{"id":15948,"date":"2010-11-15T07:25:00","date_gmt":"2010-11-15T07:25:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=15948"},"modified":"2022-10-18T08:20:09","modified_gmt":"2022-10-18T08:20:09","slug":"z-jozefem-robakowskim-kuratorem-wystawy-brzuch-atlasa","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/z-jozefem-robakowskim-kuratorem-wystawy-brzuch-atlasa\/","title":{"rendered":"Z J\u00f3zefem Robakowskim, kuratorem wystawy Brzuch Atlasa"},"content":{"rendered":"\n

Ewa Gorz\u0105dek: <\/strong>Prosz\u0119 opowiedzie\u0107 o pomy\u015ble na wystaw\u0119 “Brzuch Atlasa”. Poka\u017ce Pan na niej prace wielu artyst\u00f3w z Galerii Wymiany, ale szczeg\u00f3lne miejsce zajm\u0105 tw\u00f3rcy m\u0142odego pokolenia, m.in. Artur Malewski, Grzegorz Drozd i Maurycy Gomulicki, kt\u00f3rzy nie nale\u017c\u0105 do tego grona.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Robakowski:<\/strong> Aby doj\u015b\u0107 do genezy tej koncepcji, musz\u0119 si\u0119 cofn\u0105\u0107 w czasie do lat 60. Jeszcze jako studenci, a studiowa\u0142em wtedy muzealnictwo i zabytkoznawstwo na Uniwersytecie w Toruniu, robili\u015bmy z Grup\u0105 Kr\u0105g r\u00f3\u017cne dziwne wystawy. Ucz\u0119szczali\u015bmy w\u00f3wczas na bardzo ciekawe wyk\u0142ady dyrektora Muzeum Narodowego w Poznaniu, prof. Kazimierza Malinowskiego. On mia\u0142 taki system, \u017ce przynosi\u0142 stosik fiszek i wybiera\u0142 z nich tematy, o kt\u00f3rych opowiada\u0142. Kt\u00f3rego\u015b dnia zrobi\u0142 nam wyk\u0142ad o gabinetach kurioz\u00f3w, takich jak np. ten na zamku w K\u00f3rniku…<\/p>\n\n\n\n

E.G.:<\/strong> …gabinetach osobliwo\u015bci lub Kunstkamerach na dworach ksi\u0105\u017c\u0119cych lub kr\u00f3lewskich, gdzie obok dzie\u0142 sztuki znajdowa\u0142y si\u0119 te\u017c r\u00f3\u017cne egzotyczne przedmioty i tzw. mirabilia, czyli cuda natury.<\/em>
J.R.: <\/strong>W\u0142a\u015bnie, takie dziwne rzeczy, kt\u00f3re cz\u0119sto znosili te\u017c ludzie z okolic… przys\u0142owiowe ciele dwug\u0142owe. I wtedy wpadli\u015bmy na pomys\u0142 wystawy w ciemnicy. Odbywa\u0142 si\u0119 akurat remont studenckiej galerii Od Nowa, wi\u0119c wnie\u015bli\u015bmy do tego ponurego wn\u0119trza jakie\u015b deski jako stela\u017ce, a ja zaaran\u017cowa\u0142em w tej ruinie specjalne o\u015bwietlenie dla naszych obiekt\u00f3w artystycznych. To by\u0142o w 1965 roku, dok\u0142adnie 1 kwietnia, wi\u0119c dobra okazja na jakie\u015b nieodpowiedzialne gesty. Pod tym szyldem mo\u017cna by\u0142o wszystko zrobi\u0107, cenzor nie przychodzi\u0142. Ka\u017cdy z nas mia\u0142 prace, kt\u00f3re prze\u015bmiewa\u0142y sztuk\u0119 oficjaln\u0105, t\u0119 pokazywan\u0105 w r\u00f3\u017cnych muzeach i salach BWA. Stworzy\u0142em wtedy fikcyjn\u0105 posta\u0107 J\u00f3zefa Korbieli i firmowa\u0142em ni\u0105 swoje \u201etandetne kurioza\u201d. Na dodatek wypo\u017cyczyli\u015bmy z UMK wypchane zwierz\u0119ta, du\u017c\u0105 ko\u015b\u0107 wieloryba, r\u00f3\u017cne szkielety itp. Nazwali\u015bmy to absurdalne przedsi\u0119wzi\u0119cie wystaw\u0105 artyst\u00f3w Stowarzyszenia Kr\u0105g.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Maurycy Gomulicki, z serii “Vaginetki”, grafika cyfrowa, 1999<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

E.G.:<\/strong> I tego typu dzia\u0142ania by\u0142y p\u00f3\u017aniej kontynuowane.<\/em>
J.R.: <\/strong>W 1969, roku, w ramach og\u00f3lnopolskiego sympozjum na temat wzajemnych wp\u0142yw\u00f3w plastyki i innych dziedzin sztuki na fotografi\u0119 artystyczn\u0105, zrobili\u015bmy, jako Grupa ZERO-61 wystaw\u0119 w nieczynnej ku\u017ani, w samym centrum miasta. Fotograficzne prace prawie tam nie istnia\u0142y, a jak istnia\u0142y, to zdestruowane, natomiast rzeczy, kt\u00f3re zastali\u015bmy w tym obiekcie, ocechowali\u015bmy artystycznie. Zajmowali\u015bmy si\u0119 wtedy, za wskazaniem Andr\u00e9 Bazina, fenomenem \u015bladu, pozosta\u0142o\u015bci\u0105. W tym w\u0142a\u015bnie 1969 roku zrobi\u0142em w \u0141odzi film Po cz\u0142owieku<\/em>. By\u0142 po\u015bwi\u0119cony mojej ciotce, kt\u00f3ra mia\u0142a olbrzymie mieszkanie, gdzie cz\u0119sto koczowali\u015bmy z wieloma artystami. Kiedy zmar\u0142a, sprz\u0119ty po niej wywioz\u0142em dwoma wielkimi ci\u0119\u017carowymi samochodami na Czerwony Rynek w \u0141odzi, gdzie handlowali lumpenproletariusze. Pan Wacek Antczak, bardzo barwna posta\u0107 zwi\u0105zana blisko z nami, z zawodu krawiec i filmowy statysta, z wielk\u0105 swad\u0105 sprzedawa\u0142 te nikomu niepotrzebne rzeczy. Sytuacja na rynku nie by\u0142a ujawniona jako artystyczna, pozornie nie by\u0142o przy tym \u017cadnego artysty, chocia\u017c wszystko dok\u0142adnie fotografowali\u015bmy. Chodzi\u0142o nam o wej\u015bcie w rzeczywisto\u015b\u0107 i o dzia\u0142anie w jej kontek\u015bcie. Krytycy wskazywali nam wtedy, \u017ce ju\u017c Kantor czy Borowski robili podobne rzeczy, ale to jednak by\u0142o absolutnie co\u015b innego. Oni nawet jak wchodzili w tzw. rzeczywisto\u015b\u0107, to jednak nadal dzia\u0142ali w przestrzeni traktowanej jako wystawa dzie\u0142. A nam chodzi\u0142o o wej\u015bcie w autentyczn\u0105 miejsk\u0105 przestrze\u0144, naturaln\u0105. Na wystawie w ku\u017ani pojawi\u0142y si\u0119 wi\u0119c obiekty, kt\u00f3rych w tamtych czasach kompletnie nie mo\u017cna by\u0142o nazwa\u0107 dzie\u0142em sztuki, czyli np. jakie\u015b porzucone szmaty, pozosta\u0142o\u015bci po cz\u0142owieku, umieszczane na znalezionych, drewnianych tablicach. Gremialnie przyszli na ni\u0105 uczestnicy tego sympozjum, g\u0142\u00f3wnie fotograficy, by\u0142a m.in. Zofia Rydet, Zbigniew \u0141agodzki, Jerzy Lewczy\u0144ski, Zbigniew D\u0142ubak, Andrzej Lachowicz, Wies\u0142aw Hudon, Natalia LL \u2013 sama \u015bmietanka polskich fotograf\u00f3w oraz krytyk Urszula Czartoryska. W\u015br\u00f3d nich pojawi\u0142 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c pewien cz\u0142owiek, kt\u00f3rego zna\u0142em jeszcze z m\u0142odo\u015bci, ze szko\u0142y \u015bredniej \u2013 Wojciech Roszewski. On w tym czasie studiowa\u0142 w Toruniu na trzech fakultetach: na astronomii, filozofii i filologii polskiej. By\u0142 niesamowicie ciekaw\u0105 postaci\u0105, napisa\u0142 bardzo interesuj\u0105cy tekst o tym wydarzeniu, jak na tamte czasy jest to wyj\u0105tkowy tekst. Roszewski objawi\u0142 si\u0119 p\u00f3\u017aniej jako osobliwy poeta i pisarz, stworzy\u0142 np. 300-stronicow\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 sk\u0142adaj\u0105c\u0105 si\u0119 tylko z jednego zdania. Jego tekst jeszcze bardziej nas przekona\u0142 do tego typu dzia\u0142a\u0144 neutralnych. Ja wtedy lansowa\u0142em poj\u0119cie \u201eswobodnej sztuki studenckiej\u201d, kt\u00f3ra w tamtych czasach by\u0142a marginalna, zgrywna i z za\u0142o\u017cenia amatorska…<\/p>\n\n\n\n

E.G.:<\/strong>\u00a0By\u0142 Pan ju\u017c wtedy studentem Szko\u0142y Filmowej w \u0141odzi.<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>Dosta\u0142em si\u0119 do Szko\u0142y Filmowej w 1966 roku. I tutaj spotka\u0142em ju\u017c zupe\u0142nie inny uk\u0142ad artystyczny. Po raz pierwszy zdawa\u0142em do tej szko\u0142y w 1958 roku, czyli jeszcze wtedy, gdy studiowali Pola\u0144ski, Skolim, Majewski; widywa\u0142em tam Mro\u017cka, kt\u00f3ry pisywa\u0142 dla koleg\u00f3w filmowc\u00f3w scenariusze. To by\u0142a troszk\u0119 sarkastyczna uczelnia, studenci mieli luz, wyje\u017cd\u017cali cz\u0119sto za granic\u0119. Taka oaza czego\u015b, co mo\u017cna by\u0142o nawet okre\u015bli\u0107 jako klimaty dadaistyczne. Ten luz bardzo mi odpowiada\u0142, wiedzia\u0142em, \u017ce ta linia sztuki przewrotnej, absurdalnej, prze\u015bmiewczej to jest co\u015b w sam raz dla mnie i dlatego zdawa\u0142em tam jeszcze raz po uko\u0144czeniu studi\u00f3w muzealniczych. Uwa\u017ca\u0142em zreszt\u0105, \u017ce w socjalistycznej Polsce tylko artysta mo\u017ce jeszcze robi\u0107 co\u015b w\u0142asnego. Moim pomys\u0142em na prze\u017cycie w szko\u0142ach by\u0142a postawa prze\u015bmiewczego \u0142obuza, rozrabiaj\u0105cego ch\u0142opca. Ju\u017c wcze\u015bniej wyczu\u0142em, \u017ce tego typu posta\u0107 jest bardzo potrzebna i w tamtych czasach, mimo wielu przeciwno\u015bci, mog\u0142a doskonale funkcjonowa\u0107. Moje pokolenie by\u0142o ju\u017c wtedy wyra\u017anie zdystansowane i sarkastyczne. Niezale\u017cno\u015b\u0107 mo\u017cna by\u0142o manifestowa\u0107 w ramach spo\u0142eczno\u015bci studenckiej. Pojawi\u0142a si\u0119 kasta ludzi, i by\u0142o ich coraz wi\u0119cej w ca\u0142ej Polsce, kt\u00f3rzy interesowali si\u0119 mediami: filmem, fotografi\u0105, r\u00f3\u017cnymi multimedialnymi dzia\u0142aniami artystycznymi, w tym tak\u017ce organizowaniem w\u0142asnym sumptem niecodziennych wystaw. Powsta\u0142a spora grupa ludzi dzia\u0142aj\u0105cych tw\u00f3rczo, kt\u00f3ra mog\u0142a spotka\u0107 si\u0119 na zawo\u0142anie. Nie obserwowali\u015bmy tego, co si\u0119 dzia\u0142o na Foksalu w Warszawie czy w Krzysztoforach w Krakowie, bo to nas nie interesowa\u0142o, to by\u0142a zupe\u0142nie inna konwencja. Byli\u015bmy dobrze wykszta\u0142ceni i mieli\u015bmy bardzo dobrych belfr\u00f3w. Mnie w Toruniu uczy\u0142 prof. Tymon Niesio\u0142owski, prof. architektury Stefan Nar\u0119bski i prof. Jadwiga Puciata-Paw\u0142owska. To byli ludzie z czas\u00f3w mi\u0119dzywojennych i robili wiele, \u017ceby nas odci\u0105gn\u0105\u0107 od sztuki socjalistycznej. Rozbudzali w nas zainteresowania sztuk\u0105 z czas\u00f3w Weissa, Przybyszewskiego, Wyspia\u0144skiego, Wojtkiewicza i Malczewskiego. Na tej kanwie zacz\u0119\u0142a dzia\u0142a\u0107 Grupa ZERO-61. Tworzyli\u015bmy sztuk\u0119 dla sztuki, o kt\u00f3rej prawie wszyscy m\u00f3wili, \u017ce to nie ma \u017cadnego prze\u0142o\u017cenia na rzeczywisto\u015b\u0107, wi\u0119c jest po nic. Z dzisiejszej perspektywy wydaje si\u0119 ciekawe, \u017ce te dzia\u0142ania zosta\u0142y wskrzeszone na bazie sztuki historycznej, ale w odniesieniu do tw\u00f3rczo\u015bci ekscentrycznych, wybitnych artyst\u00f3w. Tymon Niesio\u0142owski mieszka\u0142 kiedy\u015b w Zakopanem razem z Witkacym, by\u0142 jego koleg\u0105, bardzo du\u017co mi o nim opowiada\u0142, mia\u0142 jego obrazy. Z tego wyl\u0119g\u0142o si\u0119 co\u015b, co by\u0142o kompletnie innym \u015bwiatem wobec \u00f3wczesnej rzeczywisto\u015bci socjalistycznej. Mia\u0142o to wp\u0142yw tak\u017ce na charakter Stowarzyszenia Kr\u0105g, ekscentryk\u00f3w od gabinet\u00f3w, osobliwo\u015bci. Kiedy prof. Kazimierz Malinowski wtajemnicza\u0142 nas w istot\u0119 tych gabinet\u00f3w uzna\u0142em, \u017ce to jest spos\u00f3b na wymkni\u0119cie si\u0119 spod kontroli sztuki uznanej, oficjalnej.
E.G.:\u00a0<\/strong>A jaki charakter mia\u0142y wasze prace?<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Kopiowali\u015bmy dzie\u0142a profesor\u00f3w, zgrywali\u015bmy si\u0119. Antoni Miko\u0142ajczyk, kt\u00f3ry by\u0142 uczniem Bronis\u0142awa Kierzkowskiego, skopiowa\u0142 go tak dok\u0142adnie, \u017ce gdy profesor przyszed\u0142 na wystaw\u0119, to kompletnie nie wiedzia\u0142, \u017ce to nie s\u0105 jego obrazy. Ja wyprodukowa\u0142em dwie prace. Jedna si\u0119 zachowa\u0142a i jest to Dama z naszyjnikiem<\/em> \u2013 bohomaz malarski przypominaj\u0105cy g\u0142ow\u0119 kobiety z oczami z okr\u0105g\u0142ych luster, w tandetnym naszyjniku. Druga praca nazywa\u0142a si\u0119 Epitafium Jana Gnata<\/em> \u2013 by\u0142a to ko\u015b\u0107 przytwierdzona do jakiego\u015b blatu i oprawiona w du\u017c\u0105 ram\u0119. Tego tandetnego obiektu ju\u017c nie ma, bo si\u0119 rozpad\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jacek Kryszkowski, “Genera\u0142”, fotoplansza, 1981<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

E.G.: <\/strong>To zupe\u0142nie niepodobne do tego, co robili\u015bcie w tym czasie na studiach w \u0141odzi.<\/em>
J.R.: <\/strong>Tak. Tu by\u0142 Warsztat Formy Filmowej, gdzie studiowa\u0142o si\u0119 film, rozsadza\u0142o si\u0119 logiczne konstrukcje, taka praca analityczna, ale obok by\u0142y przyczepione dzia\u0142ania ludyczne zupe\u0142nie w innym stylu. Ta rozrabiacka frakcja skupiona wok\u00f3\u0142 Warsztatu by\u0142a nies\u0142ychanie potrzebna, by\u0142a grup\u0105 interwencyjn\u0105. Charakteryzowa\u0142a si\u0119 tym, \u017ce \u0142atwo mo\u017cna si\u0119 by\u0142o skrzykn\u0105\u0107. Je\u017adzili\u015bmy razem na festiwale, sympozja, wystawy… do Zielonej G\u00f3ry, do Osiek, do Zakopanego, do Lublina, do Mroczka. To by\u0142 powa\u017cny b\u00f3j o now\u0105 kinematografi\u0119, chcieli\u015bmy uprawia\u0107 inny rodzaj kina. Ta grupa dzia\u0142a\u0142a bardzo aktywnie w kontek\u015bcie \u00f3wczesnej, ustawionej politycznie rzeczywisto\u015bci. A\u017c nadszed\u0142 moment, gdy ta rzeczywisto\u015b\u0107 w latach 80. kompletnie si\u0119 zmieni\u0142a. Przysz\u0142o m\u0142ode pokolenie, m.in. \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, ale niekt\u00f3rzy z nas nadal odgrywali znacz\u0105c\u0105 rol\u0119. Na przyk\u0142ad Nieme Kino w \u0141odzi to inicjatywa, kt\u00f3ra wyp\u0142yn\u0119\u0142a ze \u015brodowiska Szko\u0142y Filmowej. Sarkazm wci\u0105\u017c si\u0119 doskonale sprawdza\u0142, pojawi\u0142 si\u0119 Andrzej Partum, Jacek Kryszkowski. M\u0142odsi i starsi dobrze si\u0119 rozumieli \u2013 zawi\u0105za\u0142a si\u0119 sytuacja okre\u015blana terminem kultury zrzuty, taka \u0142\u00f3dzka specjalno\u015b\u0107. Jakby si\u0119 tak dobrze przyjrze\u0107, to w tej grupie wykszta\u0142cenie artystyczne mia\u0142o nas mo\u017ce trzech, czterech. Reszta to sfiksowani zapale\u0144cy, amatorzy. Mnie zawsze bardzo odpowiada\u0142a konstytucja takiego dzie\u0142a sztuki, kt\u00f3re nie ma w sobie perfekcyjno\u015bci, a nawet mog\u0142oby uchodzi\u0107 za amatorszczyzn\u0119. Takie te\u017c by\u0142y moje pierwsze, amatorskie filmy. Jeden z nich, 6 000 000 z 1962 roku, ocala\u0142. To praca typu foundfootage<\/em>, zbierana z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 kompletnie nie jest wa\u017cny ani autor, ani jako\u015b\u0107 materia\u0142u. Konwencja dadaistyczna, troch\u0119 w duchu Stefana Themersona. W 1973 roku dosta\u0142em propozycj\u0119 udzia\u0142u w Biennale w S\u00e3o Paulo. Wpad\u0142em wtedy na pomys\u0142, \u017ce przeniesiemy tam pana Wacka, zdokumentujemy w r\u00f3\u017cnych mediach jego osobowo\u015b\u0107 i mentalno\u015b\u0107. Pokazano to na biennale w specjalnie zaprojektowanym boksie. Jeszcze przed jego \u015bmierci\u0105 nakr\u0119cili\u015bmy s\u0142ynny film Reinkarnacja<\/em> wed\u0142ug jego scenariusza, gdzie on sam interpretuje sw\u00f3j poemat. Chc\u0119 go koniecznie pokaza\u0107 w Atlasie. <\/p>\n\n\n\n

E.G.: <\/strong>Jak wygl\u0105da\u0142y inne dzia\u0142ania, w kt\u00f3rych Pan uczestniczy\u0142, gdzie \u201ewej\u015bcie w rzeczywisto\u015b\u0107\u201d by\u0142o g\u0142\u00f3wnym zamierzeniem, a artysta pozostawa\u0142 na dalszym planie?<\/em>
J.R.:<\/strong> Na pocz\u0105tku lat 70. odbywa\u0142o si\u0119 wiele takich \u201eludycznych\u201d sytuacji. Dyrektor Ryszard Stanis\u0142awski wpu\u015bci\u0142 nas prawie na miesi\u0105c do Muzeum Sztuki w \u0141odzi. Zorganizowali\u015bmy tam dla \u0142odzian powszechny konkurs na podpis artystyczny i koncert dyletant\u00f3w w ramach projektu \u201esztuka intuicyjna\u201d. Zrobili\u015bmy te\u017c akcj\u0119, kt\u00f3ra by\u0107 mo\u017ce by\u0142a pioniersk\u0105 w tamtych czasach: transmisja telewizyjna z u\u017cyciem profesjonalnego sprz\u0119tu. Ustawiali\u015bmy prawdziwe kamery studyjne w trzech miejscach: w prywatnym mieszkaniu, zak\u0142adzie stolarskim i na skrzy\u017cowaniu ulic. Obrazy z kamer transmitowane by\u0142y przez 12 godzin do muzeum, gdzie mo\u017cna je by\u0142o ogl\u0105da\u0107 na monitorach. By\u0142a to wi\u0119c pr\u00f3ba wnikni\u0119cia w rzeczywisto\u015b\u0107 za pomoc\u0105 nowych medi\u00f3w. Mieli\u015bmy prawdziwy w\u00f3z transmisyjny na ca\u0142y dzie\u0144, czego pewnie w tamtych czasach nikt nie mia\u0142, nawet Nam June Paik. Z wej\u015bciem w rzeczywisto\u015b\u0107 wi\u0105za\u0142o si\u0119 te\u017c \u201ezdeklasowanie\u201d artysty, wycofanie go na dalszy plan. Chocia\u017c on gdzie\u015b tam oczywi\u015bcie, by\u0142 jako czynnik sprawczy.
E.G.:<\/strong> I z tego typu dzia\u0142a\u0144, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych zebra\u0142a si\u0119 spora grupa artyst\u00f3w i ludzi zainteresowanych \u201einn\u0105 sztuk\u0105\u201d, wyklu\u0142a si\u0119 p\u00f3\u017aniej Galeria Wymiany.<\/em>
J.R.: <\/strong>Na pomys\u0142 Galerii Wymiany wpad\u0142em w 1978 roku. Idea tej Galerii polega na tym, \u017ce nie obraca si\u0119 \u017cadnymi pieni\u0119dzmi. Wszystko jest darem lub form\u0105 wymiany. Moi przyjaciele zacz\u0119li mi przywozi\u0107 r\u00f3\u017cne rzeczy. Nie by\u0142y to takie \u201enormalne\u201d dzie\u0142a sztuki, bo takie mnie kompletnie nie interesowa\u0142y, tylko takie absurdalne, zrobione specjalnie dla mnie. Mam tego w tej chwili bardzo du\u017co. Robi\u0142em z zasob\u00f3w Galerii r\u00f3\u017cne wystawy, ale nigdy nie by\u0142o tak, \u017ce pokazywa\u0142em tylko te kuriozalne przedmioty, zawsze to by\u0142o przemieszane z dzie\u0142ami wybitnych artyst\u00f3w ze \u015bwiata \u2013 byli to g\u0142\u00f3wnie minimali\u015bci, fluxusowcy, akcjoni\u015bci wiede\u0144scy. Prace, kt\u00f3re ofiarowano mi do Galerii Wymiany mog\u0142y by\u0107 drastyczne, \u015bmieszne, dziwaczne, amatorskie, nietrwa\u0142e \u2013 cz\u0119sto to jaki\u015b \u015bwistek, plakat, rysunek, tekst… dos\u0142ownie wszystko, co mo\u017ce stworzy\u0107 ludzka wyobra\u017ania.<\/p>\n\n\n\n

E.G.:<\/strong> I w\u0142a\u015bnie z takich prac robi Pan teraz wystaw\u0119.<\/em>
J.R.: <\/strong>Chc\u0119 pokaza\u0107 pewn\u0105 przestrze\u0144 kuriozaln\u0105, kt\u00f3r\u0105 wype\u0142ni\u0105 rzeczy wyselekcjonowane z mojej Galerii. W\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych, m\u0142odych artyst\u00f3w polskich doszuka\u0142em si\u0119 te\u017c tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy dzia\u0142aj\u0105 w podobnym duchu. Opr\u00f3cz wymienionych ju\u017c wcze\u015bniej Artura Malewskiego, Grzegorza Drozda, Maurycego Gomulickiego, poka\u017c\u0119 te\u017c prace Karoliny Bregu\u0142y, Ireny Kalickiej, Aleksandry Ska i Agnieszki Szu\u015bcik. Nie s\u0105 oni zwi\u0105zani z Galeri\u0105 Wymiany. Wskazuj\u0119 tu na pewne ich obsesje, specyficzne sk\u0142onno\u015bci, dlatego pojawi\u0105 si\u0119 m.in. du\u017ce, nadrealne obrazy Drozda, dziwaczne postacie Malewskiego, prace o seksie Gomulickiego.
E.G.: <\/strong>Jak b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142a aran\u017cacja wystawy? O ile wiem, szykuje Pan co\u015b szczeg\u00f3lnego.<\/em>
J.R.: <\/strong>To b\u0119dzie g\u0142\u0119boka czelu\u015b\u0107, wyciemniona przestrze\u0144, a widzowie dostan\u0105 latarki, kt\u00f3rych jednorazowo b\u0119dziemy rozdawa\u0107 najwy\u017cej 15-20 sztuk. Przestrze\u0144 galerii zamieni si\u0119 w tytu\u0142owy \u201ebrzuch\u201d, b\u0119dzie si\u0119 samemu odkrywa\u0142o rzeczy umieszczone na r\u00f3\u017cnych poziomach, w zakamarkach, troch\u0119 tak, jak to wygl\u0105da w lamusie. Filmy poka\u017cemy w ma\u0142ych kabinkach, do ogl\u0105dania w pojedynk\u0119. Po\u015br\u00f3d prac artyst\u00f3w b\u0119d\u0105 te\u017c tzw. dzie\u0142a-znaleziska, wygrzebane na Rynku Ba\u0142uckim. Nie chc\u0119 podpisywa\u0107 prac \u2013 nazwiska artyst\u00f3w i autor\u00f3w zostan\u0105 umieszczone na osobnej planszy, ale jak kto\u015b si\u0119 b\u0119dzie chcia\u0142 dowiedzie\u0107 czego\u015b wi\u0119cej o konkretnej pracy, to oczywi\u015bcie otrzyma tak\u0105 informacj\u0119.
E.G.:<\/strong> Sk\u0105d pomys\u0142 na tak\u0105 koncepcj\u0119 \u2013 w\u0119dr\u00f3wki w ciemno\u015bciach po\u015br\u00f3d dzie\u0142?<\/em>
J.R.: <\/strong>Prze\u017cy\u0142em co\u015b podobnego na Ukrainie. W klasztorach s\u0105 tam ciemne labirynty, dostaje si\u0119 \u015bwieczk\u0119, by w\u0119drowa\u0107 bardzo d\u0142ugimi korytarzami, o\u015bwietlaj\u0105c sobie drog\u0119, na kt\u00f3rej wida\u0107 le\u017c\u0105ce truch\u0142a mnich\u00f3w pochowanych onegdaj w kr\u0119tych katakumbach. To mnie zainspirowa\u0142o. Na wystawie te\u017c b\u0119dzie troch\u0119 strasznie. I bardzo wa\u017cne jest chodzenie i odkrywanie tych dziw\u00f3w oraz przestrzeni dla samego siebie. W kontek\u015bcie tego, co si\u0119 dzieje obecnie w sztuce polskiej, to jest perfidny zabieg. Wo\u0142anie o swobodne traktowanie sztuki, bez nakaz\u00f3w i dyrektyw. Na wystawie sztuka objawi si\u0119 tylko wtedy, jak j\u0105 po swojemu odnajdziemy. Stawiam na \u201edzie\u0142a mentalne\u201d, kt\u00f3re maj\u0105 w sobie niejednokrotnie wi\u0119ksz\u0105 pot\u0119g\u0119 tw\u00f3rcz\u0105 ni\u017c prace klasyczne. To b\u0119dzie ryzykowne zamierzenie, niekt\u00f3rzy arty\u015bci nawet nie wiedz\u0105, \u017ce chc\u0119 pokaza\u0107 ich rzeczy w tym niecodziennym kontek\u015bcie.
E.G.: <\/em><\/strong>Czyje jeszcze prace w\u0142\u0105czy Pan do wystawy, opr\u00f3cz m\u0142odych artyst\u00f3w spoza Galerii Wymiany?
J.R.: <\/em>B\u0119dzie m.in. Wac\u0142aw Antczak, Jerzy Grzegorski, W\u0142odzimierz Borowski, Krzysztof Bednarski, Wojciech B\u0105kowski, Tatiana Czekalska i Leszek Golec, Janusz Haka, Marek Janiak, J\u00f3zef Korbiela, Jacek Kryszkowski, Andrzej Partum, Andrzej R\u00f3\u017cycki, Dorothy Deschamps, Roman Dziadkiewicz, Michael Druks, Yoshio Nakajima, Zygmunt Rytka, Jadwiga Sawicka, Jiri Valoch, Krzysztof Zar\u0119bski, Ewa Zarzycka oraz moje rzeczy i przedmioty nieodgadnione z Ba\u0142uckiego Rynku. Chcia\u0142bym, \u017ceby to by\u0142a intymna w\u0119dr\u00f3wka od pracy do pracy, \u017ceby ta przestrze\u0144 by\u0142a z wnikliwo\u015bci\u0105 przez widza penetrowana.
E.G.: <\/strong>Projekt zwi\u0105zany z Galeri\u0105 Wymiany, kt\u00f3ry Pan realizuje ju\u017c od wielu lat, w pewien spos\u00f3b odbiega od postawy wobec sztuki, jak\u0105 Pan prezentuje w wi\u0119kszo\u015bci swoich prac, postawy analitycznej, eksperymentalnej, wywodz\u0105cej si\u0119 z konstruktywizmu, autotematycznej. Jak to razem funkcjonuje, jakie ma punkty styczne?<\/em>
J.R.: <\/strong>To si\u0119 idealnie wymienia. We\u017amy np. moje K\u0105ty energetyczne, troch\u0119 postkonstruktywistyczne, ale tak naprawd\u0119 wszystko jest zupe\u0142nie inaczej. Sprawdzam przy ich pomocy, czy propozycja tego typu wejdzie do sztuki polskiej. Akcja si\u0119 powiod\u0142a, absurdalne K\u0105ty wesz\u0142y. To jest bardzo ciekawa operacja. Analityczno\u015b\u0107 jest tu rodzajem kr\u0119gos\u0142upa, struktur\u0105, ale cz\u0142owiek w tej strukturze jest jednak biologiczny, ze swoimi s\u0142abo\u015bciami, niedoskona\u0142o\u015bciami. Wymiar analityczny jest konieczny, on nadaje powag\u0119 zamierzeniu, bo gdybym przez dwadzie\u015bcia lat uporczywie nie robi\u0142 tych K\u0105t\u00f3w, to one by upad\u0142y, rozmy\u0142yby si\u0119 w nico\u015bci. A teraz s\u0105 kupo- wane przez muzea i kolekcjoner\u00f3w, ludzie chc\u0105 je mie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Grzegorz Drozd, “Brud nawet kolorowy jest brudny”, olej, p\u0142\u00f3tno, 2009<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

E.G.: <\/strong>Galeria Wymiany jest fenomenem samym w sobie.<\/em>
J.R.: <\/strong>W\u0142a\u015bnie, bo pokazuje, \u017ce w Polsce bez pieni\u0119dzy, zupe\u0142nie bez grosza, opieraj\u0105c si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na przyja\u017ani, mo\u017cna zgromadzi\u0107 olbrzymie zbiory. Mam w tej chwili dwa magazyny pe\u0142ne prac, olbrzymi\u0105 ilo\u015b\u0107 ta\u015bm, ksi\u0105\u017cek, tekst\u00f3w, druk\u00f3w itp. Na tzw. \u0142\u00f3dzkim Mahattanie zorganizowa\u0142em teraz wraz z \u017con\u0105 Izabel\u0105 rodzaj biura Galerii Wymiany. Zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce prezentowa\u0142em prace z Galerii w miejsce swoich w\u0142asnych, tak by\u0142o na wystawie Express Polonia w 1998 roku Budapeszcie \u2013 wprowadzi\u0142em tam w ten spos\u00f3b dzie\u0142a pi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu innych artyst\u00f3w. Dzi\u0119ki takiemu sprytnemu zabiegowi mo\u017cna by\u0142o poszerzy\u0107 pole rozumienia sztuki.
E.G.:<\/strong> Czy to nie jest te\u017c tak, \u017ce te zbiory maj\u0105 szczeg\u00f3ln\u0105 warto\u015b\u0107 w\u0142a\u015bnie ze wzgl\u0119du na Pana osob\u0119. Bo przecie\u017c do ka\u017cdego przedmiotu z Galerii Wymiany ma Pan gotow\u0105 opowie\u015b\u0107, z ka\u017cdym jest zwi\u0105zana jaka\u015b historia, przygoda, kt\u00f3r\u0105 Pan zna. To dodatkowy walor.
<\/em>J.R.: <\/strong>Mam w Galerii Wymiany ca\u0142y czas jeszcze tzw. przedmioty niewyzwolone, kt\u00f3rych do tej pory nie pokazywa\u0142em, np. obraz Warpechowskiego. Teraz b\u0119dzie premiera tego dzie\u0142a, nawet sam artysta nic o tym nie wie. Nikt takiego Warpechowskiego nie zna. Jako \u201ekonserwator my\u015bli\u201d ocali\u0142em r\u00f3\u017cnym artystom wiele rzeczy z niebytu, przechowa\u0142em, a teraz ujawniam. Dlatego ch\u0119tnie mi powierzali i nadal powierzaj\u0105 swoje prace, bo wiedz\u0105, \u017ce o nie zadbam, \u017ce s\u0105 w dobrych r\u0119kach, \u017ce ich nigdy nie sprzedam, by nie rozproszy\u0107 tej bezinteresownie gromadzonej kolekcji.
E.G.: <\/strong>To si\u0119 absolutnie nie wpisuje w t\u0119 ide\u0119, chocia\u017cby dlatego, \u017ce Pan nie kupuje prac do kolekcji, tylko s\u0105 one Panu darowane. Ile mniej wi\u0119cej prac liczy Pana kolekcja?<\/em>
J.R.:<\/strong> Ogromne ilo\u015bci, to jest nie do policzenia. Jest wiele film\u00f3w, ta\u015bm, ksi\u0105\u017cek, prac bardzo ma\u0142ych, wr\u0119cz intymnych, co te\u017c chc\u0119 podkre\u015bli\u0107 na wystawie, w\u0142a\u015bnie t\u0119 ich subteln\u0105 intymno\u015b\u0107. Poka\u017c\u0119 prace wykonane specjalnie dla mnie, z dedykacjami od artyst\u00f3w.
E.G.: <\/strong>Tytu\u0142 wystawy nasuwa wyra\u017ane skojarzenie z filmem Petera Greenawaya “Brzuch architekta”. W czym b\u0119dzie do niego podobny “Brzuch Atlasa”?<\/em>
J.R.: <\/strong>W jego filmie fascynowa\u0142o mnie, \u017ce ten bol\u0105cy brzuch by\u0142 tam obecny zar\u00f3wno fizycznie, jak i metafizycznie. I tu te\u017c b\u0119dziemy mieli do czynienia z wn\u0119trzem czego\u015b bolesnego, co ma si\u0119 dopiero w tej intymnej przestrzeni, dzi\u0119ki innym ludziom, urodzi\u0107.
E.G.<\/strong>: Dzi\u0119kuj\u0119 za rozmow\u0119.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

rozmawia Ewa Gorz\u0105dek<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[171],"class_list":["post-15948","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-brzuch_atlasa"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15948"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15964,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15948\/revisions\/15964"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}