El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska jest znan\u0105 postaci\u0105 na scenie polskiej sztuki. Stworzy\u0142a pole poczyna\u0144 do wsp\u00f3\u0142pracy, tworzenia wsp\u00f3lnot, kooperacji z kolejnymi grupami, kuratorami lub bezdomnymi, czy osob\u0105 bezrobotn\u0105. Cech\u0105 tych spotka\u0144 nie jest diagnoza, lecz stworzenie kontaktu, pogoda ducha, gest, czasem dobra zabawa, uczynki. Najbardziej spektakularn\u0105 prac\u0105 sta\u0142a si\u0119 Super-matka, z seri\u0105 zdj\u0119\u0107 autorki i jej syna przebranych w kostiumy znane z kultury masowej na tle domowej kuchni. Od poczt\u00f3wek w Polsce po ok\u0142adk\u0119 paryskiego Magasin de Beaux-Arts zdj\u0119cia by\u0142y eksploatowane przez kilka lat do cna. Atrakcyjno\u015b\u0107 kostiumu popkultury – Supermana, Batmana, Spidermana, kolorowych bohater\u00f3w masowej wyobra\u017ani, zosta\u0142a zaw\u0142aszczona przez artystk\u0119 do pe\u0142nienia w\u0142asnej roli w realiach codziennego wn\u0119trza kuchni. Zderzenie dw\u00f3ch klisz: filmowo-komiksowej i stereotypu kobiety-matki przynios\u0142o bohaterce du\u017c\u0105 ogl\u0105dalno\u015b\u0107 i medialny sukces. Przemys\u0142 rozrywkowy trzyma si\u0119 dobrze, gorzej z miejscem kobiety w Polsce. Z tym nie mo\u017ce sobie poradzi\u0107 przez ostatnich kilkana\u015bcie lat ani lewica, ani prawica. El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska zderzaj\u0105c obrazy wyobra\u017ce\u0144 dw\u00f3ch \u015bwiat\u00f3w, manipuluje kliszami – logo nierealnego super-m\u0119\u017cczyzny i zwyczajnej kobiety z k\u0105ta kuchni. Wymowne i zrozumia\u0142e dla ka\u017cdego, a efekt jest pon\u0119tny. Gra stereotypami wi\u0105\u017ce si\u0119 historycznie z tendencj\u0105 popart, ale nie w polskiej historii sztuki, bo realia w przesz\u0142o\u015bci nie takie. Nie by\u0142o kuszenia, opakowania, reklamy, nie by\u0142o produktu. Nie by\u0142o nadmiaru (jedyne obrazy brytyjskiego pop-artu Pauline Boty i Dereka Boshiera s\u0105 obecne w Muzeum Sztuki). Na pewno znaczenie mia\u0142 moment w \u017cyciu artystki \u2013 czas po\u015bwi\u0119cony wychowywaniu syna, jego \u015bwiat zabawy i dost\u0119pnych zabawek \u2013 ale te\u017c ca\u0142y polski, spo\u0142eczno-obyczajowy kontekst. Bo wa\u017cne s\u0105 nie tylko publiczne batalie, prawie wy\u0142\u0105cznie m\u0119skiego sejmu w Polsce, czy kobiet\u0119 polsk\u0105, na czas kadencji zwyci\u0119skiej partii politycznej, ideologicznie i ekonomicznie wstawi\u0107 na sta\u0142e do kuchni \u2013 trzeba zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nast\u0105pi\u0142 regres w sposobie m\u00f3wienia o kobiecie, a jej status finansowy nie wzr\u00f3s\u0142 (praca w sfeminizowanym zawodzie oznacza pauperyzacj\u0119). Poniewa\u017c prawa kobiet maj\u0105 si\u0119 dobrze w Stanach Zjednoczonych, to dlaczego z kuchni w Polsce nie zrobi\u0107 ameryka\u0144skiego widowiska? W odpowiedniej pozie, o\u015bwietleniu i kostiumie, a co najwa\u017cniejsze, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zrozumia\u0142ym przez ca\u0142y \u015bwiat j\u0119zykiem masowej wyobra\u017ani. Re\u017cyserowany los rozb\u0142yskuje kolejnymi rolami w przywdzianych maskach sztuczno\u015bci, ale we w\u0142asnych realiach i na swoich warunkach. W kolejnych pracach Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca, akcjach Pomaganie, serii zdarze\u0144 w Kuchni artystka konsekwentnie podj\u0119\u0142a gr\u0119 ze stereotypami kobiety, matki, obrazu, przestrzeni. W przysz\u0142o\u015bci b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 jeszcze detal zwi\u0105zany tematycznie z podobnym \u015brodowiskiem wi- zualnym pt. Sitka (oczywi\u015bcie w zlewie kuchennym). Spotkania z cyklu Pomaganie maj\u0105 charakter bezwarunkowy, s\u0105 dobrym spotkaniem i dobrym uczynkiem dla kurator\u00f3w w Ustce lub bezdomnych m\u0119\u017cczyzn z Krakowa, z kt\u00f3rymi artystka pracowa\u0142a przed 8 marca, dniem kojar- zonym kiedy\u015b w Polsce z Dniem Kobiet. Oficjalnie \u015bwi\u0119to zosta\u0142o zlikwidowane (w \u0141odzi ulic\u0119 8 marca nazwano nazwiskiem zas\u0142u\u017conego ksi\u0119dza), a wi\u0119kszy sens i rozg\u0142os maj\u0105 odbywaj\u0105ce si\u0119 tego dnia feministyczne Manify. Artystka przeku\u0142a stare rytua\u0142y i nowe gry w jedno \u2013 c\u00f3\u017c bardziej stereotypowego ni\u017c kwiatek w tym dniu, a jednak El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska pracowa\u0142a z grup\u0105 ca\u0142kowicie zmarginalizowanych m\u0119\u017cczyzn, przez 2 dni spotka\u0144 wsp\u00f3lnie tworz\u0105c papierowe kwiaty w technice origami. 8 marca, w Krakowie, m\u0119\u017cczy\u017ani wr\u0119czyli je kobietom. Mia\u0142o to charakter terapii, zabawy i zlecenia (otrzymali honorarium). Przez moment, w publicznej przestrzeni, grupa wykluczonych pe\u0142ni\u0142a rol\u0119 pe\u0142noprawnych cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142ecze\u0144stwa. S\u0105dz\u0119, \u017ce artystka sama \u015bwietnie si\u0119 bawi, na przyk\u0142ad gdy akcja dotyczy \u015brodowiska artystycznego, kt\u00f3re przed laty pomyka\u0142o po krakowskim pubie Pi\u0119kny pies, by natkn\u0105\u0107 si\u0119 na konkretn\u0105 zdobycz. Schowano ma\u0142e smako\u0142yki, ale \u0142owczy instynkt budzi si\u0119 zawsze, niezale\u017cnie od skali prezentu. Nawet zacne towarzystwo, profesorka UJ i wytrawna galerzystka, wsp\u00f3lnie bada\u0142o przestrze\u0144 wok\u00f3\u0142 i pod stolikiem. Has\u0142o Przez \u017co\u0142\u0105dek do serca tr\u0105ci epok\u0105 babcinej tradycji, ale w nowym wydaniu mo\u017ce by\u0107 prawie kuchenn\u0105 kamasutr\u0105 (ksi\u0105\u017ceczka z pozycjami fizycznych \u0107wicze\u0144, bezkarnie zje\u015b\u0107 i precyzyjnie zamieni\u0107 kalorie na czas zaj\u0119ty \u2013 wydanie obrazkowe). Dawanie jedzenia, karmienie, przygotowanie sto\u0142u, nasycenie g\u0142odu publiczno\u015bci sprawdzi\u0142a artystka wielokrotnie w Polsce, Wilnie, Berlinie. Im dalej na Wsch\u00f3d, tym szybciej jedzenie znika\u0142o, a na Zachodzie bez zmian \u2013 wi\u0119ksza pow\u015bci\u0105gliwo\u015b\u0107. Nowy element, kt\u00f3ry organizowa\u0142 now\u0105, dominuj\u0105c\u0105 przestrze\u0144, pojawi\u0142 si\u0119 po raz pierwszy na wystawie Bia\u0142y mazur (to panie prosz\u0105 pan\u00f3w, wi\u0119c na wystawie by\u0142y same artystki). Zaburzy\u0142y si\u0119 proporcje i powsta\u0142a wyolbrzymiona kuchnia, wielka jak fabryka. Jeszcze wi\u0119ksza \u015bciana p\u0142aczu i przyt\u0142aczaj\u0105ca scenografia w teatrze dziwnych ruch\u00f3w artystki \u2013 odwr\u00f3conej ty\u0142em do niemieckiej publiczno\u015bci i przygotowuj\u0105cej na wernisa\u017cu jedzenie. Wzmocniony zosta\u0142 element izolacji \u2013 \u015bwiata kobiety poza, na obrze\u017cu, poza salonem, w dodatku pracuj\u0105cej chwilowo \u201ena czarno\u201d w Berlinie. Rytua\u0142 przygotowania jedzenia mia\u0142a co tydzie\u0144 powtarza\u0107 w\u0142a\u015bnie wynaj\u0119ta Polka, ale Niemcy, tak\u017ce w obszarze sztuki, nie mog\u0105 \u0142ama\u0107 swoich przepis\u00f3w. Potwierdzaj\u0105c stereotyp ordnung ist ordnung, powo\u0142ali si\u0119 na zakaz tamtejszego odpowiednika Sanepidu. Gry z przestrzeni\u0105, lekko zaburzaj\u0105ce wystr\u00f3j Muzeum Historii Miasta \u0141odzi, mia\u0142y miejsce r\u00f3wnie\u017c dwa lata temu, podczas Biennale Sztuki. Z\u0142amanie zasady nietykalno\u015bci wn\u0119trz muzealnych – poprzez naruszenie porz\u0105dku, przestawienie, zwyk\u0142e naba\u0142aganienie \u2013 \u201eudomowi\u0142o\u201d je do zwiedzania. Garderoba z nazwy, z porzuconym strojem na pod\u0142odze \u2013 sta\u0142a si\u0119 ni\u0105 naprawd\u0119. W saloniku, w kt\u00f3rym odbywa\u0142 si\u0119 bankiet by\u0142ej za\u0142ogi Uniontexu, wywr\u00f3ci\u0142 si\u0119 stolik. Niestety, tylko cz\u0119\u015b\u0107 za\u0142ogi zak\u0142adu przyj\u0119\u0142a zaproszenie artystki, tylko ci, kt\u00f3rzy w por\u0119 znale\u017ali prac\u0119 gdzie indziej. Re\u017cyserowanie ludzi, wn\u0119trz, obiekt\u00f3w czasem ma empatyczny charakter, wspomagaj\u0105cy sytuacj\u0119, innym razem jest ironicznym \u015bmiechem, ogrywaniem niezno\u015bnego absurdu .<\/p>\n\n\n\n
El\u017cbieta Jab\u0142o\u0144ska pozostaj\u0105c w obiegu galerii, miejsc sztuki, zderza sytuacje na co dzie\u0144 nie przystaj\u0105ce, szuka wyj\u015bcia na ulic\u0119, do domu kultury, pubu. Cz\u0119sto popartowy stan ducha i wizualno\u015bci sztuki Jab\u0142o\u0144skiej pozwala funkcjonowa\u0107 artystce zar\u00f3wno jako wsp\u00f3\u0142uczestnikowi gry, jak i poza sytuacj\u0105, jako komentatorowi. To jednoczesne Tak i Nie jest i dystansem wobec jednej grupy, przyzwyczajonej do bezpo\u015bredniego uczestnictwa w obiegu sztuki, i poszukiwaniem kontaktu z kr\u0119giem os\u00f3b aktualnie wykluczonych. Potem mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 wymiana, zamiana r\u00f3l \u2013 jak w Galerii Manhattan, w kt\u00f3rej wystawiono makatk\u0119 z r\u0119cznie wyszytym og\u0142oszeniem samotnej matki dramatycznie poszukuj\u0105cej pracy. Artystka nie zjawi\u0142a si\u0119 na wernisa\u017cu, a swym honorarium op\u0142aci\u0142a autork\u0119 haftu. Mieszanie technik, proporcji, r\u00f3l, oczekiwa\u0144 i przyzwyczaje\u0144 zmienia sens sytuacji, kt\u00f3re Jab\u0142o\u0144ska wyszukuje, wsp\u00f3\u0142tworzy i zarazem komentuje. Wystawa w Atlasie Sztuki zaczyna si\u0119 alertem prawie stu kelner\u00f3w – ku jeszcze wi\u0119kszej przyjemno\u015bci go\u015bci wernisa\u017cu. Ale by\u0107 mo\u017ce pojawi\u0105 si\u0119 te\u017c jakie\u015b turbulencje nastroju, co\u015b zatrzeszczy pod stopami i dziwnie pohula nagle wiatr, trzaskaj\u0105c co rusz drzwiami gdzie\u015b obok. Jeszcze tylko \u015bwiat\u0142o, padaj\u0105ce nagle z zewn\u0105trz przez okna do galerii spe\u0142ni point\u0119 kinowej sytuacji. To suspens, jak widz odnajdzie si\u0119 w galerii.<\/p>\n\n\n\n
Maria Morzuch jest historykiem sztuki, kustoszem w Muzeum Sztuki w \u0141odzi.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maria Morzuch<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[90],"class_list":["post-15688","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-elzbieta_jablonska"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15688","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15688"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15688\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15689,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15688\/revisions\/15689"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15688"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15688"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15688"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}