{"id":6402,"date":"2005-01-06T16:43:00","date_gmt":"2005-01-06T16:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6402"},"modified":"2022-10-16T10:27:33","modified_gmt":"2022-10-16T10:27:33","slug":"przypadek-naliwajki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/przypadek-naliwajki\/","title":{"rendered":"Przypadek Naliwajki"},"content":{"rendered":"\n

Cz\u0142owiek taki jak ja, \u201eregularny\u201d historyk sztuki, wielbiciel starych mistrz\u00f3w, kt\u00f3ry lubi, aby wci\u0105\u017c malowa\u0142o si\u0119 jak ongi\u015b \u2013  na powa\u017cnie, po bo\u017cemu, p\u0119dzelkiem \u2013 musi mie\u0107 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Piotra Naliwajki du\u017cy k\u0142opot.<\/p>\n\n\n\n

Z jednej strony autentyczna sympatia dla kogo\u015b kto wci\u0105\u017c daje naprawd\u0119 interesuj\u0105ce lekcje historii malarstwa, wie te\u017c dobrze, kt\u00f3r\u0105 r\u0119k\u0105 p\u0119dzel trzyma\u0107. Z drugiej \u2013 r\u00f3wnie  autentyczny odruch irytacji wobec malarza, kt\u00f3ry usi\u0142uje skandalizowa\u0107 w spos\u00f3b jednocze\u015bnie metodyczny i banalny. Po prawdzie, naiwny. <\/p>\n\n\n\n

Skandal, prowokacja: oszukujmy mieszczucha, filistra, mydlarza, a ju\u017c najlepiej \u2013 bur\u017cuja. Rzadko zdajemy sobie spraw\u0119 jaki to stary, wylinia\u0142y pomys\u0142. Kolejne pokolenia artyst\u00f3w warcz\u0105 i cyklicznie je\u017c\u0105 na nas sier\u015b\u0107, cho\u0107  ona coraz bardziej wytarta, a siekacze mocno rozchwiane. <\/p>\n\n\n\n

Ju\u017c nawet wstyd przypomina\u0107: pierwsze prowokacje artystyczne datuj\u0105 si\u0119 na koniec XVIII w., kiedy to dw\u00f3ch m\u0142odych malarzy (secesjonist\u00f3w ze szko\u0142y Jacques-Louisa Davida), aby zaszokowa\u0107 zacnych obywateli Pary\u017ca przebra\u0142o si\u0119 w stroje (styl by\u0142 jak najbardziej klasyczny) bohater\u00f3w homeryckich \u2013 i ruszy\u0142o w miasto. Dzi\u015b styl inny, szko\u0142a r\u00f3wnie\u017c, lecz idea ta sama. Nudy na pudy, tote\u017c pokolenie za pokoleniem trzeba wzmacnia\u0107 stopie\u0144 prowokacji. Nikogo przecie\u017c na ulicach, placach i w galeriach wielkiego miasta (\u00e0 propos \u2013 konurbacja g\u00f3rno\u015bl\u0105ska, z Chorzowem w\u0142\u0105cznie, nie jest wcale ma\u0142a) nie zdziwi jaki\u015b cudak. Ale te\u017c trudno pobi\u0107 rekord wiede\u0144skiego akcjonisty Schwartzkoglera, kt\u00f3ry po to by prowoka\u0107 obci\u0105\u0142 sobie m\u0119sko\u015b\u0107. Wszystko ju\u017c by\u0142o. Artystyczne prowokacje to czysty, stetrycza\u0142y akademizm. Naturalnie, Naliwajko nie czyni z siebie ulicznego przedstawiania, nie kaleczy si\u0119, nie zabija zwierz\u0105tek. Po prostu maluje \u2013 i to biegle. Jednak\u017ce jest co\u015b na rzeczy. W wielkich miastach naszego kraju (a powtarzam, to mieszczuch jest celem prowokatora) te\u017c ju\u017c \u2013 zw\u0142aszcza po tym jak \u201epreparatorka\u201d Kozyra zosta\u0142a szacownym klasykiem \u2013 ma\u0142o co kogo zgorszy. Z jednym wyj\u0105tkiem \u2013 tak zwanej obrazy uczu\u0107 religijnych. Casus Nieznalskiej jest wystarczaj\u0105co wymowny. Je\u015bli chcesz \u201eprowokacyjnie\u201d upubliczni\u0107 swe nazwisko: bierz na cel religi\u0119 i Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, i dodaj temu jaki\u015b kontekst erotyczno-skatologiczny. Efekt jest zapewniony \u2013 katoliccy integry\u015bci (r\u00f3wnie\u017c autentyczni  dewoci i ko\u0142tuni) podnios\u0105 larum, i\u017c szarga si\u0119 \u015bwi\u0119to\u015bciami, Radio Maryja uderzy w dzwon tak g\u0142o\u015bny, \u017ce s\u0105dy Rzeczypospolitej unios\u0105 na ci\u0119 r\u0119k\u0119 prawa. A liberalna prasa stanie \u2013 i s\u0142usznie \u2013 w obronie wolno\u015bci artystycznej. No i ju\u017c \u2013 nazwisko gotowe.<\/p>\n\n\n\n

Nie mam poj\u0119cia, czy Piotr Naliwajko \u015bwiadomie stosuje t\u0119 taktyk\u0119 artystyczn\u0105. Ale w praktyce tak to wygl\u0105da, bo przecie\u017c ka\u017cdy kto cho\u0107by powierzchownie zapozna\u0142 si\u0119 z jego tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, jasno widzi, jak wci\u0105ga go \u017cywio\u0142 niedrogiej \u201eantyreligii\u201d. Na tych obrazach jest troch\u0119 tak jak w \u201eKuszeniu Chrystusa\u201d Scorsese i w dziesi\u0105tkach innych produkcji: zaraz Chrystus b\u0119dzie mia\u0142 dziecko z Mari\u0105 Magdalen\u0105. Kultura wsp\u00f3\u0142czesna wyspecjalizowa\u0142a si\u0119 w produkcji karykaturalnych, erotycznych pseudoapokryf\u00f3w najpi\u0119kniejszej opowie\u015bci w dziejach kultury europejskiej. Zawsze wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce to \u017cywio\u0142 artystycznych nieudacznik\u00f3w. Problem w tym, \u017ce nie potrafi\u0119 zapisa\u0107 Naliwajki do tej kategorii, bo przecie\u017c umie malowa\u0107. Co wi\u0119cej, w du\u017cej mierze ca\u0142kowicie podzielam najog\u00f3lniejsze za\u0142o\u017cenia jego tw\u00f3rczo\u015bci. Nie te dane w manife\u015bcie \u201etrzech nad\u0119tych\u201d (wszystkie manifesty artystyczne s\u0105 bowiem niezmiernie nudne i nie da si\u0119 ich czyta\u0107, z wyj\u0105tkiem egzaminacyjnego przymusu na historii sztuki), ale w samych dzie\u0142ach, kt\u00f3re og\u0142aszaj\u0105 \u2013 \u201enie masz nad malarstwo figuratywane\u201d. W tej sprawie by\u0142o kilku prorok\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Najbardziej mo\u017ce z nich zapomniany to Claude L\u00e9vi-Strauss, jeden z najg\u0142o\u015bniejszych humanist\u00f3w XX w., kt\u00f3ry w dobie najbujniejszego rozwoju malarstwa abstrakcyjnego mocno pow\u0105tpiewa\u0142 w jego sens. Wci\u0105\u017c bowiem (by\u0142 wytrawnym koneserem malarstwa, dr\u0119czy\u0142o go pytanie: czy rozmaite pi\u0119kne formy natury, jaki\u015b ukwia\u0142, koral czy l\u015bni\u0105ca przepychem nasyconych barw ryba g\u0142\u0119binowa, nie mog\u0105 dostarczy\u0107 obserwatorowi bogatszych i bardziej dojmuj\u0105cych wzrusze\u0144 ni\u017c twory sztuki bezprzedmiotowej i beztematycznej? Przecie\u017c sztuka to nie tylko pawi ogon barw (czy ka\u017cdorazowo ich zestr\u00f3j \u2013 efekt rozmaitych konwencji \u2013 jest bardziej warto\u015bciowy estetycznie ni\u017c kolorystyczne harmonie ubarwienia kolibra czy kameleona?), ale wyrastaj\u0105ca nad natur\u0119 historia ludzkiej duszy… <\/p>\n\n\n\n

Na takie dictum nie ma sensownej odpowiedzi, jak tylko ta, \u017ce malarstwo abstrakcyjne jest arbitralnym zerwaniem dialogu z widzem, kultur\u0105, cz\u0142owiekiem. Rezygnuj\u0105c z danego nam pola widzenia i zwi\u0105zanych z nim skojarze\u0144, jest ze swej istoty antyhumanistyczne. Czy mo\u017ce inaczej: jako autentyczne przedmiot prze\u017cycia mo\u017cliwe jest rzadko, na zasadzie wyj\u0105tku przecz\u0105cego regule. <\/p>\n\n\n\n

Niekt\u00f3rych gorszy fakt, \u017ce Naliwajko wci\u0105\u017c cytuje, \u017ce bardzo cz\u0119sto buduje swoje, cytuj\u0105c obrazy kt\u00f3rego\u015b z wielkich mistrz\u00f3w przesz\u0142o\u015bci, do czego ch\u0119tnie si\u0119 przyznaje, ba, chlubi si\u0119 tym. Jest tu Rubens, Rembrandt (tak\u017ce kilka mniej potocznie znanych nazwisk klasyk\u00f3w niderlandzkich), Delacroix, El Greco i og\u00f3lny klimat \u2013 powiedzmy \u2013 caravaggiowski. To malarstwo zapatrzone w barokowe, \u201edobitne\u201d nastroje, nie lubi\u0105ce \u017cadnych uog\u00f3lnie\u0144, patrz\u0105ce w twarz. Caravaggio, by\u0142 malarzem, jak na sw\u00f3j czas, bardzo mocnym w scenach religijnych, kt\u00f3re pod jego r\u0119k\u0105 sta\u0142y si\u0119 scenami \u017cycia ludzi prostych. Naliwajko jest na tyle hiperrealist\u0105 na ile hiperrealistyczne jest odwo\u0142anie si\u0119 do pewnych form baroku. Pretensja o cytowanie jest nieco absurdalna, r\u00f3wnie dobrze mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 taki zarzut pod adresem Balthusa, malarza mo\u017ce najlepiej manifestuj\u0105cego ducha \u201ereakcji antyabstrakcyjnej\u201d, kt\u00f3ry niemal w ka\u017cdym dziele parafrazowa\u0142 dawnych mistrz\u00f3w. Niekoniecznie, jak si\u0119 powiada, renesansowych \u2013 u niego te\u017c jest Caravaggio.  A sam Balthus jest te\u017c u Naliwajki. Podejrzewam, \u017ce pe\u0142zaj\u0105ca figura z obrazu  \u201eKubizm jest weso\u0142y\u201d przyby\u0142a tu prosto z tw\u00f3rczo\u015bci Balthazara Klossowskiego de Rola, artysty, kt\u00f3ry za kubizmem nie przepada\u0142. Za\u015b sam kubizm zasugerowany jest \u201edysonansowym\u201d wtr\u0119tem z \u201eGuerniki\u201d. Ja niby rozumiem, \u017ce \u015bwiadomy zamys\u0142 malarza, \u017ce miejsce w obrazie \u201esilnie nacechowane znaczeniowo\u201d, bo jako\u015b odnosi nas do jego tytu\u0142u, ale \u00f3w picassowski, rozszala\u0142y ko\u0144, rozszarpuje ca\u0142\u0105 kompozycj\u0119, gdzie nic ju\u017c nie da si\u0119 posk\u0142ada\u0107 w sp\u00f3jn\u0105 wizj\u0119. I to jest chyba jeden z g\u0142\u00f3wnych \u201emanewr\u00f3w Naliwajki\u201d, kt\u00f3ry najzwyczajniej  nie chce \u201etrzyma\u0107\u201d swych obraz\u00f3w w jednej poetyce \u2013 musi j\u0105 jako\u015b prze\u0142ama\u0107, zak\u0142\u00f3ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Naliwajko, Dalile – obraz dla pa\u0144 i pan\u00f3w, 2004, 150 x 200 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Piotr Nalewajko powiada (nie raz, nie dwa), \u017ce ulubionym malarzem jego dzieci\u0144stwa jest Jan Matejko. I w tej perspektywie \u2013 jako autor wielu tekst\u00f3w o Matejce \u2013 chcia\u0142em zobaczy\u0107 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 chorzowskiego artysty. Niestety, nie umiem, bo \u2013 jak na moje oko \u2013 inspiracje matejkowskie s\u0105 tu tak nieprzejrzyste i zakonspirowane, \u017ce gra Naliwajki z Matejk\u0105 nie daje szans \u2013 przynajmniej bez pog\u0142\u0119bionych studi\u00f3w na ten temat \u2013  na jakie\u015b sensowne rozstrzygni\u0119cia interpretacyjne. Zabawne, ale Naliwajko przypomnia w tym wzgl\u0119dzie samego mistrza z Floria\u0144skiej. Ot\u00f3\u017c \u017ar\u00f3d\u0142a powiadaj\u0105, \u017ce  maluj\u0105c os\u0142awion\u0105 \u201eDziewic\u0119 Orlea\u0144sk\u0105\u201d, Matejko trawi\u0142 dziesi\u0105tki godzin w Bibliotece Czartoryskich, kopiuj\u0105c starofrancuskie iluminacje, aby wczu\u0107 si\u0119 w malarskiego ducha epoki i nabra\u0107 wprawy w  stylistycznym \u201earchaizowaniu\u201d wygl\u0105d\u00f3w, tak, by obraz zdawa\u0142 si\u0119 namalowany w czasach Joanny D\u2019Arc. Wynik r\u00f3wna si\u0119 zero. <\/p>\n\n\n\n

W \u201eDziewicy\u201d nie spos\u00f3b dopatrzy\u0107 si\u0119 jakiegokolwiek \u015bladu owych \u201etrening\u00f3w\u201d. Po prostu, odk\u0105d Matejko nauczy\u0142 si\u0119 przedstawia\u0107 kszta\u0142ty na mod\u0142\u0119 \u2013 powiedzmy \u2013 \u201ebarokizuj\u0105cego akademizmu\u201d, klamka zapad\u0142a. Umia\u0142 malowa\u0107 w jeden jedyny spos\u00f3b, a do gry z inn\u0105 stylistyk\u0105 malarsk\u0105 okaza\u0142 si\u0119 organicznie  niezdolny. Mo\u017ce u Naliwajki, malarza o bardzo wyrazistej manierze, jest podobnie?<\/p>\n\n\n\n

Nie mam za to \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce nader blisko obcuje on z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 jednego z dw\u00f3ch najs\u0142ynniejszych uczni\u00f3w Matejki \u2013 z tw\u00f3rczo\u015bci\u0105 Jacka Malczewskiego. Niekt\u00f3re obrazy Naliwajki (cho\u0107by \u201eSmutas\u201d) wygl\u0105daj\u0105 zgo\u0142a na persyflarze osobliwej, a zbijaj\u0105cej z tropu sztuki Malczewskiego. Nie powiem, \u017ce to najczystsze \u017ar\u00f3d\u0142o malarstwa Naliwajki, albowiem wszyscy wiemy, \u017ce Malczewski by\u0142 malarzem \u017ar\u00f3de\u0142 zatrutych…<\/p>\n\n\n\n

M\u00f3j pierwszy profesor uniwersytecki, \u015bp. Andrzej Jakimowicz (doskona\u0142y znawca przedmiotu), zwyk\u0142 mawia\u0107, \u017ce zupe\u0142nie nie mo\u017ce da\u0107 sobie rady z Malczewskim. Z jednej strony podziwia\u0142 jego czysto malarskie uzdolnienia, z drugiej \u2013 z niech\u0119ci\u0105 cofa\u0142 si\u0119 przed rozmaitymi naruszeniami decorum<\/em>, czego stale si\u0119 dopuszcza\u0142 \u00f3w wielki artysta. Decorum<\/em> ma si\u0119 rozumie\u0107 patriotycznego, bo przecie\u017c Malczewski by\u0142 piewc\u0105 narodowej martyrologii na najwy\u017cszym diapazonie uczuciowym. Jednak\u017ce wci\u0105\u017c co\u015b tu p\u0119ka, co\u015b nas g\u0142\u0119boko ambarasuje. Zbyt cz\u0119sto bowiem przez jego figury przeziera erotyzm tak zmys\u0142owy i osobisty, \u017ce cz\u0142owiek naprawd\u0119 niepruderyjny zaczyna czu\u0107 si\u0119 mocno zak\u0142opotany. Te  rubensowskie kszta\u0142ty (cho\u0107by \u201eWenus Legion\u00f3w\u201d), gor\u0105ce poca\u0142unki na nogach Ellenai \u2013 to wszystko nie chce si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 do taktu powsta\u0144czych czy wygna\u0144czych pie\u015bni. A martyrologiczna fraza o naszych co poszli w b\u00f3j bez broni \u2013 fraza \u015bwi\u0119ta, \u015bwie\u017co opromieniona desperackim bohaterstwem polskiej m\u0142odzie\u017cy, zdaje si\u0119 by\u0107 czytana niemal wed\u0142ug lekcji doktora Freuda.<\/p>\n\n\n\n

I tu wracamy do pocz\u0105tku, bo k\u0142opot z Naliwajk\u0105 jest poniek\u0105d podobny \u2013 oczywi\u015bcie zachowuj\u0105c wszelkie proporcje \u2013 do k\u0142opotu z Malczewskim. Autentyczne, g\u0142\u0119boko prze\u017cyte sacrum <\/em>wchodzi w naszej kulturze w nieuchronn\u0105 kolizj\u0119 z erotyzmem. To s\u0105 porz\u0105dki odr\u0119bne i lepiej ich nie miesza\u0107, zw\u0142aszcza \u017ce ostatnio dzieje si\u0119 to zbyt \u0142atwo.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jaros\u0142aw Krawczyk<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[77],"class_list":["post-6402","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-piotr_naliwajko"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6402","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6402"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6402\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6405,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6402\/revisions\/6405"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6402"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6402"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6402"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}