{"id":14826,"date":"2011-10-17T06:16:00","date_gmt":"2011-10-17T06:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=14826"},"modified":"2022-09-26T07:24:10","modified_gmt":"2022-09-26T07:24:10","slug":"kolekcja-czyli-portret-wielokrotny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/kolekcja-czyli-portret-wielokrotny\/","title":{"rendered":"Kolekcja, czyli \u201eportret wielokrotny\u201d"},"content":{"rendered":"\n

Dwa obrazy Rafaela, zaginione i poszukiwane tak uporczywie przez rafaeloman\u00f3w, s\u0105 u Magusa. On posiada orygina\u0142 Kochanki Giorgione, kobiety, dla kt\u00f3rej ten malarz umar\u0142; mniemane orygina\u0142y s\u0105 kopiami tego s\u0142ynnego p\u0142\u00f3tna, kt\u00f3re Magus szacuje na p\u00f3\u0142 miliona! (…) Reszta dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119ciu siedmiu obraz\u00f3w jest tej samej rzadko\u015bci i ceny. Tote\u017c Magus drwi sobie z naszego Muzeum, zniszczonego s\u0142o\u0144cem, kt\u00f3re zjada najpi\u0119kniejsze p\u0142\u00f3tna, przechodz\u0105c przez szyby dzia\u0142aj\u0105ce niby soczewka. Galerie obraz\u00f3w powinny mie\u0107 \u015bwiat\u0142o jedynie z sufitu. Magus sam zamyka\u0142 i otwiera\u0142 okiennice swojego muzeum, mia\u0142 tyle\u017c stara\u0144 i ostro\u017cno\u015bci dla swoich obraz\u00f3w, co dla c\u00f3rki, tego drugiego bo\u017cyszcza. Och, stary maniak obraz\u00f3w zna\u0142 dobrze zasady malarstwa! Wed\u0142ug niego, arcydzie\u0142a mia\u0142y swoje w\u0142asne \u017cycie, mia\u0142y swoje dni, pi\u0119kno\u015b\u0107 ich zale\u017ca\u0142a od barwi\u0105cego je \u015bwiat\u0142a; m\u00f3wi\u0142 o nich, jak Holendrzy m\u00f3wili niegdy\u015b o swoich tulipanach, i zachodzi\u0142 ogl\u0105da\u0107 ten lub \u00f3w obraz w porze, gdy arcydzie\u0142o ja\u015bnia\u0142o w ca\u0142ej chwale, kiedy czas by\u0142 pogodny i czysty.<\/em><\/p>\n\n\n\n

H. Balzac, Kuzyn Pons<\/em>, t\u0142um. Tadeusz \u017bele\u0144ski-Boy<\/p>\n\n\n\n

Wystawa obraz\u00f3w z kolekcji prywatnej to szczeg\u00f3lna sytuacja. Bo czym si\u0119 r\u00f3\u017cni obraz czyj\u015b, od obrazu, kt\u00f3ry nale\u017cy do wszystkich? Czasem specjalnie odbywamy pielgrzymk\u0119 artystyczn\u0105: do pa\u0142ac\u00f3w i ko\u015bcio\u0142\u00f3w Rzymu i Florencji, muze\u00f3w i galerii Amsterdamu, Hagi, Londynu, Pary\u017ca, Berlina czy Nowego Jorku. Potem, kiedy ju\u017c dotrzemy do naszego celu, d\u0142ugo wpatrujemy si\u0119 w obraz, cz\u0119sto wype\u0142niaj\u0105c jego og\u00f3ln\u0105 ide\u0119 \u2013 jak\u0105 mieli\u015bmy do tej pory dzi\u0119ki reprodukcjom \u2013 niezliczonymi szczeg\u00f3\u0142ami sk\u0142adaj\u0105cymi si\u0119 na to, co czyni z niego arcydzie\u0142o. Staramy si\u0119 jak najwi\u0119cej wizualnych wra\u017ce\u0144 zatrzyma\u0107 pod powiekami. Ale w pewnym momencie musimy odej\u015b\u0107 i p\u00f3j\u015b\u0107 dalej, po\u017cegna\u0107 si\u0119. Tych kilka minut, czasem p\u00f3\u0142 godziny, musi nam wystarczy\u0107. Czasem na reszt\u0119 \u017cycia, czasem do nast\u0119pnego, z ufno\u015bci\u0105 oczekiwanego, spotkania z Vermeerem, Boutsem, Bellinim, van der Goesem, Piero della Francesca czy Hansem Arpem, Picassem, Beuysem. Ale w pewien spos\u00f3b, kiedy ogl\u0105damy obraz na chwil\u0119 staje si\u0119 przecie\u017c nasz. Mo\u017cemy w ten spos\u00f3b posiada\u0107 tyle wizerunk\u00f3w!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Roman Lipski, “Ohne titel”, 2007, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci: Erich Marx, foto: Hans-Georg Gaul<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Gromadz\u0105cy to wewn\u0119trzne bogactwo i nawet pogodzeni z takim losem, mo\u017cemy jednak wyobrazi\u0107 sobie sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej \u201eobracaliby\u015bmy si\u0119 na okr\u0105g\u0142o w \u015bwiecie artefakt\u00f3w, kt\u00f3re nas poci\u0105gaj\u0105\u201d1<\/sup>. Tak jak to sposobno\u015b\u0107 ma czyni\u0107 dr Erich Marx, kolekcjoner, w kt\u00f3rego zbiorach znajduj\u0105 si\u0119 cenne obrazy klasyk\u00f3w sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. W znajduj\u0105cej si\u0119 w tym katalogu rozmowie opowiedzia\u0142 zar\u00f3wno o sile przyci\u0105gania obraz\u00f3w, kt\u00f3rej nie mo\u017cna si\u0119 oprze\u0107, jak i o tym, co ka\u017ce kolekcjonerom poszukiwa\u0107 tego doznania.<\/p>\n\n\n\n

Jednak dlaczego tak\u017ce dla nas, os\u00f3b niezaanga\u017cowanych bezpo\u015brednio w powstawanie kolekcji, zjawisko tworzenia zbioru sztuki jest fenomenem, kt\u00f3ry intryguje i zdaje si\u0119 by\u0107 otoczony szczeg\u00f3ln\u0105 aur\u0105? Nami\u0119tne rozmi\u0142owanie w wytworach cz\u0142owieka i kultury, a tak\u017ce podporz\u0105dkowywanie temu swojego czasu i \u015brodk\u00f3w \ufb01nansowych uchodzi za jedn\u0105 z bardziej tajemniczych postaw ludzkich. Najlepsz\u0105 ilustracj\u0105 tej zakorzenionej g\u0142\u0119boko w naturze ludzkiej pasji kolekcjonowania by\u0142y popularne w XVIII wieku gabinety osobliwo\u015bci, wunderkamery w atmosferze niesamowito\u015bci gromadz\u0105ce nie tylko dzie\u0142a sztuki, ale tak\u017ce dziwne przedmioty, anomalie natury z ca\u0142ego \u015bwiata, niemo\u017cliwe na poz\u00f3r wynalazki.<\/p>\n\n\n\n

Ale zach\u0142annie kolekcjonowali ju\u017c staro\u017cytni Grecy i Rzymianie, a sk\u0142ad kolekcji, np. konkuruj\u0105cych ze sob\u0105 na tym polu Sulli i Lukullusa znamy dzi\u0119ki szczeg\u00f3\u0142owym opisom Pliniusza Starszego i Cycerona. Odrodzenie oznacza\u0142o tak\u017ce renesans kolekcjonowania \u2013 sta\u0142o si\u0119 ono popularne przede wszystkim w pe\u0142nych zabytk\u00f3w antyku i rozwijaj\u0105cego si\u0119 nowo\u017cytnego malarstwa W\u0142oszech, gdzie \ufb02orencki r\u00f3d Medyceuszy udowodni\u0142, \u017ce to dzi\u0119ki kolekcjonowaniu i hojnemu mecenatowi artystycznemu przechodzi si\u0119 do wielkiej historii, a nie dzi\u0119ki wygranej bitwie ze znienawidzon\u0105 Sien\u0105. Bior\u0105c przyk\u0142ad z Medyceuszy, upodobanie w kolekcjonowaniu odnaleziono w\u00f3wczas tak\u017ce we Francji i w Anglii, w krajach niemieckich i Niderlandach.<\/p>\n\n\n\n

Co wi\u0119c r\u00f3\u017cni\u0142o i co do dzi\u015b odr\u00f3\u017cnia te kolekcje prywatne od kolekcji muzealnych? Mecenat prywatny uzupe\u0142nia rol\u0119 mecenatu pa\u0144stwowego nie tylko wtedy, kiedy ogromny maj\u0105tek pozwala kolekcjonerowi stworzy\u0107 bardziej cenn\u0105 kolekcj\u0119 ni\u017c dysponuj\u0105ca ograniczonym bud\u017cetem pa\u0144stwowa instytucja. Dzieje si\u0119 tak tak\u017ce wtedy, kiedy kolekcjoner nie ma do wydania szale\u0144czych sum \u2013 sk\u0142ania go to do poszukiwania artyst\u00f3w, kt\u00f3rych prace nie osi\u0105gn\u0119\u0142y jeszcze zawrotnych cen. Nie tak popularnych, ale przez to mo\u017ce nawet bardziej interesuj\u0105cych dla spragnionej \u015bwie\u017co\u015bci publiczno\u015bci. Dzi\u0119ki temu indywidualny mecenat, tropi\u0105c i wspieraj\u0105c nowe zjawiska, pomaga kszta\u0142towa\u0107 smak swojej epoki, jednocze\u015bnie przechowuj\u0105c jego niepowtarzalne sk\u0142adniki dla przysz\u0142ych pokole\u0144. Kolekcjoner, nieskr\u0119powany kodeksami i przepisami, stanowi\u0105cymi przecie\u017c istotn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ka\u017cdej instytucji, ma wp\u0142yw na ka\u017cdy najmniejszy element swojej kolekcji, na spos\u00f3b jej prezentacji, klasy\ufb01kacji i przechowywania. Dlatego zbieraj\u0105c obrazy, jednocze\u015bnie tworzy sw\u00f3j w\u0142asny obraz. Jego osoba staje si\u0119 kluczem do kolekcji, a mo\u017ce nawet zostaje w\u0142\u0105czona w ni\u0105 jako nieodzowna cz\u0119\u015b\u0107 zbioru.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Eberhard Havekost, “Security Service”, 2005, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci: bpk\/Nationalgalerie im Hamburger Banhof \u2013 Museum f\u00fcr Gegenwart \u2013 Berlin<\/em>\u00a0\u00a9 Galerie Gebr. Lehmann, Berlin\/Dresdenn <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Mimo \u017ce kolekcjonerzy nie zawsze kieruj\u0105 si\u0119 jedynie w\u0142asnym gustem \u2013 najcz\u0119\u015bciej zatrudniaj\u0105 przecie\u017c \u015bwiat\u0142ych doradc\u00f3w \u2013 to w gromadzonych przez nich obrazach mo\u017cna dostrzec ich \u201eportret wielokrotny\u201d. Jak na okre\u015blanym tym tytu\u0142em, fotogra\ufb01cznym autoportrecie Witkacego (ok. 1916, Petersburg), gdzie system dw\u00f3ch luster pokazuje cztery r\u00f3\u017cne odbicia siedz\u0105cej do nas ty\u0142em postaci, tak samo obrazy w kolekcji \u2013 pokazuj\u0105c ca\u0142kiem r\u00f3\u017cne pro\ufb01le \u015bwiata, jednocze\u015bnie sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na obraz kolekcjonera, oddaj\u0105c r\u00f3\u017cne wymiary jego osobowo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

W ten spos\u00f3b kolekcja staje si\u0119 zaproszeniem do przestrzeni osobistych emocji tego, kto spo\u015br\u00f3d tylu innych wybra\u0142 akurat te prace. Czasem to co prywatne staje si\u0119 publiczne, bo kolekcjoner powierza swoj\u0105 kolekcj\u0119 kt\u00f3remu\u015b z istniej\u0105cych ju\u017c muze\u00f3w albo otwiera w\u0142asne. Tak sta\u0142o si\u0119 m.in. z kolekcj\u0105 Ericha Marxa, na co dzie\u0144 pokazywan\u0105 w Hamburger Bahnhof w Berlinie. Przyk\u0142ady tego procesu mo\u017cna znale\u017a\u0107 na ca\u0142ym \u015bwiecie: w Barcelonie znajduje si\u0119 muzeum Cognacq-Jay, w Pary\u017cu Jacquemart-Andr\u00e9 i Nissim de Camondo, w Genewie muzeum Ariana, a w Nowym Jorku Frick Collection. Tak\u017ce odwiedzaj\u0105c wenecki Palazzo Venier dei Leoni, kt\u00f3ry Peggy Guggenheim wype\u0142ni\u0142a pracami najwa\u017cniejszych artyst\u00f3w modernizmu i surrealizmu, mo\u017cna poczu\u0107 szczeg\u00f3ln\u0105 atmosfer\u0119 oddychaj\u0105cych dzie\u0142ami sztuki pokoi. Przechadzaj\u0105c si\u0119 po tym domu-muzeum, na dokumentalnych zdj\u0119ciach zobaczymy, jak naturalne otoczenie dla codziennych aktywno\u015bci stanowi\u0107 mog\u0105 arcydzie\u0142a!<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce, mimo \u017ce najtrudniej dost\u0119pne, najbardziej fascynuj\u0105ce s\u0105 jednak kolekcje najbli\u017cej splecione z \u017cyciem swoich w\u0142a\u015bcicieli, ludzi niewyobra\u017caj\u0105cych sobie \u017cycia bez codziennego kontaktu ze sztuk\u0105. Mi\u0142o wiedzie\u0107, \u017ce s\u0105 takie domy, w kt\u00f3rych obrazy wisz\u0105 na klatkach schodowych i w sypialniach, i \u2013 niczym wizerunki krajobraz\u00f3w, ob\ufb01tych martwych natur i wszystkich tych rzeczy, na kt\u00f3re nie by\u0142o miejsca w rzeczywistej przestrzeni Holandii \u2013 otwieraj\u0105 t\u0119 zwyk\u0142\u0105 przestrze\u0144 na to, co tak ci\u0119\u017cko opisa\u0107 s\u0142owami.<\/p>\n\n\n\n

W takich warunkach zachodzi ca\u0142kiem inna relacja z obrazami, ni\u017c ta maj\u0105ca miejsce w wi\u0119kszo\u015bci zbudowanych specjalnie dla dzie\u0142 sztuki antyseptycznych \u015bwi\u0105tyniach, czyli muzeach. Mimo \u017ce tam mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 prace w skupieniu i dok\u0142adnie niczym pod mikroskopem, to w\u0142a\u015bnie obrazy przez kogo\u015b nabyte i nadaj\u0105ce warto\u015b\u0107 zwyk\u0142ej przestrzeni ju\u017c sam\u0105 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 \u015bwiadcz\u0105 o czarze, jaki mo\u017ce roztacza\u0107 odpowiednio ukszta\u0142towana materia. Odbierane bardziej zmys\u0142owo ni\u017c w\u00f3wczas, kiedy stanowi\u0105 fragment jakiego\u015b kierunku czy dow\u00f3d istnienia tendencji, przypominaj\u0105 o \u2013 wypartym nieco ze wsp\u00f3\u0142czesnej re\ufb02eksji nad sztuk\u0105 \u2013 pi\u0119knie osobistego kontaktu z ni\u0105. Odbudowuj\u0105 wi\u0119\u017a z obrazami i ka\u017c\u0105 si\u0119 zastanowi\u0107 nad tym, co sprawia, \u017ce cho\u0107 od momentu wynalezienia fotogra\ufb01i wieszczy si\u0119 \u015bmier\u0107 malarstwa, to jednak ono trwa, daj\u0105c to, czego nie mo\u017ce da\u0107 \u017cadne inne medium.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Time Eitel, “Boot”, 2004, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci:\u00a0bpk\/Nationalgalerie im Hamburger Banhof \u2013 Museum f\u00fcr Gegenwart \u2013 Berlin\/Jochen Littkemann, Berlin\u00a0\u00a9 courtesy: Galerie EIGEN + Art Leipzig\/Berlin and Pace\/Wildstein VG Bild-Kunst<\/em>, Bonn 2011<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Zwr\u00f3cenie uwagi na zjawisko kolekcjonowania sztuki, za po\u015brednictwem tej wystawy, staje si\u0119 tym cenniejsze, \u017ce w Polsce, z przyczyn historycznych, nie by\u0142o ono rozwini\u0119te. Nieliczne wyj\u0105tki, takie jak wielka kolekcja ksi\u0119\u017cnej Izabeli Czartoryskiej z ko\u0144ca XVIII wieku, tylko potwierdza\u0142y t\u0119 regu\u0142\u0119.<\/p>\n\n\n\n

A przecie\u017c kolekcjonowanie jest nie tylko form\u0105 kontaktu ze sztuk\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na budowaniu wok\u00f3\u0142 siebie \u015bwiata idealnego i odgrodzeniu si\u0119 od rzeczywisto\u015bci w spokoju \u201egabinetu kolekcjonera\u201d, ale mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 platform\u0105 spotka\u0144 i wymiany my\u015bli, a tak\u017ce \u2013 co by\u0142o zamiarem np. W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego i Katarzyny Kobro, tw\u00f3rc\u00f3w powsta\u0142ej w latach 20. naszego wieku, w robotniczej w\u00f3wczas \u0141odzi, kolekcji a.r. \u2013 odnawiania si\u0119 tkanki spo\u0142ecznej.<\/p>\n\n\n\n

Bibliogra\ufb01a:<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Pomian, Zbieracze i osobliwo\u015bci<\/em>, Lublin 2001.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej Pie\u0144kos, Kolekcja<\/em>\u2013<\/em>po<\/em>co?<\/em>, www.signum.art.pl,<\/a> dost\u0119p z dnia 23.08.2011.<\/p>\n\n\n\n

Honor\u00e9 Balzac, Kuzyn Pons<\/em>, Krak\u00f3w 2009.<\/p>\n\n\n\n

Georges Perec, Gabinet <\/em>Kolekcjonera<\/em>, Warszawa 2003, Henry James, Portret <\/em>Damy<\/em>, Wroc\u0142aw 2005.<\/p>\n\n\n\n

Joris-Karl Huysmans, Na<\/em>wspak<\/em>, Krak\u00f3w 2003.<\/p>\n\n\n\n

Piotr Bazylko, Krzysztof Masiewicz, Notes <\/em>na <\/em>6 <\/em>tygodni <\/em>dla <\/em>kolekcjoner\u00f3w<\/em>, Warszawa 2008\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Peggy <\/em>Guggenheim <\/em>and <\/em>Frederick <\/em>Kiesler. <\/em>The <\/em>Story <\/em>of <\/em>Art <\/em>of <\/em>This <\/em>Century,<\/em> Edited by Susan Davidson, Philip Rylands, New York 2004.<\/p>\n\n\n\n

Andrzej P\u0142auszewski, a.r.<\/em>Mit <\/em>urzeczywistniony, <\/em>dzieje <\/em>i <\/em>kolekcja<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1989.<\/p>\n\n\n\n

1. Andrzej Pie\u0144kos, [w:] Kolekcja \u2013 po co?<\/em>, www.signum.art.pl<\/a>.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Marta Sk\u0142odowska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[164],"class_list":["post-14826","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-kolekcja_marxa"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14826","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14826"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14826\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14854,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14826\/revisions\/14854"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14826"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14826"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14826"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}