaj\u0105ce pewne \u015blady znoszenia i by\u0107 mo\u017ce naznaczone indywidualnymi historiami ubiory, kt\u00f3re na podstawowym poziomie znaczeniowym mog\u0105 zosta\u0107 odczytane jako wariacje na temat formatywnej roli szczup\u0142o\u015bci w wyobra\u017ani i kulturze masowej. Przesadno\u015b\u0107 zw\u0119\u017cenia i jego zastosowanie do ubior\u00f3w nie daj\u0105cych si\u0119 zakwalifikowa\u0107 jako modne odbiera jednak zniekszta\u0142ceniu jego funkcjonalny sens i pozostawia widza z uczuciem niepokoj\u0105cej niesamowito\u015bci w obliczu prezentacji jednostkowej rzeczy, kt\u00f3ra \u2013 ze wzgl\u0119du na fakt, \u017ce nie bardzo wiadomo, co z ni\u0105 zrobi\u0107 \u2013 staje si\u0119 wr\u0119cz lekko odstr\u0119czaj\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

*<\/p>\n\n\n\n

Niew\u0105tpliwie artystyczny \u201estrajk Sawickiej\u201d nie prowadzi do \u017cadnego rozleglejszego \u201eparali\u017cu\u201d funkcjonowania mechanizm\u00f3w popkultury. Nasuwa si\u0119 tu wszak\u017ce nast\u0119puj\u0105ce spostrze\u017cenie. Zwykle fakt istnienia w ramach galerii neutralizuje sztuk\u0119, izoluj\u0105c j\u0105 i sprowadzaj\u0105c do wymiaru \u201eestetycznego\u201d. Mo\u017cna by si\u0119 zastanawia\u0107, na ile w przypadku sztuki tej artystki istnienie prac w galerii nie tylko nie wywiera efektu neutralizuj\u0105cego, lecz zostaje wykorzystane do spot\u0119gowania tak istotnego dla nich wra\u017cenia pe\u0142nej napi\u0119cia afunkcjonalno\u015bci i hermetyczno\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

Praktyka Sawickiej opiera si\u0119 na powtarzaniu element\u00f3w \u201ej\u0119zyka\u201d wsp\u00f3\u0142czesnej kultury masowej \u2013 \u201ewsp\u00f3lnym idiomie\u201d wielu artyst\u00f3w i artystek wsp\u00f3\u0142czesnych. Ka\u017cdy cz\u0142onek tej zr\u00f3\u017cnicowanej wewn\u0119trznie wsp\u00f3lnoty w odmienny spos\u00f3b po\u015bwiadcza, \u017ce dokonuj\u0105c reprodukcji element\u00f3w tej kultury, mo\u017cna zarazem, za spraw\u0105 \u201eplastyczno\u015bci\u201d samego powt\u00f3rzenia, modyfikowa\u0107 to\u017csamo\u015b\u0107 powtarzanych element\u00f3w, a w ten spos\u00f3b zaznacza\u0107 jednostkowy op\u00f3r swego istnienia.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Tomasz Za\u0142uski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[79],"class_list":["post-6805","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jadwiga_sawicka"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6805","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6805"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6805\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6836,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6805\/revisions\/6836"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6805"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6805"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6805"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}