{"id":6275,"date":"2004-04-21T11:36:00","date_gmt":"2004-04-21T11:36:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6275"},"modified":"2022-10-16T15:11:20","modified_gmt":"2022-10-16T15:11:20","slug":"niech-zyje-leder","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/niech-zyje-leder\/","title":{"rendered":"Niech \u017cyje Leder!"},"content":{"rendered":"\n

Ju\u017c sam nie wiem, czy wol\u0119 gra\u0107 z Wojtkiem Lederem w szachy czy rozmawia\u0107 o sztuce. W jednym i drugim przypadku dochodzi do\u015b\u0107 szybko do mniejszej lub wi\u0119kszej sprzeczki. Nie \u017ceby mia\u0142a z tego urodzi\u0107 si\u0119 jaka\u015b karczemna awantura, w kt\u00f3rej stawiamy jak na tacy powa\u017cne argumenty, a za pazuch\u0105 trzymamy ostre no\u017ce, ale \u2013 z przekory, z temperamentu ju\u017c nie wiadomo z jakich jeszcze powod\u00f3w \u2013 k\u0142\u00f3cimy si\u0119. K\u0142\u00f3cimy si\u0119 jak dzieci, udowadniamy to, co zosta\u0142o udowodnione ju\u017c dawno i nie ma, tak naprawd\u0119, o co kruszy\u0107 kopii. Przyjaciele musz\u0105 rozs\u0105dza\u0107, kto mia\u0142 racj\u0119, a kto powinien prowadzi\u0107 restauracj\u0119. Czyja oliwa \u017cywa, a czyja sprawiedliwa. I jak wybrn\u0105\u0107 z zak\u0142opotania, w jakie wp\u0119dza graczy w szachy… niedoczas! Ale szachy to tylko pretekst. Okazja, aby podnie\u015b\u0107 poziom adrenaliny. Odczu\u0107 \u2013 dos\u0142ownie i w przeno\u015bni \u2013na w\u0142asnej sk\u00f3rze, \u017ce ten \u015bwiat istnieje naprawd\u0119, a nie jest tylko mydlan\u0105 ba\u0144k\u0105… <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Do ko\u0144ca \u017cycia, 2002, 150 x 190 cm, sadza i kopciuch \u015bwiecy na p\u0142\u00f3tnie <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zanim pozna\u0142em osobi\u015bcie Wojtka Ledera, pozna\u0142em jego obrazy. Przypad\u0142y mi do gustu. Ba, nawet polubi\u0142em niekt\u00f3re od pierwszego wejrzenia. P\u00f3\u017aniej kilka z nich wesz\u0142o do mojej kolekcji (nigdy nie potra\ufb01\u0142em bowiem oddzieli\u0107 pasji kolekcjonerskiej od roli krytyka czy dzia\u0142acza sztuki), wi\u0119c mia\u0142em rzadk\u0105 okazj\u0119 z\u017cy\u0107 si\u0119 z nimi, ogl\u0105da\u0107 je od spodu i z wierzchu, od g\u00f3ry i od podszewki. To by\u0142o do\u015b\u0107 szczeg\u00f3lne do\u015bwiadczenie, gdy\u017c pozwoli\u0142o mi odczu\u0107 czysto \ufb01zyczn\u0105 materialno\u015b\u0107 tych obraz\u00f3w, bez ach\u00f3w i och\u00f3w krytyk\u00f3w i sawantek, bez ca\u0142ej tej nadbudowy, kt\u00f3ra cz\u0119sto czyni obcowanie z obrazem koszmarem, obszarem ujawniania kompleks\u00f3w \u2013 zar\u00f3wno malarza, jak i widza niepewnie przest\u0119puj\u0105cego z nogi na nog\u0119 wobec zadziwiaj\u0105cej go p\u0142aszczyzny obrazu. Niemo\u017cno\u015b\u0107 zrozumienia intencji malarza cz\u0119sto bowiem bywa dla widza k\u0142opotliwa, parali\u017cuj\u0105ca. Nie wie, gdy\u017c nikt nigdy mu nie powiedzia\u0142, \u017ce niemo\u017cno\u015b\u0107 ogarni\u0119cia wszystkich aspekt\u00f3w obrazu nie jest grzechem ani u\u0142omno\u015bci\u0105. A zreszt\u0105 i w samej u\u0142omno\u015bci ludzkiej, nawet w u\u0142omno\u015bci obcowania z obrazem, tkwi by\u0107 mo\u017ce wi\u0119cej prawdy o cz\u0142owieku ni\u017c w tym, co w nim bywa wznios\u0142e i doskona\u0142e. Ale po kolei. […]<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Kompozycja bez kontur\u00f3w, 2002, 150 x 200 cm, piasek, pigment na p\u0142\u00f3tnie <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zastanawiam si\u0119, na ile talent Ledera jest \u2013 przez analogi\u0119 do rzadkich kamieni \u2013 samorodkiem, a na ile wykwitem \u015brodowiska, z kt\u00f3rego \u2013 \u017ceby si\u0119 rozwija\u0107 \u2013 czerpa\u0142 soki. Czy Leder poszukuje \u2013 tak jak nakazywa\u0142 W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski \u2013 jednozgodno\u015bci wszystkich element\u00f3w obrazu? Czy te\u017c, jak Karol Hiller, d\u0105\u017cy do maksymalnego wprz\u0119gni\u0119cia w proces tw\u00f3rczy m.in. proces\u00f3w chemicznych. I czy jedno wyklucza drugie? Warto przypomnie\u0107, \u017ce Hiller w pewnym okresie czasu, gdzie\u015b w po\u0142owie lat 30., eksponowa\u0142 w swoich pracach (zar\u00f3wno rysunkach, obrazach, jak i heliogra\ufb01kach) formy o cechach niemal biologicznych. Szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 zwracaj\u0105 w\u0142a\u015bnie heliogra\ufb01ki, wykorzystuj\u0105ce procesy fotochemiczne do budowy ca\u0142kiem autonomicznych obraz\u00f3w. Tak jak Hiller pragn\u0105\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 idealno\u015b\u0107 obrazu fotogra\ufb01cznego bez u\u017cycia kamery, tak Leder pragnie osi\u0105gn\u0105\u0107 czysto\u015b\u0107 malarskiego przedstawienia bez u\u017cycia tradycyjnych materia\u0142\u00f3w i proces\u00f3w malarskich. I w tym sensie bliska mu jest zar\u00f3wno organiczna jedno\u015b\u0107 obrazu, konieczno\u015b\u0107 jego ci\u0105g\u0142ego odsymbolizowywania, jak i pod\u0105\u017canie tropem biologicznych form wywiedzionych ze \u015bwiata zjawisk \ufb01zycznych i chemicznych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Ordinare agrum, 2004, 250 x 450 cm, cement, kruszywa, popi\u00f3\u0142, kreda na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

A mo\u017ce \u2013 szukaj\u0105c dalej \u017ar\u00f3de\u0142 inspiracji, punkt\u00f3w odniesienia dla tw\u00f3rczo\u015bci Ledera w tradycji \u0142\u00f3dzkiej awangardy \u2013 Leder oka\u017ce si\u0119 r\u00f3wnie pilnym jak Samuel Szczekacz b\u0105d\u017a Julian Lewin uczniem \u0142\u00f3dzkich mistrz\u00f3w: po\u015brednio W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, a bezpo\u015brednio Stanis\u0142awa Fija\u0142kowskiego, kt\u00f3ry jako niedawny ucze\u0144 Mistrza i profesor \u0142\u00f3dzkiej Akademii Sztuk Pi\u0119knych by\u0142, w pewnym sensie, kontynuatorem artystycznego i dydaktycznego programu Strzemi\u0144skiego. […]<\/p>\n\n\n\n

Przytoczmy s\u0142owa Fija\u0142kowskiego, ucznia Strzemi\u0144skiego w latach 1946\u20131949, kt\u00f3re potwierdza\u0142y znan\u0105 tez\u0119 Yve-Alaina Bois, \u017ce istniej\u0105 dzie\u0142a, kt\u00f3re w historii sztuki pojawi\u0142y si\u0119 zbyt wcze\u015bnie, ich przedwczesno\u015b\u0107 by\u0142a i jest nadal niekorzystna dla ich odbioru: \u201eJego (Strzemi\u0144skiego) walka o nowoczesn\u0105 sztuk\u0119 w Polsce przynios\u0142a pewne rezultaty, cho\u0107 nie przeora\u0142a powszechnej \u015bwiadomo\u015bci. Jego teoria unizmu pozostaje nadal \u015bwiadectwem tryumfu ducha nad ci\u0119\u017ckim losem. […] Jest zamkni\u0119t\u0105 kart\u0105 wspania\u0142ej historii\u201d. Ale jednocze\u015bnie Fija\u0142kowski konstatuje, \u017ce opracowany przez Strzemi\u0144skiego program artystyczny i dydaktyczny nie doczeka\u0142 si\u0119 nigdy pe\u0142nej realizacji, cho\u0107 zar\u00f3wno sam Fija\u0142kowski, jak i jego kontynuator \u2013 Leder w\u0142o\u017cyli wiele wysi\u0142ku, aby idee Strzemi\u0144skiego nie znik\u0142y z artystycznego szkolnictwa  w \u0141odzi, aby po Strzemi\u0144skim nie pozosta\u0142 jedynie szyld na budynku Akademii Sztuk Pi\u0119knych, kt\u00f3ra nosi jego imi\u0119. […]<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jedno podw\u00f3jne trzy po\u015br\u00f3d czterech, 2002, 165 x 190 cm, enkaustyka na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

My\u015bl\u0119, \u017ce nie pope\u0142ni\u0119 krytyczno-artystycznego \u015bwi\u0119tokradztwa, je\u015bli powiem, \u017ce \u2013 moim zdaniem, podkre\u015blam mocno ten osobniczy punkt widzenia, kt\u00f3ry wyra\u017anie dystansuje si\u0119 wobec pr\u00f3b obiektywizacji wyra\u017conych przez krytyka sztuki s\u0105d\u00f3w \u2013 Wojciechowi Lederowi zale\u017cy, podobnie jak zale\u017ca\u0142o W\u0142adys\u0142awowi Strzemi\u0144skiemu, na wyeliminowaniu z obrazu wszelkich kontrast\u00f3w, by wyrazi\u0107 organiczno\u015b\u0107 wyjawiaj\u0105cych si\u0119 z pod\u0142o\u017ca obrazu bezprzedmiotowych form. Leder tym samym zbli\u017ca si\u0119 do bliskiej Strzemi\u0144skiemu idei monochromatyzmu, opartej na programie organicznej jedno\u015bci obrazu i konieczno\u015bci jego odsymbolizowania, sprowadzenia niejako z chmur na ziemi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Janina \u0141adnowska \u2013 w tek\u015bcie po\u015bwi\u0119conym Samuelowi Szczekaczowi, jednemu z najbardziej pilnych uczni\u00f3w \u0142\u00f3dzkiego Mistrza \u2013 zauwa\u017cy\u0142a, \u017ce w latach 30., kiedy w aktywno\u015bci Strzemi\u0144skiego dzia\u0142alno\u015b\u0107 dydaktyczna bra\u0142a g\u00f3r\u0119 nad dzia\u0142alno\u015bci\u0105 artystyczn\u0105, \u201etrwa\u0142a jednak jeszcze walka o obraz w sobie, o dzie\u0142o doskonale zorganizowane, oczyszczone z tego, co nie nale\u017cy do struktury, a tak\u017ce z tego, co pozornie najbli\u017csze: z dynamiki suprematyzmu czy harmonii kontrast\u00f3w neoplastycyzmu\u201d. Strzemi\u0144ski g\u0142osi\u0142 wtedy tez\u0119 wyra\u017can\u0105 m.in. w licznych polemikach z Leonem Chwistkiem \u201ed\u0105\u017cenie do jednolitej organizacji jest najg\u0142\u0119bszym i najbardziej powszechnym impulsem naszych czas\u00f3w. Ono jest pod\u0142o\u017cem spo\u0142ecznym unizmu\u201d. I chocia\u017c Strzemi\u0144ski, co podkre\u015bla \u0141adnowska, \u201enie malowa\u0142 ju\u017c w tym czasie obraz\u00f3w unistycznych, to w\u0142a\u015bnie w tym stylu widzia\u0142 panaceum na gr\u0119 \u015blepych instynkt\u00f3w, na epok\u0119 panowania ni\u017cszego rz\u0119du odruch\u00f3w spo\u0142ecznych. \u017bo\u0142nierzami w tej walce byli nast\u0119pcy m\u0142odzi \u2013 o wykszta\u0142conym umy\u015ble, \u015bwiadomo\u015bci dzia\u0142ania i czystym, nieska\u017conym talencie. Drog\u0119 wskazywa\u0142 Kazimierz Malewicz i jego akolici z kr\u0119gu Unowisu\u201d. Takie warunki, wed\u0142ug Janiny \u0141adnowskiej, spe\u0142nia\u0142 wtedy Samuel Szczekacz i jego koledzy. Takie warunki spe\u0142nia\u0142 p\u00f3\u017aniej \u2013 moim zdaniem \u2013 Stanis\u0142aw Fija\u0142kowski, a dzisiai spe\u0142nia… Woiciech Leder.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jedno drugie trzy po\u015br\u00f3d czterech, 2003, 160 x 190 cm, enkaustyka na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Co jednak \u2013 mimo wszystkich r\u00f3\u017cnic, wyrastaj\u0105cych z odmiennych nakaz\u00f3w artystycznych epok, jakie eksplikuje zeigast<\/em> \u2013 \u0142\u0105czy Ledera z takimi malarzami jak Samuel Szczekacz? Zami\u0142owanie do skomplikowanego uk\u0142adu faktur, zawik\u0142anych uk\u0142ad\u00f3w formalnych, a jednocze\u015bnie wra\u017cenie optycznej jednorodno\u015bci? Biologizm form? Jawne i ukryte powt\u00f3rzenia obraz\u00f3w Strzem\u0144skiego, charakterystycznego dla nich uk\u0142adu form, konstrukcji, rytm\u00f3w? Janina \u0141adnowska konkludowa\u0142a: \u201eTe powt\u00f3rzenia (dokonane przez Szczekacza, ale przecie\u017c nie tylko, bo i w obrazach Ledera znajdziemy, cho\u0107 ju\u017c co oczywiste znacznie s\u0142absze ni\u017c w obrazach Szczekacza, echo Strzemi\u0144skiego) nie mia\u0142y negatywnych odniesie\u0144, by\u0142y potrzebne, bez nich unizm nie m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 rozpowszechniony, nie m\u00f3g\u0142by zapa\u015b\u0107 w pami\u0119\u0107\u201d. Pozostaje bowiem unizm nie tylko najbardziej oryginalnym wk\u0142adem polskim w dzieje europejskiej awangardy konstruktywistycznej, ale przede wszystkim wyznacznikiem pewnego zwrotu na drodze rozumienia sztuki i jej powinno\u015bci \u2013 tak wobec natury, jak i kultury. Zwrotu, jaki dokona\u0142 si\u0119 w \u015bwiadomo\u015bci sztuki w\u0142a\u015bnie za spraw\u0105 Strzemi\u0144skiego, a przynajmniej bez jego udzia\u0142u i wk\u0142adu intelektualnego by\u0142by niepe\u0142ny.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jedno parzyste trzy po\u015br\u00f3d czterech, 2004, 170 x 190 cm, enkaustyka na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

I jestem przekonany, \u017ce t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 d\u017awiga Wojciech Leder. I daje jej nieustannie wyraz w swoich obrazach, kt\u00f3re dla mnie s\u0105 obszarami, w jakich malarz zmaga si\u0119 z tradycj\u0105 sztuki, z nie\u0142atwymi przecie\u017c materiami, w kt\u00f3re usi\u0142uje przela\u0107 swoj\u0105 t\u0119sknot\u0119 za trwa\u0142o\u015bci\u0105 (bo za trwa\u0142o\u015bci\u0105 t\u0119skni ka\u017cdy tw\u00f3rca), wreszcie z samym sob\u0105. Z w\u0142asn\u0105 bieg\u0142o\u015bci\u0105 i u\u0142omno\u015bci\u0105 zarazem. Z w\u0142asnym geniuszem i jego przekle\u0144stwem \u2013 w\u0105tpliwo\u015bci\u0105, jaka rodzi si\u0119 w trakcie pracy nad ka\u017cdym kolejnym obrazem, kiedy jaka\u015b nagle ods\u0142oni\u0119ta plama czy masa zdaje si\u0119 niweczy\u0107 wielotygodniowy wysi\u0142ek, skazywa\u0107 obraz na pora\u017ck\u0119, na konieczno\u015b\u0107 unicestwienia. Ale to, co w \u015bwietle jednego dnia wydawa\u0142o si\u0119 pora\u017ck\u0105, w \u015bwietle nowego dnia (albo jeszcze lepiej w jarzeniowym \u015bwietle nocy, bo Leder jest bardziej typem nocnego Marka niz porannego ptaszka) mo\u017ce okaza\u0107 si\u0119 przeczuciem tryumfu, nieprzeczuwan\u0105 wcze\u015bniej \u015bcie\u017ck\u0105 wiod\u0105c\u0105 do eureki: jest obraz. Wydarzy\u0142 si\u0119 naprawd\u0119. Mo\u017cna uzna\u0107 teraz dzie\u0142o za sko\u0144czone i wystawi\u0107 pod os\u0105d publiczno\u015bci sztuki. Taki obraz bywa godziw\u0105 i sut\u0105 zap\u0142at\u0105 za tygodnie wyrzecze\u0144, mozo\u0142u czysto \ufb01zycznej pracy nad obrazem i trwania przed nim w oczekiwaniu, a\u017c z g\u0142\u0119bi wy\u0142oni si\u0119 kszta\u0142t przeczuty i oczekiwany.<\/p>\n\n\n\n

W tym sensie Leder pragn\u0105\u0142 odnale\u017a\u0107 tak\u0105 recept\u0119 na w\u0142asn\u0105 sztuk\u0119, kt\u00f3ra pozwala\u0142aby mu kreowa\u0107 kolejne obrazy na podobnej zasadzie, na jakiej dzia\u0142a natura. Je\u015bli mogliby\u015bmy w przypadku Ledera m\u00f3wi\u0107 o jakimkolwiek na\u015bladownictwie natury, to tylko w tym sensie, \u017ce malarz usi\u0142uje na\u015bladowa\u0107 zdolno\u015bci kreacyjne natury \u2013 tworzy\u0107 w symbiozie z materi\u0105, po kt\u00f3r\u0105 si\u0119ga, a nie zada\u0107 jej gwa\u0142t, zmusza\u0107 do wyra\u017cania czego\u015b, czego z istoty wyrazi\u0107 nie mo\u017ce. Ten aspekt surowcowy czy materia\u0142owy malarstwa w rozumieniu, jakie wytrwale usi\u0142uje mu nada\u0107 Leder, staje si\u0119 tym bardziej wa\u017cki i programowy, \u017ce oparty na nowo formu\u0142owanej w sztuce aktualnej wizji wzajemnych relacji natury i kultury \u2013 dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w, w kt\u00f3rych zaczyna si\u0119 i ko\u0144czy, spe\u0142nia (albo nie spe\u0142nia) \u017cycie cz\u0142owieka. […]<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Teoria przezroczystych cel\u00f3w, 2002, 150 x 200 cm, piasek, pigment na p\u0142\u00f3tnie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czasami Leder post\u0119puje podobnie do w\u0142oskich mistrz\u00f3w sgra\ufb03to.Sgra\ufb03to<\/em> to jedna z dawnych technik dekoracyjnego malarstwa \u015bciennego. Polega\u0142a na pokryciu muru kilkoma warstwami barwnego tynku i na cz\u0119\u015bciowym zeskrobywaniu wilgotnych warstw g\u00f3rnych za pomoc\u0105 ostrych narz\u0119dzi. W ten spos\u00f3b, w wydrapywanych partiach ods\u0142ania\u0142 si\u0119 kolor warstwy dolnej i powstawa\u0142a kilkubarwna kompozycja. Na og\u00f3\u0142 by\u0142a ona oparta na ornamentyce geometrycznej. Sgra\ufb03to<\/em> by\u0142o do\u015b\u0107 powszechnie stosowane w dekoracji fasad, w architekturze w\u0142oskiej. Znalaz\u0142o zastosowanie tak\u017ce w sztuce, ju\u017c w latach 30. Mi\u0119dzy innymi Karol Hiller w 1934 roku na p\u0142ycie rabitzowej wykona\u0142 P\u0142askorze\u017ab\u0119 konstruktywistyczn\u0105<\/em> \u2013 zdumiewaj\u0105ce swoj\u0105 odkrywczo\u015bci\u0105 i radykalno\u015bci\u0105 artystyczn\u0105 dzie\u0142o, kt\u00f3re Leder \u2013 jako ucze\u0144 Stanis\u0142awa Fija\u0142kowskiego \u2013 musia\u0142 ogl\u0105da\u0107 w Muzeurn Sztuki. I to tak\u017ce w jaki\u015b spos\u00f3b \u2013 niewa\u017cne, czy u\u015bwiadomiony, czy tylko pod\u015bwiadomy \u2013 wp\u0142ywa\u0142o na kszta\u0142towanie si\u0119 artystycznej dociekliwo\u015bci Ledera, na jego sk\u0142onno\u015b\u0107 do poszukiwania malarstwa poza malarstwem. Zreszt\u0105 w kolejnych latach Leder ca\u0142y czas konsekwentnie poszerza\u0142 sw\u00f3j malarski warsztat. U\u017cywa\u0142 technik i narz\u0119dzi, kt\u00f3re ju\u017c nie tylko odwo\u0142ywa\u0142y si\u0119 do tradycji sgra\ufb03to<\/em>, ale i sztuki intarsji, i tradycyjnego warsztatu kamieniarza. Z upodobaniem wprowadza\u0142 do obrazu coraz to nowe materia\u0142y: r\u00f3\u017cnego rodzaju kruszywa i spoiwa, przypadkowo znalezione przedmioty. U\u017cywa\u0142 murarskiej kielni, ale r\u00f3wnie\u017c szli\ufb01erek, maszyn do polerowania betonu, cykliniarek. W tym duchu stworzy\u0142 w 2001 roku monumentaln\u0105 kompozycj\u0119 Jaszczurka\u015bmier\u0107zmartwychwstanie<\/em>, a w roku 2004 dzie\u0142o, przy kt\u00f3rym monumentalno\u015b\u0107 poprzedniej kompozycji straci\u0142a jakby na wadze. Ordinareagrum<\/em> to obraz budowany pracowicie \u2013 tak jak dom \u2013 od fundament\u00f3w: dzie\u0144 po dniu, tydzie\u0144 po tygodniu, z przerwami niezb\u0119dnymi, aby to co trzeba zwi\u0105za\u0142o. Opowiada o porz\u0105dkowaniu ziemi, po kt\u00f3rej chodzimy. Porz\u0105dkowaniu tego, co nas otacza. Opowiada wi\u0119c o przemo\u017cnej ch\u0119ci wyj\u015bcia z chaosu, w jakim pogr\u0105\u017ca si\u0119 ludzkie \u017cycie \u2013 bezmy\u015blne, ma\u0142o tw\u00f3rcze, poddane naciskom ideologii: konsumpcji, polityki, religii. Leder u\u017cy\u0142 do jego budowania popio\u0142u. Popio\u0142u, kt\u00f3ry, jak m\u00f3wi, stanowi meta\ufb01zyczn\u0105 esencj\u0119 wszystkiego. Tego, co stanowi\u0142o pocz\u0105tek i tego, co symbolizuje koniec. Popi\u00f3\u0142 wi\u0105za\u0142 z \u017cywicami polimerowymi, r\u00f3\u017cnicowa\u0142 nat\u0119\u017cenie barwy, rozprowadza\u0142 po powierzchniach.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drzwi do szafy filozofa VII, 2002, 165,5 x 183,5 cm, cement i kreda na pil\u015bni, w\u0142asno\u015b\u0107 Museum Sztuki w \u0141odzi<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ten gigantyczny obraz, kt\u00f3ry widzia\u0142em tylko raz czy dwa w trakcie roboty malarza (i to jedynie w pozycji le\u017c\u0105cej, na solidnym metalowym stela\u017cu, musieli\u015bmy chodzi\u0107 po nim niczym po \u015bwie\u017co wylanej posadzce), robi\u0142 wra\u017cenie nie tyle jeszcze \ufb01nalnym efektem, co swoim monumentalnym za\u0142o\u017ceniem. Chodzi\u0142em po tym obrazie tak, jakbym chodzi\u0142 wyschni\u0119tym korytem rzeki gdzie\u015b w g\u0142\u0119bi Australii, nieopodal Alice Springs. Wpatrywa\u0142em si\u0119 w mistern\u0105 struktur\u0119 naturalnych p\u0119kni\u0119\u0107, uk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 w gigantyczn\u0105 paj\u0119czyn\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142a zaw\u0142adn\u0105\u0107 ca\u0142\u0105 powierzchni\u0105 obrazu. […] <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drzwi do szafy filozofa VIII, 2002, 155 x 180 cm, cement, olej i kreda na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Kiedy pod koniec 1998 roku pisa\u0142em do\u015b\u0107 obszerny tekst o obrazach Ledera dla kwartalnika \u201eExit\u201d, ko\u0144czy\u0142em go stwierdzeniem, \u017ce w\u00f3wczas jeszcze m\u0142ody, \u0142\u00f3dzki malarz znalaz\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku drogi, dzi\u0119ki kt\u00f3rej nie wpad\u0142 \u2013 tak jak wielu, nie tylko jego r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w malarzy \u2013 w \u015blepy zau\u0142ek konwencji. Ale wtedy chyba i samemu Lederowi by\u0142oby trudno powiedzie\u0107, w jakim kierunku ta droga prowadzi. Poza tym, \u017ce prowadzi w kierunku prze\u017cy\u0107 niezwyk\u0142ych i podniet wyj\u0105tkowo rzadkich. Takich, jakie utwierdzaj\u0105 nas w\u0142a\u015bnie w przekonaniu, \u017ce ten \u015bwiat wydarza si\u0119 naprawd\u0119, a trud malarski, na tym zwyk\u0142ym i niezwyk\u0142ym zarazem \u015bwiecie, nie idzie na marne.<\/p>\n\n\n\n

Wtedy jeszcze nie przemy\u015bla\u0142em gruntownie relacji, jakie mog\u0142y zachodzi\u0107 pomi\u0119dzy obrazami Ledera, a malarstwem mu bliskim dos\u0142ownie i w przeno\u015bni. To znaczy bliskim mu w czasie i bliskim mu duchowo. Wiedzia\u0142em tylko, \u017ce trzeba przemy\u015ble\u0107, czy istniej\u0105 g\u0142\u0119bsze, czy tylko powierzchowne zwi\u0105zki Ledera z tradycj\u0105 support\/surface<\/em>. Grup\u0105 francuskich malarzy, kt\u00f3rzy u schy\u0142ku lat 60. chcieli udowodni\u0107, \u017ce mo\u017cna jeszcze tworzy\u0107 (niekoniecznie malowa\u0107) obrazy. Trzeba tylko gruntownie przekszta\u0142ci\u0107 \u015brodki malarskie, konfrontowa\u0107 obraz bezpo\u015brednio z natur\u0105 (co mia\u0142o podkre\u015bla\u0107 zdecydowanie antyiluzjonistyczny charakter malarstwa), a nie z kulturowymi rekwizytami, ods\u0142aniaj\u0105cymi mo\u017ce erudycj\u0119 malarza, ale nie jego temperament. W centrum zagadnie\u0144 warsztatowych pojawi\u0142 si\u0119 m.in. problem tradycyjnego pod\u0142o\u017ca. Kwestia, kt\u00f3ra r\u00f3wnie wa\u017cna okaza\u0142a si\u0119 dla Ledera. Jest mu chyba bliska koncepcja toile libre \u2013<\/em> wolnego, lu\u017anego p\u0142\u00f3tna, kt\u00f3re roz\u0142o\u017cone na pod\u0142odze w pracowni malarza nie przes\u0105dza granic czy wielko\u015bci dzie\u0142a, pozwalaj\u0105c mu, by prawem swoistej malarskiej entropii rozrasta\u0142o si\u0119 swobodnie w ka\u017cdym kierunku. Support \/ surface<\/em>, pokazane niedawno w Muzeum Sztuki jako ruch ju\u017c klasyczny, ws\u0142awi\u0142o si\u0119 przede wszystkim determinacj\u0105 w niszczeniu wszelkich element\u00f3w tworz\u0105cych tradycyjny obraz, co by\u0142o radykaln\u0105 konsekwencj\u0105 odprzedmiotowienia malarstwa. W ich wykonaniu obraz przestawa\u0142 by\u0107 tylko ekranem projekcji czy wizji malarskiej, a stawa\u0142 si\u0119 powierzchni\u0105, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna przekszta\u0142ca\u0107 wi\u0105za\u0107, depta\u0107, ubija\u0107, inkrustowa\u0107 materia\u0142ami naturalnymi. Tak Leder, cho\u0107 bli\u017csze mu jest tradycyjne obramowanie obrazu ni\u017c koncepcja freecanvas<\/em> Jacksona Pollocka i toilelibre<\/em> malarzy francuskich z kr\u0119gu support\/surface<\/em>, korzysta \u2013 \u015bwiadomie i z wielk\u0105 rozwag\u0105, tak\u017ce z g\u0142\u0119bokim namys\u0142em \u2013 z do\u015bwiadcze\u0144 poprzednik\u00f3w. Wie bowiem, \u017ce ka\u017cdy lew zrobiony jest ze zwierz\u0105t, kt\u00f3re sam wcze\u015bniej po\u017car\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Drzwi do szafy filozofa IX, 2003, 166 x 196 cm, cement na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jaki\u015b czas potem zastanawia\u0142em si\u0119 te\u017c, co mo\u017ce \u0142\u0105czy\u0107 Ledera z arte<\/em>povera<\/em> czyli sztuk\u0105 biedn\u0105, kt\u00f3ra akcentowa\u0142a potrzeb\u0119 \ufb01zycznej obecno\u015bci materii. Materia\u0142y, kt\u00f3rych u\u017cywali arty\u015bci z kr\u0119gu krytyka sztuki Germano Celanta, takie jak o\u0142\u00f3w, glina, kamienie, tkaniny by\u0142y elementami radykalizacji malarskiego do\u015bwiadczenia, uwolnienia go od dominacji kryteri\u00f3w wy\u0142\u0105cznie estetycznych. Ta postawa, na kt\u00f3r\u0105 Leder nie m\u00f3g\u0142 pozosta\u0107 niewra\u017cliwy i z kt\u00f3rej \u2013 jak s\u0105dz\u0119 \u2013 wyci\u0105gn\u0105\u0142 w\u0142asne i powa\u017cne konsekwencje, wyrasta\u0142a z ch\u0119ci skonfrontowania widza z prostymi formami i konstrukcjami, kt\u00f3re by\u0142yby zach\u0119t\u0105 do czysto zmys\u0142owej, nieanga\u017cuj\u0105cej umys\u0142u, percepcji bry\u0142, energii, napi\u0119\u0107. Tak, w tej sferze malarskiego do\u015bwiadczenia, poszukiwania malarstwa poza malarstwem, Leder sporo zawdzi\u0119cza wielu formacjom niepokornych wobec tradycji artyst\u00f3w znanych z nazwiska, ale i bezimiennych, kt\u00f3rzy wymagali  od malarstwa, aby ju\u017c nigdy nie by\u0142o takie jak przedtem. Przedtem, to znaczy wcze\u015bniej zanim oni \u2013 obrazoburcy, gwa\u0142ciciele estetycznego \u0142adu \u2013 nie wkroczyli w obszar malarstwa uzbrojeni    w narz\u0119dzia, kt\u00f3rych tradycyjny malarz nigdy by nie wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki. […]<\/p>\n\n\n\n

Tekst jest fragmentem wi\u0119kszej ca\u0142o\u015bci. Wyboru i skr\u00f3t\u00f3w dokona\u0142 wydawca katalogu wystawy Wojciecha Ledera w Atlasie Sztuki.<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Pokusa dla \u015bw. Antoniego, 2004, 125 x 200 cm, lakier samochodowy, pigment, mika na pil\u015bni<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Mariusz Rosiak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[72],"class_list":["post-6275","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-leder_101"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6275","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6275"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6275\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15865,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6275\/revisions\/15865"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6275"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6275"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6275"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}