{"id":15093,"date":"2011-09-05T14:50:00","date_gmt":"2011-09-05T14:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=15093"},"modified":"2022-09-27T15:53:51","modified_gmt":"2022-09-27T15:53:51","slug":"krystyna-krygier-i-monika-krygier","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/krystyna-krygier-i-monika-krygier\/","title":{"rendered":"Krystyna Krygier i Monika Krygier"},"content":{"rendered":"\n

Stefan Szyd\u0142owski:<\/strong>\u00a0Czy Strzemi\u0144ski dla Stefana Krygiera by\u0142 bardziej Mistrzem czy nauczycielem?<\/em>
Krystyna Krygier:\u00a0<\/strong>Najpierw by\u0142 profesorem, nauczycielem, p\u00f3\u017aniej Mistrzem, przyjacielem, nie mo\u017cna na to patrze\u0107 tak analitycznie, gdy\u017c to by\u0142o wszystko uwik\u0142ane w bie\u017c\u0105ce \u017cycie i jedno z drugim si\u0119 przeplata\u0142o. Zacz\u0105\u0142 by\u0107 Mistrzem, gdy co do pewnych poj\u0119\u0107 w sztuce i w my\u015bleniu o sztuce zacz\u0119li si\u0119 zgadza\u0107. Stefan, jako by\u0142y student, szybko zacz\u0105\u0142 realizowa\u0107 wsp\u00f3lne idee, organizowa\u0107 wystawy, to by\u0142y takie czasy, \u017ce studiowa\u0142o si\u0119 szybko i wchodzi\u0142o si\u0119 w \u017cycie szybko. Do\u0142o\u017cy\u0142o si\u0119 do tego to, \u017ce jak Stefan zaczyna\u0142 na powa\u017cnie swoje kontakty ze sztuk\u0105, to te\u017c od razu wpad\u0142 w sprawy teorii. Dochodzi\u0142y jeszcze trudy wynikaj\u0105ce z czasu i sytuacji rodzinnej Strzemi\u0144skiego. Stefan nosi\u0142 do Kobro prezenty dla Niki i pieni\u0105dze od Strzemi\u0144skiego. Pracowa\u0142 ze Strzemi\u0144skim nad tekstami.<\/p>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>Chcia\u0142bym zapyta\u0107 o pojmowanie i uprawianie sztuki (\u201ewytw\u00f3r docieka\u0144 intelektualnych\u201d – B. Kowalska): artysta i\/czy naukowiec?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0To nic z\u0142ego jak artysta my\u015bli. Powinien przemy\u015ble\u0107 to, co robi, zanim poda do wiadomo\u015bci og\u00f3lnej. My\u015bl\u0119, \u017ce i w tej kwestii mia\u0142 na Stefana wp\u0142yw zaw\u00f3d architekta, o tym trzeba pami\u0119ta\u0107. W jego przypadku nie ma zastosowania \u015bcis\u0142y podzia\u0142: artysta lub naukowiec. Jest daleko id\u0105ce podobie\u0144stwo obojga Strzemi\u0144skich i Stefana. Strzemi\u0144ski zacz\u0105\u0142 w szkole in\u017cynieryjnej, Kobro studiowa\u0142a architektur\u0119, podobna by\u0142a historia ze Stefanem. Dodatkowy wp\u0142yw mia\u0142 \u00f3wczesny klimat, otwarcie na sztuk\u0119 u\u017cytkow\u0105, \u017cywe tradycje Bauhausu, to w\u0142a\u015bciwie zacz\u0105\u0142 i rozpowszechni\u0142 Strzemi\u0144ski. To nam wk\u0142ada\u0142 na studiach do g\u0142\u00f3w; sztuka nie jest po to, \u017ceby by\u0142a, ale ona ukierunkowuje r\u00f3wnie\u017c dzia\u0142alno\u015b\u0107 w obr\u0119bie innych dziedzin. Strzemi\u0144ski do tego przyk\u0142ada\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119, i jego studenci te\u017c.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stefan Krygier, “Symultaniczne przedstawienie O\u015brodka Kondensacji Formy III w iluzorycznej przestrzeni obrazu”,\u00a0<\/em>1987, olej, p\u0142\u00f3tno, 152 x 133 cm, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>Czy znaj\u0105c k\u0142opoty Strzemi\u0144skiego, Stefan Krygier wybra\u0142 architektur\u0119 jako co\u015b w rodzaju azylu?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Po pierwsze sprawa jest bardzo oczywista. Po sko\u0144czeniu studi\u00f3w obowi\u0105zywa\u0142 nakaz pracy, st\u0105d miejscem pracy by\u0142o biuro projektowe, trzeba by\u0142o pracowa\u0107 zawodowo. Kontynuowa\u0142 studia na Politechnice Warszawskiej, kt\u00f3rej dyplom z architektury w owym czasie by\u0142 wysoko ceniony. Mia\u0142 propozycj\u0119, by zosta\u0107 tam na doktoracie, ale wtedy poch\u0142on\u0119\u0142y go sprawy malarstwa i wszystko posz\u0142o tak, jak wiadomo. Cz\u0142owiek niby decyduje o swoich krokach, ale na te decyzje ma wp\u0142yw rodzaj drogi, chodnika, i tutaj te\u017c co\u015b takiego mia\u0142o miejsce. Stefan dzi\u0119ki architekturze by\u0142 zupe\u0142nie niezale\u017cny.<\/p>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>Jak to by\u0142o mo\u017cliwe, \u017ce jeszcze na studiach stan\u0119li\u015bcie Pa\u0144stwo w pierwszym szeregu \u00f3wczesnego \u017cycia artystycznego?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Stefan w \u0141odzi za\u0142o\u017cy\u0142 Klub Artyst\u00f3w i Naukowc\u00f3w i zacz\u0119li\u015bmy wystawia\u0107 w YMCE, gdzie pracowa\u0142 przyjaciel Stefana jeszcze ze szko\u0142y \u015bredniej, Ptycia. Jak ju\u017c mieli\u015bmy w\u0142asne mieszkanie, wszystko sta\u0142o si\u0119 dosy\u0107 proste \u2013 by\u0142o gdzie zaprosi\u0107 Strzemi\u0144skiego, pokaza\u0107, co si\u0119 robi i unikn\u0105\u0107 r\u00f3\u017cnych \u201eutrudnie\u0144\u201d, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce na mie\u015bcie. Hanka Orzechowska czy Danusia Kulanka mia\u0142y towarzyskie kontakty sprzyjaj\u0105ce wsp\u00f3\u0142pracy z innymi \u015brodowiskami. Julian Przybo\u015b bardzo opiekowa\u0142 si\u0119 Strzemi\u0144skim w jego chorobie, nawi\u0105za\u0142y si\u0119 stosunki towarzyskie, ale jednocze\u015bnie nie przestawali\u015bmy intensywnie, z prawdziwym przekonaniem, zajmowa\u0107 si\u0119 sztuk\u0105. Powsta\u0142a grupa artystyczna poza zwi\u0105zkiem (ZPAP), kt\u00f3ry dla nas, od Strzemi\u0144skiego, nie by\u0142 przyjazny. Nie tylko powodzenie, ale i k\u0142opoty spajaj\u0105.<\/p>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>Jak dosz\u0142o do wystawy “Od baroku do kubizmu” w 1948 roku?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0On to sam zorganizowa\u0142. To bardzo istotne dla rozumienia rozwoju sztuki w historii. P\u00f3\u017aniej powsta\u0142y ksi\u0105\u017cki dotycz\u0105ce rozwoju sztuki, powsta\u0142 kierunek. Dosz\u0142o do kontaktu ze \u015al\u0105skiem, z Grup\u0105 St-53. To Swinarski \u015bci\u0105gn\u0105\u0142 tam Stefana, on by\u0142 motorem tej wsp\u00f3\u0142pracy, wcze\u015bniej by\u0142 z nami zaprzyja\u017aniony, tak wi\u0119c wszystko rozwin\u0119\u0142o si\u0119 jakby naturalnie. Bardziej cenili\u015bmy sobie bezpo\u015bredni kontakt z lud\u017ami ni\u017c szukanie sposob\u00f3w na wej\u015bcie w koleiny Zwi\u0105zku Plastyk\u00f3w. To bra\u0142o si\u0119 te\u017c z tego unikania, opozycji wobec Zwi\u0105zku. To sprzyja\u0142o naszej aktywno\u015bci. P\u00f3\u017aniej wa\u017cniejsze by\u0142y kontakty osobiste, towarzyskie, gdy\u017c w sztuce poszli\u015bmy w r\u00f3\u017cne strony. Ja na przyk\u0142ad przyja\u017ani\u0142am si\u0119 z Broll\u00f3wn\u0105 poetk\u0105 \u2013 nie malark\u0105. Stefan by\u0142 w tym zupe\u0142nie gdzie indziej, bo on by\u0142 od razu samodzielnym artyst\u0105. Zawsze mia\u0142 sk\u0142onno\u015b\u0107 do samodzielno\u015bci w sztuce i w og\u00f3le w \u017cyciu.<\/p>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>Czy zwr\u00f3cenie si\u0119 ku odleg\u0142ej sztuce egipskiej pozwoli\u0142o Stefanowi Krygierowi lepiej stan\u0105\u0107 na w\u0142asnych nogach?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0Sk\u0105d si\u0119 wzi\u0105\u0142 Egipt? Po pierwsze my\u015bl\u0119, \u017ce wp\u0142yw mia\u0142o to, \u017ce Stefan by\u0142 te\u017c architektem. A sztuka Egiptu, poniewa\u017c ona by\u0142a taka konstruktywistyczna, sformu\u0142owana konkretnie \u2013 to nigdy nie by\u0142o mazanie, to by\u0142y konkrety sprowadzane do jakiej\u015b bry\u0142y. Stefanowi \u0142atwo by\u0142o wpa\u015b\u0107 w to i zrozumie\u0107, o co tam chodzi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stefan Krygier, “Apollon \u2013 spojrzenie poziome”, <\/em>1988, olej, p\u0142\u00f3tno, 53 x 63 cm, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

S. Sz.:\u00a0<\/strong>My\u015bl\u0119, \u017ce problematyka sztuki egipskiej by\u0142a te\u017c ucieczk\u0105 od bie\u017c\u0105cej rzeczywisto\u015bci.<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Poniek\u0105d tak, ale przede wszystkim pozwala\u0142a si\u0119 skupi\u0107 na wa\u017cnych zagadnieniach sztuki. To ustawi\u0142o jego stosunek do sztuki, pewnych rygor\u00f3w, konsekwencji. W tym wszystkim by\u0142 tak\u017ce wz\u00f3r Strzemi\u0144skiego, kt\u00f3ry by\u0142 niezwykle samodzielny w my\u015bleniu o sztuce, nigdy z niczym nie by\u0142 zwi\u0105zany na tyle, by nie m\u00f3c powiedzie\u0107 tak lub nie. By\u0142o nawet podobie\u0144stwo ich charakter\u00f3w. Chodzi\u0142o o podtrzymanie w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w, indywidualno\u015bci. Stefan by\u0142 obecny w tych galeriach i \u015brodowiskach, kt\u00f3re nie narusza\u0142y, nie ingerowa\u0142y w odr\u0119bno\u015b\u0107, osobno\u015b\u0107 artysty, np. Krzywe Ko\u0142o, Galeria 72, Osieki.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>Kto p\u00f3\u017aniej, po Strzemi\u0144skim, by\u0142 partnerem do dyskusji?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Marian Bogusz, przede wszystkim Bogusz, on nie zajmowa\u0142 si\u0119 tylko swoj\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci\u0105, ale i organizowa\u0142 \u017cycie artystyczne. Dzi\u0119ki niemu kontakty ca\u0142y czas by\u0142y \u017cywe, rodzi\u0142y si\u0119 jakie\u015b nowe rzeczy. Bli\u017csze w tamtym czasie by\u0142o nam \u015brodowisko warszawskich artyst\u00f3w, co do Krakowa mieli\u015bmy przes\u0105dy, \u017ce tam jeszcze dominuje duch Matejki. Z Tadeuszem Kantorem w\u00f3wczas jakich\u015b istotnych kontakt\u00f3w nie by\u0142o. Bardzo wa\u017cny by\u0142 dla nas Julian Przybo\u015b, bo z nim nasze kontakty bardzo si\u0119 zacie\u015bnia\u0142y i na naszych oczach powsta\u0142o uczucie mi\u0119dzy nim a Danusi\u0105 Kulank\u0105. Przybo\u015b napisa\u0142 w \u201ePrzegl\u0105dzie Artystycznym\u201d, \u017ce oto urodzi\u0142o si\u0119 nowe zjawisko w sztuce, a nazywa si\u0119 Stefan Krygier. By\u0142 to okres lat 50. i tym stwierdzeniem w\u00f3wczas bardziej zaszkodzi\u0142 ni\u017c pom\u00f3g\u0142, wszyscy si\u0119 od nas odwr\u00f3cili: jak to! nikt dot\u0105d nie zna\u0142 Krygiera, a tu takie zjawisko w sztuce, nie byli w stanie tego wytrzyma\u0107.
Monika Krygier:<\/strong>\u00a0To, i \u015bmier\u0107 Strzemi\u0144skiego, to \u017ce nie chcieli go przyj\u0105\u0107 do Zwi\u0105zku, wp\u0142yn\u0119\u0142o na wycofanie si\u0119 ojca na jaki\u015b czas, schronienie si\u0119 w architekturze.
S. Sz.:<\/strong>\u00a0Du\u017c\u0105 rol\u0119 w kszta\u0142towaniu si\u0119 postawy Stefana Krygiera odegra\u0142 tak\u017ce Jerzy Krawczyk.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

K. K.:\u00a0<\/strong>Jakie znaczenie mia\u0142 Krawczyk dla Stefana? By\u0142 \u015bwietnym wykonawc\u0105 i my\u015bl\u0119, \u017ce jemu Stefan zawdzi\u0119cza zami\u0142owanie do doskona\u0142ego wykonawstwa, chwyci\u0142 to od Krawczyka i przyj\u0105\u0142, \u017ce jest niezb\u0119dne do wyra\u017cenia sztuki. Je\u017celi si\u0119 chce co\u015b powiedzie\u0107, to trzeba to zrobi\u0107 wyra\u017anie. Tu nie chodzi o realizm, ale o to \u017ceby to, co si\u0119 m\u00f3wi, by\u0142o skonkretyzowane. Podaj do wiadomo\u015bci konkret, a nie zamierzenia, kt\u00f3re artysta ma i chce by ni st\u0105d ni zow\u0105d poj\u0105\u0142 to widz. Krawczyk mia\u0142 ju\u017c du\u017ce do\u015bwiadczenie, poprzez swego nauczyciela czerpa\u0142 ze szko\u0142y monachijskiej, by\u0142 \u015bwietny warsztatowo, m\u00f3g\u0142 to przekaza\u0107 i to mia\u0142o swoj\u0105 warto\u015b\u0107. I w\u0142a\u015bnie to Stefan zdo\u0142a\u0142 podchwyci\u0107, bo jak wiadomo on te\u017c przywi\u0105zywa\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119 do warsztatu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

M. K.:<\/strong>\u00a0Nie chciano przyj\u0105\u0107 ojca do Zwi\u0105zku, istnieje bardzo ciekawy protok\u00f3\u0142 z kolejnego posiedzenia Zwi\u0105zku Plastyk\u00f3w. P\u00f3\u017aniejsze przyj\u0119cie do ZPAP zawdzi\u0119cza\u0142 Krawczykowi, kt\u00f3ry by\u0142 wtedy prezesem i mia\u0142 bardzo du\u017cy wp\u0142yw na Zwi\u0105zek. Wcze\u015bniej jednak argumentowano, \u017ce Krygier szkaluje Zwi\u0105zek, w pewnym sensie tak si\u0119 dzia\u0142o ze wzgl\u0119du na skucie p\u0142askorze\u017aby, kt\u00f3r\u0105 zaprojektowa\u0142 Strzemi\u0144ski1<\/sup>. Rzeczywi\u015bcie opisa\u0142 t\u0119 sytuacj\u0119, do tej relacji nawi\u0105za\u0142 Julian Przybo\u015b i w tym momencie Stefan Krygier sta\u0142 si\u0119 wrogiem publicznym numer jeden w \u015brodowisku. Bo to \u015brodowisko \u0142\u00f3dzkie, kt\u00f3re wyda\u0142o ludzi bardzo awangardowych, ze Strzemi\u0144skim na czele, by\u0142o w wi\u0119kszo\u015bci potwornie zachowawcze i obawia\u0142o si\u0119 o sw\u00f3j stan posiadania, r\u00f3\u017cne synekury i temu podobne \u017ar\u00f3d\u0142a dochod\u00f3w. By\u0142a ogromna przepa\u015b\u0107 mi\u0119dzy awangardzistami a rzesz\u0105 plastyk\u00f3w. Ojciec przyja\u017ani\u0142 si\u0119 te\u017c z Arturem Sandauerem, kt\u00f3rego bardzo ceni\u0142, w czasie plener\u00f3w w Osiekach zawi\u0105za\u0142a si\u0119 mi\u0119dzy nimi przyja\u017a\u0144. Tak\u017ce z artystami ze \u015brodowiska wroc\u0142awskiego.<\/p>\n\n\n\n

K. K.:\u00a0<\/strong>To by\u0142y te\u017c zwi\u0105zki przez architektur\u0119. Tam byli te\u017c arty\u015bci, kt\u00f3rzy podobnie jak my mieli za sob\u0105 studia z architektury2<\/sup>. Architektura w tamtych czasach by\u0142a swego rodzaju azylem, zabezpieczeniem w \u015bwiecie sztuki, chocia\u017c bywa\u0142o i tak, \u017ce i ona stawa\u0142a w centrum zainteresowania polityk\u00f3w i nie sprawy merytoryczne decydowa\u0142y wtedy o losach os\u00f3b i ich pracy. Trzeba doda\u0107, \u017ce za uzyskaniem zlecenia architektonicznego sz\u0142y ca\u0142kiem konkretne pieni\u0105dze. Stefan lubi\u0142 dyskutowa\u0107 z Sandauerem i Ern\u0119 Rosenstein te\u017c bardzo lubi\u0142, b\u0119d\u0105c w Warszawie, zawsze stara\u0142 si\u0119 z nimi spotka\u0107. Erna mia\u0142a wspania\u0142\u0105 wyobra\u017ani\u0119 i sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 zdolno\u015b\u0107 przeskakiwania z tematu na temat. W samej tw\u00f3rczo\u015bci byli jednak bardzo od siebie r\u00f3\u017cni. W Warszawie mieli\u015bmy jeszcze oczywi\u015bcie Przybosia, Hank\u0119 Orzechowsk\u0105, Dank\u0119 Kulank\u0119, no i oczywi\u015bcie Nik\u0119 Strzemi\u0144sk\u0105. Bywa\u0142o, \u017ce w Warszawie wi\u0119cej mieli\u015bmy przyjaci\u00f3\u0142 ni\u017c tutaj w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stefan Krygier, “Cztery Gracje”, <\/em>1995, olej, p\u0142\u00f3tno, 114 x 146, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

M. K.:<\/strong>\u00a0A decyzja porzucenia architektury przez ojca, zupe\u0142nego odci\u0119cia si\u0119?
K. K.:\u00a0<\/strong>To nie by\u0142o takie zupe\u0142ne odci\u0119cie si\u0119, zawsze jaki\u015b zwi\u0105zek by\u0142, po\u015bredni, poprzez sztuk\u0119, ale zawsze. Takie odsuni\u0119cie si\u0119 nast\u0105pi\u0142o wtedy, kiedy by\u0142o to mo\u017cliwe, kiedy mo\u017cna by\u0142o ju\u017c sobie wybiera\u0107 zaw\u00f3d. To zawsze by\u0142o z\u0142o\u017cone \u2013 lata 50. to by\u0142y takie czasy, nakazu pracy w zdobytym na studiach zawodzie.
M. K.:<\/strong>\u00a0A wracaj\u0105c do Krawczyka, do czas\u00f3w wojny…
K. K.:<\/strong>\u00a0No w\u0142a\u015bnie, ja ju\u017c o tym, zdaje si\u0119, m\u00f3wi\u0142am, \u017ce to zami\u0142owanie do malarstwa, do dobrego wykonawstwa Stefan przej\u0105\u0142 od Krawczyka. Zachowali do ko\u0144ca przyjacielskie stosunki, chocia\u017c ich prace zupe\u0142nie si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0142y i pogl\u0105dy na sztuk\u0119 by\u0142y odmienne. Wa\u017cne by\u0142o, \u017ce przyja\u017anili si\u0119 od dzieci\u0144stwa, ich rodziny, ciotki Krawczyka by\u0142y dziwne i mieszka\u0142y w dziwnym, nieco surrealistycznym domu \u2013 to te\u017c Stefana poci\u0105ga\u0142o. To by\u0142 nadrealizm kompletny, co si\u0119 w tym domu dzia\u0142o. Zestaw ludzi w takim podesz\u0142ym wieku i ich obyczaje, i jednocze\u015bnie Krawczyk, kt\u00f3ry te swoje ciotki malowa\u0142.
M. K.:\u00a0<\/strong>Krawczyk nie lubi\u0142 podr\u00f3\u017cy, natomiast ojciec bardzo lubi\u0142 \u2013 im dalej, tym lepiej. Przywozi\u0142 fotografie ze swoich wypraw, a Krawczyk czasami malowa\u0142 z nich obrazy, takie jakich ojciec nigdy by nie chcia\u0142 malowa\u0107, bo go nie interesowa\u0142o realistyczne malowanie wody w weneckich kana\u0142ach. Z dyskusji i niezgadzania si\u0119 z Krawczykiem pewnie wiele wynika\u0142o dla kszta\u0142towania si\u0119 postawy ojca. Mo\u017ce w\u0142a\u015bnie ta szczeg\u00f3lna przyja\u017a\u0144 wp\u0142yn\u0119\u0142a na osobno\u015b\u0107 ojca w sztuce polskiej. Bo przecie\u017c nawet w\u00f3wczas, gdy nawi\u0105zywa\u0142 kontakty z grupami artystycznymi, to od nich jako\u015b odstawa\u0142.
K. K.:\u00a0<\/strong>Chc\u0119 jeszcze nawi\u0105za\u0107 do \u201eEgzotycznej\u201d, bo to jest dosy\u0107 wa\u017cne, to si\u0119 bardzo \u201ewci\u0119\u0142o\u201d w \u0142\u00f3dzkie uk\u0142ady. Po pierwsze, bo zwi\u0105zane jest z W\u0142adys\u0142awem Strzemi\u0144skim, kt\u00f3ry by\u0142 tw\u00f3rc\u0105 tego dzie\u0142a, po drugie ze Stefanem Krygierem, jego wykonawc\u0105, i po trzecie z artyst\u0105 przyby\u0142ym z Wilna, Edwardem Nowickim. To wszystko dla miejscowych artyst\u00f3w by\u0142o obce i spowodowa\u0142o okrutne napady. Tak si\u0119 z\u0142o\u017cy\u0142o, \u017ce Grygiel, Jackowski i trzeci \u2013 co szczeg\u00f3lnie przykro m\u00f3wi\u0107, bo architekt, kt\u00f3ry pracowa\u0142 z nami w biurze urbanistycznym \u2013 Guttman, wszyscy byli w\u015bciekli, \u017ce si\u0119 co\u015b realizuje wed\u0142ug projektu Strzemi\u0144skiego, w wykonaniu ucznia Strzemi\u0144skiego i w\u0142a\u015bciwie wroga pozosta\u0142ych plastyk\u00f3w \u0142\u00f3dzkich. To bardzo nie\u0142adna karta w \u017cyciu tych ludzi. Potem wzi\u0119li si\u0119 za Stefana. I musz\u0119 powiedzie\u0107 jeszcze, \u017ce w tej dyskusji o \u201eEgzotycznej\u201d, czy zbi\u0107 t\u0119 p\u0142askorze\u017ab\u0119, czy nie zbi\u0107, to zleceniodawca powiedzia\u0142, \u017ce mo\u017cna t\u0119 prac\u0119 po prostu zas\u0142oni\u0107, Stefan Wegner natomiast wsta\u0142 i powiedzia\u0142: chcecie zniszczy\u0107 jedyn\u0105 rze\u017ab\u0119 cz\u0142owieka, kt\u00f3ry umiera w szpitalu! I rzeczywi\u015bcie, to by\u0142y ostatnie jego dni. Mimo wszystko Strzemi\u0144ski mia\u0142 swych obro\u0144c\u00f3w, kt\u00f3rzy akceptowali jego sztuk\u0119, chocia\u017c nie do nich nale\u017ca\u0142y decyzje.<\/p>\n\n\n\n

M. K.:\u00a0<\/strong>Ojciec by\u0142 w sposobie my\u015blenia o sztuce zwi\u0105zany ze Strzemi\u0144skim tak\u017ce w d\u0105\u017ceniu, by ci\u0105gle szuka\u0107 na nowo, nowej odpowiedzi.
K. K.:<\/strong>\u00a0Stefan nie by\u0142 schematyczny, to nie jakie\u015b zasady, jak na przyk\u0142ad geometria decydowa\u0142y o kszta\u0142cie jego malarskich realizacji, ale formy, kt\u00f3re aktualnie by\u0142y najlepszym \u015brodkiem wyrazu i najlepiej s\u0142u\u017cy\u0142y kompozycji obrazu.<\/p>\n\n\n\n

M. K.:\u00a0<\/strong>U Strzemi\u0144skiego by\u0142 klucz kompozycji, w Egipcie w\u0119druj\u0105ca o\u015b symetrii, kt\u00f3ra pojawia\u0142a si\u0119 w malowid\u0142ach w r\u00f3\u017cnych miejscach i to by\u0142o przedmiotem szczeg\u00f3lnego zainteresowania ojca. Klucz kompozycji by\u0142 inny w renesansie, inny w baroku, u ojca w obrazach by\u0142o w\u0142a\u015bnie co\u015b, co bym nazwa\u0142a t\u0105 w\u0119druj\u0105c\u0105 osi\u0105 symetrii, czy w\u0119druj\u0105cym kluczem kompozycyjnym, bez przerwy szuka\u0142 tego miejsca, kt\u00f3re skupia uwag\u0119.<\/p>\n\n\n\n

K. K.:\u00a0<\/strong>Tak, to jest bardzo istotne: miejsce, kt\u00f3re mo\u017ce skupi\u0107 uwag\u0119.
S. Sz.:<\/strong>\u00a0Czy pami\u0119taj\u0105 Panie, jak przychodzi\u0142y s\u0142owa-nazwy poszczeg\u00f3lnych cykli?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>One wyp\u0142ywa\u0142y z formy \u2013 kolineacje, symultanizm, to jest bardzo wa\u017cne. Dobrze, \u017ce Pan to wyci\u0105gn\u0105\u0142, bo to jest szalenie wa\u017cne, porz\u0105dkowanie w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci post factum, nie podci\u0105gni\u0119cie pod jakie\u015b za\u0142o\u017cenie, ale znalezienie okre\u015blenia dla swoich realizacji. Nazwa, cho\u0107 jako taka istnia\u0142a wcze\u015bniej, to nie by\u0142a wype\u0142niona tre\u015bci\u0105, poj\u0119cia zosta\u0142y na nowo zdefiniowane przez praktyk\u0119 artystyczn\u0105.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>Czy Pani zdaniem Stefan Krygier pracowa\u0142 tak, \u017ce jedne problemy wynika\u0142y z drugich, czy stawia\u0142 sobie nowe zadania, kt\u00f3re okre\u015bla\u0142y nowy etap tw\u00f3rczo\u015bci?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Ja my\u015bl\u0119, \u017ce takich radykalnych zerwa\u0144 w jego postawie nie by\u0142o, jednak to wszystko w jaki\u015b spos\u00f3b wynika\u0142o z czego\u015b, te zal\u0105\u017cki zawsze gdzie\u015b tam by\u0142y. Podstawowe sprawy zajmowa\u0142y go ju\u017c jako studenta.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>A jaki stosunek Stefan Krygier mia\u0142 do krytyki artystycznej?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0Raczej tolerowa\u0142 j\u0105 jako pewn\u0105 konieczno\u015b\u0107, ale nie czu\u0142 jakiej\u015b niech\u0119ci do tych, kt\u00f3rzy go krytykowali. Najlepszy dow\u00f3d, \u017ce przyja\u017ani\u0142 si\u0119 tak gor\u0105co z Krawczykiem, kt\u00f3ry mia\u0142 zupe\u0142nie inne pogl\u0105dy na sztuk\u0119.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>No tak, ale to by\u0142 tak\u017ce artysta.<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Ceni\u0142 Ludwi\u0144skiego, Kowalsk\u0105, ale raczej nie trzyma\u0142 miejsca w sercu dla krytyk\u00f3w. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce ka\u017cdy ma prawo istnie\u0107 i wyra\u017ca\u0107 to, co mu si\u0119 podoba.
S. Sz.:<\/strong>\u00a0Czy Stefan Krygier mia\u0142 wybranego dla siebie odbiorc\u0119?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0Raczej zwraca\u0142 si\u0119 do jak najwi\u0119kszej grupy odbiorc\u00f3w, gdy\u017c wszyscy s\u0105 zwi\u0105zani z przestrzeni\u0105. W latach 60. i 70. intensywnie zajmowa\u0142 si\u0119 zagadnieniem przestrzeni. I tu architektura podpowiada\u0142a, \u017ce przestrze\u0144 jest po to, by j\u0105 zagospodarowa\u0107.
S. Sz.:<\/strong>\u00a0To mo\u017ce par\u0119 s\u0142\u00f3w o Pa\u0144stwa wsp\u00f3lnej pracy?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>No w\u0142a\u015bnie, pracowali\u015bmy razem jako architekci i urbani\u015bci. I to by\u0142o o tyle proste, \u017ce tu s\u0105 pewne regu\u0142y, kt\u00f3rych nie mo\u017cna z\u0142ama\u0107, np.: odleg\u0142o\u015b\u0107 mi\u0119dzy budynkami, \u015bwiat\u0142o w mieszkaniu, i jeszcze kilka z tych podstawowych zasad. Mieli\u015bmy par\u0119 wsp\u00f3lnych realizacji, raz by\u0142o tak, \u017ce z jednej strony by\u0142y tereny przemys\u0142owe, a z drugiej mieszkaniowe. On projektowa\u0142 te przemys\u0142owe, a ja te mieszkaniowe. Stefan od 1957 roku pracowa\u0142 na PWSSP, a na Politechnice zacz\u0105\u0142 pracowa\u0107 dopiero jak powsta\u0142 Instytut Architektury z prof. Samuj\u0142\u0142o, kt\u00f3ry by\u0142 wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 programu wydzia\u0142u \u2013 chodzi\u0142o tam o po\u0142\u0105czenie architektury z plastyk\u0105, kt\u00f3ra przecie\u017c jest architektowi niezb\u0119dna. By\u0142 wi\u0119c wtedy idealn\u0105 osob\u0105 do realizacji takiego programu. Je\u015bli chodzi o zazdro\u015b\u0107 artystyczn\u0105, to nigdy jej nie odczuwa\u0142am, to samo Stefan. Gdy wygra\u0142am konkurs na stutysi\u0119czne osiedle Retkinia, on w tym czasie zajmowa\u0142 si\u0119 swoimi sprawami architektonicznymi zwi\u0105zanymi m.in. z wyszukaniem miejsca i zaplanowaniem kszta\u0142tu naszej uczelni \u2013 czu\u0142 si\u0119 z ni\u0105 zwi\u0105zany i odpowiedzialny za jej przysz\u0142o\u015b\u0107. By\u0142y tak\u017ce kontakty z pozosta\u0142ym \u015brodowiskiem akademickim, studenci szko\u0142y filmowej przychodzili na wyk\u0142ady do nas, a my cz\u0119sto chodzili\u015bmy do nich. Czu\u0142o si\u0119 zwi\u0105zki mi\u0119dzy dziedzinami sztuki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stefan Krygier, “Bez tytu\u0142u”, <\/em>1996, olej, p\u0142\u00f3tno, 81 x 65 cm, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatna<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

S. Sz.:<\/strong>\u00a0Czy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Krygiera mo\u017ce by\u0107 jedn\u0105 z dr\u00f3g do poznawania polskiej awangardy?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0Na pewno daje jak\u0105\u015b perspektyw\u0119 do patrzenia na nowoczesnych, byli\u015bmy pod wp\u0142ywem Strzemi\u0144skiego i Kobro. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce dwadzie\u015bcia lat przed wojn\u0105, to by\u0142o ich wsp\u00f3lne \u017cycie, a po wojnie byli ju\u017c osobno. Wp\u0142yw Strzemi\u0144skiego, to oczywiste, bo to by\u0142 nasz nauczyciel, natomiast Stefan te\u017c zna\u0142 wypowiedzi Kobro. Sam Strzemi\u0144ski, mimo powsta\u0142ej mi\u0119dzy nimi wrogo\u015bci, nigdy \u017ale si\u0119 o Kobro jako artystce nie wypowiada\u0142. Kobro te\u017c m\u00f3wi\u0142a do nas: s\u0142uchajcie go, bo on wie, co m\u00f3wi. To by\u0142o bardzo wiele, gdy we\u017amie si\u0119 pod uwag\u0119, \u017ce to s\u0142owa \u017cony nienawidz\u0105cej m\u0119\u017ca.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>Kwestia komunikacji by\u0142a dla Krygiera zdaje si\u0119 to\u017csama ze sztuk\u0105?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Na pewno co\u015b w tym by\u0142o, szukanie wa\u017cnych temat\u00f3w i odpowiedniego do nich przekazu, j\u0119zyka. W\u0142a\u015bnie zawodowi krytycy sztuki szukaj\u0105 sposobu opowiedzenia tego, co robi artysta. I chocia\u017c dynamika procesu artystycznego jest tak du\u017ca, to niewielu si\u0119 przejmuje, by to by\u0142o \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z dzie\u0142ami artysty. Krytyk musi jako\u015b u\u0142adzi\u0107, a nie wyczerpa\u0107 temat, bo to, jak wiadomo, jest niemo\u017cliwe.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>A Muzeum Sztuki?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>To, \u017ce powsta\u0142o to muzeum, to zas\u0142uga Strzemi\u0144skich, p\u00f3\u017aniej spraw\u0119 przej\u0119li byli studenci zwi\u0105zani ze Strzemi\u0144skim, ludzie, kt\u00f3rzy czuli potrzeb\u0119 istnienia takiego obiektu. To trwa\u0142o i trzeba przyzna\u0107, \u017ce spore zwi\u0105zki by\u0142y jeszcze ze Stanis\u0142awskim, oni si\u0119 rozumieli. Stefan ho\u0142dowa\u0142 takiej idei artysty, kt\u00f3ry tworzy nie na zam\u00f3wienie i nie dla kariery, stroni\u0142 od jakiejkolwiek zale\u017cno\u015bci.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>Jak Stefan Krygier ocenia\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 \u00f3wczesnych plac\u00f3wek gromadz\u0105cych polsk\u0105 sztuk\u0119 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105?<\/em>
K. K.:\u00a0<\/strong>Bardzo ceni\u0142 sobie spotkania przy okazji r\u00f3\u017cnych plener\u00f3w, gdy\u017c stwarza\u0142y one mo\u017cliwo\u015b\u0107 spotka\u0144 i wymiany zda\u0144, poznawania pogl\u0105d\u00f3w innych artyst\u00f3w. Powstawanie nowych prywatnych galerii i szersze otwarcie si\u0119 \u015bwiata sztuki w zasadzie by\u0142o mu oboj\u0119tne. Ceni\u0142 sobie spok\u00f3j pozwalaj\u0105cy mu na malowanie. Instytucjonalna strona sztuki raczej go nie interesowa\u0142a. Malowa\u0142 ca\u0142ymi dniami, a\u017c do zmroku, cho\u0107 zdarza\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce malowa\u0142 w nocy. Mia\u0142 w pracowni sprz\u0119t muzyczny i przy muzyce powa\u017cnej malowa\u0142. Bardzo lubi\u0142 Bacha i muzyk\u0119 operow\u0105. By\u0142 bardzo muzykalny, mia\u0142 znakomity s\u0142uch muzyczny. Malowanie obraz\u00f3w to bardzo wa\u017cna sprawa, z szacunku dla obraz\u00f3w opisywa\u0142 je do\u015b\u0107 dok\u0142adnie pod wzgl\u0119dem materia\u0142owym. Zawsze przywi\u0105zywa\u0142 du\u017c\u0105 wag\u0119 do techniki. Pod koniec lat 70. zacz\u0119\u0142y si\u0119 problemy z konserwacj\u0105 dzie\u0142 malarstwa wsp\u00f3\u0142czesnego ze wzgl\u0119du na nisk\u0105 jako\u015b\u0107 farb, pigment\u00f3w itp., st\u0105d opis materia\u0142u, jaki si\u0119 zastosowa\u0142o, m\u00f3g\u0142 du\u017co wyja\u015bni\u0107 i pom\u00f3c w ewentualnej konserwacji dzie\u0142a.
S. Sz.:\u00a0<\/strong>Czy to Pani by\u0142a pierwszym odbiorc\u0105 tw\u00f3rczo\u015bci Stefana Krygiera?<\/em>
K. K.:<\/strong>\u00a0Ja zawsze mia\u0142am wst\u0119p do pracowni, cz\u0119sto nawet rozmawiali\u015bmy o nowych obrazach, musia\u0142 z kim\u015b rozmawia\u0107, a ze mn\u0105 mimo wszystko rozmawia\u0142o mu si\u0119 najlepiej. Tym bardziej, \u017ce wiedzia\u0142, \u017ce jestem \u017cyczliwa \u2013 nie wypowiem jakiej\u015b fa\u0142szywej opinii, nie przemilcz\u0119 lub co\u015b takiego, a o to przecie\u017c g\u0142\u00f3wnie chodzi\u0142o.
S. Sz.:<\/strong>\u00a0Czy Stefan Krygier interesowa\u0142 si\u0119 \u00f3wczesn\u0105 scen\u0105 artystyczn\u0105?<\/p>\n\n\n\n

K. K.:<\/strong>\u00a0Bardzo interesowa\u0142 si\u0119 sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, chcia\u0142 wiedzie\u0107, co si\u0119 na \u015bwiecie dzieje. Podr\u00f3\u017cowa\u0142 do W\u0142och, Austrii, Niemiec, dawnej Jugos\u0142awii, jak tylko nadarzy\u0142a si\u0119 okazja. Chodzi\u0142 w\u0142asnymi drogami, bo ani nie identyfikowa\u0142 si\u0119 z artystami akademickimi, ani z salonowymi, tak zwanymi profesjonalistami. Wszystko to robi\u0142 dla siebie, dla wewn\u0119trznej satysfakcji intelektualnej, to by\u0142o po\u017cywieniem jego charakterystycznej osobno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

M. K.:<\/strong>\u00a0G\u0142\u00f3wne miejsca akcji to pracownia i Mazury. Bardzo lubi\u0142 fotografowa\u0107, robi\u0142 zdj\u0119cia w domu i wsz\u0119dzie, gdzie wyje\u017cd\u017ca\u0142.
K. K.:<\/strong>\u00a0Dzi\u0119ki temu mam takie zdj\u0119cia, na kt\u00f3rych wygl\u0105dam jak gwiazda. S\u0105 to zdj\u0119cia naprawd\u0119 fantastyczne, nigdy sama bym si\u0119 tego nie spodziewa\u0142a i nikt inny by tego nie zrobi\u0142. Trzeba chcie\u0107 widzie\u0107, by m\u00f3c zrobi\u0107 takie zdj\u0119cie. S\u0105 te\u017c zdj\u0119cia Kobro i Strzemi\u0144skiego, zdj\u0119cia z pracowni, tak\u017ce dzi\u0119ki nim s\u0105 ci\u0105gle \u017cywi. Wiemy, \u017ce to by\u0142o, \u017ce to by\u0142o rzeczywi\u015bcie! Na tych zdj\u0119ciach jest Nika z Monik\u0105, jest ich sporo, bo ona si\u0119 czasami Monik\u0105 opiekowa\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

M. K.:\u00a0<\/strong>Nie wspominali\u015bmy o teatrze. Kazimierz Dejmek, Iwona Zaborowska, Bogdan Bauer, B\u0105k tworzyli tu szczeg\u00f3lne \u015brodowisko. To wszystko zacz\u0119\u0142o si\u0119 jeszcze w internacie student\u00f3w szk\u00f3\u0142 artystycznych.
K. K.:\u00a0<\/strong>Te historie z teatrem s\u0105 zupe\u0142nie nieznane. Bardzo mi na tym zale\u017cy, \u017ceby to opisa\u0107, bo przecie\u017c kilka lat tam mieszka\u0142am, ale teraz jest mi ci\u0119\u017cko siedzie\u0107 przy stole, a to jest ogromny materia\u0142.<\/p>\n\n\n\n

\u0141\u00f3d\u017a, wiosna-lato 2011 r.<\/em><\/p>\n\n\n\n

  1. \u201eKomisja ZPAP w osobach: Tadeusz Grygiel, Romuald Jackowski, Jerzy Mazurczyk, Ignacy Guttman nakaza\u0142a zniszczenie p\u0142askorze\u017aby… jako niezgodnej z duchem realizmu socjalistycznego. Na nic zda\u0142y si\u0119 protesty i argumenty wykonawc\u00f3w, \u017ce rze\u017aba obrazuje sztuk\u0119 ludow\u0105 Afryki. Propozycja inwestora, by zakry\u0107 j\u0105 kotar\u0105, gdy\u017c by\u0107 mo\u017ce zmieni\u0105 si\u0119 kryteria oceny, r\u00f3wnie\u017c zosta\u0142a odrzucona. Nie pom\u00f3g\u0142 te\u017c argument, \u017ce Strzemi\u0144ski umiera w szpitalu, a jest to jego ostatnie zrealizowane dzie\u0142o\u201d. Krystyna Krygier, Ostatnie dzie\u0142o Strzemi\u0144skiego<\/em>. List do redakcji, dotycz\u0105cy p\u0142askorze\u017aby w kawiarni \u201eEgzotycznej\u201d w \u0141odzi .<\/li>
  2. Chodzi tu o Wand\u0119 Go\u0142kowsk\u0105, Jana Chwa\u0142czyka, Mari\u0119 Micha\u0142owsk\u0105.<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    w rozmowie ze Stefanem Szyd\u0142owskim<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[166],"class_list":["post-15093","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-stefan_krygier"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15093","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=15093"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15093\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":15113,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/15093\/revisions\/15113"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=15093"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=15093"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=15093"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}