Galerie, a szerzej instytucje artystyczne, maj\u0105 ogromny wp\u0142yw na sztuk\u0119, bo narzucaj\u0105 pewien spos\u00f3b my\u015blenia o sztuce. Galeria Wymiany opowiada\u0142a si\u0119 tak\u017ce za pewn\u0105 koncepcj\u0105 sztuki, kt\u00f3r\u0105 stara\u0142a si\u0119 promowa\u0107 i propagowa\u0107. J\u00f3zef Robakowski nazwa\u0142 t\u0119 koncepcj\u0119 \u201ekultur\u0105 zrzuty\u201d. Sztuka tworzona w ramach kultury zrzuty mo\u017ce pojawia\u0107 si\u0119 wsz\u0119dzie i przyjmowa\u0107 dowoln\u0105 posta\u0107, jest to bowiem sztuka \u201egest\u00f3w czynionych na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107, absolutnie nieskr\u0119powanych cywilizacj\u0105\u201d. Jest to sztuka \u201eniezale\u017cna od polityk\u00f3w, policji, ko\u015bcio\u0142a, administrator\u00f3w i samych artyst\u00f3w\u201d. Sztuka nap\u0119dzana energi\u0105 wyzwalan\u0105 przez spotkania artyst\u00f3w. \u201eNie obowi\u0105zuje tu \u017cadna doktryna ani regu\u0142a mentalna\u201d. Sztuka ta zak\u0142ada nihilizm, tylko bowiem \u201enihilizm intelektualny (pozytywny) mo\u017ce utrzyma\u0107 status artysty w obecnej dobie\u201d3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Tekst Kultura zrzuty<\/em> (Pitch-in Culture<\/em>) powsta\u0142 w 1984 roku, odnosi\u0142 si\u0119 wi\u0119c, si\u0142\u0105 rzeczy, do sztuki, a \u015bci\u015blej aktywno\u015bci artyst\u00f3w w czasie stanu wojennego. Dla Robakowskiego jednak kultura zrzuty nie by\u0142a tylko reakcj\u0105 artyst\u00f3w na stan wojenny, mia\u0142a swoje zapowiedzi w latach 70., a nawet 60. i wi\u0105za\u0142a si\u0119 ze sztuk\u0105 konceptualn\u0105. Sztuka konceptualna uwra\u017cliwi\u0142a artyst\u00f3w na gest. Paradygmatem by\u0142 tu oczywi\u015bcie gest Marcela Duchampa. Sztuka jest gestem, gestem podejmowanym na w\u0142asn\u0105 odpowiedzialno\u015b\u0107 artysty. Gestem wobec sztuki i wobec innych artyst\u00f3w. Oznacza to, \u017ce gest zwi\u0105zany jest zawsze z okre\u015blonym czasem i miejscem, a tak\u017ce kontekstem sztuki oraz kontekstem spo\u0142ecznym, politycznym i kulturowym. Chodzi o odpowiedni gest w odpowiednim czasie i miejscu. Sztuka nowoczesna jest zbiorem takich gest\u00f3w \u2013 osobistych, autonomicznych gest\u00f3w artyst\u00f3w, b\u0119d\u0105cych wyrazem wolno\u015bci artysty, a u \u017ar\u00f3de\u0142 wszystkich tych gest\u00f3w tkwi inicjalny, fundatorski gest Marcela Duchampa, opisywany i przez lata komentowany przez historyk\u00f3w sztuki i estetyk\u00f3w4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Gest artysty przypomina nam, \u017ce sztuka nie sprowadza si\u0119 do przedmiot\u00f3w, do wytwarzania przedmiot\u00f3w. Przedmioty s\u0105 tylko \u015bladem, zapisem gest\u00f3w artysty. Giorgio Agamben odr\u00f3\u017cnia gest od tworzenia (facere<\/em>) i dzia\u0142ania (agere<\/em>)5<\/sup>. W przypadku tworzenia cel znajduje si\u0119 na zewn\u0105trz, tworzenie jest \u015brodkiem prowadz\u0105cym do celu, do stworzenia czego\u015b, na przyk\u0142ad dzie\u0142a sztuki. W przypadku dzia\u0142ania (lub wykonania) cel znajduje si\u0119 w samym dzia\u0142aniu, w jego powodzeniu czy te\u017c fortunno\u015bci. W obu przypadkach mamy do czynienia z jakim\u015b daj\u0105cym si\u0119 wskaza\u0107 celem. Inaczej jest z gestem, gest wymyka si\u0119 celowi, ujawnia jedynie pewn\u0105 postaw\u0119, stosunek do czego\u015b, jak grymas twarzy. \u017beby jednak gest m\u00f3g\u0142 przetrwa\u0107, musi przybra\u0107 jak\u0105\u015b materialn\u0105, przedmiotow\u0105 posta\u0107. Robakowski znalaz\u0142 dla tej przedmiotowej formy zgrabn\u0105 formu\u0142\u0119 \u201eobiekt mentalny\u201d, czyli przedmiot przypominaj\u0105cy o ge\u015bcie, kt\u00f3ry zaistnia\u0142 w okre\u015blonym momencie i by\u0142 dla tego momentu w jaki\u015b spos\u00f3b znacz\u0105cy, wa\u017cny.<\/p>\n\n\n\n Prowadzona przez J\u00f3zefa Robakowskiego Galeria Wymiany stara si\u0119 zachowa\u0107 pami\u0119\u0107 o gestach artyst\u00f3w. Taki jest cel gromadzonego przez Galeri\u0119 Wymiany archiwum i taki jest cel wszystkich organizowanych w ostatnich latach przez Robakowskiego wystaw i prezentacji zebranych przez Galeri\u0119 Wymiany zbior\u00f3w \u2013 w Bydgoszczy (1996), Budapeszcie (1997), Berlinie (2000), Pradze (2002). Wystawa Brzuch Atlasa<\/em> wpisuje si\u0119 w ten ci\u0105g prezentacji, a jednocze\u015bnie w istotny spos\u00f3b si\u0119 od nich r\u00f3\u017cni. Robakowski powraca tu do swoich bardzo wczesnych fascynacji. Jeszcze podczas studi\u00f3w w Toruniu, gdzie\u015b pod koniec lat 50., zafascynowa\u0142y go kolekcje prowincjonalne, izby pami\u0119ci tworzone przez pasjonat\u00f3w i entuzjast\u00f3w lokalnej kultury, kt\u00f3rzy gromadzili wszystko, co stanowi\u0142o przejaw ludzkiej aktywno\u015bci na danym terenie. \u201eW oparciu o te zasady grupa ZERO-61 zorganizowa\u0142a 1 kwietnia 1965 roku wystaw\u0119 \u2013 jako gabinet osobliwo\u015bci i dziwnych przedmiot\u00f3w, rodzaj modernistycznej Wunderkammer. Dzi\u0119ki takiemu postrzeganiu sztuki, jako \u017cartu, zabawy, unikn\u0119li\u015bmy oficjalnej linii. A w Polsce, gdzie nie by\u0142o tradycji dadaistycznej, zrobili\u015bmy krok w tym kierunku. I chocia\u017c by\u0142 to \u017cart, to dla nas sta\u0142 si\u0119 punktem zwrotnym, bo pokaza\u0142, jak mo\u017cna podwa\u017cy\u0107 istniej\u0105c\u0105 tradycj\u0119 artystyczn\u0105. Studenci i amatorzy, wszyscy ci, kt\u00f3rzy nie byli wykszta\u0142conymi artystami, mogli zrobi\u0107 co\u015b podobnego. Im d\u0142u\u017cej uwa\u017casz si\u0119 za amatora i hobbyst\u0119, tym d\u0142u\u017cej pozostajesz tw\u00f3rczy\u201d6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n Wystawie Brzuch Atlasa patronuje stara praca J\u00f3zefa Robakowskiego \u2013 zdj\u0119cie durszlaka przybite wielkim gwo\u017adziem do deski (Durszlak, 1961). Czym by\u0142o wystawienie tej pracy? Gestem sztuki czy antysztuki? Czy Robakowski chcia\u0142, \u017ceby\u015bmy uznali t\u0119 prac\u0119 za sztuk\u0119, czy przeciwnie, mia\u0142a ona podwa\u017ca\u0107 zastan\u0105 tradycj\u0119 artystyczn\u0105 i obowi\u0105zuj\u0105ce poj\u0119cie sztuki? Mia\u0142a degradowa\u0107 fotografi\u0119 do roli banalnego przedmiotu czy te\u017c sankcjonowa\u0107 j\u0105 jako nowy \u015brodek sztuki? J\u00f3zef Robakowski zawsze ceni\u0142 takie gesty – niejednoznaczne, trudne do sklasyfikowania, przysparzaj\u0105ce krytyce k\u0142opot\u00f3w, niezidentyfikowane, jak lubi\u0142 je okre\u015bla\u0107. Wystawa Brzuch Atlasa przywo\u0142uje takie gesty z bogatych zbior\u00f3w Galerii Wymiany. S\u0105 to gesty artyst\u00f3w r\u00f3\u017cnych generacji, zwi\u0105zanych z Robakowskim w kolejnych okresach jego artystycznej biografii; gesty artyst\u00f3w z okresu toru\u0144skiej grupy ZERO-61 (Andrzej R\u00f3\u017cycki), Warsztatu Formy Filmowej (Wac\u0142aw Antczak), lat 70. (Andrzej Partum, Zygmunt Rytka, Jiri Valoch, Krzysztof Zar\u0119bski), kultury zrzuty pocz\u0105tku lat 80. (Marek Janiak, Jacek Kryszkowski, Ewa Zarzycka), wreszcie artyst\u00f3w najm\u0142odszych (Maurycy Gomulicki, Grzegorz Drozd, Artur Malewski, Jadwiga Sawicka, Aleksandra Ska, Karolina Bregu\u0142a). Wszyscy reprezentowani jedn\u0105 lub kilkoma pracami mieszcz\u0105cymi si\u0119 gdzie\u015b na granicy sztuki i niesztuki, bo tam rodz\u0105 si\u0119 autentyczne, najg\u0142\u0119biej zakorzenione w egzystencji tw\u00f3rcy gesty, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej mog\u0105, cho\u0107 nie musz\u0105, uzyska\u0107 status artystyczny. Jak przywo\u0142any tu Durszlak, o kt\u00f3rym Maria Morzuch pisze \u201es\u0142ynny\u201d7<\/sup>\u00a0\u2013 s\u0142ynny, bo wielokrotnie na r\u00f3\u017cnych wa\u017cnych wystawach pokazywany.<\/p>\n\n\n\n Gest wi\u0105\u017ce si\u0119 z etyk\u0105, etyk\u0105 sztuki, poniewa\u017c dotyczy tego, dlaczego artysta w danym momencie robi akurat to, a nie co\u015b innego, dotyczy wyboru, na kt\u00f3ry skazany jest ka\u017cdy, kto jest lub chce by\u0107 artyst\u0105. Artysta musi dokonywa\u0107 wybor\u00f3w, cho\u0107 nie potrafi poda\u0107 kryteri\u00f3w, jakimi si\u0119 w swoich wyborach kieruje, bo kryteri\u00f3w takich w sztuce nie ma. Pewnym wsparciem dla artysty mo\u017ce by\u0107 historia sztuki, znajomo\u015b\u0107 dokona\u0144 swoich poprzednik\u00f3w, ale je\u015bli artysta nie chce by\u0107 kontynuatorem czy epigonem najwspanialszej nawet tradycji, to musi si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do w\u0142asnego poczucia wolno\u015bci. Robakowski nazywa to \u201epozytywnym nihilizmem\u201d, kt\u00f3ry przyjmuje, \u017ce ontologicznym fundamentem etyki artystycznej (Foucault powiedzia\u0142by: etyki w og\u00f3le) jest wolno\u015b\u0107. Gest artysty musi by\u0107 gestem cz\u0142owieka wolnego, nie zniewolonego przez \u017cadne przymusy artystyczne, polityczne, obyczajowe. Kiedy przed laty Piotr Piotrowski, pisz\u0105c o sztuce Solidarno\u015bci i stanu wojennego, przeciwstawia\u0142 gest artystyczny gestowi obywatelskiemu, mia\u0142 poczucie wadliwo\u015bci tej opozycji8<\/sup>. Gest artystyczny nie jest przeciwie\u0144stwem gestu obywatelskiego; oba mog\u0105 wynika\u0107 ze \u017ar\u00f3de\u0142 wolno\u015bciowych b\u0105d\u017a zosta\u0107 arty\u015bcie narzucone z zewn\u0105trz \u2013 przez przymus artystyczny lub polityczny.<\/p>\n\n\n\n Wspominaj\u0105c pierwsz\u0105 wystaw\u0119 grupy ZERO-61, J\u00f3zef Robakowski pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 okre\u015bleniem \u201emodernistyczna Wunderkammer\u201d. Sformu\u0142owanie to przywo\u0142uje zagadkow\u0105 my\u015bl Jean-Francois Lyotarda, \u017ce \u201edzie\u0142o sztuki, \u017ceby sta\u0107 si\u0119 modernistyczne musi by\u0107 najpierw postmodernistyczne\u201d9<\/sup>. Gest artysty, kt\u00f3ry z modernistycznego punktu widzenia wygl\u0105da jak co\u015b dziwnego, kuriozalnego, jest zapowiedzi\u0105 dzie\u0142a postmodernistycznego. Wystawa Brzuch Atlasa jest prezentacj\u0105 takich postmodernistycznych dzie\u0142, a jednocze\u015bnie jest obron\u0105 tego, co dla Robakowskiego zawsze by\u0142o najwa\u017cniejsze \u2013 gestu artysty. J\u00f3zef Robakowski m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 o sobie jak Michel Foucault: \u201eJestem moralist\u0105, bo wierz\u0119, \u017ce \u017ar\u00f3d\u0142em ludzkiej wolno\u015bci jest sprzeciw wobec tego, co chce uchodzi\u0107 za definitywne, niepodwa\u017calne, oczywiste, nieusuwalne\u201d10<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n *prof. Grzegorz Dziamski \u2013 estetyk, teoretyk sztuki, Kierownik Zak\u0142adu Bada\u0144 nad Kultur\u0105 Artystyczn\u0105 w Instytucie Kulturoznawstwa, profesor Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza i Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Poznaniu. Zajmuje si\u0119 estetyk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, postmodernistyczn\u0105 teori\u0105 i praktyk\u0105 artystyczn\u0105, sztuk\u0105 Europy \u015arodkowej, instytucjonaln\u0105 analiz\u0105 sztuki. Autor ksi\u0105\u017cek i prac zbiorowych, redaktor wyboru ese- j\u00f3w Clementa Greenberga W obronie modernizmu <\/em>(2006), tomu Encyklopedii Kultury Polskiej Od awan- gardy do postmodernizmu <\/em>(1996).<\/p>\n\n\n\n <\/p>\n\n\n\n 1.\u00a0Na temat galerii autorskich lat 70. zob. G. Dziamski, Przestrze\u0144 artystyczna; galerie autorskie<\/em>, [w:] Szkice o nowej sztuce<\/em>, Warszawa 1984, s. 118-153. 3.\u00a0J. Robakowski, Kultura zrzuty<\/em>, \u201eUwaga\u201d 1988, nr 1. Przedruk, [w:] J. Robakowski, Teksty interwen- cyjne…<\/em> 5.\u00a0G. Agamben, Uwagi o ge\u015bcie,<\/em> [w:] Agamben. Przewodnik Krytyki Politycznej<\/em>, Warszawa 2010, s. 301- 302. 7.\u00a0M. Morzuch, Mira\u017ce J\u00f3zefa R.<\/em>, [w:] Mira\u017ce J\u00f3zefa R<\/em>., \u0141\u00f3d\u017a 2007, s. 6. Grzegorz Dziamski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[171],"class_list":["post-15936","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-brzuch_atlasa"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15936","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15936"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15936\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15947,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15936\/revisions\/15947"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15936"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15936"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15936"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/Aleksandra-Ska-H.W.D.-Pracy-obiekt-2007-1024x681.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2010\/11\/JadwigaSawicka-kadr-z-filmu-Ale-gdzie-jest-ten-dramat-1024x711.jpg\")
2.\u00a0By\u0107 z J\u00f3zefem Robakowskim<\/em> (rozmowa z Danut\u0105 \u0106wirko-Godyck\u0105), [w:] J. Robakowski, Teksty inter- wencyjne 1970-1995<\/em>, Koszalin 1995, s. 132.<\/p>\n\n\n\n
4. \u0141ukasz Ronduda pisze, \u017ce: \u201edopiero w latach 70. sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe powt\u00f3rzenie w Polsce gestu Marcela Duchampa z 1917 roku proponuj\u0105cego Fontann\u0119 na wystaw\u0119 sztuki nowoczesnej\u201d. \u0141. Ronduda, Nihilizm w sztuce J\u00f3zefa Robakowskiego<\/em>, [w:] Mira\u017ce J\u00f3zefa R.<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 2007, s. 50. Jest to prawda, ale chodzi tu o gest Duchampa jako gest sztuki, a nie antysztuki, bo jako gest antysztuki m\u00f3g\u0142 si\u0119 pojawi\u0107 wcze\u015bniej.<\/p>\n\n\n\n
6.\u00a0\u201e… I reject temporality\u201d Interview with J\u00f3zef Robakowski, \u201eFair. Zeitung f\u00fcr Kunst und Aesthetik\u201d, Wien\/Berlin 2009, no 4. Wystawa mia\u0142a miejsce w toru\u0144skim klubie Od Nowa.<\/p>\n\n\n\n
8.\u00a0\u201eArtysta z tej racji, \u017ce jest obywatelem, powinien zabiera\u0107 g\u0142os w sprawach publicznych. Nie musi jednak wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 ze swoich obywatelskich obowi\u0105zk\u00f3w w sztuce. Odpowiedzialno\u015b\u0107 artystyczna i obywatelska dotycz\u0105 w gruncie rzeczy r\u00f3\u017cnych sfer dzia\u0142ania. Nie oznacza to, \u017ce nie mog\u0105 si\u0119 nak\u0142ada\u0107. Mog\u0105, lecz pod warunkiem zachowania odpowiednich proporcji. Wypieranie warto\u015bci estetycznych przez etyczne, artystycznych przez obywatelskie, mimo \u017ce godne szacunku, mo\u017ce w efekcie mie\u0107 gro\u017ane nast\u0119pstwa\u201d. Nie wiadomo, co mia\u0142oby z tych rozwa\u017ca\u0144 wynika\u0107: \u017ce w czasach konflikt\u00f3w spo\u0142ecznych sztuka jest niepotrzebna, czy dok\u0142adnie odwrotnie, \u017ce wtedy w\u0142a\u015bnie jest potrzebna? P. Piotrowski, Filo- zofia gestu<\/em>, [w:] Sztuka polska po 1945 roku<\/em>, Warszawa 1987, s. 252.
9.\u00a0J.-F. Lyotard, Odpowied\u017a na pytanie: co to jest ponowoczesno\u015b\u0107?<\/em>, [w:] Postmodernizm dla dzieci<\/em>, Warszawa 1998, s. 24 (t\u0142umaczenie zmienione).
10.\u00a0M. Foucault, Power, Moral Values and the Intellectual: An Interview with Michael Bess<\/em> (1980). https:\/\/michaelbess.net\/foucault-interview\/<\/a><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"