{"id":16950,"date":"2023-02-14T14:48:26","date_gmt":"2023-02-14T14:48:26","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=16950"},"modified":"2023-02-15T10:37:22","modified_gmt":"2023-02-15T10:37:22","slug":"czesto-zapominacie-jezyka-w-gebie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/czesto-zapominacie-jezyka-w-gebie\/","title":{"rendered":"Cz\u0119sto zapominacie j\u0119zyka w \u201eg\u0119bie\u201d?"},"content":{"rendered":"\n<p>Wobec zaskakuj\u0105cej nowo\u015bci, wobec skali katastrofy, na chwil\u0119? Zapominacie. Oczywi\u015bcie, zapominamy j\u0119zyka, nie tyle \u201ew g\u0119bie&#8221; co w g\u0142owie.&nbsp; Mo\u017ce i dobrze, ale w tych kr\u00f3tkich chwilach nie s\u0142uchajmy dobrych rad, patrzmy tam, gdzie chcemy patrze\u0107, wy\u017cej, g\u0142\u0119biej, bystrzej, przez \u0142zy, mimowolnie. Patrzmy swoje. <em>Mo\u017ce to co\u015b da?&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Zdaniem wielu badaczy proces\u00f3w neuronalnych o\u015brodki i szlaki korowe odpowiedzialne za reakcj\u0119 na zupe\u0142nie now\u0105, nie znan\u0105 organizmowi sytuacje s\u0105 bardziej rozbudowane w prawej p\u00f3\u0142kuli m\u00f3zgu, s\u0105 bardziej aktywne w okresach szybkiego wzrostu i te\u017c szybciej si\u0119 starzej\u0105 (C. Chiron, I. Jambaque, R. Nabbout, R. Lounes, A. Syrota, O. Dulac, <em>The right brain hemisphere is dominant in human infants.<\/em>, <em>Brain<\/em>, vol. 120, Issue 6, Jun 1997, p. 1057\u20131065, <a href=\"https:\/\/doi.org\/10.1093\/brain\/120.6.1057\">https:\/\/doi.org\/10.1093\/brain\/120.6.1057<\/a>).<\/p>\n\n\n\n<p>Nowym wyzwaniem poznawczym jest tak\u017ce ka\u017cda katastrofa, ostry kryzys.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Jakie rady zjawiaj\u0105 si\u0119 wtedy w przestrzeni spo\u0142ecznej? Pierwsza, najzupe\u0142niej oczywista brzmi: nie patrz tam! Nie podchod\u017a, nie interesuj si\u0119, id\u017a dalej, zamknij oczy! To nie jest z\u0142a rada. Stosuj\u0105 ja prawie wszystkie galerie sztuki. Nie patrz tam \u2013 patrz tu. Tu s\u0105 obrazy. Wisz\u0105 i pokazuj\u0105, co i jak. Chroni\u0107 maj\u0105 przed ekspozycj\u0105 na drastyczno\u015b\u0107, pozwalaj\u0105 zachowa\u0107 rutyn\u0119 reakcji, oszcz\u0119dzaj\u0105 energi\u0119 organizmu, zmniejszaj\u0105 liczb\u0119 przeszkadzaj\u0105cych gapi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n<p>Nie jest to te\u017c dobra rada. Sprawia, \u017ce b\u0142yskawicznie oboj\u0119tniejemy, gorliwiej powtarzamy sekwencje dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re dopiero co okaza\u0142y si\u0119 niewystarczaj\u0105ce.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Tak zwany powr\u00f3t do normalno\u015bci mo\u017ce by\u0107 powrotem do raju, ale nie za cen\u0119 przymykania oczu na komend\u0119.<\/p>\n\n\n\n<p>Ciekawa jest korelacja mi\u0119dzy umiejscowieniem w prawej p\u00f3\u0142kuli o\u015brodk\u00f3w aktywuj\u0105cych si\u0119 wobec nowej sytuacji, zar\u00f3wno jak o\u015brodk\u00f3w tzw. uczenia si\u0119 niewerbalnego. Byron P. Rourke (<em>Nonverbal Learning Disabilities: the Syndrome and the Model<\/em>, 1989) wykaza\u0142, \u017ce upo\u015bledzenie takiego uczenia si\u0119 cz\u0119\u015bciej jest wywo\u0142ane przez uszkodzenia prawej p\u00f3\u0142kuli. Nadal nie wiemy co \u0142\u0105czy te o\u015brodki, ale mo\u017cna za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce ograniczenie zdolno\u015bci do uczenia si\u0119 \u2013 nie poprzez j\u0119zyk (np. komend\u0119, polecenie, jasno sformu\u0142owany zakaz i nakaz, informatyczny: wiersz polece\u0144), \u2013 sk\u0142onno\u015b\u0107 do zachowa\u0144 rutynowych, sztywno\u015b\u0107 umys\u0142owa, wobec tego co zaskakuje nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na siebie na poziomie neuronalnej aktywno\u015bci.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>To mo\u017ce by\u0107 neurologiczne \u017ar\u00f3d\u0142o bardzo wielu zjawisk spo\u0142ecznych jakie rozgrywaj\u0105 si\u0119 po ka\u017cdej katastrofie. Presji na szybk\u0105 jej memoryzacj\u0119, rocznicow\u0105 rytualizacj\u0119, zmian\u0119 w bodziec ca\u0142kowicie kontrolowany, na przyk\u0142ad przez w\u0142adz\u0119.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Bezdyskusyjne jest to, \u017ce ka\u017cdy rodzaj nowo\u015bci aktywuje o\u015brodki wyspecjalizowane w przetwarzaniu nie j\u0119zyka, ale obrazu. Tak, tak. Obrazu. Kiedy pojawia si\u0119 narracja opisuj\u0105ca, \u201eprzed-stawiaj\u0105ca&#8221; to co w\u0142a\u015bnie si\u0119 wydarzy\u0142o, powraca wsp\u00f3lna cecha ka\u017cdego j\u0119zyka i ka\u017cdej znanej nam formy w\u0142adzy: struktura hierarchiczna. Wszystko co nowe znalaz\u0142o ju\u017c sw\u00f3j wyraz, zosta\u0142o wpasowane w gramatyk\u0119, rekurencj\u0119, w uspokajaj\u0105c\u0105 podleg\u0142o\u015b\u0107. Znaczy to, \u017ce lewa p\u00f3\u0142kula z wi\u0119kszym <em>planum temporale<\/em> w p\u0142acie skroniowym zajmuj\u0105cym si\u0119 rozpoznawaniem mowy przej\u0119\u0142a rol\u0119 dominuj\u0105c\u0105. Wszystko wr\u00f3ci\u0142o do \u201enormy&#8221;, mo\u017cemy wspomina\u0107. Przegl\u0105da\u0107 setki zdj\u0119\u0107 w telefonie.<\/p>\n\n\n\n<p>Grafika: Kahramanmara\u015f, pocz\u0105tek lutego 2023; plakat filmowy autorstwa Agaty Samulskiej; znana twarz na innym plakacie do tej samej \u201eczarnej komedii\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Wobec zaskakuj\u0105cej nowo\u015bci, wobec skali katastrofy, na chwil\u0119? Zapominacie. Oczywi\u015bcie, zapominamy j\u0119zyka, nie tyle \u201ew g\u0119bie&#8221; co w g\u0142owie.&nbsp; Mo\u017ce i dobrze, ale w tych kr\u00f3tkich chwilach nie s\u0142uchajmy dobrych rad, patrzmy tam, gdzie chcemy patrze\u0107, wy\u017cej, g\u0142\u0119biej, bystrzej, przez \u0142zy, mimowolnie. Patrzmy swoje. Mo\u017ce to co\u015b da?&nbsp; Zdaniem wielu badaczy proces\u00f3w neuronalnych o\u015brodki i [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":16951,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-16950","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idem"],"acf":[],"1_4_image":"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2023\/02\/dont-look.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16950","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=16950"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16950\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":16960,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/16950\/revisions\/16960"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/16951"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=16950"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=16950"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=16950"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}