{"id":15690,"date":"2006-04-04T10:19:00","date_gmt":"2006-04-04T10:19:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=15690"},"modified":"2022-10-11T13:24:33","modified_gmt":"2022-10-11T13:24:33","slug":"zalezy-mi-na-znalezieniu-malej-szczeliny-ktora-powoduje-chwilowy-zwrot-akcji-wprowadza-zamet-a-czasem-zadziwia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/zalezy-mi-na-znalezieniu-malej-szczeliny-ktora-powoduje-chwilowy-zwrot-akcji-wprowadza-zamet-a-czasem-zadziwia\/","title":{"rendered":"Zale\u017cy mi na znalezieniu ma\u0142ej szczeliny, kt\u00f3ra powoduje chwilowy zwrot akcji, wprowadza zam\u0119t, a czasem zadziwia"},"content":{"rendered":"\n

Tomasz Za\u0142uski:<\/strong>\u00a0Jak wygl\u0105da u Ciebie proces tworzenia projekt\u00f3w prac? Czy s\u0105 jakie\u015b wzgl\u0119dnie sta\u0142e czynniki, kt\u00f3re bierzesz pod uwag\u0119 przy podejmowaniu decyzji o kszta\u0142cie i charakterze nowej pracy? Czy za taki czynnik mo\u017cna by uzna\u0107 lokalny kontekst miejsca, w kt\u00f3rym dana realizacja ma by\u0107 prezentowana?<\/em><\/p>\n\n\n\n

El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska:\u00a0<\/strong>Praca nad projektem jest dla mnie wypadkow\u0105 kilku konkretnych danych. Przede wszystkim tego, co mnie najbli\u017cej otacza \u2013 mam tu na my\u015bli moj\u0105 realn\u0105 sytuacj\u0119 \u017cyciow\u0105 \u2013 nast\u0119pnie za\u015b moje mo\u017cliwo\u015bci intelektualno-kreacyjne. Pozosta\u0142e dane to: miejsce, czas, proponowana przestrze\u0144, warunki techniczne, jak r\u00f3wnie\u017c kontekst lokalny miejsca oraz szereg dodatkowych informacji b\u0105d\u017a przeczu\u0107. My\u015bl\u0119, \u017ce prace, kt\u00f3re realizuj\u0119, s\u0105 we mnie od zawsze, \u201enosz\u0119\u201d je ze sob\u0105 a\u017c do momentu, kiedy pojawi si\u0119 sytuacja pozwalaj\u0105ca nada\u0107 im kszta\u0142t rzeczywisty.<\/p>\n\n\n\n

TZ:\u00a0<\/strong>Od czego zacz\u0119\u0142a\u015b tworzenie swojego projektu dla Atlasa Sztuki?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Przede wszystkim od nieograniczonych mo\u017cliwo\u015bci, od \u201erozeznania w terenie\u201d, w tym od przeczu\u0107 dotycz\u0105cych miejscowego, a wi\u0119c \u0142\u00f3dzkiego klimatu, od moich aktualnych \u017cyciowych do\u015bwiadcze\u0144, od obserwacji i rozmy\u015bla\u0144 o sztuce.
TZ:\u00a0<\/strong>A konkretnie? Jakie do\u015bwiadczenia, obserwacje i rozmy\u015blania by\u0142y decyduj\u0105ce dla ostatecznego kszta\u0142tu tej realizacji? Przyk\u0142adowo, na ile bra\u0142a\u015b pod uwag\u0119 zwyczajow\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 wernisa\u017cy wystaw sztuki?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Praca realizowana na wystaw\u0119 w \u0142\u00f3dzkim Atlasie Sztuki dzieli si\u0119 na dwie zasadnicze cz\u0119\u015bci, kt\u00f3re w naturalny spos\u00f3b si\u0119 uzupe\u0142niaj\u0105. To co zaproponowa\u0142am publiczno\u015bci, wynika logicznie z przestrzeni galeryjnej sk\u0142adaj\u0105cej si\u0119 z dw\u00f3ch sal oraz z interesuj\u0105cego mnie podzia\u0142u, kt\u00f3ry bierze si\u0119 z usytuowania budynku galerii w bardzo szczelnie zamkni\u0119tej przestrzeni podw\u00f3rza. To poczucie \u201ezamkni\u0119cia\u201d spot\u0119gowane jest aktualnie zas\u0142oni\u0119ciem ogromnych okien obiegaj\u0105cych ca\u0142y budynek. Dwoisto\u015b\u0107, o kt\u00f3rej mowa (budynek w podw\u00f3rku, otoczony kamienicami zbudowanymi w zupe\u0142nie innym stylu, budynek galeryjny, otoczony kamienicami mieszkalnymi, czy wreszcie zamkni\u0119cie sztuki w galerii w og\u00f3le) sta\u0142a si\u0119 zasadniczym punktem odniesienia dla mojego projektu. Je\u015bli za\u015b chodzi o wernisa\u017cowe wieczory, to ich obserwacja by\u0142a powodem powstania tzw. \u201edzia\u0142a\u0144 sto\u0142owych\u201d, czyli cyklu Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca<\/em>. Dzie\u0144 otwarcia wystawy jest charakterystycznym rodzajem \u015bwi\u0119ta i w\u0142a\u015bnie to \u015bwi\u0119to jest dla mnie inspiracj\u0105.
TZ:\u00a0<\/strong>Tym, co szczeg\u00f3lnie przykuwa uwag\u0119 w Twoim projekcie dla Atlasa Sztuki jest zaaran\u017cowanie w konkretnym, jednostkowym miejscu oraz czasie z\u0142o\u017conej gry przestrzennej i ideowej pomi\u0119dzy \u201eotwarto\u015bci\u0105\u201d i \u201ezamkni\u0119to\u015bci\u0105\u201d, pomi\u0119dzy \u201ezewn\u0119trzem\u201d i \u201ewn\u0119trzem\u201d. Wykorzystuj\u0105c specyficzne usytuowanie budynku galerii, doprowadzi\u0142a\u015b do zaistnienia kilku powi\u0105zanych, \u201eszkatu\u0142kowo\u201d zawieraj\u0105cych si\u0119 w sobie przestrzeni, w kt\u00f3rych granice mi\u0119dzy otwarto\u015bci\u0105 tego, co zewn\u0119trzne i zamkni\u0119to\u015bci\u0105 tego, co wewn\u0105trz staj\u0105 si\u0119 dynamiczne, nieoczywiste, zale\u017cne od usytuowania widza i jego \u201edecyzji kategoryzacyjnej\u201d. Sk\u0105d to zainteresowanie motywem niejednoznacznego charakteru przestrzeni? Jakie znaczenie ma dla Ciebie ta problematyka? Na ile mo\u017cna by j\u0105 odnosi\u0107 do kwestii instytucjonalnego sposobu istnienia sztuki?<\/em>
EJ:<\/strong>\u00a0Pracuj\u0105c nad projektem, zwracam uwag\u0119 na wiele cz\u0119sto odmiennych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, dlatego tak wa\u017cne jest dla mnie \u201erozpoznanie terenu\u201d, znalezienie informacji na bazie kt\u00f3rych powstaje pewna opowie\u015b\u0107. Podobnie by\u0142o w przypadku realizacji, o kt\u00f3r\u0105 pytasz. \u201eNiejednoznaczny charakter przestrzeni\u201d to co\u015b, co w przypadku Atlasa Sztuki pojawia si\u0119 w spos\u00f3b bardzo oczywisty. Mam tu na my\u015bli konkretnie architektur\u0119 galerii, jej usytuowanie, podzia\u0142 jej wn\u0119trza. Natomiast w sensie bardziej og\u00f3lnym chodzi mi o sam\u0105 instytucj\u0119 galerii, a tak\u017ce funkcjonowanie sztuki w\u0142a\u015bnie w takiej zinstytucjonalizowanej przestrzeni.<\/p>\n\n\n\n

TZ:<\/strong>\u00a0Jak by\u015b okre\u015bli\u0142a swoj\u0105 obecn\u0105 prac\u0119 w relacji do wcze\u015bniejszych realizacji? Co jest w niej kontynuacj\u0105 w\u0105tk\u00f3w wcze\u015bniejszych, a co stanowi w Twoim odczuciu element nowy?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Mam wra\u017cenie, \u017ce jest du\u017co w\u0105tk\u00f3w, kt\u00f3re kontynuuj\u0119 w tej pracy; elementem kontynuowanym jest r\u00f3wnie\u017c sama wielow\u0105tkowo\u015b\u0107 \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 moich wcze\u015bniejszych prac posiada\u0142a ten w\u0142a\u015bnie aspekt. W roku 2003, kontynuuj\u0105c cykl Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca<\/em>, zrealizowa\u0142am prac\u0119 pt. Kuchnia<\/em>. W swojej zasadniczej koncepcji by\u0142 to dalszy ci\u0105g \u201edzia\u0142a\u0144 sto\u0142owych\u201d, kt\u00f3re wzmocni\u0142am, dodaj\u0105c cztery klasyczne szafki kuchenne eksponowane w trakcie trwania wystawy. Elementem dodatkowym by\u0142o powi\u0119kszenie ich do zdecydowanie niewygodnych rozmiar\u00f3w. W trakcie prezentacji tej pracy w Neuer Berliner Kunstverein dodatkowo pojawi\u0142 si\u0119 w\u0105tek spo\u0142eczny \u2013 sytuacja polskich kobiet pracuj\u0105cych nielegalnie w Berlinie. Podobnie jest z projektem przygotowanym dla Atlasa Sztuki. Zrealizowana na obecnej wystawie ogromna zabudowa o kszta\u0142cie mebla jest rozbudowanym do absurdu elementem Kuchni<\/em>, niezliczona ilo\u015b\u0107 drzwiczek nawi\u0105zuje w odleg\u0142y spos\u00f3b do Gier domowych, natomiast dziesi\u0105tki kelner\u00f3w, dbaj\u0105cych o dobre samopoczucie go\u015bci wernisa\u017cowych, to nawi\u0105zanie do akcji Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca<\/em>. Nowe elementy to rozmach, przestrzenno\u015b\u0107, szczeg\u00f3lna otwarto\u015b\u0107 oraz element dyskomfortu, zagro\u017cenia, niestabilno\u015bci, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c si\u0119 tu pojawia.<\/p>\n\n\n\n

TZ:\u00a0<\/strong>Obecnie prezentowana praca to projekt na wskro\u015b autorski: sama decydowa\u0142a\u015b o tematyce, g\u0142\u00f3wnym motywie, tytule wystawy, sama te\u017c okre\u015bla\u0142a\u015b \u2013 a w ka\u017cdym razie aprobowa\u0142a\u015b \u2013 wszelkie szczeg\u00f3\u0142y realizacyjne. Chcia\u0142bym Ci\u0119 natomiast zapyta\u0107, co s\u0105dzisz o typowych projektach kuratorskich, w kt\u00f3rych przed artystami i artystkami stawia si\u0119 z g\u00f3ry okre\u015blone zadanie, wyznacza pewne \u2013 najcz\u0119\u015bciej tematyczne \u2013 ramy dzia\u0142ania. Czym ten rodzaj wypowiedzi na zadany temat r\u00f3\u017cni si\u0119, z Twojej perspektywy, od projektu autorskiego?<\/em><\/p>\n\n\n\n

EJ:<\/strong>\u00a0Projekty kuratorskie, o kt\u00f3rych wspominasz, kojarz\u0119 do\u015b\u0107 jednoznacznie z wystawami zbiorowymi, a wi\u0119c z prezentacj\u0105 kilku lub kilkunastu zupe\u0142nie r\u00f3\u017cnych osobowo\u015bci artystycznych. Jest to sytuacja specyficzna, cz\u0119sto bardzo trudna i skomplikowana. Zupe\u0142nie naturalne wydaje mi si\u0119 podejmowanie pr\u00f3b nadania takiej wystawie jednego wsp\u00f3lnego tematu czy tytu\u0142u. Bior\u0105c udzia\u0142 w wystawach tematycznych, m\u00f3j spos\u00f3b my\u015blenia na temat projektu niewiele si\u0119 zmienia. Zwracam uwag\u0119 na ten sam rodzaj danych. Mam tu na my\u015bli miejsce, czas, przestrze\u0144 i ca\u0142\u0105 mas\u0119 dodatkowych informacji, a przede wszystkim sw\u00f3j aktualny stan, nazwijmy to stan ducha, oraz w\u0142asne mo\u017cliwo\u015bci umys\u0142owe i kreacyjne. W\u015br\u00f3d tych wszystkich danych jedn\u0105 z informacji jest \u201ezadany temat\u201d, a wi\u0119c tytu\u0142 i komentarz kuratorski.<\/p>\n\n\n\n

TZ:<\/strong>\u00a0Wolisz projekty autorskie czy kuratorskie?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Podzia\u0142 na projekty autorskie i kuratorskie nie jest chyba rozr\u00f3\u017cnieniem szczeg\u00f3lnie trafnym. Bior\u0105c udzia\u0142 w wystawie \u201etematycznej\u201d, a tym samym zbiorowej, nie pozbawiam mojej pracy aspektu autorskiej wypowiedzi. R\u00f3\u017cnica polega raczej na sposobie eksponowania prac, kt\u00f3re w spos\u00f3b naturalny wchodz\u0105 ze sob\u0105 w rodzaj dialogu i cz\u0119sto nabieraj\u0105 nowych znacze\u0144. Zdarza si\u0119, \u017ce na wystaw\u0119 \u201etematyczn\u0105\u201d kurator zaprasza artyst\u0119 z powsta\u0142\u0105 wcze\u015bniej, konkretn\u0105 prac\u0105, poniewa\u017c w\u0142a\u015bnie ta praca w istotny spos\u00f3b wp\u0142ywa na og\u00f3lny kszta\u0142t wystawy. Bywa, \u017ce otrzymuj\u0105c zaproszenie do wzi\u0119cia udzia\u0142u w opatrzonej konkretnym tytu\u0142em wystawie, mog\u0119 zrealizowa\u0107 now\u0105 prac\u0119, ale w\u00f3wczas i tak brane s\u0105 pod uwag\u0119 moje wcze\u015bniejsze projekty, a wi\u0119c nie jestem osob\u0105 anonimow\u0105 i prawdopodobnie mo\u017cna si\u0119 po mnie \u201eczego\u015b\u201d, mniej lub bardziej jednoznacznie okre\u015blonego, spodziewa\u0107.
TZ:\u00a0<\/strong>Nie zgodzi\u0142aby\u015b si\u0119 zatem ze stwierdzeniem, \u017ce projekty kura torskie to wsp\u00f3\u0142czesna forma \u201emecenatu ideowego\u201d? Do jakiego stopnia mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wsp\u00f3\u0142kreacyjnej roli kurator\u00f3w i kuratorek w odniesieniu do, prezentowanych w ramach ich projekt\u00f3w, prac artystycznych?
EJ:\u00a0<\/strong>To stwierdzenie wydaje mi si\u0119 zupe\u0142nie nie do zaakceptowania. By\u0107 mo\u017ce s\u0105 arty\u015bci, kt\u00f3rzy realizuj\u0105c swoje prace, mocno inspiruj\u0105 si\u0119 og\u00f3lnymi tendencjami panuj\u0105cymi w sztuce, pr\u00f3buj\u0105 robi\u0107 prace \u201emodne\u201d. W\u00f3wczas mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 co\u015b na kszta\u0142t \u201emecenatu ideowego\u201d, jest to jednak zupe\u0142nie inna sytuacja, kt\u00f3r\u0105 odbieram negatywnie. Kiedy kurator zaprasza do wsp\u00f3\u0142pracy konkretnych artyst\u00f3w, najcz\u0119\u015bciej ma ju\u017c bardzo okre\u015blon\u0105 wizj\u0119 wystawy. Projekty kuratorskie odczytuj\u0119 wi\u0119c raczej jako projekty autorskie odnosz\u0105ce si\u0119 do konkretnego zagadnienia… Wsp\u00f3\u0142kreacj\u0119, o kt\u00f3r\u0105 pytasz, odnajduj\u0119 w tajemniczych zwi\u0105zkach, jakie pojawiaj\u0105 si\u0119 mi\u0119dzy poszczeg\u00f3lnymi pracami i s\u0105 czytelne tylko dla bardzo wnikliwych i wytrwa\u0142ych odbiorc\u00f3w. W \u017cadnym wypadku nie mo\u017cna tu m\u00f3wi\u0107 o wsp\u00f3\u0142kreacji w odniesieniu do \u201edzie\u0142a\u201d.<\/p>\n\n\n\n

TZ:\u00a0<\/strong>Twoj\u0105 praktyk\u0119 artystyczn\u0105 wydaje si\u0119 cechowa\u0107 du\u017ce uwra\u017cliwienie na kwestie spo\u0142eczne. Czy s\u0105dzisz, \u017ce edukacja artystyczna pomog\u0142a jako\u015b skrystalizowa\u0107 si\u0119 b\u0105d\u017a rozwin\u0105\u0107 w Tobie takiej tendencji \u2013 a mo\u017ce przynajmniej jej nie przeszkadza\u0142a?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Moja edukacja artystyczna przebiega\u0142a w do\u015b\u0107 klasyczny spos\u00f3b \u2013 by\u0142y to pi\u0119cioletnie studia na Uniwersytecie im. Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Z tamtego czasu najbardziej pami\u0119tam spotkania z przyjaci\u00f3\u0142mi, wsp\u00f3lne, d\u0142ugotrwa\u0142e zabawy przeplatane rozmowami o sztuce. Tak wi\u0119c my\u015bl\u0119, \u017ce edukacja nie wp\u0142yn\u0119\u0142a w spos\u00f3b znacz\u0105cy na moje, jak to okre\u015bli\u0142e\u015b, \u201euwra\u017cliwienie spo\u0142eczne\u201d; nie jestem pewna, czy w og\u00f3le jest mo\u017cliwe jakiekolwiek oddzia\u0142ywanie w tej sferze. S\u0105dz\u0119, \u017ce wynika to po prostu z osobowo\u015bci, wychowania i szczeg\u00f3lnej sympatii do ludzi oraz \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n

TZ:<\/strong>\u00a0Czy takiego \u201euwra\u017cliwienia spo\u0142ecznego\u201d w dzia\u0142alno\u015bci artystycznej mo\u017cna by w og\u00f3le jako\u015b uczy\u0107 w \u201eakademiach sztuk pi\u0119knych\u201d?
EJ:\u00a0<\/strong>Zdecydowanie nie.
TZ:\u00a0<\/strong>W ostatnich latach wiele Twoich akcji organizowa\u0142a figura pomagania innym, szczeg\u00f3lnie tym, kt\u00f3rzy maj\u0105 jakie\u015b problemy o charakterze spo\u0142ecznym. Zastrzegasz jednak, \u017ce w swym ukierunkowanym spo\u0142ecznie dzia\u0142aniu nie jeste\u015b \u201espo\u0142ecznic\u0105\u201d, lecz pozostajesz artystk\u0105…<\/em><\/p>\n\n\n\n

EJ:\u00a0<\/strong>\u201eFigura pomagania\u201d!? A to dopiero! Jeszcze nikt tego tak nie nazwa\u0142. Pomaganie to po prostu pomaganie. Teraz jest czas pomagania, kt\u00f3re r\u00f3wnie\u017c w obszarze sztuki daje wiele mo\u017cliwo\u015bci. Nie chc\u0119 jednak ogranicza\u0107 pola swoich dzia\u0142a\u0144, ani poruszanych problem\u00f3w. Co wi\u0119cej, nie jest prawd\u0105, \u017ce akcje pomagania dotycz\u0105 tylko tych, kt\u00f3rzy maj\u0105 problemy o charakterze spo\u0142ecznym. \u201eProgramem pomagania\u201d obj\u0119tych jest znacznie wi\u0119cej \u015brodowisk. Podczas zesz\u0142orocznego Biennale w Pradze realizowa\u0142am akcj\u0119 pomagania bior\u0105cym udzia\u0142 w wystawie artystom. Stworzy\u0142am im mo\u017cliwo\u015b\u0107 skorzystania z fachowej pomocy w trakcie trzech ostatnich dni monta\u017cu wystawy. Sytuacja ta jest zupe\u0142nie czytelna i zrozumia\u0142a dla tych, kt\u00f3rzy uczestniczyli w wielkich zbiorowych wystawach. W trakcie monta\u017cu wystawy, w kt\u00f3rej bierze udzia\u0142 ponad 100 artyst\u00f3w, pojawia si\u0119 charakterystyczny rodzaj za\u0142amania, w\u0142a\u015bnie na dwatrzy dni przed otwarciem, gdy zaczyna brakowa\u0107 podstawowych narz\u0119dzi, materia\u0142\u00f3w, pomocnik\u00f3w, a przede wszystkim czasu. Inn\u0105 realizacj\u0105 z cyklu Pomaganie<\/em> by\u0142a akcja zatytu\u0142owana Help Yourself <\/em>przeprowadzona w lipcu 2003 roku w galerii w Ustce. Tam zaoferowa\u0142am rodzaj \u201epomocy\u201d kilkuosobowej grupie os\u00f3b zwi\u0105zanych ze sztuk\u0105 \u2013 kurator\u00f3w, krytyk\u00f3w, artyst\u00f3w. Zorganizowa\u0142am im kilkudniowy pobyt w nadmorskiej miejscowo\u015bci, w \u015brodku sezonu wakacyjnego, w celu zregenerowania si\u0142 oraz odwr\u00f3cenia ich uwagi od obszar\u00f3w zwi\u0105zanych ze sztuk\u0105. Zapewni\u0142am im noclegi, wsp\u00f3lny posi\u0142ek, spacery i odpowiedni\u0105 lektur\u0119. Oczywi\u015bcie by\u0142o r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d moich akcji pomaganie bezrobotnym, bezdomnym m\u0119\u017cczyznom w Krakowie, kt\u00f3rym zorganizowa\u0142am warsztaty origami. W ci\u0105gu dw\u00f3ch dni panowie wykonywali papierowe tulipany, kt\u00f3re w Dniu Kobiet wr\u0119czali napotkanym paniom. Niemniej jednak wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych realizacji z takich czy innych wzgl\u0119d\u00f3w pozostaje w obszarze sztuki, a ich zasi\u0119g jest znacznie ograniczony i trudno m\u00f3wi\u0107 w\u00f3wczas o jakiej\u015b czystej formie pracy spo\u0142ecznej. Zreszt\u0105 nie zale\u017cy mi na takiej formie dzia\u0142ania.
TZ:\u00a0<\/strong>Przyznaj\u0119, \u017ce okre\u015blenie pomagania s\u0142owem \u201efigura\u201d nie jest mo\u017ce najszcz\u0119\u015bliwsze. To, \u017ce takie okre\u015blenie jednak mi si\u0119 narzuci\u0142o, wynika chyba z przekonania, \u017ce w momencie, gdy jaka\u015b aktywno\u015b\u0107 zaczerpni\u0119ta ze \u201ezwyk\u0142ego \u017cycia\u201d zostaje przeniesiona w kontekst artystyczny, traci sw\u0105 zwyk\u0142\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i przestaje by\u0107 \u201epo prostu\u201d tym, czym jest lub wydaje si\u0119 by\u0107 w \u017cyciu codziennym. Tak te\u017c pomaganie w sztuce, poprzez sztuk\u0119 lub jako sztuka przestaje by\u0107 chyba zwyk\u0142ym, \u201epo prostu\u201d pomaganiem. Zmiana, jakiej ulega zwyk\u0142a, codzienna czynno\u015b\u0107 staj\u0105c si\u0119 sztuk\u0105 mo\u017ce by\u0107 zar\u00f3wno \u201ena plus\u201d jak i \u201ena minus\u201d \u2013 wszystko zale\u017cy od punktu widzenia. We\u017amy Twoje w\u0142asne do\u015bwiadczenie: punktem wyj\u015bcia dla zrealizowanej przez Ciebie w 2003 roku znakomitej akcji pt. Pomaganie by\u0142o naklejone na rynnie og\u0142oszenie pewnej kobiety poszukuj\u0105cej pracy. Spr\u00f3bowa\u0142a\u015b j\u0105 odszuka\u0107, a gdy to si\u0119 nie uda\u0142o, znalaz\u0142a\u015b inn\u0105 kobiet\u0119 w podobnej sytuacji materialnej. Da\u0142a\u015b jej prac\u0119 polegaj\u0105c\u0105 na wyhaftowaniu srebrn\u0105 nitk\u0105 na bia\u0142ym materiale tre\u015bci wspomnianego og\u0142oszenia za sum\u0119 500 z\u0142 (tyle wynosi\u0142o Twoje honorarium autorskie). Wiem, \u017ce nie pozna\u0142a\u015b tej kobiety i nie uczestniczy\u0142a\u015b w otwarciu wystawy, gdy\u017c \u2013 jak stwierdzi\u0142a\u015b \u2013 nie chcia\u0142a\u015b przy tej okazji \u201eprzeforsowywa\u0107 jakiej\u015b swojej sprawy\u201d. Potem jednak efekt ca\u0142ej tej akcji zosta\u0142 pokazany w Zach\u0119cie na konkursowej wystawie Spojrzenia, kt\u00f3r\u0105 zreszt\u0105 wygra\u0142a\u015b. To mo\u017ce prowadzi\u0107 do wniosku, \u017ce akcja ta przyczyni\u0142a si\u0119 jednak do wsparcia Twojej w\u0142asnej \u201esprawy\u201d, do \u201epromocji\u201d Twojej w\u0142asnej dzia\u0142alno\u015bci artystycznej (cho\u0107 trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce z wygranej sfinansowa\u0142a\u015b z kolei zap\u0142at\u0119 dla bezdomnych sk\u0142adaj\u0105cych z papieru tulipany). Czy nie jest tak, \u017ce \u2013 niezale\u017cnie czy si\u0119 tego chce, czy nie \u2013 zawsze wtedy, gdy nawet najzwyklejsze, najbardziej codzienne dzia\u0142anie jest wykonywane w kontek\u015bcie sztuki, \u201eforsowane\u201d s\u0105 pewne \u201esprawy\u201d artystyczne? A czasami nawet s\u0105 one forsowane tak mocno, \u017ce ograniczeniu b\u0105d\u017a zniwelowaniu ulega normalna, codzienna efektywno\u015b\u0107 tego dzia\u0142ania?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Oczywi\u015bcie masz racj\u0119, twierdz\u0105c, i\u017c wszelkie gesty, czynno\u015bci, dzia\u0142ania nabieraj\u0105 innego charakteru w momencie \u201ewprowadzenia\u201d ich w kontekst sztuki. Mam jednak nadziej\u0119, \u017ce co\u015b ciekawego wydarza si\u0119 wtedy r\u00f3wnie\u017c po tej drugiej stronie, czyli po stronie sztuki. Poprzez wybranie jakiej\u015b zwyk\u0142ej, codziennej sytuacji i przeniesienie jej w zupe\u0142nie inny, obcy obszar z jednej strony podkre\u015blamy jej istot\u0119, z drugiej za\u015b nadajemy inny charakter owemu obszarowi lub poszerzamy spos\u00f3b jego rozumienia i postrzegania.
TZ:\u00a0<\/strong>Czy mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o jakiej\u015b \u201eefektywno\u015bci\u201d sztuki w pomaganiu ludziom? Na czym mia\u0142aby ona polega\u0107?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Efektywno\u015b\u0107 w kontek\u015bcie sztuki jest nie do zdefiniowania, zreszt\u0105 sama pr\u00f3ba jej definiowania jest chyba niepotrzebna.
TZ:\u00a0<\/strong>Czy s\u0105dzisz, \u017ce \u201eco\u015b ze sztuki\u201d mo\u017ce si\u0119 czasem zdarza\u0107 po stronie \u201ew\u0142a\u015bciwej\u201d, \u201eczystej\u201d dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Nie wiem i trudno jest mi to oceni\u0107, a przede wszystkim znowu nie jestem pewna, czy taka ocena jest potrzebna. Sztuka dotyka aktualnie tak wielu problem\u00f3w \u2013 jednym z nich mo\u017ce by\u0107 pomaganie odczytywane jako rodzaj dzia\u0142alno\u015bci spo\u0142ecznej. Dla mnie samej wa\u017cniejsze jest wskazanie problemu, stworzenie sytuacji, potencjalnej mo\u017cliwo\u015bci ni\u017c ko\u0144cowy efekt tych dzia\u0142a\u0144.
TZ:\u00a0<\/strong>Twoje prace \u2013 szczeg\u00f3lnie chyba Supermatka \u2013 bywaj\u0105 interpretowane w kontek\u015bcie my\u015bli i praktyki feministycznej. Jak si\u0119 zapatrujesz na tak\u0105 interpretacj\u0119? Czy kontekst ten odgrywa pierwszoplanow\u0105 rol\u0119 w sposobie, w jaki Ty sama projektujesz i odczytujesz swoje realizacje? A mo\u017ce zamiast okre\u015blenia \u201efeminizm\u201d lub \u201epostfeminizm\u201d wolisz \u2013 szerzej rozumian\u0105 \u2013 \u201esztuk\u0119 kobiec\u0105\u201d?
EJ:<\/strong>\u00a0Na to pytanie najch\u0119tniej odpowiedzia\u0142abym s\u0142owami Ilyi Kabakova, \u017ce ka\u017cda interpretacja jest dobra. Musz\u0119 jednak doda\u0107, \u017ce kontekst feministyczny czy postfeministyczny nie odgrywa \u017cadnej roli ani w sposobie projektowania, ani p\u00f3\u017aniejszego odczytywania przeze mnie w\u0142asnych realizacji. Trudno mi w og\u00f3le zaakceptowa\u0107 sytuacj\u0119 takiego jednoznacznego przypisywania prac do bardzo okre\u015blonych nurt\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

TZ:\u00a0<\/strong>A gdyby kto\u015b jednak pr\u00f3bowa\u0142 wy\u0142uska\u0107 te elementy Twojej praktyki, kt\u00f3re daj\u0105 si\u0119 uj\u0105\u0107 jako (post) feministyczne, to czy zgodzi\u0142aby\u015b si\u0119 ze stwierdzeniem, \u017ce zawieraj\u0105 si\u0119 one w przesadnym, ostentacyjnym identyfikowaniu si\u0119 z okre\u015blonymi rolami spo\u0142ecznymi \u2013 przede wszystkim odgrywanymi przez kobiety \u2013 a tak\u017ce, i\u017c owa nadmierna identyfikacja doprowadza dan\u0105 rol\u0119 do absurdalnego przerysowania, przez co eksponuje jej charakter w spos\u00f3b zabawny, ironiczny, lecz zarazem zapewnia wzgl\u0119dem niej pewien refleksyjny i krytyczny dystans?<\/em><\/p>\n\n\n\n

EJ:<\/strong>\u00a0Odpowiem kr\u00f3tko: zgodzi\u0142abym si\u0119 na tak\u0105 interpretacj\u0119.
TZ:\u00a0<\/strong>Patrz\u0105c na to, co robisz z jeszcze innej perspektywy, mo\u017cna chyba powiedzie\u0107, \u017ce bardzo interesuje Ci\u0119 codzienno\u015b\u0107 jako \u201etemat\u201d lub \u201eprzestrze\u0144 dzia\u0142ania\u201d dla sztuki. Dlaczego? Co mo\u017ce przynie\u015b\u0107 sztuka anga\u017cuj\u0105ca si\u0119 na r\u00f3\u017cne sposoby w codzienno\u015b\u0107, uparcie zwracaj\u0105ca si\u0119 ku temu co powszednie? Czy mo\u017ce zmieni\u0107 potoczne, zasadniczo negatywne konotacje zwi\u0105zane z codzienno\u015bci\u0105 \u2013 bezustanna krz\u0105tanina, wysi\u0142ek, zabieganie, nuda, mechaniczna powtarzalno\u015b\u0107, pospolito\u015b\u0107, bana\u0142, \u201ezwyk\u0142o\u015b\u0107\u201d a\u017c do b\u00f3lu itd.? Dowarto\u015bciowa\u0107 codzienno\u015b\u0107? \u201eUniezwykli\u0107\u201d j\u0105? Czy te\u017c raczej sk\u0142oni\u0107 do \u2013 zapewne nie\u0142atwej \u2013 afirmacji tych wszystkich wspomnianych jej aspekt\u00f3w? A mo\u017ce z drugiej strony chodzi\u0142oby o \u2013 z definicji chyba niemo\u017cliwe i utopijne \u2013 d\u0105\u017cenie do wtopienia sztuki w codzienno\u015b\u0107?<\/em>
EJ:\u00a0<\/strong>Rzeczywi\u015bcie, wiele moich dotychczasowych realizacji zaczerpni\u0119tych jest z rzeczywisto\u015bci potocznej, tej najbli\u017cszej, otaczaj\u0105cej mnie. Kierowanie uwagi na obszary zwyk\u0142e, pospolite, nudne, cz\u0119sto m\u0119cz\u0105ce ma na celu zar\u00f3wno ich \u201edowarto\u015bciowanie\u201d, jak r\u00f3wnie\u017c afirmacj\u0119 tych wszystkich \u201enieciekawych\u201d aspekt\u00f3w codzienno\u015bci. Fakt ukazywania pewnej zwyk\u0142ej sytuacji, banalnej czynno\u015bci, czy jakiej\u015b powszechnej sk\u0142onno\u015bci, powoduje chwil\u0119 interesuj\u0105cej mnie refeksji \u2013 nawet je\u015bli jest to kr\u00f3tkotrwa\u0142y przeb\u0142ysk, nag\u0142e ol\u015bnienie. Codzienno\u015b\u0107 jest pozornie przewidywalna, lecz na jej drugim biegunie sytuuj\u0105 si\u0119 zjawiska wyj\u0105tkowe. To, co okre\u015blamy mianem codzienno\u015bci, bezsprzecznie sk\u0142ada si\u0119 w\u0142a\u015bnie z obu tych biegun\u00f3w i mam nadziej\u0119, \u017ce moje prace chocia\u017c w jakim\u015b stopniu dotykaj\u0105 tych dw\u00f3ch kra\u0144cowych sytuacji. Ogromna kuchnia ustawiona w galerii po to, bym mog\u0142a wykonywa\u0107 przy niej mechaniczne, powtarzalne, powszechnie znane gesty krojenia, rozcinania, mieszania, smarowania, obierania, wystawiania, przelewania, wycierania, gotowania, zmywania… jest jednak du\u017co wi\u0119ksza ni\u017c normalnie, wr\u0119cz ogromna i przyt\u0142aczaj\u0105ca. Przewidywalne jest moje zachowanie, lecz zupe\u0142nie zaskakuj\u0105ce i wyj\u0105tkowe s\u0105 wymiary mebla, przez co r\u00f3wnie\u017c moja praca przy nim nabiera innego sensu. Dowarto\u015bciowanie i afirmacja potoczno\u015bci to wa\u017cny element moich prac, ale tym, co r\u00f3wnie\u017c mnie interesuje, jest wprowadzenie niespodziewanego chaosu i zamieszania w zastany porz\u0105dek. Jedn\u0105 z takich prac jest Flipper<\/em> z 2002 roku, gra zr\u0119czno\u015bciowa. To, \u017ce wn\u0119trze automatu bilardowego zosta\u0142o zmienione w ma\u0142e mieszkanko i wyposa\u017cone w miniaturki domowych sprz\u0119t\u00f3w, spowodowa\u0142o zaistnienie gry o zupe\u0142nie innych zasadach. Wpadaj\u0105ca kula wprowadza\u0142a bowiem nag\u0142y zam\u0119t, chaos i nieodwracalne zniszczenia. Podobn\u0105 zasad\u0105 kierowa\u0142am si\u0119 w pracy Naruszenie realizowanej na biennale w \u0141odzi. Tam chaos by\u0142 tylko naruszeniem istniej\u0105cego \u0142adu, lecz bardzo istotnym naruszeniem, poniewa\u017c odbywaj\u0105cym si\u0119 w Muzeum Historii Miasta \u2013 w miejscu przeznaczonym do porz\u0105dkowania, katalogowania, przechowywania… Opr\u00f3cz afirmacji i dowarto\u015bciowania wszystkiego co banalne, powtarzalne i zwyk\u0142e, a\u017c do b\u00f3lu zale\u017cy mi r\u00f3wnie\u017c na znalezieniu ma\u0142ej szczeliny, kt\u00f3ra powoduje chwilowy zwrot akcji, wprowadza zam\u0119t, a czasem zadziwia.<\/p>\n\n\n\n

TZ:<\/strong>\u00a0W jednym z wywiad\u00f3w powiedzia\u0142a\u015b, \u017ce \u201esamo \u017cycie mo\u017ce by\u0107 sztuk\u0105\u201d. Jak nale\u017cy to rozumie\u0107?<\/em>
EJ:<\/strong>\u00a0To stwierdzenie dotyczy jednostkowej sytuacji, nie daj\u0105cej si\u0119 prze\u0142o\u017cy\u0107 na j\u0119zyk czy obszar sztuki w sensie ujawnionym. My\u015bla\u0142am tu o \u201edobrym \u017cyciu\u201d. To m\u00f3j idea\u0142 i do tego d\u0105\u017c\u0119. Prze\u017cy\u0107 dobrze dzie\u0144 \u2013 czy\u017c nie jest to sztuk\u0105?<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

z El\u017cbiet\u0105 Jab\u0142o\u0144sk\u0105
\nrozmawia Tomasz Za\u0142uski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[90],"class_list":["post-15690","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-elzbieta_jablonska"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15690","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15690"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15690\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15694,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15690\/revisions\/15694"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15690"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15690"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15690"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}