{"id":6400,"date":"2005-01-02T16:29:00","date_gmt":"2005-01-02T16:29:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6400"},"modified":"2022-10-16T10:36:23","modified_gmt":"2022-10-16T10:36:23","slug":"wywiad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wywiad\/","title":{"rendered":"Z Piotrem Naliwajko"},"content":{"rendered":"\n

Krzysztof Cicho\u0144<\/em><\/strong>: Sk\u0105d ten tytu\u0142 wystawy: “Tylko wielkie obrazy”? Nale\u017cy go rozumie\u0107 na spos\u00f3b krawiecki liczony w centymetrach? \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

Piotr Naliwajko: <\/strong>Te\u017c, ale nie tylko. Je\u015bli zabierasz si\u0119 za malowanie, powiniene\u015b zrobi\u0107 to tak, by obraz by\u0142 wielki. Nie zawsze to si\u0119 udaje, ale musisz spr\u00f3bowa\u0107. To skutek okaleczenia malarstwa polskiego przez Matejk\u0119, to on narzuci\u0142 wielkie obrazy. Wielkie i bol\u0105ce. Je\u015bli obraz nie boli \u2013 to jest on ma\u0142o ciekawy.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Nie mo\u017cesz przesta\u0107 droczy\u0107 si\u0119 z mi\u0142o\u015bnikami Twojego warsztatu? A gdyby\u015b tak malowa\u0142 wy\u0142\u0105cznie pi\u0119kne, czyste obrazy bez rebus\u00f3w, aluzji, odwo\u0142a\u0144 do tego, co ludzi zawsze sprowokuje? K\u0142opot polega na tym, \u017ce upar\u0142e\u015b si\u0119 robi\u0107 to w taki spos\u00f3b, za pomoc\u0105 tradycyjnego malarstwa. Z ust Zbigniewa Libery, autorytetu w dziedzinie sztuki prowokacji, kt\u00f3ry w odr\u00f3\u017cnieniu od Ciebie ma doskona\u0142\u0105 pras\u0119, us\u0142ysza\u0142em kiedy\u015b, \u017ce nie ma nic przeciwko malowaniu obraz\u00f3w, ale jest to medium absolutnie nieodpowiednie dla sztuki opartej na grze i prowokacji. I nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 zajmuj\u0105cych si\u0119 pisaniem i komentowaniem sztuki podziela ten pogl\u0105d. Nie mo\u017cesz z czego\u015b zrezygnowa\u0107: z przewrotno\u015bci i prowokacji albo farb olejnych i realizmu?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Najszybciej z tego ostatniego, cho\u0107 na razie nie planuj\u0119. Kiedy uprawia si\u0119 sztuk\u0119, kt\u00f3rej robienie trwa do\u015b\u0107 d\u0142ugo i pr\u00f3bujesz kogo\u015b sprowokowa\u0107 do reakcji, to nie mo\u017ce by\u0107 takie b\u0142ahe, musisz si\u0119ga\u0107 po tematy bardzo powa\u017cne. Nie wiem, czy mnie si\u0119 to udaje, ale wiem, \u017ce musz\u0119 odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do czego\u015b, co nie zd\u0105\u017cy si\u0119 zmieni\u0107 w trakcie powstawania obrazu.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Ile obraz\u00f3w dzieli Ci\u0119 od Tercetu Nad\u0119tego?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Wi\u0119kszo\u015b\u0107, trzy czwarte obraz\u00f3w jakie namalowa\u0142em, nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z Tercetem. Przez d\u0142ugi czas stara\u0142em si\u0119 od tego \u201etercetowania\u201d odci\u0105\u0107, bo uwa\u017cano, \u017ce nasze obrazy s\u0105 bardzo podobne. Zacz\u0119\u0142o si\u0119 to robi\u0107 niebezpieczne. Ludzie zacz\u0119li traktowa\u0107 nas jako wypowied\u017a wsp\u00f3ln\u0105. Oczywi\u015bcie obrazy mia\u0142y czasem jakie\u015b ikonograficzne, czy formalne podobie\u0144stwo. Wymy\u015bli\u0142em np. czerwone k\u00f3\u0142ko nad g\u0142ow\u0105 Jezusa w Przybyciu Chrystusa do Chorzowa<\/em>. K\u00f3\u0142ko wzi\u0119\u0142o si\u0119 st\u0105d, \u017ce najpierw mia\u0142em namalowa\u0107 pogi\u0119t\u0105, z\u0142ot\u0105 aureol\u0119. Wiedzia\u0142em, \u017ce z\u0142ocenie najlepiej podmalowa\u0107 zieleni\u0105 albo czerwieni\u0105. Zrobi\u0142em takie nier\u00f3wne, pogi\u0119te k\u00f3\u0142ko czerwieni\u0105 i potem przez dwa miesi\u0105ce chodzi\u0142em wko\u0142o tego obrazu, bo mi si\u0119 strasznie podoba\u0142a ta niedorobiona, czerwona aureola. W ko\u0144cu wykre\u015bli\u0142em cyrklem ko\u0142o, za\u0142o\u017cy\u0142em je farb\u0105. P\u00f3\u017aniej by\u0142o to wielokrotnie, nie tylko przeze mnie, ale i przez koleg\u00f3w wykorzystane w innych obrazach. To by\u0142 taki tercetowy znak, \u017ce aureole nie s\u0105 z\u0142ote, tylko w bardzo gor\u0105cych kolorach.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Patrz\u0119 na Idola, na kt\u00f3rym wszystkie postacie maj\u0105 czerwone aureole.<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: P\u00f3\u017aniej traktowa\u0142em to jako sw\u00f3j znak rozpoznawczy. Chcia\u0142em ucz\u0142owieczy\u0107 Chrystusa, bardziej widzia\u0142em go jako cz\u0142owieka, ni\u017c jako Boga \u2013 z czerwon\u0105 aureol\u0105 by\u0142 dla mnie bardziej cierpieniem i bardziej mi\u0142o\u015bci\u0105, czyli krwi\u0105 po prostu. Dlatego takie aureole zacz\u0119\u0142y si\u0119 pojawia\u0107. Podobnie jak krowy, kt\u00f3re nie wiadomo kto z nas, kiedy\u015b zacz\u0105\u0142 malowa\u0107. I przez to podobie\u0144stwo motyw\u00f3w zacz\u0119to nasze obrazy wrzuca\u0107 do jednego worka. To si\u0119 sta\u0142o niebezpieczne, bo ka\u017cdy z nas mia\u0142 inne powody do malowania. Pisz\u0105cy o sztuce przestali zastanawia\u0107 si\u0119 cho\u0107by nad tym, kto z nas maluje ciekawsze obrazy, a zacz\u0119li traktowa\u0107 to, co robili\u015bmy jako wypowied\u017a wsp\u00f3ln\u0105. Wydawa\u0142o to mi si\u0119 zupe\u0142nie chore i dlatego, kiedy tylko da\u0142o si\u0119 umkn\u0105\u0107 z tego tercetu, to tak zrobi\u0142em. Wracaj\u0105c do pytania: ile obraz\u00f3w mnie dzieli? Wi\u0119kszo\u015b\u0107 wa\u017cnych obraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

K.C<\/em><\/strong>:<\/em>\u00a0 Ile obraz\u00f3w w og\u00f3le namalowa\u0142e\u015b?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Trudno mi powiedzie\u0107, bo je\u017celi b\u0119dziemy liczyli jako obrazy malowane przeze mnie seryjnie pejza\u017ce, to si\u0119 nie doliczymy…<\/p>\n\n\n\n

K.C. <\/em><\/strong>:To bez pejza\u017cy…<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Przepraszam Ci\u0119, ale ja nie b\u0119d\u0119 tych pejza\u017cy przekre\u015bla\u0142, w ko\u0144cu s\u0105 malarze, kt\u00f3rzy maluj\u0105 tylko pejza\u017ce i s\u0105 wielcy…<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Tak, ale kiedy\u015b powiedzia\u0142e\u015b, \u017ce jak tylko mog\u0142e\u015b, to zacz\u0105\u0142e\u015b malowa\u0107 \u201eprawdziwe obrazy\u201d, czyli takie, na kt\u00f3rych s\u0105 ludzie …<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Zawsze malowa\u0142em ludzi, tylko nie zawsze wiedzia\u0142em, \u017ce kto\u015b b\u0119dzie chcia\u0142 z tym mieszka\u0107. Natomiast pejza\u017c pojawia si\u0119 w moich obrazach i to cz\u0119sto, przynajmniej w formie sztafa\u017cu, w formie jakiego\u015b otwarcia na normalno\u015b\u0107. To, co si\u0119 dzieje na moich obrazach przed oknem jest chore, a to, co jest za oknem, jest bardziej normalne. Tak, wi\u0119c ja od pejza\u017cu nie uciekam. Wracaj\u0105c do pytania, o ilo\u015b\u0107 obraz\u00f3w, je\u015bli liczymy bez pejza\u017cy, to na pewno b\u0119dzie grubo ponad tysi\u0105c. Policzy\u0142em kiedy\u015b wszystkie obrazy malowane od pocz\u0105tku studi\u00f3w do ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych i wysz\u0142o mi siedemset. Zak\u0142adaj\u0105c jak\u0105\u015b \u015bredni\u0105 roczn\u0105, wychodzi grubo ponad tysi\u0105c. Nie powiem Ci dok\u0142adnie ile, bo po prostu nie lubi\u0119 liczy\u0107 swoich obraz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

K.C<\/em><\/strong>.: Pewnie da\u0142oby si\u0119 zupe\u0142nie dobrze \u017cy\u0107, maluj\u0105c po\u0142ow\u0119 tego. Skoro to nie jest tylko konieczno\u015b\u0107 pracy, to co Tob\u0105 powoduje, \u017ce dzie\u0144 w dzie\u0144, a dzi\u015b akurat jest niedziela, przychodzisz do pracowni. Jaki\u015b odruch? A mo\u017ce ci\u0105gle jeszcze nie namalowa\u0142e\u015b tego, co chcia\u0142e\u015b?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: To ostatnie jest chyba najbli\u017csze prawdy. \u017beby cokolwiek robi\u0107, istnie\u0107, opr\u00f3cz tych obraz\u00f3w, kt\u00f3re si\u0119 maluje, \u017ceby je sprzeda\u0107, trzeba malowa\u0107 troch\u0119 obraz\u00f3w, kt\u00f3re si\u0119 pokazuje. Powiedzia\u0142e\u015b \u201eda\u0142oby si\u0119 dobrze \u017cy\u0107\u201d, jasne, ale trzeba sobie zda\u0107 spraw\u0119, \u017ce je\u017celi malarz od razu nie trafi do wy\u015bmienitej galerii albo nie ma zaplecza finansowego, a ja nigdy nie mia\u0142em, musi to wszystko robi\u0107 za w\u0142asne pieni\u0105dze. Musia\u0142em najpierw zarobi\u0107, \u017ceby si\u0119 gdzie\u015b pokaza\u0107. Z zasady stara\u0142em si\u0119 nie by\u0107 finansowo zale\u017cny od nikogo, stara\u0142em si\u0119 nie prosi\u0107 o pieni\u0105dze na katalog, czy transport. Oczywi\u015bcie mo\u017cna by by\u0142o namalowa\u0107 troch\u0119 mniej obraz\u00f3w, ale \u2013 jestem o tym przekonany \u2013 do pewnego momentu jako\u015b\u0107 jest funkcj\u0105 ich ilo\u015bci. Teraz maluj\u0119 mniej, a na pewno z wi\u0119kszymi przerwami. Wbrew temu co m\u00f3wisz o codziennym siedzeniu w pracowni, niezupe\u0142nie tak to wygl\u0105da. Mo\u017cna siedzie\u0107 i nic nie zrobi\u0107. Wiem o tym, poniewa\u017c zajmuj\u0119 si\u0119 te\u017c stron\u0105 technologiczn\u0105, sam wszystko gruntuj\u0119 i wszystko przygotowuj\u0119. Lubi\u0119 to robi\u0107 sam, wtedy czuj\u0119 si\u0119 pewniej, czuj\u0119, \u017ce tyle si\u0119 narobi\u0142em przy szlifowaniu gruntu, \u017ce po prostu nie mog\u0119 go zepsu\u0107. I wtedy si\u0119 staram.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em>: <\/strong>Jak to jest z czterema kolorami? Zawsze u\u017cywa\u0142e\u015b czterech kolor\u00f3w?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Odk\u0105d przeczyta\u0142em u\u00a0 Marii Rzepi\u0144skiej w Historii koloru<\/em>, \u017ce Tycjan u\u017cywa\u0142 czterech w swoim najlepszym okresie i Tintoretto te\u017c si\u0119 specjalnie nie wyg\u0142upia\u0142 z ilo\u015bci\u0105 koloru. A w\u0142a\u015bnie ci dwaj malarze zawsze mi si\u0119 podobali. Tycjan powiedzia\u0142, \u017ce potrafi namalowa\u0107 akt trzema kolorami. Stwierdzi\u0142em, \u017ce skoro on potrafi\u0142 trzema, to ja mog\u0119 namalowa\u0107 wszystko czterema kolorami. Zazwyczaj u\u017cywam czterech kolor\u00f3w, czasami, bardzo rzadko, jakiego\u015b dodatkowego koloru, bo wiem, \u017ce stosuj\u0105c ugier, nie uzyskam jadowitej \u017c\u00f3\u0142ci, a ona jest mi potrzebna w obrazie w charakterze symbolicznym. Albo \u2013 co si\u0119 zdarzy\u0142o trzy, mo\u017ce cztery razy, m.in. w Przybyciu Chrystusa do Chorzowa<\/em> \u2013 u\u017cywam takiej przedziwnej zieleni, z kt\u00f3r\u0105 robi\u0119 r\u00f3\u017cne cuda. Nie powiem jakie, bo potem zaczn\u0105 tak malowa\u0107. Takiej zieleni, kt\u00f3ra powoduje, \u017ce co\u015b przedziwnego dzieje si\u0119 ze \u015bwiat\u0142em, \u017ce ono trupieszeje. W niekt\u00f3rych obrazach tak post\u0119puj\u0119, ale w obr\u0119bie tego obrazu te\u017c nigdy nie ma wi\u0119cej kolor\u00f3w ni\u017c cztery. Wyj\u0105tkowo pi\u0119\u0107. Og\u00f3lnie jest zasada, \u017ce jest to co\u015b, z czego mo\u017cna zrobi\u0107 czerwony, co\u015b co udaje \u017c\u00f3\u0142ty oraz czer\u0144 i biel. W gruncie rzeczy d\u0105\u017c\u0119 do tego, \u017ceby namalowa\u0107 obraz tylko czerni\u0105 i biel\u0105. Wszyscy my\u015bl\u0105, \u017ce to jest takie proste we\u017a biel i czer\u0144 i namaluj, namaluj jak stary Hals. To s\u0105 wszystko bzdury, do tego si\u0119 dojrzewa. Mo\u017cna nie dojrze\u0107 nigdy, ale to musi by\u0107 \u015bwiadome, nie mo\u017ce by\u0107 tak, \u017ce we\u017amiesz p\u0119dzel i co\u015b tam nababrzesz. Musisz wiedzie\u0107, dlaczego u\u017cywasz tych kolor\u00f3w, co one dla tego obrazu, dla ciebie znacz\u0105. Dlatego tak oczywiste jest, dlaczego ka\u017cdy malarz stara si\u0119 palet\u0119 zindywidualizowa\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>: Troch\u0119 mnie zaskoczy\u0142e\u015b t\u0105 czerni\u0105 i biel\u0105, bo wygl\u0105da na to, \u017ce kiedy\u015b si\u0119 spotkasz z Malewiczem, kt\u00f3ry by\u0142 jeszcze lepszy i u\u017cywa\u0142 jednego koloru.<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Przepraszam, raz namalowa\u0142, du\u017co si\u0119 nie narobi\u0142…<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Du\u017co nie, ale uda\u0142o mu si\u0119 …<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Musi by\u0107 jaki\u015b pretekst, jaki\u015b obraz, od kt\u00f3rego wyjd\u0119 do tego malowania czerni\u0105 i biel\u0105. To na pewno nie b\u0119dzie tak jak u Malewicza, niezale\u017cnie od tego, czy to b\u0119dzie abstrakcyjny obraz, czy nie. Ale ta czer\u0144 i biel musz\u0105 by\u0107 tak bogate, \u017ceby zast\u0105pi\u0107 ca\u0142\u0105 feeri\u0119 kolor\u00f3w, kt\u00f3rych w \u015bwiecie jest pe\u0142no. Chodzi o to, \u017ceby jak najbardziej panowa\u0107 nad warsztatem. W ko\u0144cu w trakcie malowania tak wiele rzeczy wymyka si\u0119 nam spod kontroli, \u017ce nawet gdybym potrafi\u0142 malowa\u0107 czerni\u0105 i biel\u0105, to margines swobody, margines dzia\u0142ania samego obrazu jest tak ogromny, \u017ce\u00a0 trudno jest nad tym zapanowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em>: <\/strong>Co ci da\u0142a szko\u0142a warsztatowo?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Chodzi\u0142em do szko\u0142y, w kt\u00f3rej nie uczono malarstwa, a uczono\u00a0 grafiki. Wprawdzie by\u0142em najs\u0142abszym grafikiem, ale o warsztacie du\u017co wtedy wiedzia\u0142em. Je\u015bli chodzi o malarstwo, w zasadzie nikt tam nic nie wiedzia\u0142, a jak wiedzia\u0142, to nie m\u00f3wi\u0142. Przeczyta\u0142em ile\u015b czysto technicznych ksi\u0105\u017cek o tym co i z czym miesza\u0107 mo\u017cna, a czego nie i ogl\u0105da\u0142em obrazy malarzy, kt\u00f3rzy mi si\u0119 podobali, i na tej podstawie wyrabia\u0142em sobie to, co nazywa si\u0119 warsztatem.<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em> <\/strong>Chodz\u0105 s\u0142uchy, \u017ce b\u0119dziesz malowa\u0142 kurtyn\u0119. Mia\u0142e\u015b jeszcze jakie\u015b inne nietypowe zam\u00f3wienia?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Par\u0119 razy mia\u0142em nietypowe zam\u00f3wienia, tylko ich nie podj\u0105\u0142em. Nawet chcia\u0142em si\u0119 podj\u0105\u0107 namalowa\u0107 wielki obraz, na kt\u00f3rym mia\u0142a by\u0107 pokazana apoteoza u\u0142a\u0144stwa polskiego w czasie wojny polsko-bolszewickiej w dwudziestym roku. Zaintrygowa\u0142o mnie, \u017ce mo\u017cna pi\u0119knie namalowa\u0107 ca\u0142\u0105 kup\u0119 facet\u00f3w na koniach. Ja si\u0119 koni, jak przypuszczam, boj\u0119, nie widzia\u0142em nigdy konia z bliska,\u00a0 im si\u0119 raczej przygl\u0105da\u0142em z daleka. Ba\u0142bym si\u0119 takich du\u017cych zwierz\u0105t. Mia\u0142em taki pomys\u0142, \u017ce jakbym namalowa\u0142 tych u\u0142an\u00f3w, to byliby jak fala, kt\u00f3ra wpada, przeskakuj\u0105c przez okop, w kt\u00f3rym jestem ja. Z takiej perspektywy. To by\u0142by\u00a0 zwielokrotniony efekt z obrazu Che\u0142mo\u0144skiego Czw\u00f3rka<\/em>. Po stepach<\/em> z 1881 roku. Poniewa\u017c mia\u0142 to by\u0107 obraz wielko\u015bci Bitwy pod Grunwaldem<\/em>, wi\u0119c by\u0142y tam pewne mo\u017cliwo\u015bci. Jak s\u0105dz\u0119 istnia\u0142y rozbie\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy mn\u0105, a kim\u015b kto by\u0142 zainteresowany tym obrazem. Chodzi\u0142o raczej o co\u015b takiego, co by ten or\u0119\u017c polski s\u0142awi\u0142o, a ja si\u0119 zwyczajnie do tego nie nadaj\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>No szkoda, szkoda tego romansu z batalistyk\u0105. Mo\u017ce kampania iracka …<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: My\u015bl\u0119, \u017ce to nie jest jeszcze zupe\u0142nie przegrana sprawa, tylko bardzo trudno przekona\u0107 samego siebie, \u017ceby po\u015bwi\u0119ci\u0107 czas na malowanie takiego obrazu, kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 chybiony. Przede wszystkim trzeba mie\u0107 swoje zaplecze finansowe, bo teraz ju\u017c wiem, \u017ce to na pewno nie mo\u017ce by\u0107 praca na zam\u00f3wienie. Zawsze s\u0105 jakie\u015b oczekiwania, a to Komendanta trzeba by namalowa\u0107, a to pu\u0142kownik\u00f3w. Niekoniecznie mia\u0142o by to cokolwiek wsp\u00f3lnego z tym, co ja chcia\u0142bym namalowa\u0107, tak si\u0119 nie da.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Nie s\u0105dzisz, \u017ce do wymienionych przez Ciebie: temat\u00f3w prowokuj\u0105cych najszersze, egzystencjalne niemal, bo mo\u017cliwe do wywo\u0142ania u ka\u017cdego widza pytania, mo\u017cna dopisa\u0107 sztuk\u0119? Stosunkowo rzadko, w por\u00f3wnaniu z motywami religijnymi, pojawiaj\u0105 si\u0119 u Ciebie nawi\u0105zania i zagadki sk\u0142adane z innych obraz\u00f3w, jak np. w Kubizm jest weso\u0142y?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: C\u00f3\u017c, moim zdaniem, dla przeci\u0119tnego widza takie zagadki by\u0142yby zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e, niestety. Kocham Picassa, to by\u0142 facet, kt\u00f3ry jednym ciosem scyzoryka zar\u017cn\u0105\u0142 ca\u0142e malarstwo europejskie, jakie uwielbiam. To godny przeciwnik. Kubizm w moim odczuciu bardzo szybko da\u0142 si\u0119 wch\u0142on\u0105\u0107 przez popkultur\u0119. Stare kresk\u00f3wki, takie jak Jetsonowie<\/em>, wygl\u0105daj\u0105 jak zabawna parafraza kubizmu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Do\u015bwiadczy\u0142e\u015b na w\u0142asnej sk\u00f3rze, \u017ce malarstwo figuratywne, realistyczne jest niepoprawne estetycznie?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Oczywi\u015bcie, do\u015bwiadcza\u0142em od samego pocz\u0105tku studi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

K.C<\/em><\/strong>.: Masz jak\u0105\u015b teori\u0119 dlaczego? Czy to jaka\u015b polska specjalno\u015b\u0107? Trauma po sztuce totalitarnej?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Nie, to nie jest polska specjalno\u015b\u0107. Przypuszczam, \u017ce to ma co\u015b wsp\u00f3lnego z historykami sztuki, bo wy si\u0119 g\u0142\u00f3wnie uczycie niemieckiego i czytacie niemieckie teksty. A trauma jest w Niemczech i dotyczy nie realizmu socjalistycznego, tylko realizmu narodowo-socjalistycznego. Niemcy si\u0119 przed tym broni\u0105 r\u0119kami i nogami. Ten punkt widzenia si\u0119 \u0142atwo utrwala, bo te lektury czyta si\u0119 g\u0142\u00f3wnie w m\u0142odo\u015bci i to potem rzutuje na spos\u00f3b pisania o sztuce.\u00a0 Nie widz\u0119 w tym nic z\u0142ego, kiedy\u015b trzeba by\u0142o walczy\u0107 o to, \u017ceby mo\u017cna by\u0142o malowa\u0107 abstrakcyjne obrazy, a teraz\u00a0 kto inny musi walczy\u0107 o to, \u017ceby m\u00f3g\u0142 namalowa\u0107 jakie\u015b konie, zreszt\u0105 przewa\u017cnie paskudnie.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>: Warsztat warsztatem,\u00a0 ale jest jeszcze tematyka. Dlaczego zawsze wracasz do motyw\u00f3w religijnych? Po co Ci ta religia, te Ostatnie Wieczerze, S\u0105dy, Marie Magdaleny, Pi\u0142aci… No bo chyba nie z rozmodlenia to wszystko? Czy Ty przypadkiem nie lubisz si\u0119 \u201ewadzi\u0107\u201d z lud\u017ami? Religia to dobry temat, \u017ceby si\u0119 z kim\u015b pospiera\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Nie przesadzajmy. To by\u0142y motywy, kt\u00f3re po pokazaniu budzi\u0142y jakie\u015b emocje. Nie oszukujmy, liczyli\u015bmy na to, \u017ce przyjdzie cenzura i co\u015b po\u015bci\u0105ga, w ko\u0144cu byli\u015bmy m\u0142odzi. Ja si\u0119 specjalnie religi\u0105 nie interesuj\u0119, ale zajmuje mnie w niej pierwiastek ludzki \u2013 dlaczego pewne tematy wydaj\u0105 si\u0119 ludziom niebezpieczne, czy bulwersuj\u0105ce. Rzecz w tym, by postawi\u0107 cz\u0142owieka na kraw\u0119dzi i zmusi\u0107 go do my\u015blenia. Po to wychodzi\u0142em na ulice \u015bl\u0105skich miast z takimi obrazami, co dwukrotnie znalaz\u0142o odbicie w filmach: jednym jeszcze z 1989 po\u015bwi\u0119conym Tercetowi i drugim z 1999 o mnie. Temat\u00f3w, kt\u00f3re zmuszaj\u0105 do my\u015blenia jest kilka. To jest seks czy erotyka. Bardzo \u0142atwo jest si\u0119 stoczy\u0107 w jaki\u015b bana\u0142. Drugi temat, to \u015bmier\u0107, ale \u2013 na szcz\u0119\u015bcie \u2013 niewiele o tym wiem, my\u015bl\u0119, \u017ce jak co\u015b b\u0119d\u0119 wiedzia\u0142, to si\u0119 nim zajm\u0119. Nie m\u00f3wi\u0119, \u017ce si\u0119 wcale nie zajmowa\u0142em tymi tematami, ale wiem za ma\u0142o i po prostu potraktowa\u0142bym go zbyt powierzchownie. Natomiast to wpl\u0105tanie w jaki\u015b kontekst kulturowy, kt\u00f3ry w najwi\u0119kszym stopniu jest wynikiem tego, w jakim kr\u0119gu religijnym si\u0119 cz\u0142owiek wychowa\u0142, to temat dla mnie w miar\u0119 pewny. Dlatego pos\u0142uguje si\u0119 tymi motywami. To wszystko jest balansowaniem na granicy. We\u017amy Idola<\/em> \u2013 zabierz im te czerwone k\u00f3\u0142ka, nazwij obraz inaczej i mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce s\u0105 to robotnicy ze stoczni. Kiedy powstawa\u0142 ten obraz, przychodzili moi znajomi i ogl\u0105daj\u0105c go, rozmaicie interpretowali. Pocz\u0105wszy od pomys\u0142\u00f3w, \u017ce jest to strajk, czy jakie\u015b g\u0142osowanie, poprzez przypuszczenia, \u017ce ten na g\u00f3rze wygra\u0142 eliminacje do \u201eIdola\u201d. Najmniej by\u0142o interpretacji religijnych, prawie nikt nie odczyta\u0142 tego uk\u0142adu postaci jako gry z ikon\u0105. Najlepsze by\u0142y dzieci z k\u00f3\u0142ka plastycznego, kt\u00f3re powiedzia\u0142y, \u017ce ci panowie na obrazie trzymaj\u0105 w r\u0119kach czerwone galaretki. Dlatego wydaje mi si\u0119, \u017ce te obrazy staj\u0105 si\u0119 religijne, dlatego \u017ce kto\u015b na nie tak spojrzy. Przepraszam bardzo, ale to nie jest moja wina. Ja oczywi\u015bcie gram w pewnym obszarze znacze\u0144, ale kiedy ma si\u0119 do czynienia z kim\u015b, kto niej jest ukierunkowany, mo\u017ce si\u0119 okaza\u0107, \u017ce zupe\u0142nie tego nie odczytuje w ten spos\u00f3b. St\u0105d ta religia jest takim dziwnym elementem w moich obrazach, ale ona jest te\u017c dziwnym elementem w \u017cyciu Polak\u00f3w, w \u017cyciu wszystkich, kt\u00f3rzy wychowali si\u0119 w jednolitym kulturowo kraju.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Co by\u015b robi\u0142, gdyby\u015b nie m\u00f3g\u0142 malowa\u0107? \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Nie wiem, ja nawet nigdy nie pr\u00f3bowa\u0142em si\u0119 nad tym zastanawia\u0107. Chcia\u0142bym by\u0107 takim kompozytorem, kt\u00f3ry nikomu nie przeszkadza, siedzi sobie w ko\u015bciele czy gdzie\u015b i robi swoje \u2013 jak Bach. W\u0142a\u015bnie nie muzykiem, tylko kompozytorem, \u0142apa\u0107 t\u0119 abstrakcyjn\u0105 form\u0119. W szkicach do moich obraz\u00f3w na pocz\u0105tku jest abstrakcyjna konstrukcja, na kt\u00f3r\u0105 nak\u0142adam p\u00f3\u017aniej postacie, pejza\u017c i jakie\u015b znaczenia. To odwrotna droga ni\u017c u Mondriana. Moje postacie wyrywaj\u0105 si\u0119 przed p\u0142aszczyzn\u0119 obrazu anektuj\u0105c niejako przestrze\u0144 przed p\u0142\u00f3tnem, co \u0142\u0105czy mnie ze sposobem komponowania Matejki a nie np. A.\u00a0Gierymskiego, kt\u00f3rego obrazy rozbudowuj\u0105 si\u0119 w g\u0142\u0105b tak jakby\u015bmy w nie zagl\u0105dali. Innych rzeczy nie m\u00f3g\u0142bym robi\u0107, na przyk\u0142ad pisa\u0107. S\u0142\u00f3w jest tak du\u017co i trzeba opowiada\u0107 jakie\u015b historie, a ja w gruncie rzeczy nie lubi\u0119 opowiada\u0107 historii.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Teraz porozmawiajmy serio o warto\u015bci w sztuce. Najwi\u0119ksza warto\u015b\u0107 jak\u0105 osi\u0105gn\u0105\u0142 Tw\u00f3j obraz to …<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Tu jest problem, bo ja si\u0119 dowiaduj\u0119 takich rzeczy z prasy, czasem zagranicznej. Wiem, \u017ce obrazy by\u0142y sprzedawane za oko\u0142o 50 tysi\u0119cy dolar\u00f3w np. Autoportret z Anio\u0142em Str\u00f3\u017cem<\/em>, s\u0142ysza\u0142em te\u017c o jakich\u015b 75 tysi\u0105cach za Rajskiego ptaka<\/em>, ale oczywi\u015bcie s\u0105 to ceny galeryjne, niestety, a nie moje. Te wszystkie kwoty, fascynuj\u0105ce dla polskiego malarza, s\u0105 \u017ca\u0142osne wobec tego, ile kosztuj\u0105 modni malarze w Nowym Jorku, czy maluj\u0105cy niebieskie delfinki w Kalifornii. Tak naprawd\u0119, to s\u0105 takie incydentalne przypadki. Jest wiele galerii, kt\u00f3re sprzedaj\u0105 lub sprzedawa\u0142y moje obrazy, ale nie mam \u017cadnej, kt\u00f3ra by si\u0119 zaj\u0119\u0142a prawdziw\u0105 promocj\u0105, poniewa\u017c jest to piekielnie kosztowne. Nadal s\u0105 to dzia\u0142ania partyzanckie.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Jak ju\u017c rozmawiamy o tym co policzalne w sztuce, to jak to jest z frekwencj\u0105 na Twoich wystawach? Maksimum ju\u017c by\u0142o? Tendencja spadkowa, rosn\u0105ca, sta\u0142a?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>:: Wydaje mi si\u0119, \u017ce sw\u00f3j prywatny rekord \u015bwiata mia\u0142em w Zandvoort, niewielkim nadmorskim kurorcie w Holandii. Postawiono mi tam namiot cyrkowy w sobot\u0119 i wystawa trwa\u0142a tylko kilka godzin od 12 do 18\u00a0 nast\u0119pnego dnia. Przysz\u0142o kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b. To jest m\u00f3j prywatny rekord \u015bwiata i chyba nie zostanie pr\u0119dko pobity. Oczywi\u015bcie nikt nie musia\u0142 p\u0142aci\u0107 za bilety i w tym mie\u015bcie nie by\u0142o innych atrakcji opr\u00f3cz morza i toru Formu\u0142y I, ale jednak… Nie bior\u0119 pod uwag\u0119 swoich prezentacji na\u00a0 targach International Art<\/em> Expo w Nowym Jorku, kt\u00f3re zwiedza kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy ludzi. W Polsce kilkakrotnie, kiedy jeszcze wystawiali\u015bmy z Tercetem, mieli\u015bmy rekordy po kilkana\u015bcie tysi\u0119cy os\u00f3b w ci\u0105gu dw\u00f3ch, trzech tygodni trwania wystawy. Nigdy nie narzekali\u015bmy na brak widowni,. Narzekali\u015bmy raczej na brak w miar\u0119 obiektywnej oceny tego, co robili\u015bmy, czy co ja teraz robi\u0119 sam. W Polsce do tej pory si\u0119 takiej pr\u00f3by oceny nie doczekali\u015bmy i przypuszczam, \u017ce si\u0119 nie doczekamy. Pewnym obci\u0105\u017ceniem, jak s\u0105dz\u0119, jest to, \u017ce przypisano nam jako uczniamom Dudy-Gracza, \u017ce jeste\u015bmy jednocze\u015bnie jego na\u015bladowcami. Kiedy\u015b patrzy\u0142o si\u0119 na Tercet jak na kabaret plastyczny, a my\u015bmy przez jaki\u015b czas nie uciekali od tego, bo to nam dawa\u0142o wi\u0119cej swobody.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Czy to od Barbie w roli Madonny zacz\u0119\u0142a si\u0119 sta\u0142a obecno\u015b\u0107 lalek w Twoich obrazach?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: By\u0107 mo\u017ce to zacz\u0119\u0142o si\u0119 od tego obrazu, a by\u0107 mo\u017ce dlatego, \u017ce wcze\u015bniej namalowa\u0142em obraz Trzy gracje <\/em>i trzema lalkami. To w og\u00f3le zacz\u0119\u0142o si\u0119 od mojej c\u00f3rki, kt\u00f3ra do tej pory od czasu do czasu i za w\u0142asne pieni\u0105dze kupuje sobie lalk\u0119, a ja jej od czasu do czasu wykradam i od czasu do czasu j\u0105 maluj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Wr\u00f3\u0107my jeszcze do sprawno\u015bci warsztatowej, \u0142atwo\u015bci malowania. Czy to przypadkiem nie jest tak, \u017ce sztuka niefiguratywna, \u00f3w awangardemizm wyk\u0142adany we wszystkich szko\u0142ach przez dziesi\u0119ciolecia spowodowa\u0142, \u017ce kto\u015b, kto jest bieg\u0142y technicznie, ma \u0142atwo\u015b\u0107 malowania, kojarzy si\u0119 z rzemios\u0142em, z czym\u015b \u201etechnicznym\u201d w\u0142a\u015bnie \u2013 wi\u0119c \u0142atwo mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce rzemie\u015blniczym, ni\u017cszym ni\u017c sztuka, czym\u015b co kojarzy si\u0119 ze z\u0142ot\u0105 r\u0105czk\u0105, jakim\u015b zdolnym majstrem, co to i konia, i kobiet\u0119 namalowa\u0107 potrafi, ale przecie\u017c to nie artysta?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Dziwne, \u017ce tak si\u0119 dzieje tylko w malarstwie. Gdyby si\u0119 okaza\u0142o, \u017ce aktor gra jak noga, to po prostu nie p\u00f3jdziesz na taki film. Z muzykami jest to samo \u2013 jak ci kto\u015b b\u0119dzie rz\u0119zi\u0142, to nie b\u0119dziesz go s\u0142ucha\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Porozmawiajmy o scenografii. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 Twoich fantasmagorii rozgrywa si\u0119 na podw\u00f3rku za oknem pracowni. Tam jest taki dobitnie naoczny mur z cegie\u0142 poci\u0105gni\u0119tych sinaw\u0105 farb\u0105. Jak to jest z ceg\u0142ami, ile ich jest? Wszystkie je malujesz ?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Ja je mam ju\u017c policzone. To jest wyj\u0105tkowo \u017cmudna i ci\u0119\u017cka robota malowanie tych cegie\u0142. W zale\u017cno\u015bci od tego przez kt\u00f3re okno patrz\u0119, perspektywa jest inna. Z tym si\u0119 najbardziej m\u0119cz\u0119 w trakcie rozrysowywania obrazu. Ale jestem przekonany, \u017ce jak co\u015b takiego zepsuj\u0119, co\u015b tak oczywistego, do czego ka\u017cdy mo\u017ce si\u0119 odnie\u015b\u0107, to co\u015b si\u0119 traci, co\u015b nieuchwytnego w obrazie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.:<\/em><\/strong> Jak d\u0142ugo czeka\u0142e\u015b na to, \u017ceby spad\u0142 deszcz i papa na dachu, nad\u00a0 kt\u00f3r\u0105 skuli\u0142a si\u0119 Primavera l\u015bni\u0142a od wilgoci?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Nie doczeka\u0142em si\u0119….<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> No to\u00a0 jednak troch\u0119 zmy\u015blasz w obrazach…<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Zacz\u0105\u0142em we wrze\u015bniu. To musia\u0142 by\u0107 deszcz po po\u0142udniu, a potem s\u0142o\u0144ce. S\u0142o\u0144ce nie mog\u0142o \u015bwieci\u0107 bezpo\u015brednio, bo wszystko by\u0142oby przy\u017c\u00f3\u0142cone, musia\u0142o \u015bwieci\u0107 poprzez chmury, pod okre\u015blonym k\u0105tem, na czerwon\u0105 \u015bcian\u0119, kt\u00f3ra musia\u0142a si\u0119 odbija\u0107 w papie. Szczerze m\u00f3wi\u0105c, od wrze\u015bnia zdarzy\u0142o si\u0119 to trzy razy, a obraz jest du\u017cy, wi\u0119c by\u0142o troch\u0119 roboty. To wszystko nie jest takie proste je\u015bli zaczn\u0119 jak\u0105\u015b posta\u0107 przed po\u0142udniem, to nie maluj\u0119 jej p\u00f3\u017aniej po po\u0142udniu, bo jest zupe\u0142nie inny kontrast.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>A teraz o prywatno\u015bci. Na wielu Twoich obrazach rozgrywaj\u0105 si\u0119 prywatne w\u0105tki, malujesz postacie bliskich i znajomych. Pojawienie si\u0119 prywatno\u015bci na obrazie to istotna cezura w historii malarstwa akademickiego. Skoro masz pretensje do Malczewskiego, \u017ce on ci\u0105gle o sobie…<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Zmagam si\u0119 z tym Jacusiem od lat, od czasu jak go namalowa\u0142em bez spodni. On m\u00f3g\u0142 wi\u0119cej, zrobi\u0142 mniej, jestem o tym g\u0142\u0119boko przekonany. I ja si\u0119 tego boj\u0119, \u017ceby kiedy\u015b nie by\u0142o tak, \u017ce po latach, przyjdzie taki pacan jak ja i namaluje tak mnie. Zreszt\u0105 bez spodni mog\u0119 namalowa\u0107 si\u0119 sam. Boj\u0119 si\u0119, \u017ce kiedy\u015b kto\u015b powie o mnie: m\u00f3g\u0142 wi\u0119cej, zrobi\u0142 mniej.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Wracaj\u0105c do modeli. Albo mo\u017cna rozpozna\u0107 na Twoich obrazach te same twarze, bo po prostu jeste\u015b przyzwyczajony do tego, \u017ce malujesz z modela, albo to s\u0142u\u017cy do rozgrywania jakich\u015b zupe\u0142nie prywatnych historii, podtekst\u00f3w. Patrz\u0119 na <\/em>Dalil\u0119 i wiem, \u017ce to jest obraz zupe\u0142nie prywatny…<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Po co si\u0119 maluje? Zacznijmy od pocz\u0105tku. Po co si\u0119 maluje? St\u0105d si\u0119 bierze ca\u0142a prywatno\u015b\u0107. Maluje si\u0119 po to, \u017ceby ci\u0119 wszyscy kochali, malujesz i wierzysz w to, \u017ce ci\u0119 wszyscy b\u0119d\u0105 za to kochali. W gruncie rzeczy chcesz, \u017ceby ci\u0119 kochali za to, \u017ce jeste\u015b, ale boisz si\u0119, \u017ce to za ma\u0142o i dlatego musisz co\u015b zrobi\u0107: zosta\u0107 bohaterem, czy pi\u0119knie malowa\u0107. W pewnym momencie to ci przestaje wystarcza\u0107 i ju\u017c wiesz, \u017ce wszyscy ci\u0119 i tak nie b\u0119d\u0105 kochali. To u\u0142atwia \u017cycie, skoro to wiesz, to potem malujesz dla tych, kt\u00f3rzy ci\u0119 kochaj\u0105. I to jest najprostsze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Pytam wszystkich \u017cywych artyst\u00f3w, wi\u0119c Ciebie te\u017c zapytam: czy artysta powinien czyta\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Nie wiem, trudno mi powiedzie\u0107. Taki artysta, kt\u00f3ry zajmuje si\u0119 sztuk\u0105 krytyczn\u0105 to chyba powinien cho\u0107by \u201eGazet\u0119\u201d<\/em> przeczyta\u0107, \u017ceby wiedzie\u0107 co i jak. Ja sam jako\u015b nie potrafi\u0119 nazwa\u0107 swoich \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracji.<\/p>\n\n\n\n

K.C.: <\/em><\/strong>Powiesz co\u015b od siebie o “Dyptyku Micha\u0142\u00f3w Anio\u0142\u00f3w”?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: On jest dedykowa\u0142y Melowi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Komu?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Melowi. Temu co zrobi\u0142 Pasj\u0119<\/em>. Mam wra\u017cenie, \u017ce\u00a0 Mel Gibson chcia\u0142 by\u0107 takim Micha\u0142em Anio\u0142em. Trzecim. Po Buonarrotim i\u00a0 Caravaggiu. Oni obaj, w\u0142a\u015bciwie we trzech z Tycjanem, wymy\u015blili malarstwo europejskie po Giottcie. Si\u0119gn\u0119li, ka\u017cdy na sw\u00f3j spos\u00f3b, zenitu. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce Mel Gibson ze swoj\u0105 Pasj\u0105<\/em> \u2013 oczywi\u015bcie nie widzia\u0142em jej, ale \u00e0 propos czytania, sporo o niej przeczyta\u0142em \u2013 te\u017c chcia\u0142 by\u0107 takim Micha\u0142em Anio\u0142em. Dlatego mu ten dyptyk zadedykowa\u0142em. W tym wypadku, tak przypuszczam, przez elementy wyrafinowanej, estetycznie wysublimowanej popkultury mo\u017cna si\u0119 wpu\u015bci\u0107 w jaki\u015b straszny kicz. Nie wiem, czy on si\u0119 w taki kicz wpu\u015bci\u0142, bo nie widzia\u0142em filmu, ale przypuszczam, \u017ce istnieje takie niebezpiecze\u0144stwo. Z drugiej strony jest\u00a0 ten facet (Wim Delvoy \u2013 przyp. red.), kt\u00f3ry wystawia maszyn\u0119 do robienia g\u00f3wna, wsadza z przodu jedzenie, a z ty\u0142u wylatuje g\u00f3wno. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce mo\u017cna zrobi\u0107 odwrotnie. Te obiekty, te lalki, kt\u00f3re wida\u0107 na dyptyku, to w gruncie rzeczy jest g\u00f3wno, takie byle co, i zrobi\u0107 z tego dzie\u0142o sztuki. Nie wiem, czy mi si\u0119 to uda, czy nie, ale to si\u0119 wydaje wi\u0119kszym wyzwaniem.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> To sko\u0144czyli\u015bmy blisko Kantora i jego pomys\u0142u, \u017ce si\u0119gni\u0119cie po liche materie, co\u015b z rzeczywisto\u015bci najni\u017cszej rangi, zapewnia magiczny bilet do sztuki. Rozmawiali\u015bmy o <\/em>Regentkach domu starc\u00f3w\u00a0 z obrazu\u00a0 Fransa Halsa. Czy masz jeszcze\u00a0 takie obrazy, z kt\u00f3rych, jak powiedzia\u0142e\u015b, \u201eniczego ju\u017c nie mo\u017cna si\u0119 nauczy\u0107\u201d, ale zatrzymuj\u0105 cz\u0142owieka?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.<\/strong>: Zatrzymuj\u0105 si\u0119 w cz\u0142owieku. Wiesz, \u017ce nie jest ich du\u017co. Aleksander Gierymski \u2013 po wielu latach widz\u0119, \u017ce to by\u0142 wy\u015bmienity malarz. Z polskich malarzy najwy\u017cej go ceni\u0119. Nie m\u00f3wi\u0105c o Matejce, bo on wymy\u015bli\u0142 i r\u00f3wnocze\u015bnie okaleczy\u0142 polskie malarstwo. Okaleczy\u0142, daj\u0105c mu swoje pi\u0119tno, stawiaj\u0105c tak niebotyczne wymagania. On okaleczy\u0142 sporo ludzi: Wyspia\u0144skiego, Malczewski \u2013 te\u017c wybitny talent, a jako\u015b nie potrafi\u0142 temu sprosta\u0107. Matejko si\u0119gn\u0105\u0142 szczyt\u00f3w ekspresji, jakie malarstwo mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107. Niekoniecznie w pozytywnym znaczeniu. Jeszcze wci\u0105gaj\u0105cy van Gogh z jego autoportretu z muzeum w Amsterdamie.<\/p>\n\n\n\n

K.C.<\/em><\/strong>:<\/em> Czy jest kto\u015b po 1945 roku w sztuce polskiej zapoznany, kogo nie doceniono?<\/em><\/p>\n\n\n\n

P.N.:\u00a0<\/strong>Z tych nie\u017cyj\u0105cych, jak rozumiem. \u017byj\u0105cych nie b\u0119d\u0119 reklamowa\u0142, mam dobre serce, ale bez przesady. Bardzo lubi\u0142em Jonasza Sterna. Wydawa\u0142o mi si\u0119 to takie uczciwe do ko\u0144ca, je\u017celi to w og\u00f3le jest jakakolwiek warto\u015b\u0107 w sztuce. On by\u0142 taki fajny, tak niczego nie chcia\u0142, a zarazem robi\u0142 pi\u0119kne obrazy.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

rozmawia Krzysztof Cicho\u0144<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[77],"class_list":["post-6400","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-piotr_naliwajko"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6400","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6400"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6400\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15831,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6400\/revisions\/15831"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6400"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6400"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6400"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}