{"id":14744,"date":"2012-01-11T14:04:00","date_gmt":"2012-01-11T14:04:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=14744"},"modified":"2022-09-25T14:16:27","modified_gmt":"2022-09-25T14:16:27","slug":"contract-killer","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/contract-killer\/","title":{"rendered":"Contract killer"},"content":{"rendered":"\n

Leszek Golec (ur. 1959) i Tatiana Czekalska (ur. 1966) nale\u017c\u0105 do grona najwa\u017cniejszych artyst\u00f3w wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie tworz\u0105cych w Polsce. Wystawa Contract Killer<\/em>, przygotowana specjalnie dla \u0142\u00f3dzkiej galerii Atlas Sztuki, potwierdza wag\u0119 dokona\u0144 duetu Czekalska\u2013Golec i jednocze\u015bnie otwiera t\u0119 performatywn\u0105 i minimalistyczn\u0105 zarazem sztuk\u0119 na now\u0105 publiczno\u015b\u0107, wpisuj\u0105c j\u0105 w niezwykle wa\u017cny kontekst instytucjonalny.<\/p>\n\n\n\n

Prezentuj\u0105c sylwetk\u0119 Czekalskiej + Golca warto podkre\u015bli\u0107, \u017ce \u2013 wyj\u0105wszy wczesn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 i relatywnie nieliczne wystawy indywidualne \u2013 Leszek Golec pracuje od ponad pi\u0119tnastu lat, w zasadzie bez przerwy, w duecie z Tatian\u0105 Czekalsk\u0105. Zatem +, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 na zaproszeniach na wystawy pomi\u0119dzy nazwiskami, wskazuje na wytworzenie w duecie nowej podmiotowo\u015bci. Arty\u015bci podwa\u017caj\u0105 zwi\u0105zany z regu\u0142ami \u015bwiata sztuki mit autora, przygotowuj\u0105c takie wystawy jak Homo Anobium. \u015awi\u0119ty Franciszek 100% rze\u017aby 1680\u20131985<\/em> (Galeria Baszta Czarownic, S\u0142upsk 2006), na kt\u00f3rej pokazali rze\u017ab\u0119 anonimowego tw\u00f3rcy wraz z up\u0142ywem stuleci wt\u00f3rnie \u201erze\u017abion\u0105\u201d przez dr\u0105\u017c\u0105ce drewno owady. Innym projektem symbolicznie przekraczaj\u0105cym granic\u0119 autorstwa by\u0142 The Favourite Action<\/em> (Galeria Kont, Lublin 2004), kt\u00f3ry \u2013 w du\u017cym skr\u00f3cie \u2013 polega\u0142 na wp\u0142acie pieni\u0119dzy, otrzymanych na realizacj\u0119 pracy na wystaw\u0119, na konto Polskiej Akcji Humanitarnej z przeznaczeniem na istotny spo\u0142ecznie cel. Arty\u015bci wielokrotnie, przy okazji r\u00f3\u017cnych wystaw decydowali si\u0119 wesprze\u0107 organizacje po\u017cytku spo\u0142ecznego, takie jak Czerwony Krzy\u017c (po\u015brednie wsparcie o\ufb01ar wojny w Czeczenii), czy \u2013 w innej wersji tego samego performansu \u2013 Polskie Stowarzyszenie na Rzecz Os\u00f3b z Upo\u015bledzeniem Umys\u0142owym. Performans by\u0142 dos\u0142ownie dzia\u0142aniem w rzeczywisto\u015bci, a jednocze\u015bnie mia\u0142 silny potencja\u0142 symboliczny (arty\u015bci samym swym dzia\u0142aniem wskazali na kontekst spo\u0142eczny i polityczny, w jakim funkcjonuje sztuka). Tym samym sztuk\u0119 duetu Czekalska + Golec mo\u017cna rozpatrywa\u0107 jako zaanga\u017cowan\u0105, krytyczn\u0105, czy wr\u0119cz polityczn\u0105. Z drugiej strony, arty\u015bci takim dzia\u0142aniem rezygnuj\u0105 z tradycyjnej funkcji tw\u00f3rc\u00f3w stabilnego \u2013 zar\u00f3wno od strony materialnej, jak i symbolicznej \u2013 dzie\u0142a (na wystawie eksponowane s\u0105 na przyk\u0142ad oprawione w ram\u0119 dowody wp\u0142aty na konto bankowe). Autorstwo podwa\u017cane jest przez Czekalsk\u0105 i Golca r\u00f3wnie\u017c w mniej dos\u0142ownych, bardziej metaforycznych projektach, jak w wypadku wystawy w Cysternie CSW Zamek Ujazdowski, gdy arty\u015bci odst\u0105pili od wykonania dzie\u0142a sztuki i zdecydowali si\u0119 umie\u015bci\u0107 w galerii informacj\u0119 o przemianie (wylince) przechodzonej aktualnie przez niewidoczne go\u0142ym okiem owady1. P\u0142ynna, hybrydowa podmiotowo\u015b\u0107 Czekalskiej i Golca polega r\u00f3wnie\u017c na tym, \u017ce jako arty\u015bci ostatecznie nie rezygnuj\u0105 \u2013 mimo wszystko \u2013 z wytwarzania dzie\u0142 sztuki, czy to w formie minimalistycznych obiekt\u00f3w (np. Avatar<\/em>I<\/em>, 1996; Avatar<\/em>II<\/em>, 1999; Avatar <\/em>BIO\/LOGICAL<\/em>, 2000; Columbarium<\/em>I<\/em>, 1995…), czy te\u017c tworzenia jak najbardziej estetycznych fotogra\ufb01i (Z dw\u00f3ch energii dziwnie trzecia<\/em>, 1996, White Vege Fur<\/em>, 2009\u20132010). Tak\u0105 antyesencjalistyczn\u0105 postaw\u0119 \u2013 formalnie sp\u00f3jn\u0105 i praktycznie uzasadnion\u0105, ale zapewne dla wielu odbiorc\u00f3w o nastawieniu purystycznym trudn\u0105 do zaakceptowania \u2013 mo\u017cna nazwa\u0107 roboczo \u201eradykaln\u0105 niekonsekwencj\u0105\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Jedna owca, jeden kot<\/p>\n\n\n\n

Wystawa w Atlasie Sztuki rozwija z jednej strony obecny w sztuce Czekalskiej + Golca w\u0105tek performatywny, \u0142\u0105cz\u0105cy dzia\u0142ania ludzi i zwierz\u0105t. Obecna w galerii owca, wypo\u017cyczona na dzie\u0144 wernisa\u017cu, jest jednocze\u015bnie intruzem, kt\u00f3ry zak\u0142\u00f3ca spos\u00f3b funkcjonowania galerii oraz nawyki przyby\u0142ej na wernisa\u017c publiczno\u015bci. Czekalska + Golec odst\u0119puj\u0105 od uporczywego, wyczerpuj\u0105cego dla zwierz\u0119cia przetrzymywania w nieprzystosowanej do tego celu galerii sztuki. W miejsce \u017cywej owcy ma pojawi\u0107 si\u0119 fotogra\ufb01a przedstawiaj\u0105ca sytuacj\u0119 z wernisa\u017cu. To wa\u017cne, gdy\u017c wybitni przedstawiciele zar\u00f3wno \u015bwiatowej (np. Joseph Beuys), jak i polskiej sztuki (np. Piotr Luty\u0144ski) nie cofali si\u0119 przed stosowaniem wobec zwierz\u0105t przymusu pozostania w galerii. Fotogra\ufb01a owcy, dokument wydarzenia, nawi\u0105zuje do drugiej cz\u0119\u015bci wystawy, czyli serii barwnych, panoramicznych zdj\u0119\u0107 przedstawiaj\u0105cych bia\u0142ego kota, kt\u00f3ry niczym duch pojawia si\u0119 w ton\u0105cej w mroku, nieco romantycznej scenerii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Co istotne, to pozostaj\u0105ce pod opiek\u0105 Czekalskiej + Golca stworzenie jest \u2013 jak deklaruj\u0105 opiekunowie \u2013 wegetarianinem. Przedstawienie zar\u00f3wno owcy, jak i kota mo\u017cna odebra\u0107 jako specy\ufb01czn\u0105 deklaracj\u0119, wyznanie wiary w mo\u017cliwo\u015b\u0107 zmiany, zmiany relacji \u0142\u0105cz\u0105cych cz\u0142owieka i zwierz\u0119, relacji pomi\u0119dzy wszystkimi stworzeniami zamieszkuj\u0105cymi ziemi\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Contract <\/em>Killer<\/em><\/p>\n\n\n\n

Dwie przestronne sale Atlasa Sztuki wpisuj\u0105 si\u0119 w tradycj\u0119 modernistycznej galerii. To dwa pi\u0119kne, jasne, proporcjonalne \u201ebia\u0142e kubiki\u201d (white <\/em>cubes<\/em>). Wystawa Czekalskiej + Golca podejmuje gr\u0119 z tradycj\u0105 nowoczesnego wystawiennictwa. W rozumieniu artyst\u00f3w galeria s\u0142u\u017cy ju\u017c nie tylko podziwianiu pi\u0119knych, czasem dziwnych wystaw i zgromadzonych na nich na okre\u015blony czas obiekt\u00f3w (obraz\u00f3w, rze\u017ab, \ufb01lm\u00f3w, instalacji…). S\u0105d estetyczny nad poszczeg\u00f3lnymi fotogra\ufb01ami oraz zastan\u0105 w dniu wernisa\u017cu sytuacj\u0105 stopniowo przechodzi w re\ufb02eksj\u0119 etyczn\u0105. Bez etyki wystawa mog\u0142aby si\u0119 wydawa\u0107 kolejnym do\u015b\u0107 minimalistycznym, postkonceptualnym projektem, jednym z wielu, kt\u00f3re sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na g\u0142\u00f3wny nurt sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Owieczka i kotek na fotogra\ufb01ach maj\u0105 dra\u017cni\u0107 zainteresowanych malarstwem abstrakcyjnym i tradycj\u0105 \u0142\u00f3dzkiej awangardy plastycznej, ale pewnie te\u017c znalaz\u0142yby swoich amator\u00f3w. Harmonia dla jednych, sielanka dla drugich jest zaledwie punktem wyj\u015bcia do medytacji nad problemem zasadniczym. Czekalska + Golec nie kryj\u0105 swego \u015bwiatopogl\u0105du i warto\u015bci, kt\u00f3re chc\u0105 propagowa\u0107 za pomoc\u0105 narz\u0119dziowo potraktowanej wystawy. Folder z rozmow\u0105 i niniejszym tekstem, przem\u00f3wienie wernisa\u017cowe, rozmowy z artystami, ulotki i wizyt\u00f3wki przez nich rozdawane, postawa artyst\u00f3w w trakcie prac przygotowawczych, w trakcie otwarcia, spotka\u0144 z mediami i zwiedzaj\u0105cymi s\u0142u\u017c\u0105 celowi nadrz\u0119dnemu. Mo\u017cna nazwa\u0107 go \u201epropagand\u0105 weganizmu\u201d, \u201euwra\u017cliwianiem na cierpienie\u201d, \u201ezwracaniem uwagi na problem\u201d, \u201epodnoszeniem poziomu wiedzy og\u00f3\u0142u spo\u0142ecze\u0144stwa i samo\u015bwiadomo\u015bci poszczeg\u00f3lnych jednostek\u201d. Czym zatem jest tytu\u0142owy \u201ezab\u00f3jca\u201d, kt\u00f3rego do galerii zapraszaj\u0105 arty\u015bci?<\/p>\n\n\n\n

Galeria jako rze\u017ania, rze\u017ania jako galeria<\/p>\n\n\n\n

Czekalsk\u0105 + Golca interesuj\u0105 regu\u0142y dzielenia postrzegalnego: to, co ukryte jest dla ludzi, widoczne dla zwierz\u0105t i owad\u00f3w (rewizja antropocentryzmu, antygatunkowizm); to, co zobaczy\u0107 mo\u017cna w galerii, a co nawet je\u015bli wydaje si\u0119 usytuowane na samym jej \u015brodku, pozostaje niewidzialne (krytyka instytucjonalna). Krytyka w\u0142adzy s\u0105dzenia prowadzona przez artyst\u00f3w ma miejsce r\u00f3wnie\u017c w \u0142\u00f3dzkiej galerii sztuki. Co bowiem ma robi\u0107 widz skonfrontowany z owc\u0105? Ogl\u0105da\u0107 j\u0105 jak obiekt sztuki? My\u015ble\u0107 o szopce noworocznej, czy raczej o mi\u0119snym, podlewanym winem obiedzie? Mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107, \u017ce wystawa Golca staje si\u0119 przestrzeni\u0105 wype\u0142nion\u0105 sztuk\u0105 relacyjn\u0105 w rozumieniu Nicolasa Bourriaud, lub \u2013 si\u0119gaj\u0105c po polskich klasyk\u00f3w \u2013 sztuk\u0105 kontekstualn\u0105 Jana \u015awidzi\u0144skiego. W tym kontek\u015bcie Golca mo\u017cna uzna\u0107 za artyst\u0119 pokrewnego Rirkritowi Tiravaniji, czy te\u017c polskim artystom: Paw\u0142owi Althamerowi, Julicie W\u00f3jcik, \u0141odzi Kaliskiej. Na celebracji antropologicznie rozumianych relacji mi\u0119dzyludzkich sztuka Golca si\u0119 jednak nie ko\u0144czy. Dlatego na wystawie Czekalskiej + Golca nale\u017cy zapyta\u0107 nie tyle o to, jak przybyli na wernisa\u017c ludzie si\u0119 czuj\u0105 i jak si\u0119 miewaj\u0105, lecz co w\u0142a\u015bciwie owca ma robi\u0107 w tej sytuacji? Co widzi? Co czuje? Co dzieje si\u0119 z innymi owcami? Dlaczego ta jest tak wyj\u0105tkowa i si\u0119 jej poszcz\u0119\u015bci\u0142o? Zdj\u0119cia przedstawiaj\u0105ce rozhasanego kocura, umieszczone w drugiej sali galerii, mo\u017cna uzna\u0107 za pr\u00f3b\u0119 zobrazowania, zrealizowania zwierz\u0119co-ludzkiej utopii (a przynajmniej zaproponowania przestrzeni do medytacji nad warunkami do podj\u0119cia wysi\u0142ku jej realizacji), ale sala z owc\u0105 pozostaje k\u0142opotliwa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Je\u015bli wystawa mog\u0142aby mie\u0107 rewers, to by\u0142oby nim zapewne zdj\u0119cie nagrodzone w 2010 roku na popularnym konkursie fotogra\ufb01cznym World Press Photo. W serii zdj\u0119\u0107 Tomasso Ausiliego z w\u0142oskiej rze\u017ani pojawia si\u0119, cz\u0119sto reprodukowany r\u00f3wnie\u017c w polskiej prasie, obraz jagni\u0105t zagl\u0105daj\u0105cych przez uchylon\u0105 bram\u0119 do wn\u0119trza rze\u017ani, w kt\u00f3rej na hakach wisz\u0105 obdzierane ze sk\u00f3ry tusze. Chocia\u017c o tych zdj\u0119ciach pisano, \u017ce s\u0105 \u201ewstrz\u0105saj\u0105ce\u201d i pokazuj\u0105 \u201egehenn\u0119 zwierz\u0105t\u201d, to jednocze\u015bnie uwag\u0119 zwraca bardzo \u0142adna kompozycja, barwy wzmocnione saturacj\u0105 w procesie postprodukcji. Ausili, fotograf agencyjny, wykona\u0142 swoje zadanie, przedstawi\u0142, jak najlepiej potra\ufb01\u0142, temat rzezi wyczulonym na estetyk\u0119, nieco zblazowanym, ale te\u017c \u015bwiadomym powagi tematu i wra\u017cliwym na cierpienie. Wykona\u0142 zdj\u0119cia drastyczne, z kt\u00f3rych nic albo prawie nic nie wynika (poza nagrod\u0105, objazdow\u0105 wystaw\u0105 i publikacj\u0105 fotoreporta\u017cu w prasie na ca\u0142ym \u015bwiecie). Czekalska + Golec dzia\u0142aj\u0105 inaczej. Pr\u00f3buj\u0105 raczej mediowa\u0107 ni\u017c epatowa\u0107, sugerowa\u0107 raczej ni\u017c stawia\u0107 pod \u015bcian\u0105. Wspieraj\u0105c wyzwolenie zwierz\u0105t, kwestionuj\u0105 u\u017cycie przemocy symbolicznej i wizualnej. Zamiast dostarcza\u0107 atrakcyjne obrazki rzezi, arty\u015bci wol\u0105 zadawa\u0107 widzom pytania, nie tylko dotycz\u0105ce ich stosunku do zwierz\u0105t i przemocy, ale r\u00f3wnie\u017c roli artysty, miejsca sztuki, znaczenia wystawy. Praca artyst\u00f3w s\u0142u\u017cy\u0107 ma wskazaniu drogi wyj\u015bcia ze spirali przemocy i okrucie\u0144stwa. Zw\u0142aszcza fotogra\ufb01e z kotem w tle s\u0105 jak tworzenie na kr\u00f3tk\u0105 chwil\u0119 przypominaj\u0105cego sceny z Hieronima Boscha Ogrodu <\/em>rozkoszy ziemskich<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Ale ta nowa ikonogra\ufb01a nie ma \u0142atwo. Z podr\u0119cznik\u00f3w historii sztuki wynika\u0107 mo\u017ce, \u017ce ludzie, ba, arty\u015bci, mi\u0119so i mi\u0119sno\u015b\u0107 sobie bardzo ceni\u0105. Przedstawienia cierpienia i zabijania zwierz\u0105t s\u0105 tak stare, jak sztuka naskalna okresu magdale\u0144skiego tworzona na przyk\u0142ad w s\u0142ynnych grotach Lascaux czy w Altamirze i tak atrakcyjne, jak rozpi\u0119te w rze\u017ani cia\u0142o byka malowane przez Rembrandta. Co z tym zrobi\u0107? Jak traktowa\u0107 i jak podziwia\u0107? Wybebeszony byk i zabite z konieczno\u015bci mamuty zamieniaj\u0105 si\u0119 w polowania dla przyjemno\u015bci dekoruj\u0105ce mastaby mo\u017cnych egipskich (Chnumhotep) i zn\u00f3w ptactwo, byd\u0142o rogate i wszelkiego rodzaju dzikie zwierz\u0119ta dr\u017c\u0105 na widok cz\u0142owieka, pana stworzenia. Jeszcze s\u0142ycha\u0107 ryk zranionej lwicy, arcydzie\u0142a sztuki asyryjskiej dekoruj\u0105cego pa\u0142ac w Niniwie, a ju\u017c masakra zaczyna dotyczy\u0107 tak\u017ce Grek\u00f3w, Rzymian, ich sztuki i tworzonej pod ich wp\u0142ywem przez narody podbite. Antropocentryzm i mi\u0119so, wsz\u0119dzie mi\u0119so, krew i rze\u017ane zwierz\u0119ta, o\ufb01arne zwierz\u0119ta. Okrucie\u0144stwo wobec zwierz\u0105t wydaje si\u0119 jeszcze w\u00f3wczas r\u00f3wne okrucie\u0144stwu wobec ludzi. Walki gladiator\u00f3w, pozorowane polowania w am\ufb01teatrach rzymskich, no i karmienie wyg\u0142odzonych bestii chrze\u015bcijanami sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 na ten pejza\u017c m\u0119ki i rozpaczy rozci\u0105gaj\u0105cy si\u0119 na przestrzeni dziej\u00f3w, na przestrzeni galerii sztuki i wystaw muzealnych. Czekalska + Golec tych mniej lub bardziej martwych natur nie zamaluj\u0105, nie po\u0142o\u017c\u0105 kresu horrorowi, ale mog\u0105 da\u0107 sygna\u0142 do zmiany.<\/p>\n\n\n\n

Piramidalne nieporozumienie<\/p>\n\n\n\n

Historia sztuki powszechnej to raz, a dwa to pozycja artyst\u00f3w w historii sztuki polskiej. Czekalska + Golec powoli przesuwaj\u0105 si\u0119 z marginesu ku centrum debaty o sztuce krytycznej tworzonej przez artyst\u00f3w tak znanych jak Artur \u017bmijewski, Grzegorz Klaman czy Katarzyna Kozyra. Zw\u0142aszcza praca ostatniej artystki \u2013 Piramida zwierz\u0105t<\/em> (1993) \u2013 mo\u017ce by\u0107 uznana za kontrapunkt do tw\u00f3rczo\u015bci Czekalkiej + Golca. Piramid\u0119 zwierz\u0105t <\/em>Katarzyny Kozyry mo\u017cna wr\u0119cz uzna\u0107 za paradygmatyczn\u0105 form\u0119 obecno\u015bci zwierz\u0105t w sztuce polskiej: to stworzenia martwe, wypchane, zinstrumentalizowane, zamienione przez artystk\u0119 w klasyczn\u0105 ju\u017c dzi\u015b rze\u017ab\u0119 ustawion\u0105 i gotow\u0105 do podziwiania w muzealnej sali. Si\u0142a Piramidy<\/em> Kozyry bazuje na identy\ufb01kacji ludzkiego podmiotu z kondycj\u0105 zwierz\u0105t, a towarzysz\u0105cy rze\u017abie \ufb01lm wideo pokazuj\u0105cy zabicie i preparowanie konia konfrontuje widza ze \u015bmierci\u0105 zwierz\u0119cia (dos\u0142ownie) i cz\u0142owieka (metaforycznie). Kozyra identy\ufb01kuje si\u0119 na moment ze stworzeniami \u201eu\u017cywanymi\u201d na co dzie\u0144 przez cz\u0142owieka, odkrywa natur\u0119 tego \u201eu\u017cycia\u201d, ale ostatecznie przechodzi przez to niczym przez pr\u00f3b\u0119 ognia: zwyci\u0119ska, cho\u0107 przecie\u017c nie tryumfuj\u0105ca. Z antyhumanistycznego punktu widzenia wydaje si\u0119, \u017ce radykalna zmiana perspektywy ma miejsce dopiero w sztuce Czekalskiej + Golca, gdy dochodzi do \u201ewej\u015bcia w sk\u00f3r\u0119\u201d \u017cywego kota, psa, owcy, ale tak\u017ce owada i innych stworze\u0144. Podmiot artystyczny staje si\u0119 tu zasadniczo nieosobowy (podobnie jak adresat wystawy Z <\/em>dw\u00f3c h<\/em>energii…<\/em>). R\u00f3wnie\u017c na planie formalnym warto podkre\u015bli\u0107 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy nieortodoksyjn\u0105, ale jednak rze\u017ab\u0105 (Kozyra) a nawi\u0105zuj\u0105cymi do estetyki minimalizmu funkcjonalnymi narz\u0119dziami s\u0142u\u017c\u0105cymi do zmiany, by\u0107 mo\u017ce utopijnej, ale jednak pracy nad przekszta\u0142ceniem \u015bwiata (Czekalska + Golec).<\/p>\n\n\n\n

Symptomatyczne jest to, \u017ce wystawy Czekalskiej + Golca \u2013 w tym Contract <\/em>Killer<\/em> \u2013 nie maj\u0105 w sobie nic z tak lubianej przez krytyk\u00f3w bebechowato\u015bci, mi\u0119sno\u015bci, krwisto\u015bci. Kategorie rodem ze sklepu mi\u0119snego do rodzimej historiogra\ufb01i i krytyki wprowadzi\u0142a, chc\u0105cy niechc\u0105cy, Jolanta Brach-Czajna ob\ufb01cie cytowana przez Izabel\u0119 Kowalczyk w ksi\u0105\u017cce Cia\u0142o i w\u0142adza. Polska <\/em>sztuka <\/em>krytyczna lat <\/em>90.<\/em>, fundamentalnej dla re\ufb02eksji o sztuce polskiej .<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Usytuowanie Czekalskiej + Golca wobec artyst\u00f3w takich jak Katarzyna Kozyra to jedynie przyczynek do szerszej dyskusji o miejscu tych artyst\u00f3w po\u015br\u00f3d tw\u00f3rc\u00f3w poruszaj\u0105cych temat cia\u0142a (od Jerzego Beresia po Alicj\u0119 \u017bebrowsk\u0105), mi\u0119sno\u015bci (od Grzegorza Klamana po Andreasa Serrano), zwierz\u0105t i \u017cywych stworze\u0144 (od Zbigniewa Warpechowskiego po Piotra Luty\u0144skiego), ale te\u017c szerzej natury (od Teresy Murak po Jaros\u0142awa Koziar\u0119). Czekalska + Golec wydaj\u0105 si\u0119 jednak ju\u017c na pierwszy rzut oka odstawa\u0107 od g\u0142\u00f3wnego nurtu polskiej sztuki z zasady nastawionej na cz\u0142owieka, na eksponowanie starzenia, choroby, \u015bmierci, unicestwienia; polskiej tradycji artystycznej pe\u0142nej preparat\u00f3w, trup\u00f3w, zabijania, ci\u0119cia i pi\u0142owania, usychania i rozpadu.<\/p>\n\n\n\n

Medytacja nad cierpieniem dzi\u015b<\/p>\n\n\n\n

Czekalska + Golec tworz\u0105 sztuk\u0119 minimalistyczn\u0105, ascetyczn\u0105. Takie te\u017c wiod\u0105 \u017cycie, po\u015bwiadczaj\u0105c tym samym autentyczno\u015b\u0107 dzia\u0142a\u0144 artystycznych. Tu nie ma \u015bciemy. Jednocze\u015bnie Czekalska + Golec otwarci s\u0105 na kultur\u0119 popularn\u0105, \ufb01lozo\ufb01\u0119 new age. Interesuj\u0105 ich gesty i postawa Brigitte Bardot czy Moby\u2019ego (w idealnym scenariuszu wystawy gwiazdy tego formatu zapewne pojawi\u0142yby si\u0119 w \u0141odzi na wernisa\u017cu). Re\ufb02eksja, medytacja nad cierpieniem poprzedza, ale bynajmniej nie wyklucza dzia\u0142a\u0144 obliczonych na skuteczno\u015b\u0107 i na zmian\u0119 status quo. Zaczyna si\u0119 od wsparcia stron internetowych, ko\u0144czy na wyborze cateringu na imprezy powernisa\u017cowe. Czekalska + Golec stwarzaj\u0105 okazj\u0119 do przyjrzenia si\u0119 sposobom relacjonowania i obecno\u015bci cierpienia w kulturze wsp\u00f3\u0142czesnej. Interesuj\u0105cy wydaje si\u0119 tu przede wszystkim kontekst lokalny, odpowiedzialno\u015b\u0107 za to, co najbli\u017csze i bezpo\u015brednio dane. Je\u015bli kraj poznaje si\u0119 przez stosunek jego mieszka\u0144c\u00f3w do zwierz\u0105t, to Polska wydaje si\u0119 pa\u0144stwem do\u015b\u0107 masakrycznym, cho\u0107 dzia\u0142ania Czekalskiej + Golca pozwalaj\u0105 mie\u0107 nadziej\u0119 na przysz\u0142o\u015b\u0107. Ale nie tylko ich dzia\u0142ania.<\/p>\n\n\n\n

Outsiderska i pionierska sztuka Czekalskiej + Golca z lat 90. ma coraz bardziej sprzyjaj\u0105cy kontekst, wydaje si\u0119 coraz mniej \u201enieracjonalna\u201d, \u201edziwna\u201d, \u201eoderwana od \u017cycia\u201d. Ikony popkultury deklaruj\u0105 otwarcie zaanga\u017cowanie w spraw\u0119 przez \ufb01lozof\u00f3w, takich jak Peter Singer, zde\ufb01niowan\u0105 jako \u201ewyzwolenie zwierz\u0105t\u201d. Jeszcze niedawno s\u0142owa ekolog u\u017cywano jako epitetu, dzi\u015b byli my\u015bliwi (jak Zenon Kruczy\u0144ski) pisz\u0105 w tonie konfesyjnym, demaskuj\u0105cym opart\u0105 na przemocy kultur\u0119 my\u015bliwsk\u0105 (Farba znaczy krew<\/em>, 2008). \u201eW przeci\u0105gu mojego \u017cycia du\u017co si\u0119 zmieni\u0142o\u201d \u2013 m\u00f3wi Olga Tokarczuk, autorka utrzymanej w konwencji krymina\u0142u ksi\u0105\u017cki Prowad\u017a <\/em>sw\u00f3j <\/em>p\u0142ug <\/em>przez <\/em>ko\u015bci <\/em>umar\u0142ych<\/em> (2009). \u201eJak by\u0142am dzieckiem i ogl\u0105da\u0142am w \ufb01lmach szar\u017ce konne, to nie mog\u0142am si\u0119 skupi\u0107, bo martwi\u0142am si\u0119, co si\u0119 sta\u0142o z tymi ko\u0144mi. Teraz nikt ju\u017c nie nakr\u0119ci \ufb01lmu bez specjalnego konsultanta od spraw zwierz\u0105t, kiedy\u015b si\u0119 je zabija\u0142o na planie, dzisiaj s\u0105 to rzeczy nie do pomy\u015blenia. Z drugiej strony, zakres przemocy w stosunku do zwierz\u0105t si\u0119 zwi\u0119ksza w niewyobra\u017calny spos\u00f3b. Dotyczy to g\u0142\u00f3wnie masowej hodowli na mi\u0119so. Taki stopie\u0144 okrucie\u0144stwa nie jest wyobra\u017calny dla zwyk\u0142ego cz\u0142owieka, wi\u0119c si\u0119 go skrz\u0119tnie ukrywa\u201d. Popularna re\ufb02eksja nad wyzwoleniem zwierz\u0105t wspierana jest przez psychologiczne autorytety (Wojciech Eichelberger) i \u0142\u0105czy si\u0119 z dzia\u0142aniami artyst\u00f3w, aktywist\u00f3w, daj\u0105c now\u0105, nieznan\u0105 wcze\u015bniej w kulturze jako\u015b\u0107. Pod presj\u0105 s\u0105 tak\u017ce politycy. Nie chodzi tu o przepisy prawne dotycz\u0105ce ograniczenia cierpienia zwierz\u0105t hodowlanych, domowych i wykorzystywanych do bada\u0144 naukowych. Cho\u0107 warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c w tym obszarze mamy do czynienia ze skokow\u0105 zmian\u0105, nawet je\u015bli interwencja nast\u0119puje cz\u0119sto wsutek przedstawienia nadu\u017cywania przemocy, okrucie\u0144stwa podawanego w aurze medialnych skandali (w swoim czasie Katarzyna Kozyra stworzy\u0142a Piramid\u0105 zwierz\u0105t<\/em> jeden z nich). S\u0105 wi\u0119c tu i producenci smalcu z ps\u00f3w, i okrutna kierowniczka schroniska dla ps\u00f3w, m\u0142odzie\u017c maltretuj\u0105ca psy i koty, nieludzcy hodowcy koni i kr\u00f3w, jest obawa przed brudem i zagro\u017ceniem epidemiologicznym. Opinia publiczna jest alarmowana, nie ma ju\u017c ciszy i spokoju, sytuacja zwierz\u0105t coraz cz\u0119\u015bciej przebija si\u0119 do \u015bwiadomo\u015bci ludzi. Jeszcze niedawno by\u0142oby nie do pomy\u015blenia, \u017ce Bronis\u0142aw Komorowski, walcz\u0105c o elektorat w wyborach prezydenckich, rezygnuje z my\u015blistwa. Obliczone na popraw\u0119 wizerunku kandydata zagranie obecnej g\u0142owy pa\u0144stwa wydaje si\u0119 tyle\u017c cyniczne, co symptomatyczne dla wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Pod presj\u0105 ekolog\u00f3w, sztabowc\u00f3w i szeregowych wyborc\u00f3w Komorowski ust\u0105pi\u0142 i podczas jednego z licznych w trakcie kampanii wyborczej spotka\u0144 z mediami og\u0142osi\u0142: \u201eDosta\u0142em od dzieci i wnuk\u00f3w aparat fotogra\ufb01czny z tak\u0105 pro\u015bb\u0105, bym przesta\u0142 polowa\u0107, a zacz\u0105\u0142 robi\u0107 zwierz\u0119tom zdj\u0119cia. Spr\u00f3buj\u0119 si\u0119 do tej pro\u015bby zastosowa\u0107\u201d. Wtedy zawrza\u0142o z kolei w\u015br\u00f3d my\u015bliwych, kt\u00f3rzy na forach internetowych nazywali Komorowskiego zdrajc\u0105. Jak relacjonowa\u0142 spraw\u0119 dziennikarz \u201eRzeczpospolitej\u201d: \u201esztab PO wie, co robi: my\u015bliwych jest w Polsce 100 tysi\u0119cy, przeciwnik\u00f3w oko\u0142o miliona. Rachunek jest prosty\u201d. Rachunek jest prosty tak\u017ce dla zwierz\u0105t, przedmiotu po\u015bredniego zainteresowania polityk\u00f3w, opinii publicznej, a tak\u017ce artyst\u00f3w. Wypo\u017cyczona z miejskiego zoo owca jest wi\u0119c przedmiotem, ale i podmiotem wystawy. To wszystko dla niej i wok\u00f3\u0142 niej. Artystyczna logika cudu dzia\u0142a raz jeszcze. Z drugiej strony owca to \u2013 oczywi\u015bcie \u2013 symbol. Owieczka to niewinno\u015b\u0107, owieczka to \u0142agodno\u015b\u0107. Wed\u0142ug historii sztuki to cz\u0119\u015b\u0107 rajskiej sielanki, obietnica lepszego jutra. To tak\u017ce moschoforos<\/em>, czyli grecki pos\u0105g przedstawiaj\u0105cy m\u0119\u017cczyzn\u0119 nios\u0105cego jagni\u0119, u\u015bmiechni\u0119tego lekko archaicznie, archetypicznego dobrego pasterza. A jak dobry pasterz to przecie\u017c Jezus Chrystus, zbawiciel ludzi, zbawiciel \u015bwiata, wi\u0119c chyba tak\u017ce Baranek Bo\u017cy \u2013 zbawiciel zwierz\u0105t.<\/p>\n\n\n\n

1. T.atrica METAMORPHOSISIMPERFECTA<\/em>, Cysterna, CSW Zamek Ujazdowski, Warszawa, 25.06-25.07.2004, kurator: W. Krukowski.<\/p>\n\n\n\n

*dr Adam Mazur, krytyk, historyk sztuki i amerykanista, wyk\u0142adowca kurator, redaktor<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Adam Mazur<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[163],"class_list":["post-14744","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-czekalskagolec"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14744","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14744"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14744\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14749,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14744\/revisions\/14749"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14744"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14744"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14744"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}