\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Adam Mazur: <\/strong>Czym jest “Parow\u00f3z dziej\u00f3w”?<\/em><\/p>\n\n\n\n Andrzej Turowski: <\/strong>Przede wszystkim jest jeszcze jednym do\u015bwiadczeniem pisania, przyjemno\u015bci\u0105 tworzenia i konieczn\u0105 krytyk\u0105 tekstu, a tak\u017ce gr\u0105 z kontekstami moich w\u0142asnych bada\u0144 i publikacji. Rodzajem przygrywki do czego\u015b innego. W moim wydaniu jest to nowe, pe\u0142ne pyta\u0144 spojrzenie na dzieje, wok\u00f3\u0142 kt\u00f3rych kr\u0105\u017c\u0119 jako akademicki naukowiec i krytyk sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Jednocze\u015bnie jest to rozprawka z kondycj\u0105 historyka sztuki, kt\u00f3ry obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 podejrzanych \u017ar\u00f3de\u0142, u\u017cywa u\u0142omnych narz\u0119dzi, docieka niepewnych sens\u00f3w, tropi umykaj\u0105ce fakty, z iluzji czerpie wiedz\u0119 o rzeczywisto\u015bci, a wydarzenia umieszcza w dyskursach. Jest to tak\u017ce dzie\u0142ko, kt\u00f3re obraca si\u0119 wok\u00f3\u0142 trapi\u0105cego wielkich artyst\u00f3w by\u0142ej awangardy \u201eg\u0142odu realno\u015bci\u201d. Parow\u00f3z dziej\u00f3w to metafora mi\u0119dzynarodowej rewolucji, historiozoficzna wizja zwyci\u0119skiej przysz\u0142o\u015bci, polityczna utopia wypalona na bocznicy tor\u00f3w kolejowych w Koluszkach. Zatem, r\u00f3wnie\u017c krytyka tej tradycji.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Jeste\u015b historykiem sztuki, kuratorem, czy mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w wypadku “Parowozu dziej\u00f3w” stajesz si\u0119 nawet nie tyle pisarzem, co artyst\u0105?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Zawsze mnie interesowa\u0142a granica mi\u0119dzy badaczem i kuratorem a artyst\u0105, mi\u0119dzy historykiem a pisarzem. Granica mi\u0119dzy dociekaniem prawdy na gruncie wiedzy, organizacj\u0105 wyobra\u017ani i przedmiot\u00f3w przy aran\u017cacji wystaw, eksploatowaniem rzeczywisto\u015bci i fikcji w tw\u00f3rczo\u015bci artystycznej. W mojej praktyce naukowej (i \u017cyciu) uwa\u017ca\u0142em, \u017ce granice, je\u017celi s\u0142u\u017c\u0105 podzia\u0142om, to przede wszystkim po to, aby je przekracza\u0107. Do Francji wyjecha\u0142em, gdy by\u0142o to bardzo trudne. O tym wiele pisa\u0142em \u2013 marginesy i transgresje, pobocza i niemiejsca, obszary niezdefiniowane i zamglone przestrzenie, pogranicza \u2013 by\u0142y i s\u0105 przedmiotem mojej penetracji badawczej. W Parowozie dziej\u00f3w<\/em> nie chc\u0119 znie\u015b\u0107 granic, ale nie mam zamiaru przy nich obstawa\u0107. Ten esej po\u0142\u0105czony z instalacj\u0105 i filmem nie czyni mnie automatycznie artyst\u0105, ale na pewno os\u0142abia moj\u0105 pozycj\u0119 w dziedzinie \u201etwardej\u201d wiedzy.\u00a0<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Jaka relacja \u0142\u0105czy “Parow\u00f3z dziej\u00f3w” i “Zdobywc\u00f3w s\u0142o\u0144ca” Anny Baumgart?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Przede wszystkim intelektualna i imaginacyjna przygoda. To jakby przekomarzanie, dopowiadanie, ucinanie w p\u00f3\u0142 zdania, wchodzenie w s\u0142owa, przekrzykiwanie, odnajdywanie w\u0105tk\u00f3w, porzucanie zbli\u017ce\u0144. Ca\u0142a gama emocji i ustawicznych pr\u00f3b dogadywania i porozumiewania si\u0119 mi\u0119dzy sob\u0105. Wsp\u00f3lna praca to r\u00f3wnie\u017c wiele miejsc pustych, d\u0142ugie chwile ciszy i odr\u0119bne drogi. Ksi\u0105\u017cka i film to nie tylko wymiana, i nie tylko przek\u0142ad. Ksi\u0105\u017cka nie jest scenariuszem filmu, a film nie jest motywem dla ksi\u0105\u017cki. Chcieli\u015bmy, aby one razem tworzy\u0142y rodzaj mentalnej instalacji, kt\u00f3rej przestrze\u0144 jest niejednorodna. Ksi\u0105\u017cka i film mog\u0105 si\u0119 razem pojawia\u0107, mog\u0105 istnie\u0107 w ramach tego samego pokazu, projektu, wystawy. Wydane i rozpowszechniane s\u0105 we wsp\u00f3lnej obwolucie, poruszaj\u0105 si\u0119 w obr\u0119bie podobnego tematu, jednak zgodnie z odmiennymi tytu\u0142ami rz\u0105dz\u0105 nimi odmienne logiki, inaczej rozk\u0142adaj\u0105 akcenty. Nie s\u0105 ilustracj\u0105 siebie, raczej tworz\u0105 napi\u0119cia. Mog\u0105 by\u0107 zatem czytane i ogl\u0105dane oddzielnie i konfrontowane z pewnej odleg\u0142o\u015bci. Jednym s\u0142owem: jest to relacja przyci\u0105gania i odpychania. Nadzwyczaj chwiejna, i to jest jej podstawow\u0105 warto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Twoje badania nad polskim konstruktywizmem to prze\u0142om w historii sztuki, czy nie obawiasz si\u0119, \u017ce “Parow\u00f3z dziej\u00f3w” mo\u017ce os\u0142abia\u0107 ich znaczenie?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.:<\/strong> Prze\u0142om, kt\u00f3ry nie poci\u0105ga za sob\u0105 okre\u015blonych skutk\u00f3w, nie na wiele si\u0119 przydaje. Skuteczno\u015b\u0107 a nie znaczenie (performans w miejsce paradygmatu) prze\u0142omu \u015bwiadczy o jego g\u0142\u0119boko\u015bci i rozleg\u0142o\u015bci. O prze\u0142omach, zgodnie z terminologi\u0105 drogowc\u00f3w, wol\u0119 m\u00f3wi\u0107 jako o dziurach w drodze po wiosennych roztopach. Ich nie mo\u017cna omin\u0105\u0107, a wpadka wi\u0105\u017ce si\u0119 z przesileniem. W zasadzie prze\u0142om jest stanem przej\u015bciowym. Odczuwa si\u0119 jego niewygod\u0119, tote\u017c nie mo\u017cna w tej dziurze tkwi\u0107. Tak jest z \u201emoim konstruktywizmem\u201d. Je\u017celi rzeczywi\u015bcie by\u0142 prze\u0142omem, to w\u0142a\u015bnie dlatego ca\u0142y czas si\u0119 z nim zmagam. Na pewno Parow\u00f3z dziej\u00f3w <\/em>jest jednym ze skutk\u00f3w tego prze\u0142omu (pokazuje dziur\u0119 w ca\u0142ym). Aby historia sztuki mog\u0142a by\u0107 dyscyplin\u0105 \u017cyw\u0105, trzeba od czasu do czasu wprowadza\u0107 j\u0105 w kryzys, znajdowa\u0107 dziury na drodze.\u00a0To s\u0105 momenty i procesy prze\u0142omowe, z kt\u00f3rymi wi\u0105\u017ce si\u0119 wielkie zagro\u017cenie. Nie mam zamiaru ich unika\u0107. Przeciwnie, uwa\u017cam, \u017ce tylko tak rozumiane prze\u0142omy s\u0105 tw\u00f3rcze na gruncie tak wiedzy, jak i sztuki. Parow\u00f3z dziej\u00f3w<\/em> ukazuje w krzywym zwierciadle j\u0119zyk moich wypowiedzi naukowych i logik\u0119 historycznego sensu, kt\u00f3rego ten\u00a0j\u0119zyk jest wehiku\u0142em. Niczego nie podwa\u017ca, ale przez zmian\u0119 punktu widzenia przygl\u0105da si\u0119, jak to b\u0119dzie wygl\u0105da\u0142o, gdy z \u201emoim konstruktywizmem\u201d ponownie wpadn\u0119 w dziur\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n A.M.:<\/strong> Film Anny Baumgart mocno eksploatuje wizualn\u0105 propagand\u0119 Sowiet\u00f3w. Pojawiaj\u0105 si\u0119 w nim r\u00f3wnie\u017c nawi\u0105zania do wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, jak przebitki z demonstracji w Nowym Jorku (ruch “Occupy Wall Street”). Czy Ty r\u00f3wnie\u017c traktujesz swoj\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 jako wehiku\u0142 rewolucji spo\u0142ecznej\u00a0i politycznej?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Moja ksi\u0105\u017cka, mimo \u017ce w tytule ma s\u0142owo parow\u00f3z, nie jest lokomotyw\u0105. Raczej sk\u0142adem wagon\u00f3w pozbawionych si\u0142y poci\u0105gowej i za spraw\u0105 r\u00f3\u017cnych \u201epraw\u201d i przypadk\u00f3w historii odstawionym na boczny tor. Ideologie wyra\u017cane za pomoc\u0105 hase\u0142 propagandowych, a tych w mojej ksi\u0105\u017cce jest r\u00f3wnie wiele, bardzo szybko si\u0119 zu\u017cywaj\u0105. O tym politycznym wyczerpaniu jest w niej mowa. Ale nie tylko o tym. Nie traktuj\u0119 ksi\u0105\u017cki jako manifestu politycznego a literatury jako ideologii, niemniej w ka\u017cdym dziele istnieje spo\u0142eczny potencja\u0142, jego szczeg\u00f3lna polityczno\u015b\u0107. Jest to element anarchistycznej niezgody, to co nazywam zdolno\u015bci\u0105 \u201ebudzenia niepokoju\u201d. Chcia\u0142bym, aby ksi\u0105\u017cka ku temu zmierza\u0142a i taki w\u0142a\u015bnie skutek powodowa\u0142a. Nie chodzi mi o \u201ewyci\u0105gni\u0119cie wniosk\u00f3w\u201d z przegranej historii, lecz zdecydowan\u0105 krytyk\u0119 \u2013 a co za tym idzie \u2013 przeformu\u0142owanie pyta\u0144 kierowanych wobec modernistycznej przesz\u0142o\u015bci oraz inne okre\u015blenie na tych podstawach relacji mi\u0119dzy sztuk\u0105 i rewolucj\u0105, awangard\u0105 i utopi\u0105, form\u0105 i propagand\u0105. Spojrzenie przez w\u0142asne teksty na do\u015bwiadczenia artyst\u00f3w awangardy lat 20. XX wieku dobrze mo\u017ce temu s\u0142u\u017cy\u0107.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Czy awangarda dzi\u015b jeszcze istnieje?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Nie wszystko dzisiaj ku awangardzie kieruje nasz\u0105 uwag\u0119, chyba, \u017ce sam\u0105 awangard\u0119 b\u0119dziemy rozumie\u0107 inaczej i budowa\u0107 jej definicj\u0119 i wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 nie na poj\u0119ciu oryginalno\u015bci i zmiany, lecz krytycznego uczestnictwa. Oczywi\u015bcie rozbijemy tym samym historyczny zwi\u0105zek mi\u0119dzy eksperymentem artystycznym i spo\u0142ecze\u0144stwem rewolucyjnym, lecz zbli\u017cymy si\u0119 ku dzisiejszemu poj\u0119ciu sztuki radykalnie niepos\u0142usznej. Takie przeformu\u0142owanie rodzi oczywi\u015bcie wiele w\u0105tpliwo\u015bci, szczeg\u00f3lnie w\u00f3wczas, gdy chcemy m\u00f3wi\u0107 o estetyczno\u015bci w sensie tradycyjnym (autonomia) lub ideologiczno\u015bci dzie\u0142a, tak jak si\u0119 tego poj\u0119cia dotychczas u\u017cywa\u0142o (zaanga\u017cowanie). Awangarda we wsp\u00f3\u0142czesnej przestrzeni spo\u0142ecznej, w zale\u017cno\u015bci od tego, w jakich interakcjach uczestniczy, mo\u017ce by\u0107 jej ozdob\u0105 lub krytyk\u0105. Jako ozdoba traci transgresyjno\u015b\u0107 i jest konsumowana jako po\u017c\u0105dana awangarda. Natomiast jako krytyka zachowuje ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 z poj\u0119ciem zaanga\u017cowania historycznej awangardy, cho\u0107 wcale nie musi si\u0119 teraz awangard\u0105 nazywa\u0107. Wol\u0119 m\u00f3wi\u0107 o sztuce radykalnej (tak pisa\u0142em w Budowniczych \u015bwiata<\/em>), a ostatnio u\u017cywam poj\u0119cia \u201esztuki szczeg\u00f3lnej, kt\u00f3ra budzi niepok\u00f3j\u201d (tym okre\u015bleniem pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 na wystawie Particolare w Wenecji,\u00a0w 2011 roku).<\/p>\n\n\n\n A.M.:<\/strong> Rozszerz\u0119 powy\u017csze pytanie. Czym dla Ciebie jest rewolucja? I czy jeszcze jest mo\u017cliwa w sztuce i w \u017cyciu spo\u0142ecznym?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Pytanie to do\u015b\u0107 daleko wykracza poza ksi\u0105\u017ck\u0119, niemniej ona sama mo\u017ce by\u0107 pretekstem do m\u00f3wienia na ten temat. Zauwa\u017c, \u017ce has\u0142o plakatu propagandowego, kt\u00f3ry reprodukuj\u0119 na ok\u0142adce, brzmia\u0142o: \u201erewolucja to parow\u00f3z dziej\u00f3w\u201d. W tytule pomin\u0105\u0142em s\u0142owo \u201erewolucja\u201d, bo nie ona jest przedmiotem moich rozwa\u017ca\u0144, i nie tylko dlatego. Rewolucja tak w sztuce, jak w sferze publicznej, jako generalna perspektywa odnowy ca\u0142ego \u017cycia spo\u0142ecznego lub\/i artystycznego nie wydaje mi si\u0119 dzisiaj interesuj\u0105c\u0105 perspektyw\u0105 ani w sensie etycznym, ani kulturowym, ani politycznym. A w ka\u017cdym razie w tym znaczeniu, \u017ce jej konsekwencje by\u0142yby powi\u0105zane z okre\u015blon\u0105 wizj\u0105 przysz\u0142o\u015bci \u015bwiata. Ta przysz\u0142o\u015b\u0107, tak jak demokracja, nie jest czym\u015b zamkni\u0119tym, ustanowionym na dzi\u015b lub jutro, nie jest ani niedoko\u0144czonym projektem, ani p\u0142ynno\u015bci\u0105 lub niedoskona\u0142o\u015bci\u0105 by\u0142ej lub obecnej rzeczywisto\u015bci. Jest procesem spo\u0142ecznym, kt\u00f3rego istot\u0105 jest pewnego rodzaju dialektyka mi\u0119dzy konserwatywnym my\u015bleniem o stabilizacji a rewolucyjn\u0105 krytyk\u0105 ukazuj\u0105c\u0105 kryzys i poddaj\u0105c\u0105 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 wszelkie formy usypiaj\u0105cego samozadowolenia. Przede wszystkim krytyk\u0105 ideologicznej hipokryzji i niesprawiedliwo\u015bci, kt\u00f3re z tego p\u0142yn\u0105. Uwa\u017cam, \u017ce nie rewolucja a niezgoda, oburzenie, niepos\u0142usze\u0144stwo, bunt i rewolta s\u0105 podstawowymi i niezbywalnymi warto\u015bciami demokratycznego spo\u0142ecze\u0144stwa. Nie chodzi mi o polityczne strategie konsumuj\u0105ce bunt, lecz sposoby politycznej samoorganizacji ludzi, kt\u00f3re rodz\u0105 si\u0119 z oburzenia i prowadz\u0105 do niepos\u0142usze\u0144stwa obywatelskiego. Tutaj sztuka odgrywa bardzo wa\u017cn\u0105 rol\u0119. Nonkonformistyczni arty\u015bci, manifestuj\u0105c wolno\u015b\u0107 w nieposzanowaniu prawa, pragn\u0105 za pomoc\u0105 swej sztuki z niepos\u0142usze\u0144stwa uczyni\u0107 zasad\u0119 artystyczn\u0105 i or\u0119\u017c prawny demokracji w kryzysie. Dokonuj\u0105 dekonstrukcji w\u0142adzy (jej pychy i arogancji) oraz jej politycznych manifestacji (jej dogmatyzmu i populizmu), ze wzgl\u0119du na tkwi\u0105ce w tym zagro\u017cenie dla demokratycznej zasady samorealizacji, wynikaj\u0105cej z dynamiki \u017cycia spo\u0142ecznego. Niepos\u0142usze\u0144stwo nie jest aktem rewolucyjnym zmieniaj\u0105cym rzeczywisto\u015b\u0107, lecz strategi\u0105 kryzysu, kt\u00f3ra ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142a w kryzysie demokracji. Ci nonkonformi\u015bci powstrzymuj\u0105 katastrof\u0119 demokracji, ale nie zapobiegaj\u0105 jej kryzysowi. Radykalna sztuka wykorzystuj\u0105ca sw\u00f3j subwersyjny potencja\u0142 jest anarchistycznym sk\u0142adnikiem demokratycznego sporu. To, o czym m\u00f3wi\u0119 teraz, jest marginesem ksi\u0105\u017cki Parow\u00f3z dziej\u00f3w<\/em>, lecz istotnym elementem szerszej debaty, w kt\u00f3rej bior\u0119 udzia\u0142 jako kurator wystaw i krytyk sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Toczona obecnie w Polsce dyskusja o sztuce wsp\u00f3\u0142czesnej przypomina momentami rozmow\u0119 komisarza wojskowego z awangardowym malarzem. Czy “Parow\u00f3z dziej\u00f3w” to momentami ironiczny, krytyczny komentarz do tych\u017ce spor\u00f3w? Jak oceniasz \u2013 z pozycji w\u0142a\u015bnie historyka sztuki, ale i artysty \u2013 to, co dzieje si\u0119 dzi\u015b w Polsce? Mam tu na my\u015bli wypowiedzi takich artyst\u00f3w jak Artur \u017bmijewski, Yael Bartana czy Wilhelm Sasnal.<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.:<\/strong> Je\u017celi debata tak wygl\u0105da, jak o niej m\u00f3wisz, to ja nie bardzo si\u0119 w niej mieszcz\u0119. Moim zdaniem alternatywa mi\u0119dzy komisarzem a malarzem jest w dzisiejszych czasach z gruntu fa\u0142szywa i ma swoje uzasadnienie tylko w okre\u015blonej historii. Funkcjonowanie artyst\u00f3w we wsp\u00f3\u0142czesnej ideozie ma zupe\u0142nie inny charakter, poniewa\u017c przestrze\u0144 publiczna, w kt\u00f3rej ona si\u0119 toczy nie ma z tamt\u0105 z lat 20. XX wieku nic wsp\u00f3lnego. Dzisiejsza sytuacja, je\u017celi mo\u017cna j\u0105 okre\u015bli\u0107 jednym s\u0142owem, przypomina bardziej widowisko ni\u017c pole bitwy. Pisa\u0142em o tym szczeg\u00f3\u0142owo w swoich artyku\u0142ach. Tre\u015bci Parowozu dziej\u00f3w<\/em> w przestrzeni widowiska na razie nie widz\u0119, cho\u0107 ksi\u0105\u017cka jako przedmiot medialny mo\u017ce si\u0119 w niej znale\u017a\u0107. Nie mia\u0142bym nawet nic przeciwko temu. Jednak\u017ce nie chcia\u0142bym, aby Parow\u00f3z dziej\u00f3w<\/em> by\u0142 wytrychem otwieraj\u0105cym wszystkie wrota. Je\u017celi odnosi si\u0119 do polskiej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i takich lub innych podzia\u0142\u00f3w tego pola, to poprzez film Anki Baumgart, kt\u00f3ry jest z ksi\u0105\u017ck\u0105 r\u00f3wnoleg\u0142y. W tym sensie ksi\u0105\u017cka czy film mo\u017ce by\u0107 krytycznym uczestnikiem spor\u00f3w tocz\u0105cych si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnej przestrzeni publicznej, ale nie zewn\u0119trznym wobec nich komentarzem. \u00a0<\/p>\n\n\n\n A.M.:<\/strong> Zapytam inaczej: kontynuuj\u0105c w\u0105tek wsp\u00f3\u0142czesnego kontekstu lektury “Parowozu dziej\u00f3w”, w Twoim poszukiwaniu \u017ar\u00f3de\u0142 polskiej nowoczesno\u015bci, pobrzmiewaj\u0105 echa aktualnie toczonej debaty instytucjonalnej. Wydaje mi si\u0119, \u017ce ksi\u0105\u017cka to bomba z op\u00f3\u017anionym zap\u0142onem pod\u0142o\u017cona pod niezwykle no\u015bn\u0105 dzi\u015b i \u00ad jak wynika z Twojego tekstu blisk\u0105 sercu Malewicza\u00ad ide\u0119 muzeum sztuki nowoczesnej. Jakie w\u0142a\u015bciwie miejsce wyznaczy\u0142by\u015b sobie w toczonej pomi\u0119dzy instytucjami \u0142\u00f3dzkimi, warszawskimi, krakowskimi czy nawet wroc\u0142awskimi dyskusji dotycz\u0105cej nowoczesno\u015bci? M\u00f3wi\u0105c inaczej, jedna ze scen z filmu Baumgart nakr\u0119cona zosta\u0142a przed Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie i\u00ad czy Ty r\u00f3wnie\u017c uwa\u017casz, \u017ce \u201eParow\u00f3z dziej\u00f3w\u201d zatrzyma\u0142by si\u0119 dzi\u015b nie\u00a0w Koluszkach, tylko w \u0141omiankach?<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.:<\/strong> Tak, tutaj jestem bli\u017cej problemu, kt\u00f3ry ma wymiar historyczny. Instytucje z ich biurokracj\u0105, hierarchi\u0105 i w\u0142adz\u0105 maj\u0105 \u017cywot d\u0142u\u017cszy i s\u0105 nieco inaczej ni\u017c sztuka zakorzenione spo\u0142ecznie. Muzeum jest zawsze ideologiczne i powstaje za spraw\u0105 komisarzy. Nie ma co si\u0119 \u0142udzi\u0107, inicjatywa Strzemi\u0144skiego zorganizowania Mi\u0119dzynarodowej Kolekcji Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej znalaz\u0142a miejsce i realizacj\u0119 w Muzeum tylko dzi\u0119ki koniunkturalnej wi\u0119kszo\u015bci socjalistycznej w \u0142\u00f3dzkiej radzie miejskiej. W mojej ksi\u0105\u017cce komunistyczni komisarze zgadzaj\u0105c si\u0119 na muzeum b\u0119d\u0105ce ide\u0105 artyst\u00f3w, chc\u0105 zrealizowa\u0107 swoje cele. Poci\u0105g wioz\u0105cy dzie\u0142a sztuki dla muzeum i bro\u0144 dla rewolucjonist\u00f3w jest rozgrywk\u0105 czysto polityczn\u0105, w kt\u00f3rej zaanga\u017cowani arty\u015bci niewiele maj\u0105 do powiedzenia. Dzie\u0142a w pewnym momencie gin\u0105, a muzeum ci\u0105gle powstaje. Pojawiaj\u0105 si\u0119 nowi komisarze. Dzisiaj procesy alienacji (wyobcowania) dotycz\u0105 w wi\u0119kszym stopniu instytucji ni\u017c poszczeg\u00f3lnych ludzi. Ci ostatni integruj\u0105 si\u0119 w widowisku, odnajduj\u0105c tam swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Muzeum jako instytucji udaje si\u0119 to wyj\u0105tkowo \u2013 tylko w\u00f3wczas, gdy potrafi si\u0119 wpisa\u0107 w przestrze\u0144 supermarketu. Koluszki by\u0142y bocznic\u0105 kolejow\u0105, a \u0141omianki s\u0105 po\u0142o\u017cone przy drodze do nowego lotniska low cost<\/em> w Modlinie.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Ksi\u0105\u017ck\u0119 “Parow\u00f3z dziej\u00f3w” czyta si\u0119 z jednej strony jak pasjonuj\u0105cy krymina\u0142, z drugiej pozostaje poczucie mo\u017ce nie tyle niedosytu, co raczej wspomnianego przez Ciebie niepokoju. My\u015bla\u0142e\u015b o napisaniu innego zako\u0144czenia?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Nie, nie widzia\u0142em mo\u017cliwo\u015bci innego zako\u0144czenia. Na szcz\u0119\u015bcie ksi\u0105\u017cka nie jest scenariuszem filmu, tote\u017c producent nie mia\u0142 nic do powiedzenia w sprawie nutki pesymizmu widocznej w jej tre\u015bci. Oczywi\u015bcie zako\u0144czenie budzi niepok\u00f3j, kt\u00f3ry chcia\u0142em wywo\u0142a\u0107. To jest jej sens krytyczny.<\/p>\n\n\n\n A.M.: <\/strong>Wspomnia\u0142e\u015b o tym, \u017ce “Parow\u00f3z dziej\u00f3w” to dopiero pocz\u0105tek. Wydaje mi si\u0119 to intryguj\u0105ce, zwa\u017cywszy na dynamik\u0119 Twojego pisarstwa historycznego. Pisz\u0105c “Konstruktywizm polski trzyma\u0142e\u015b si\u0119 twardych fakt\u00f3w i rozumianego na modernistyczn\u0105 mod\u0142\u0119 projektu historii sztuki, by stopniowo przej\u015b\u0107 \u00ad poprzez zasadnicze dla historii sztuki publikacje w rodzaju “Budowniczych \u015bwiata”, “Awangardowych margines\u00f3w”, czy “Malewicza w Warszawie” na pozycje p\u00f3\u017ano modernistyczne, by nie rzec postmodernistyczne. Znacz\u0105ca jest tu opowie\u015b\u0107 o uczniach Julia Jerenity. Czy m\u00f3g\u0142by\u015b na koniec powiedzie\u0107, nad czym teraz pracujesz? Co planujesz?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n A.T.: <\/strong>Zawsze na nowo czytam swoje ksi\u0105\u017cki i artyku\u0142y poprzez lektury innych ksi\u0105\u017cek, przez wygrzebane i nieznane archiwalia, przez dzie\u0142a w pracowniach artyst\u00f3w\u00a0i bie\u017c\u0105ce wystawy w muzeach i galeriach. Dystansuj\u0119 si\u0119 wobec ju\u017c wyra\u017conych tez, powracam do porzuconych my\u015bli, eksploatuj\u0119 niewykorzystane marginesy, przygl\u0105dam si\u0119 zapomnianym zapiskom, jeszcze raz przechodz\u0119 nie rozpoznawane drogi. Robi\u0119 to nawet z pewn\u0105 obsesj\u0105 kr\u0105\u017cenia w tak rozumianej i nieto\u017csamej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, kt\u00f3ra zagarnia r\u00f3\u017cne przestrzenie i r\u00f3\u017cne czasy. A tak konkretniej, to kontynuuj\u0119 pisanie niedoko\u0144czonych ksi\u0105\u017cek, rozwieszam dzie\u0142a na obmy\u015blanych wystawach, cz\u0119sto wyk\u0142adam i dyskutuj\u0119 ze studentami, uczestnicz\u0119 how tym, co si\u0119 nazywa \u017cyciem artystycznym. Ostatnio napisa\u0142em nawet Manifest artystyczno-polityczny sztuki szczeg\u00f3lnej<\/em>. \u00a0<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" z Andrzejem Turowskim rozmawia Adam Mazur<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[162],"class_list":["post-14674","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-baumgartturowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14674","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14674"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14674\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14675,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14674\/revisions\/14675"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14674"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14674"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14674"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}