{"id":6210,"date":"2004-10-08T11:27:00","date_gmt":"2004-10-08T11:27:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=6210"},"modified":"2022-10-16T15:56:44","modified_gmt":"2022-10-16T15:56:44","slug":"kres-malarstwa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/kres-malarstwa\/","title":{"rendered":"Kres malarstwa"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kres nie jest tu ko\u0144cem, jest spe\u0142nieniem. Kres jest spe\u0142nieniem meta\ufb01zycznego celu, kt\u00f3ry przypisany zosta\u0142 sztuce. A celem tym, wed\u0142ug Martina Heideggera, jest ods\u0142oni\u0119cie prawdy bycia<sup>1<\/sup>. Cel ten zosta\u0142 osi\u0105gni\u0119ty, sztuka spe\u0142ni\u0142a zadanie, jakie zosta\u0142o przed ni\u0105 postawione, wype\u0142niaj\u0105c je, osi\u0105gn\u0119\u0142a kres. Jest to jednocze\u015bnie kres cz\u0142owieka, kres pewnej epoki<sup>2<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"536\" src=\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/46GC412r1-1024x536.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-15879\" srcset=\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/46GC412r1-1024x536.png 1024w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/46GC412r1-300x157.png 300w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/46GC412r1-768x402.png 768w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/01\/46GC412r1.png 1500w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><figcaption>Roman Opa\u0142ka na tle ekspozycji, wystawa OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e, Galeria Atlas Sztuki, \u0141\u00f3d\u017a, 2003, fot. Andrzej Walczak<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Spe\u0142nienie to dokonuje si\u0119 w Programie OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e, dlatego \u017ce stwarza on co\u015b, czego nigdy dot\u0105d nie uda\u0142o si\u0119 stworzy\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Stwarza: obraz czasu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie chodzi jednak o alegoryczne, symboliczne czy metaforyczne przedstawienia, od kt\u00f3rych roi si\u0119 historia malarstwa. Nie chodzi r\u00f3wnie\u017c o ilustracj\u0119 licznych de\ufb01nicji poj\u0119cia czasu, kt\u00f3re zna \ufb01lozo\ufb01a czy nauka.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obraz czasu, jaki stwarza Program OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e, nie jest ani przedstawieniem, ani ilustracj\u0105 jakiego\u015b uprzedniego wyobra\u017cenia czy rozumienia czasu. Jest \u015bwiadectwem do\u015bwiadczania czasu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roman Opa\u0142ka zapocz\u0105tkowa\u0142 realizacj\u0119 Programu OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e w 1965 roku, maluj\u0105c liczb\u0119 1 w lewym g\u00f3rnym naro\u017cniku p\u0142\u00f3tna, bia\u0142\u0105 liczb\u0119 na czarnym tle. Poczynaj\u0105c od tej liczby, Opa\u0142ka kontynuuje odliczanie, pokrywaj\u0105c powierzchni\u0119 p\u0142\u00f3tna ci\u0105giem liczb o wzrastaj\u0105cej warto\u015bci. Odliczanie to trwa nadal: ci\u0105g liczb pokrywa kolejne p\u0142\u00f3tna, zwane <em>Detalami<\/em>. Zawsze posiadaj\u0105 one ten sam rozmiar 196 x 135 cm, a liczby zawsze malowane s\u0105 bia\u0142\u0105 farb\u0105. <em>Detale<\/em> s\u0105 elementami ca\u0142o\u015bciowego dzie\u0142a, w kt\u00f3rym realizuje si\u0119 Program.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mozolne pokrywanie p\u0142\u00f3tna ci\u0105giem liczb stanowi rejestracj\u0119 do\u015bwiadczenia czasu. Malowanie jest zapisywaniem czasu, kt\u00f3re stwarza jego zobiektywizowany obraz. Jest to czas odnaleziony \u2013 \u015bwiadectwo godzin, dni, miesi\u0119cy i lat sp\u0119dzonych przed sztalug\u0105.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Auriga z Delf, antyczny pos\u0105g m\u0142odego wo\u017anicy, sta\u0142 si\u0119 dla Opa\u0142ki jego artystycznym alter ego. Auriga z Delf trwa niezmiennie w pozie, jak\u0105 mu nadano. Tak jak artysta trwa w swojej pracy przy sztaludze w podobnym ge\u015bcie. Auriga pozbawiony jest r\u0119ki, co przypomina sytuacj\u0119 z samych pocz\u0105tk\u00f3w realizacji Programu, kiedy artysta utraci\u0142 czucie w r\u0119ce na skutek stresu zwi\u0105zanego z podj\u0119ciem decyzji o wprowadzeniu Programu w \u017cycie. Podj\u0119cie tej decyzji by\u0142o skokiem w przepa\u015b\u0107, pogr\u0105\u017ceniem si\u0119 w otch\u0142ani niepoj\u0119tego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tym skokiem, tym pogr\u0105\u017ceniem, by\u0142a decyzja, \u017ceby zmierzy\u0107 si\u0119 z tajemnic\u0105 czasu, z tym, co jest podstawowym odczuciem istnienia, a co jednocze\u015bnie jest niemal niemo\u017cliwe do wyja\u015bnienia. \u015awi\u0119ty Augustyn pisa\u0142: \u201eCzym\u017ce wi\u0119c jest czas? Je\u015bli nikt mnie o to nie pyta, wiem<sup>3<\/sup>. Je\u015bli pytaj\u0105cemu usi\u0142uj\u0119 wyt\u0142umaczy\u0107, nie wiem\u201d. \u015awiadomo\u015b\u0107 czasu jest powszechna, wynika to z zanurzenia w nim, nie r\u00f3wna si\u0119 to jednak powszechnemu dost\u0119powi do jego poj\u0119cia. Zjawisko czasu wymyka si\u0119 poj\u0119ciu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nie mo\u017cna go poj\u0105\u0107, ale mo\u017cna do\u015bwiadczy\u0107. Program OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e jest takim nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 do\u015bwiadczaniem czasu. Nikt nie do\u015bwiadczy\u0142 go lepiej ni\u017c Roman Opa\u0142ka. Ale z racji, \u017ce Program opiera si\u0119 na nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 do\u015bwiadczaniu, tre\u015b\u0107 tego do\u015bwiadczenia jest nieprzekazywalna. Opa\u0142ka, podejmuj\u0105c realizacj\u0119 Programu w ca\u0142ej jego radykalno\u015bci, skaza\u0142 swoje dzie\u0142o na niezrozumienie. Nikt, \u017caden odbiorca, nie b\u0119dzie nigdy m\u00f3g\u0142 przyj\u0105\u0107, odebra\u0107 ca\u0142o\u015bci tego do\u015bwiadczenia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Jednak z drugiej strony, jak przecie\u017c stwierdzi\u0142 \u015bw. Augustyn: je\u015bli nikt nie pyta, to wiadomo, czym jest czas. A zatem Program OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e dotyka najbardziej podstawowego do\u015bwiadczenia cz\u0142owieka, jakim jest przemijanie. St\u0105d jest najbardziej uniwersalnym dzie\u0142em, jakie dot\u0105d stworzono.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Najbardziej uniwersalnym i najbardziej niepoj\u0119tym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zobrazowanie czasu jest mo\u017cliwe tylko przez ca\u0142kowite oddanie. W pewnym sensie Program OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e jest tylko \u201eskandowaniem czasu\u201d, jego nieustaj\u0105cym wypowiadaniem, za pomoc\u0105 g\u0142osu i r\u0119ki. Wypowiadaj\u0105c czas, nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o niczym innym.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roman Opa\u0142ka rejestruje swoje liczenie podw\u00f3jnie, maluj\u0105c liczby na p\u0142\u00f3tnie, jak i nagrywaj\u0105c sw\u00f3j g\u0142os. Stwarza jednocze\u015bnie wzrokowy i s\u0142uchowy obraz czasu, kt\u00f3ry \u0142\u0105czy w sobie dwa porz\u0105dki: synchroniczny i diachroniczny. Ta synteza pokazuje jak czasowanie jest zawsze przestrzennieniem.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Podw\u00f3jna rejestracja liczenia \u2013 zapis foniczny i notacja malarska \u2013 pozwala odtwarza\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142ow\u0105 obecno\u015b\u0107 (na gruncie tej podw\u00f3jnej inskrypcji). Obecno\u015b\u0107 tworz\u0105cego podmiotu, przez zachowanie tego, co dla niego najbli\u017csze i najw\u0142a\u015bciwsze, przez zachowanie \u015bladu \u017cyciowego tchnienia. Okre\u015bla to to\u017csamo\u015b\u0107 dzie\u0142a z \u017cyciem artysty (kt\u00f3ra jak si\u0119 oka\u017ce nie jest jednak absolutna).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obecno\u015b\u0107 tworz\u0105cego podmiotu, to\u017csamo\u015b\u0107 dzie\u0142a i \u017cycia, jest zachowana przez jeszcze jeden rodzaj zapisu \u2013 rejestracj\u0119 fotogra\ufb01czn\u0105. Roman Opa\u0142ka fotografuje swoj\u0105 twarz, zawsze w taki sam spos\u00f3b i w takim samym stroju, ka\u017cdego dnia tu\u017c po zako\u0144czeniu malowania. Niekt\u00f3re z tysi\u0119cy zdj\u0119\u0107, jakie powsta\u0142y w trakcie realizacji programu, zostaj\u0105 w\u0142\u0105czone do dzie\u0142a OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e. Dokumentuj\u0105 spos\u00f3b, w jaki czas zapisuje si\u0119 w ludzkim ciele, na ludzkiej twarzy.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Obraz czasu jest zatem tworzony przez potr\u00f3jny zapis: malarski, fonogra\ufb01czny i fotogra\ufb01czny. Ods\u0142ania to najg\u0142\u0119bsz\u0105, by\u0107 mo\u017ce absolutn\u0105, to\u017csamo\u015b\u0107 bycia i czasu. Istnienie (ludzkie) jest byciem w czasie, jest przemijaniem. OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e jest zapisem, \u015bwiadectwem, wyjawieniem \u2013 obrazem \u2013 przemijania.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rozpocz\u0119ty w 1965 roku program wylicza, \u201eskanduje\u201d up\u0142ywaj\u0105cy czas, a w\u0142\u0105czone do niego fotogra\ufb01e uzupe\u0142niaj\u0105 ten obraz przemijania o ludzki wymiar, ukazuj\u0105 nieub\u0142agany proces starzenia. W ten spos\u00f3b dzie\u0142o to ujawnia, \u017ce bycie, jako bycie w czasie, jest, jak to uj\u0105\u0142 Heidegger, \u201ebyciem ku \u015bmierci\u201d<sup>4<\/sup>. \u015amier\u0107 jest elementem Programu. Ale w tym w\u0142\u0105czeniu \u015bmierci w dzie\u0142o nie ma nic patetycznego czy tragicznego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tak jakby realizuj\u0105c Program, Roman Opa\u0142ka pozby\u0142 si\u0119 trwogi. By\u0107 mo\u017ce mia\u0142 czas, by oswoi\u0107 si\u0119 ze \u015bmierci\u0105, skoro rozpoczynaj\u0105c realizacj\u0119 dzie\u0142a musia\u0142 j\u0105 zak\u0142ada\u0107. Dlatego \u201eskandowanie czasu\u201d jest wyliczaniem \u017cycia tak, jak jest wyliczaniem \u015bmierci, a ka\u017cda zapisana i wypowiedziana liczba jest znamieniem \u015bmierci tak, jak jest znamieniem \u017cycia.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Roman Opa\u0142ka ma g\u0142\u0119bok\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego powi\u0105zania. Istotnym elementem dzie\u0142a OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e jest koncepcja sfumato. Dla Leonarda da Vinci, wynalazcy sfumato, by\u0142o ono technik\u0105 znoszenia czy te\u017c rozpraszania kontrast\u00f3w barwnych w kolorystycznym kontinuum, konstytuuj\u0105cym p\u0142aszczyzn\u0119 obrazu malarskiego. Opa\u0142ka odwo\u0142uje si\u0119 do tej koncepcji, ale jednocze\u015bnie przemieszcza j\u0105, przestaje ona zatem by\u0107 jedynie technik\u0105 malarskiego modelunku. Dla Opa\u0142ki sfumato jest \u015brodkiem zniesienia egzystencjalnego kontrastu mi\u0119dzy \u017cyciem i \u015bmierci\u0105. Jedno jest nieroz\u0142\u0105cznie zwi\u0105zane z drugim. Artysta rozja\u015bnia kolor t\u0142a na ka\u017cdym kolejnym <em>Detalu<\/em> o 1% w stosunku do barwy t\u0142a na poprzednim p\u0142\u00f3tnie.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Na p\u00f3\u017anych <em>Detalach<\/em> t\u0142o stanie si\u0119 bia\u0142e, tak \u017ce zaniknie ca\u0142kowicie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nim a namalowanymi liczbami tak, jakby czas m\u00f3g\u0142 rozp\u0142yn\u0105\u0107 si\u0119 w absolutnej bezczasowo\u015bci. Jest to jednocze\u015bnie malarski \u015brodek zniesienia opozycji mi\u0119dzy \u015bmierci\u0105 a \u017cyciem. Jedynie zapis g\u0142osu b\u0119dzie kontynuowa\u0142 wyliczanie. Tam, gdzie notacja malarska ulegnie zatarciu, zapis fonogra\ufb01czny b\u0119dzie nadal \u015bwiadczy\u0142 o up\u0142ywie czasu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Czas p\u0142ynie (bycie trwa) pomimo \u015bmierci jednostkowych byt\u00f3w. Nie mo\u017cna zatem m\u00f3wi\u0107 o absolutnej to\u017csamo\u015bci dzie\u0142a i \u017cycia artysty, cho\u0107 mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o absolutnej to\u017csamo\u015bci dzie\u0142a i bycia w og\u00f3le. Kres jednostkowego \u017cycia nie jest kresem czasu i bycia, a to ich rejestracj\u0105, ich \u015bwiadectwem jest wszak program.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u015amier\u0107 Romana Opa\u0142ki nie zamyka Programu OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e. Wobec tego bardziej zrozumia\u0142e staje si\u0119 pojawienie si\u0119 postaci Aurigi z Delf w Programie. W przeciwie\u0144stwie do artysty, kt\u00f3ry (jako byt czasowy) jest \u015bmiertelny, Auriga jest bytem pozaczasowym, m\u00f3g\u0142by zatem niejako symbolicznie zast\u0105pi\u0107 obecno\u015b\u0107 artysty.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzie\u0142o OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e jest jednak immanentnie zaprojektowane na przekroczenie \u015bmierci artysty. Jest to mo\u017cliwe przez nadanie mu statusu idealno\u015bci. Ca\u0142y czas Roman Opa\u0142ka starannie eliminowa\u0142 z Programu wszelk\u0105 przypadkowo\u015b\u0107, kt\u00f3ra mog\u0142aby skala\u0107 czysto\u015b\u0107 koncepcji (artysta stara si\u0119 eliminowa\u0107 przypadkowe d\u017awi\u0119ki z nagra\u0144 jego g\u0142osu, czy te\u017c eliminowa\u0107 zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych jego wyraz twarzy odbiega\u0142by od za\u0142o\u017conego). Ta obiektywizacja prowadzi ku idealno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Pe\u0142ny status idealno\u015bci nadaje dzie\u0142u OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e projekt Oktogonu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oktogon stanowi materialny wyraz kluczowej koncepcji ca\u0142ego Programu. W trakcie jego realizacji Roman Opa\u0142ka dostrzeg\u0142, \u017ce ludzk\u0105 egzystencj\u0119 mo\u017cna uj\u0105\u0107 w pewien model liczbowy, kt\u00f3ry uchwyci przynale\u017cno\u015b\u0107 ludzkiego bycia do czasu. Model ten artysta nazwa\u0142 makroprogresj\u0105 liczb, w kt\u00f3rej po liczbie 1 (liczbie pocz\u0105tkowej, symbolu jedno\u015bci) nast\u0119puj\u0105 dwie cyfry 2 (liczba 22), nast\u0119pnie, trzy cyfry 3 (333), p\u00f3\u017aniej cztery cyfry 4 (4444) itd. Wedle tej makroprogresji siedem si\u00f3demek (liczba 7777777) stanowi horyzont, jaki mo\u017cna dostrzec w czasie jednostkowego ludzkiego \u017cycia. Osiem \u00f3semek (liczba 88888888) stanowi ju\u017c horyzont niesko\u0144czono\u015bci, nieosi\u0105galny dla sko\u0144czonego \u017cycia ludzkiego.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To w\u0142a\u015bnie na t\u0119 niesko\u0144czono\u015b\u0107 otwiera si\u0119 Oktogon. Na siedmiu bokach Oktogonu znale\u017a\u0107 si\u0119 mo\u017ce siedem <em>Detali<\/em>, \u00f3smy bok za\u015b zawsze b\u0119dzie otwarciem na te nieosi\u0105galne, na nienamalowane osiem \u00f3semek. Przez siedem g\u0142o\u015bnik\u00f3w rozbrzmiewa\u0142 b\u0119dzie g\u0142os artysty wyliczaj\u0105cego kolejne liczby, kt\u00f3rymi pokryte s\u0105 <em>Detale<\/em>. Emisje z poszczeg\u00f3lnych g\u0142o\u015bnik\u00f3w nak\u0142ada\u0107 si\u0119 b\u0119d\u0105 na siebie, tworz\u0105c polifoniczn\u0105 melodi\u0119 przep\u0142ywaj\u0105cego czasu.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oktogon jest form\u0105, w jakiej b\u0119dzie mog\u0142o by\u0107 eksponowane dzie\u0142o OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e po \u015bmierci artysty (za wyj\u0105tkiem dok\u0142adnych powt\u00f3rze\u0144, w tym samym miejscu, wystaw, kt\u00f3re sam zrealizowa\u0142). Roman Opa\u0142ka chce bowiem wykluczy\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 sytuacji, w kt\u00f3rej przypadkowo\u015b\u0107, tak wytrwale eliminowana przez niego z dzie\u0142a, wtargnie do niego wskutek arbitralnych decyzji wystawienniczych.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Forma Oktogonu gwarantowa\u0107 ma niezak\u0142\u00f3cone przekazanie do\u015bwiadczenia, kt\u00f3re obrazuje dzie\u0142o OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e. Idealna forma tej bry\u0142y geometrycznej ma gwarantowa\u0107 idealno\u015b\u0107 tre\u015bci tego do\u015bwiadczenia. Tre\u015b\u0107 stanie si\u0119 zatem dost\u0119pna powszechnie, niezale\u017cnie od czasu i miejsca, w kt\u00f3rym b\u0119dzie eksponowana. Ta idealna forma sytuuje dzie\u0142o poza czasem, upodobniaj\u0105c je tym samym do postaci Aurigi z Delf.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Dzi\u0119ki tej idealno\u015bci OPALKA 1965\/1 \u2013 \u221e, b\u0119dzie mog\u0142o by\u0107 pokazywane pod nieobecno\u015b\u0107 swojego stw\u00f3rcy (po jego \u015bmierci), nie trac\u0105c jednak nic z tre\u015bci, kt\u00f3re zosta\u0142y w nim zawarte. Oznacza to mo\u017cliwo\u015b\u0107 uobecniania w niesko\u0144czono\u015b\u0107, oznacza mo\u017cliwo\u015b\u0107 niesko\u0144czonego trwania w uobecnieniach. Kres \u017cycia tw\u00f3rcy,, dzi\u0119ki tej idealno\u015bci, nie ko\u0144czy dzie\u0142a, przeciwnie otwarte zostaje ono na bezkres niesko\u0144czono\u015bci&#8230;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1. Martin Heidegger, <em>\u0179r\u00f3d\u0142o dzie\u0142a sztuki<\/em>, prze\u0142. Janusz Mizera, [w:] Tego\u017c, <em>Drogi lasu<\/em>, Warszawa 1997, s. 7\u201362.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. Por. Jacques Derrida, <em>Kres cz\u0142owieka<\/em>, prze\u0142. Pawe\u0142 Pieni\u0105\u017cek, [w:] Tego\u017c, <em>Marginesy \ufb01lozo\ufb01i<\/em>, Warszawa 2002.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3. \u015aw. Augustyn, <em>Wyznania<\/em>, prze\u0142. Zygmunt Kubiak, Warszawa 1987, s. 283.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4. Por. Martin Heidegger, <em>Bycie i czas<\/em>, prze\u0142. Bogdan Baran, Warszawa 1994. Warto mo\u017ce w tym momencie przytoczy\u0107 jeden fragment, kt\u00f3ry wykazuje istotn\u0105 zbie\u017cno\u015b\u0107 z Programem Opa\u0142ki: \u201eSkoro czasowo\u015b\u0107 stanowi pierwotny sens bycia jestestwa, temu bytowi za\u015b chodzi w jego byciu o nie samo, to troska musi potrzebowa\u0107 \u00bbczasu\u00ab i rachowa\u0107 \u00bbczas\u00ab. Czasowo\u015b\u0107 jestestwa wykszta\u0142ca \u00bbrachub\u0119 czasu\u00ab. Do\u015bwiadczany w niej \u00bbczas\u00ab to najbli\u017cszy fenomenalny aspekt czasowo\u015bci. Z tej ostatniej rodzi si\u0119 powszednie potoczne rozumienie czasowo\u015bci. Rozwija si\u0119 ono w tradycyjne poj\u0119cie czasu\u201d. Tam\u017ce, s. 330.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Jaros\u0142aw Lubiak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[69,47],"class_list":["post-6210","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-opalka-1965-1-","tag-roman-opalka"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6210","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=6210"}],"version-history":[{"count":13,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6210\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15882,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/6210\/revisions\/15882"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=6210"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=6210"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=6210"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}