{"id":6397,"date":"2005-01-05T04:24:00","date_gmt":"2005-01-05T04:24:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6397"},"modified":"2022-10-16T10:28:21","modified_gmt":"2022-10-16T10:28:21","slug":"piotr-naliwajko-tylko-wielkie-obrazy-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/piotr-naliwajko-tylko-wielkie-obrazy-3\/","title":{"rendered":"Piotr Naliwajko: Tylko wielkie obrazy"},"content":{"rendered":"\n

\u201eW kulturowej \u015bwiadomo\u015bci pierwszych dziesi\u0119cioleci XX wieku wyra\u017cenie \u00bbdziewi\u0119tnasty wiek\u00ab uzyska\u0142o szczeg\u00f3lny odcie\u0144. Brzmia\u0142o jak obelga, oznacza\u0142o kwintesencj\u0119 nieautentyczno\u015bci, braku stylu i smaku \u2013 po\u0142\u0105czenie jaskrawego materializmu i pustego patosu kultury\u201d1<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W kulturowej \u015bwiadomo\u015bci XXI wieku wyra\u017cenie \u201edziewi\u0119tnasty wiek\u201d nadal ma szczeg\u00f3lny odcie\u0144 i nadal z pewnym obrzydzeniem patrzy si\u0119 na symbole tego czasu \u2013 s\u0142odkie jak bezy budynki teatr\u00f3w i oper wznoszone masowo w ostatniej \u0107wierci stulecia. Podobnie w\u0105tpliwy estetycznie status ma malowana kurtyna g\u0142\u00f3wna \u2013 ich nieod\u0142\u0105czny atrybut. Ornament sta\u0142 si\u0119 zbrodni\u0105, wi\u0119c zbrodni\u0105 sta\u0142a si\u0119 tak\u017ce niepotrzebnie ozdobna kurtyna. Nic dziwnego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 teatr\u00f3w pozby\u0142a si\u0119 ich jeszcze w latach mi\u0119dzywojennych. Dzi\u015b spotyka si\u0119 je tak rzadko, \u017ce dla porz\u0105dku nale\u017ca\u0142oby wyja\u015bni\u0107, jakie by\u0142o ich miejsce i funkcja. <\/p>\n\n\n\n

W XIX wieku okre\u015blone zosta\u0142y ostatecznie najwa\u017cniejsze typy kurtyn. Ustalono tak\u017ce kolejno\u015b\u0107, w jakiej si\u0119 je zawiesza. Tu\u017c za ram\u0105 sceniczn\u0105 znajdowa\u0142a si\u0119 zwykle \u017celazna kurtyna s\u0142u\u017c\u0105ca jako ochrona przeciwpo\u017carowa. Za ni\u0105 umieszczano kurtyn\u0119 g\u0142\u00f3wn\u0105 \u2013 zdobion\u0105 malowid\u0142em, opuszczan\u0105 z g\u00f3ry lub monochromatyczn\u0105, rozsuwan\u0105 na boki. Ostatnia w kolejno\u015bci by\u0142a kurtyna antraktowa. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Piotr Naliwajko, Zdumiewaj\u0105co nieprzemys\u0142owy duch, 2004, szkic wst\u0119pny<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Malowana kurtyna g\u0142\u00f3wna by\u0142a najwa\u017cniejszym elementem dekoracyjnym sali widowiskowej. A\u017c wstyd, tak dobrze pasowa\u0142a do z\u0142oce\u0144, kryszta\u0142owych \u017cyrandoli i pluszowych foteli. Zas\u0142ania\u0142a scen\u0119 w czasie, kiedy publiczno\u015b\u0107 zajmowa\u0142a miejsca na widowni. By\u0142a \u2013 jak pisano \u2013 \u201eprologiem do maj\u0105cej si\u0119 rozegra\u0107 tragikomedii\u201d2<\/sup>. Opuszczano j\u0105 tak\u017ce na d\u0142ug\u0105 przerw\u0119 i na koniec przedstawienia. Wykorzystywana od setek lat, w XIX wieku sta\u0142a si\u0119 obowi\u0105zkowym elementem wyposa\u017cenia teatru. Zaopatrywa\u0142y si\u0119 w ni\u0105 nawet teatry marionetek3<\/sup>. Malowane kurtyny kupowano cz\u0119sto wraz z kompletami gotowych dekoracji w wyspecjalizowanych przedsi\u0119biorstwach Wiednia i Berlina. Na takich kurtynach zwykle zobaczy\u0107 mo\u017cna by\u0142o pejza\u017c \u2013 na og\u00f3\u0142 by\u0142a to weduta przedstawiaj\u0105ca miasto, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142 si\u0119 teatr, czasem malowane chiaroscuro<\/em> popiersia s\u0142awnych dramatopisarzy i kompozytor\u00f3w. Podobnie wygl\u0105da\u0142y zas\u0142ony wykonywane przez zatrudnionych na sta\u0142e dekorator\u00f3w teatralnych, kt\u00f3rzy z racji wykonywanej pracy specjalizowali si\u0119 w pejza\u017cu. Najwy\u017cej jednak cenione by\u0142y kurtyny z przedstawieniami figuralnymi malowane przez artyst\u00f3w niezwi\u0105zanych z teatrem. \u201eOd czasu, gdy teatry wyrzek\u0142y si\u0119 systemu kurtyn na walcach i zaprowadzi\u0142y kurtyny w ramach, artysta nie ma prawa pogardza\u0107 tak\u0105 prac\u0105. Obraz b\u0119dzie tu r\u00f3wnie bezpieczny, jak w jakim muzeum, jakie jednak muzeum mo\u017ce da\u0107 arty\u015bcie tylu widz\u00f3w? Zreszt\u0105, jaki obstalunek wsp\u00f3\u0142czesny, opr\u00f3cz chyba kurtyny teatralnej, daje mo\u017cno\u015b\u0107 p\u0119dzlowi rozmacha\u0107 si\u0119 na tak obszernej powierzchni, a arty\u015bcie dostarczy tyle sposobno\u015bci do fantazjowania?\u201d4<\/sup> \u2013 t\u0142umaczy\u0142 korespondentowi \u201eNowoje Wremia\u201d Henryk Siemiradzki, autor dw\u00f3ch malowanych kurtyn. Ogromny format, \u201esposobno\u015b\u0107 do fantazjowania\u201d, ale i niebagatelne kwoty zwi\u0105zane z tego rodzaju \u201eobstalunkami\u201d poci\u0105ga\u0142y wielu malarzy, tak\u017ce takiej rangi jak Hans Makart czy Gustav Klimt, zdumiewaj\u0105co akademicki w pocz\u0105tkach swojej kariery. W tej kategorii zas\u0142on teatralnych dominowa\u0142a tematyka mitologiczna \u2013 Apollo i Muzy, Parnas, Pegaz, tak\u017ce alegorie i sceny ze s\u0142awnych oper i dramat\u00f3w. Spo\u015br\u00f3d polskich dzie\u0142 tego rodzaju do najwybitniejszych w swojej kategorii i szcz\u0119\u015bliwie zachowanych nale\u017c\u0105 kurtyny Siemiradzkiego malowane dla miejskich teatr\u00f3w Krakowa i Lwowa. <\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119 prawdopodobne, \u017ce kiedy w \u0141odzi budowano teatr, organizatorzy pomy\u015bleli o tzw. wielkiej kurtynie na miar\u0119 najlepszych w Polsce dzie\u0142 tego rodzaju. Skojarzenie z Siemiradzkim, szczeg\u00f3lnie w tym czasie, by\u0142o oczywiste \u2013 inauguracja lwowskiej kurtyny, o kt\u00f3rej szeroko pisa\u0142a prasa, mia\u0142a miejsce 13 stycznia 1901 roku, znano j\u0105 tak\u017ce \u201ewybornie z podobizny na kartach korespondencyjnych, kt\u00f3re si\u0119 tysi\u0105cami rozesz\u0142y\u201d5<\/sup>. W swojej kategorii kurtyny Siemiradzkiego nale\u017ca\u0142y do najlepszych. Przyzna\u0107 trzeba wprawdzie, \u017ce lwowska kurtyna obok zachwyt\u00f3w, spotka\u0142a si\u0119 tak\u017ce z druzgoc\u0105c\u0105 krytyk\u0105 Gabrieli Zapolskiej6<\/sup>, kt\u00f3ra po pobycie w Pary\u017cu przywioz\u0142a ze sob\u0105 znakomit\u0105 kolekcj\u0119 obraz\u00f3w S\u00e9rusiera, van Gogha, Gauguina i innych malarzy z tego kr\u0119gu oraz upodobanie do nowego malarstwa. Jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w komitetu budowy teatru mia\u0142a jeszcze zapewne gust niemodernistyczny. Siemiradzkiemu, prawdopodobnie, po raz kolejny zaproponowano wykonanie kurtyny. Nie zachowa\u0142y si\u0119 jednak \u017cadne dokumenty, kt\u00f3re bezpo\u015brednio potwierdza\u0142yby t\u0119 hipotez\u0119. Je\u015bli rzeczywi\u015bcie tak by\u0142o, to powa\u017cnie chory ju\u017c w tym czasie i zaanga\u017cowany przy realizacji du\u017cych zam\u00f3wie\u01447<\/sup> artysta odm\u00f3wi\u0142. Na pewno wiadomo tylko tyle, \u017ce 15 wrze\u015bnia 1901 roku Siemiradzki wraz z Henrykiem Sienkiewiczem, jako go\u015b\u0107 honorowy, wzi\u0105\u0142 udzia\u0142 w uroczysto\u015bci otwarcia teatru miejskiego w \u0141odzi, i \u017ce dla \u0141odzi kurtyny nie namalowa\u0142. Podejmowany z wielkimi honorami zwiedzi\u0142 \u201ezak\u0142ady fabryczne Scheiblerowskie i towarzystwa akcyjnego I.K. Pozna\u0144skiego\u201d, by\u0142 obecny na przedstawieniu inauguracyjnym, a po spektaklu \u201ewe wspaniale udekorowanej sali balowej\u201d, podczas bankietu towarzysz\u0105cego imprezie wyg\u0142osi\u0142 przem\u00f3wienie, nie da\u0142 si\u0119 natomiast nam\u00f3wi\u0107 na wykonanie rysunku na przygotowanej specjalnie \u015bcianie i z\u0142o\u017cy\u0142 tam tylko podpis. Nazajutrz odby\u0142o si\u0119 jeszcze uroczyste \u015bniadanie z udzia\u0142em przedstawicieli prasy, a o godzinie 12.45 wyjecha\u0142 Siemiradzki \u201epoci\u0105giem kolei \u0142\u00f3dzkiej w salonie pierwszej klasy, udzielonym przez zarz\u0105d kolei\u201d \u017cegnany uroczy\u015bcie na peronie: wr\u0119czono mu bukiet ozdobiony szarf\u0105 z napisem \u201emistrzowi p\u0119dzla \u2013 \u0142odzianki\u201d, \u201epr\u00f3cz tego ka\u017cda z pa\u0144 przyby\u0142a na dworzec r\u00f3wnie\u017c z wi\u0105zank\u0105 kwiat\u00f3w, utworzy\u0142a si\u0119 wi\u0119c owacja kwiatowa, kt\u00f3r\u0105 po\u017cegnano Siemiradzkiego\u201d8<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W Bibliotece Czartoryskich zachowa\u0142 si\u0119 r\u0119kopis wyg\u0142oszonego w\u00f3wczas przem\u00f3wienia. Mimo \u017cartobliwego tonu zas\u0142uguje ono na uwag\u0119 \u2013 tekst ten w\u0142a\u015bciwie m\u00f3g\u0142by by\u0107 opisem kolejnej kurtyny. Siemiradzki pisze: \u201eRzuci\u0142em [\u2026] na papier to, co dzisiejsza uroczysto\u015b\u0107 nasun\u0119\u0142a memu sercu i wyobra\u017ani. A \u017ce wyobra\u017ania artysty \u0142atwo nadaje my\u015blom kszta\u0142ty, przeto i teraz powsta\u0142 w niej obraz\u201d. Temat zasadniczy to najbardziej oczywisty dla tego rodzaju malowide\u0142 Apollo i Muzy<\/em>, dodatki dotycz\u0105 \u0142\u00f3dzkiego kontekstu. <\/p>\n\n\n\n

\u201eWidz\u0119 jak po wodach z\u0142otodajnego Paktolu p\u0142ynie wielka, nowa, strojna \u0141\u00f3d\u017a. Gwarno w niej i \u015bwi\u0105tecznie. Dzielna na niej za\u0142oga: wszystko ludzie silni, przezorni, hartowni, wytrwali. Kierowa\u0107 \u0141odzi\u0105 po zdradzieckich falach Paktolu, kt\u00f3rego dno \u2013 obok z\u0142ota kryje tysi\u0105ce ska\u0142 podwodnych, wody wzbieraj\u0105 nieraz szalenie \u2013 rzecz trudna bardzo. Trzeba na to odwa\u017cnych i m\u0105drych sternik\u00f3w, umiej\u0105cych patrze\u0107 w otch\u0142anie i wznosi\u0107 jednocze\u015bnie wzrok ku gwiazdom. Biada tym, kt\u00f3rzy zapatrzeni jedynie w blask kruszcu, kierowana przez nich nawa ugrz\u0119z\u0142aby bezpowrotnie w gnij\u0105cych zatokach rzeki, gdzie woda bez ruchu \u2013 jak \u017cycie bez idea\u0142u. Dzi\u015b uroczy\u015bcie w \u0141odzi i \u015bwi\u0105tecznie. Oczy za\u0142ogi i sproszonych go\u015bci zapatrzone w g\u00f3r\u0119, ramiona wyci\u0105gni\u0119te na powitanie niebianek \u2013 Muz, przybywaj\u0105cych z zezwolenia ich w\u0142adcy i Pana z Parnasu. Poznaj\u0119 je: pesymistka Melpomena, z kt\u00f3rej ust wydobywaj\u0105 si\u0119 ustawicznie, od wiek\u00f3w wariacje na mi\u0142y temat: \u201eHomo homini lupus est\u201d; Talia, na kt\u00f3rej ruchomej twarzyczce \u0142zy szczere i \u015bmiech szczery przesuwaj\u0105 si\u0119 jak chmurki po niebie; Euterpe promienna \u015bwiat\u0142em nieziemskim z podw\u00f3jnym fletem w r\u0119ku: p\u0142yn\u0105 z niego to hymny zrodzone w niebie i ku niebu p\u0142yn\u0105ce, to pie\u015bni o ziemskich rado\u015bciach i b\u00f3lach. Zamyka grono czarodziejek urocza Terpsychora o milcz\u0105cych ustach i wymownych ruchach.<\/p>\n\n\n\n

\u201eJa\u015bnie o\u015bwiecaj\u0105cy\u201d \u2013 taki jest tytu\u0142 urz\u0119dowy Feba na Parnasie \u2013 uzna\u0142 za stosowne wyprawiaj\u0105c swe c\u00f3ry na go\u015bcinne wyst\u0119py do \u0141odzi \u2013 mie\u0107 do nich przem\u00f3wienie okoliczno\u015bciowe. Brzmia\u0142o ono mniej wi\u0119cej jak nast\u0119puje: \u201ePami\u0119tajcie, aby\u015bcie dawa\u0142y zawsze pokarm duchowy zdrowy i przewa\u017cnie swojski. Ty Melpomeno nie zabarwiaj zbyt czarno swych tragedyj: trzeba oszcz\u0119dza\u0107 nerwy twych s\u0142uchaczy. Krwi i tortur doz\u0119 umiarkowan\u0105. Tyle\u017c czarnych charakter\u00f3w, no\u2026 i niech twoje ulubione fatum nie panuje ju\u017c tak bardzo wszechw\u0142adnie. Radzi\u0142bym Talii nie k\u0105sa\u0107 zbyt z\u0142o\u015bliwie naiwnych, ale dobrych ludzi, mo\u017cesz by\u0107 nieub\u0142agan\u0105 dla pod\u0142ych i fa\u0142szywych chocia\u017cby rozumnych. Euterpie nie daj\u0119 \u017cadnych szczeg\u00f3lnych wskaz\u00f3wek; czaruj, uszlachetniaj, jak to ty umiesz. Ale… nie zrywaj tylko ca\u0142kowicie z Melodi\u0105. Zreszt\u0105 o ciebie jestem spokojny. No a ty figlarko \u2013 i tu znacz\u0105co pokiwa\u0142 palcem na Terpsychor\u0119 \u2013 b\u0105d\u017a weso\u0142\u0105, urocz\u0105, ale w granicach, w granicach, rozumiesz? M\u00f3wi\u0119 wam to wszystko, bo mam pewne wskaz\u00f3wki, \u017ce nie wsz\u0119dzie i nie zawsze sprawowa\u0142y\u015bcie si\u0119 jak na prawe niebianki przysta\u0142o\u2026; bywa\u0142o tam rozmaicie, zw\u0142aszcza nad brzegami Sekwany i nad innymi, kt\u00f3rych tu nie wymieniam\u2026 Id\u017acie wi\u0119c pe\u0142ni\u0107 wasze pos\u0142annictwo, s\u0142u\u017c\u0105c Prawdzie, Dobru i Pi\u0119knu, a nie zbaczajcie z tej drogi pod kar\u0105 utraty tytu\u0142u niebianek\u201d9<\/sup>. No c\u00f3\u017c, Siemiradzki na pewno by\u0142 lepszym malarzem ni\u017c literatem. Odznaczany medalami na Salonach i Wystawach \u015awiatowych, odwiedzany w pracowni przez koronowane g\u0142owy, na wz\u00f3r trzech wieszcz\u00f3w \u0142\u0105czony w tr\u00f3jc\u0119 z Matejk\u0105 i Brandtem, jako przedstawiciel akademizmu wkr\u00f3tce po \u015bmierci \u201ezosta\u0142 policzony w mydlarze i to na sta\u0142e\u201d10<\/sup>. Kazano mu malowa\u0107 karety. Na wiele lat popad\u0142 w nie\u0142ask\u0119. Historia sztuki, podobnie jak ca\u0142emu akademizmowi, odda\u0142a mu ju\u017c sprawiedliwo\u015b\u0107 \u2013 nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce by\u0142 \u015bwiatowej rangi malarzem, ale wci\u0105\u017c razi gusty. I chocia\u017c trudno sobie wyobrazi\u0107 lepiej dopasowan\u0105 do wn\u0119trz krakowskiego teatru kurtyn\u0119, to zwyczajowo ubolewa si\u0119, \u017ce nie wykorzystano zg\u0142oszonych na konkurs projekt\u00f3w Wyspia\u0144skiego i Mehoffera. M\u00f3wi si\u0119 tak\u017ce, \u017ce aktorzy, aby skupi\u0107 si\u0119 przed pr\u00f3b\u0105 lub spektaklem i osi\u0105gn\u0105\u0107 w\u0142a\u015bciwy stan ducha, musz\u0105 odwraca\u0107 si\u0119 do niej ty\u0142em. <\/p>\n\n\n\n

Nic dziwnego. Oczywista dzisiaj wydaje si\u0119 opozycja: prostota \u2013 prawda, obfito\u015b\u0107 \u015brodk\u00f3w \u2013 fa\u0142sz. Okre\u015blona w ten spos\u00f3b, obowi\u0105zuj\u0105ca w teatrze od lat ascetyczna estetyka jak ka\u017cda d\u0142ugo stosowana dieta jest troch\u0119 nu\u017c\u0105ca.<\/p>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce zafundowanie \u0142\u00f3dzkiemu teatrowi malowanej kurtyny g\u0142\u00f3wnej i to wykonanej przez malarza pracuj\u0105cego w wyzywaj\u0105co dziewi\u0119tnastowiecznej stylistyce jest pomys\u0142em dra\u017cni\u0105cym. Dra\u017cni\u0105ca, chocia\u017c niekrytyczna, czy mo\u017ce dra\u017cni\u0105ca, bo niekrytyczna, b\u0119dzie pewnie tak\u017ce ca\u0142a wystawa Piotra Naliwajki. Na wystawie Tylko wielkie obrazy<\/em> najmniejszy ma by\u0107 szkic do kurtyny (70 x 100 cm), kt\u00f3ra w ostatecznym kszta\u0142cie b\u0119dzie mierzy\u0107 5 x 8,2 m. Na szkicu wida\u0107, \u017ce nie bardzo wida\u0107 \u2013 chyba dziewi\u0119\u0107 symbolicznych postaci tworz\u0105cych asymetryczny, niespokojny uk\u0142ad. Zdumiewaj\u0105co nieprzemys\u0142owy duch<\/em> \u2013 taki ma by\u0107 tytu\u0142 dzie\u0142a nawi\u0105zuj\u0105cy do nowych, kulturalnych perspektyw miasta. Skala i dynamiczna kompozycja sk\u0142aniaj\u0105 do zestawie\u0144 z barokiem. W \u0141odzi barokowe skojarzenia wydaj\u0105 si\u0119 zupe\u0142nie nie na miejscu. <\/p>\n\n\n\n

Dlaczego taka kurtyna? Mo\u017cna by\u0142o przecie\u017c skroi\u0107 kurtyn\u0119 bli\u017csz\u0105 lokalnemu duchowi. Najrozs\u0105dniej by\u0142oby zrobi\u0107 kurtyn\u0119 w tradycji unizmu Strzemi\u0144skiego \u2013 \u015brodowisko plastyczne doceni, w\u0142adze si\u0119 uciesz\u0105, wycieczkom m\u0142odszoszkolnym mo\u017cna pokazywa\u0107 bez obaw. Technicznie rzecz by\u0142aby prosta: ograniczy\u0142aby si\u0119 do wybrania p\u0142\u00f3tna o odpowiednich wymiarach i splocie. Pe\u0142ny unizm. Trudno te\u017c bryt szarego p\u0142\u00f3tna nazwa\u0107 kiczem. A i kolor bardzo \u0142\u00f3dzki. Pomijaj\u0105c Strzemi\u0144skiego, miasto \u0141\u00f3d\u017a rzeczywi\u015bcie bywa w kolorze p\u0142\u00f3tna, istniej\u0105 nawet ca\u0142e kwarta\u0142y w kolorze ca\u0142unu. Ale kurtyna realistyczna? alegoryczna? malowana przez Naliwajk\u0119? Z k\u0142\u0119bi\u0105cymi si\u0119 u g\u00f3ry niezupe\u0142nie ubranymi postaciami? Przy takich wymiarach najbardziej widowiskowe cz\u0119\u015bci cia\u0142a musz\u0105 mie\u0107 jakie\u015b p\u00f3\u0142tora metra szeroko\u015bci. Groza albo barok nad \u015br\u00f3dmie\u015bciem. Sztuka wci\u0105\u017c jeszcze bywa domen\u0105 kaprysu, jeszcze wci\u0105\u017c jest niepo\u017cyteczna. Je\u015bli prawd\u0105 jest to, \u017ce wszystko w sztuce jest mo\u017cliwe, to mo\u017cliwe jest te\u017c ponowne, po stu trzech latach wej\u015bcie do tej samej rzeki. Z odpowiednio du\u017cym pluskiem. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce kurtyna Naliwajki z unizmem nie b\u0119dzie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego. Nie nale\u017cy wi\u0119c chyba liczy\u0107 na to, \u017ce pi\u0119kne \u0142odzianki przyb\u0119d\u0105 na po\u017cegnanie mistrza z wi\u0105zankami kwiat\u00f3w, a \u201ezarz\u0105d kolei udzieli arty\u015bcie miejsca w salonie pierwszej klasy\u201d. <\/p>\n\n\n\n

1. H.G. Gadamer, Rozum, s\u0142owo, dzieje<\/em>, opr. K. Michalski, Warszawa 1979, s. 58.<\/p>\n\n\n\n

2. G. Zapolska, \u201eS\u0142owo Polskie\u201d, 1901, nr 26.<\/p>\n\n\n\n

3. F. Gregorovius, W\u0119dr\u00f3wki po W\u0142oszech<\/em>, Warszawa 1990, s. 175.<\/p>\n\n\n\n

4. Cyt. za J. Du\u017cyk, Siemiradzki. Opowie\u015b\u0107 biograficzna<\/em>, Warszawa 1986, s. 450.<\/p>\n\n\n\n

5. Henryk Siemiradzki<\/em>, \u201eBiesiada Literacka\u201d, 1902, nr 35.<\/p>\n\n\n\n

6. Kurtyna Siemiradzkiego<\/em>, \u201eS\u0142owo Polskie\u201d, 1901, nr 26.<\/p>\n\n\n\n

7. Pracowa\u0142 w tym czasie m.in. nad dekoracyjnymi panneaux<\/em> do Filharmonii Warszawskiej.<\/p>\n\n\n\n

8. Otwarcie teatru<\/em>, \u201eRozw\u00f3j\u201d, 1901, nr 226.<\/p>\n\n\n\n

9. Biblioteka Czartoryskich, Krak\u00f3w, rkps. MNK 1588.<\/p>\n\n\n\n

10. A.G., O Henryku Siemiradzkim<\/em>, \u201eW\u0119drowiec\u201d, 1905, nr 38.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Agnieszka Kuczy\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[77],"class_list":["post-6397","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-piotr_naliwajko"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6397","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6397"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6397\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6399,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6397\/revisions\/6399"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6397"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6397"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6397"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}