Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Anny Baumgart jest zgodnie i zarazem ca\u0142kiem zasadnie umiejscawiana przez badaczy wsp\u00f3\u0142czesnych praktyk artystycznych w kontek\u015bcie nurtu sztuki krytycznej. Pojawiaj\u0105c si\u0119 na polskiej scenie artystycznej w po\u0142owie lat 90. ubieg\u0142ego stulecia, Baumgart w naturalny niemal spos\u00f3b wpisa\u0142a si\u0119 bezpo\u015brednio w ramy tego dynamicznie rozwijaj\u0105cego si\u0119 w tym w\u0142a\u015bnie okresie radykalnego od\u0142amu najnowszej sztuki polskiej. Dodam, \u017ce pod u\u017cywanym tu poj\u0119ciem sztuki krytycznej, tak jak to sformu\u0142owa\u0142em w innym miejscu, rozumiem sfer\u0119 dekonstrukcyjnych praktyk artystycznych, kt\u00f3re nie odnosz\u0105 si\u0119 bezpo\u015brednio i polemicznie do podwa\u017canych zjawisk, lecz w zamian usi\u0142uj\u0105 wydoby\u0107 napi\u0119cia i kon\ufb02ikty ukryte pod powierzchni\u0105 pogl\u0105d\u00f3w powszechnie akceptowanych, praktyk, kt\u00f3re ujawniaj\u0105 historyczny i konwencjonalny jedynie charakter tak zwanych pewnik\u00f3w i oczywisto\u015bci. Odwo\u0142uj\u0119 si\u0119 w tym rozumieniu rzecz jasna do koncepcji Michela Foucaulta, kt\u00f3ry podkre\u015bla\u0142, \u017ce \u201ew krytyce nie idzie o to, by powiedzie\u0107, \u017ce sprawy nie tak si\u0119 maj\u0105 jak powinny. W krytyce o to idzie, by obna\u017cy\u0107 milcz\u0105ce przes\u0142anki, rozmaitego rodzaju nawykowe, bezkrytycznie przyjmowane, niedostrzegane sposoby my\u015blenia, na kt\u00f3rych akcentowane przez nas praktyki si\u0119 wspieraj\u0105 (…) i sprawi\u0107, by nie przyjmowa\u0107 za oczywiste tego, co si\u0119 za oczywiste przyjmuje. Uprawia\u0107 krytycyzm to tyle, co czyni\u0107 \u0142atwe gesty trudnymi\u201d.<\/p>\n\n\n\n
Krytyczni arty\u015bci i artystki, debiutuj\u0105cy b\u0105d\u017a uzyskuj\u0105cy widzialno\u015b\u0107 w polu sztuki w ostatnim dziesi\u0119cioleciu minionego wieku \u2013 warto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce fakt ten doprowadzi\u0142 do ukszta\u0142towania si\u0119 w\u00f3wczas dopiero samego poj\u0119cia sztuki krytycznej \u2013 podj\u0119li i tw\u00f3rczo kontynuowali, aczkolwiek nie zawsze w pe\u0142ni \u015bwiadomie, postawy krytyczne, kt\u00f3re ponad dwie dekady wcze\u015bniej zacz\u0119li budowa\u0107, jeszcze bez wsparcia dyskurs\u00f3w teoretycznych, Andrzej Partum, Leszek Przyjemski, Anastazy Wi\u015bniewski oraz Akademia Ruchu, a w dekadzie bezpo\u015brednio poprzedzaj\u0105cej ich wyst\u0105pienie \u2013 tak\u017ce Zbigniew Libera, w oddali \u2013 Krzysztof Wodiczko oraz \u2013 w pewnym stopniu \u2013 Zo\ufb01a Kulik i Przemys\u0142aw Kwiek (KwieKulik). W swych pracach wsp\u00f3\u0142cze\u015bni krytyczni arty\u015bci odnie\u015bli si\u0119 do kszta\u0142tuj\u0105cej si\u0119 w\u00f3wczas nowej sytuacji spo\u0142ecznej w Polsce, tropi\u0105c tworz\u0105ce si\u0119 b\u0105d\u017a aktywizuj\u0105ce porz\u0105dki opresyjne, subwersyjnie dekonstruuj\u0105c rozwijaj\u0105ce si\u0119 systemy marginalizowania i wykluczania mniejszo\u015bciowych grup i \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w, uwidaczniaj\u0105c systemy ideologiczne zaw\u0142aszczaj\u0105ce przestrze\u0144 kulturow\u0105.<\/p>\n\n\n\n
W \u015brodowisku (re)aktywowanej sztuki krytycznej Anna Baumgart szybko zaznaczy\u0142a swoj\u0105 pozycj\u0119. Po podj\u0119ciu w swych pierwszych projektach zagadnie\u0144 z kr\u0119gu problematyki ekologii spo\u0142ecznej artystka w kolejnych pracach skupi\u0142a swoj\u0105 uwag\u0119 na kulturowej pozycji kobiety w spo\u0142ecze\u0144stwie patriarchalnym. Przej\u015bcie pomi\u0119dzy tymi dwiema sferami zagadnie\u0144 by\u0142o jednak w istocie bardzo p\u0142ynne. Ekologiczne prace Baumgart \u2013 Timszel <\/em>(1995) czy Trofea<\/em> (1996) \u2013 proponowa\u0142y bowiem w swej wymowie odrzucenie postaw zmierzaj\u0105cych do podboju i w konsekwencji do zapanowania nad natur\u0105 oraz zast\u0105pienie ich raczej dialogiem z ni\u0105, dialogiem niekoniecznie harmonijnym ani niekoniecznie do harmonii prowadz\u0105cym, cz\u0119sto niezwykle trudnym i wymagaj\u0105cym g\u0142\u0119bokiej przebudowy umys\u0142owej, ale zawsze przynosz\u0105cym nadziej\u0119 ocalenia dla tej cz\u0119\u015bci to\u017csamo\u015bci ka\u017cdego czy ka\u017cdej z nas, kt\u00f3ra niezmiennie pozostaje cz\u0119\u015bci\u0105 natury. Wyst\u0119puj\u0105ce najcz\u0119\u015bciej (w dotychczasowej historii rodzaju ludzkiego) relacje pomi\u0119dzy cz\u0142owiekiem a natur\u0105, pomi\u0119dzy kultur\u0105 a natur\u0105, zosta\u0142y przez Baumgart ukazane jako kon\ufb02iktowa gra dominacji i podporz\u0105dkowania, w\u0142adzy i zniewolenia, autonomii oraz zaw\u0142aszczenia i pozbawienia praw. Takie same relacje artystka dostrzega jednak tak\u017ce pomi\u0119dzy \u015bwiatem m\u0119\u017cczyzn a \u015bwiatem kobiet, co sprawia, \u017ce podejmowana przez ni\u0105 analiza patriarchalnej rzeczywisto\u015bci, analiza kszta\u0142tuj\u0105cych si\u0119 w tej rzeczywisto\u015bci historii kobiet jest w istocie kontynuacj\u0105, na innym planie, dyskurs\u00f3w ekologicznych.<\/p>\n\n\n\n Ta w\u0142a\u015bnie sfera problem\u00f3w, \u015bwiat kobiet i jego relacje z opresyjnym otoczeniem, sta\u0142a si\u0119 trwa\u0142ym wyborem artystycznym Anny Baumgart. Decyzja taka spowodowa\u0142a zarazem, \u017ce jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 odnalaz\u0142a r\u00f3wnie\u017c swoje miejsce w kontek\u015bcie sztuki feministycznej. I w taki w\u0142a\u015bnie dwoisty spos\u00f3b jest ona powszechnie postrzegana, tak\u017ce i z dzisiejszej perspektywy, jako sztuka \u0142\u0105cz\u0105ca w swej charakterystyce w\u0142a\u015bciwo\u015bci obu tych postaw, i krytycznej, i feministycznej, jako sztuka rozwijaj\u0105ca si\u0119 na przeci\u0119ciu obu tych tendencji, stanowi\u0105ca ich wsp\u00f3lny obszar. I chocia\u017c nie zamierzam bynajmniej kwestionowa\u0107 tej diagnozy, a tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Anny Baumgart rzeczywi\u015bcie w istotny spos\u00f3b by\u0142a i jest powi\u0105zana z tymi w\u0142a\u015bnie kr\u0119gami zagadnie\u0144 to zarazem, o czym b\u0119d\u0119 pisa\u0142 w dalszej cz\u0119\u015bci tych rozwa\u017ca\u0144, uwa\u017cam, \u017ce takie interpretacje nie wyczerpuj\u0105 ca\u0142ego bogactwa tw\u00f3rczo\u015bci tej artystki, nie prezentuj\u0105 jej w pe\u0142ni adekwatnie.<\/p>\n\n\n\n W pocz\u0105tkowym okresie kszta\u0142towania swej postawy Baumgart wypowiada si\u0119 przede wszystkim w medium wideo (i chocia\u017c w dalszych fazach jej dzia\u0142alno\u015bci tw\u00f3rczej coraz wa\u017cniejsz\u0105 rol\u0119 b\u0119d\u0105 odgrywa\u0107 tak\u017ce inne formy wypowiedzi artystycznej, to jednak, a\u017c do dnia dzisiejszego \u2013 jak o tym dobitnie \u015bwiadczy cho\u0107by najnowsza praca Zdobywcy s\u0142o\u0144ca<\/em> (2012) \u2013 wideo posiada w jej tw\u00f3rczo\u015bci niezmiennie du\u017ce znaczenie). W zrealizowanej w tamtym okresie, poczynaj\u0105c od roku 1997, serii prac wideo, okre\u015blonej p\u00f3\u017aniej mianem Film\u00f3w<\/em>o<\/em>mi\u0142o\u015bci<\/em>, artystka podejmuje analiz\u0119 spo\u0142ecznych i kulturowych regu\u0142 formatowania r\u00f3\u017cnic p\u0142ciowych, przygl\u0105da si\u0119 rolom przypisywanym kobietom przez porz\u0105dek patriarchalny, rolom przyjmowanym i nadzorowanym przez nie same poszukuj\u0105ce potwierdzenia swej warto\u015bci w m\u0119skim akceptuj\u0105cym spojrzeniu, rozwa\u017ca r\u00f3wnie\u017c relacje pomi\u0119dzy rodzicami i dzie\u0107mi. Wszystkie te dzie\u0142a wsp\u00f3lnie ujawniaj\u0105 rozliczne mechanizmy kulturowe podporz\u0105dkowuj\u0105ce jednostk\u0119 konwencjom spo\u0142ecznym.<\/p>\n\n\n\n W innym miejscu analizuj\u0119 nieco bli\u017cej wybrane prace z tej serii, tam te\u017c zwracam uwag\u0119 na to, \u017ce problematyka w nich podj\u0119ta ma w istocie potr\u00f3jn\u0105 wymow\u0119: podejmuje bezpo\u015brednio zagadnienia to\u017csamo\u015bci, problematyk\u0119 \u201ezast\u0119pczego \u017cycia\u201d oraz kwestie zwi\u0105zane z marginalizacj\u0105, wykluczeniem z przestrzeni publicznej.<\/p>\n\n\n\n W pracach Anny Baumgart z omawianego wy\u017cej okresu kobieta jest charakteryzowana nie tylko jako zmarginalizowana i pozbawiona w\u0142asnego g\u0142osu, ale tak\u017ce jako \u2013 paradoksalnie \u2013 akceptuj\u0105ca, i to aktywnie, sw\u00f3j status. Do w\u0105tku tego w pewnym sensie nawi\u0105zuje p\u00f3\u017aniejsza nieco realizacja rze\u017abiarska Dosta\u0142am to od mamy<\/em> (2002), akcentuj\u0105ca, mi\u0119dzy innymi, transfer postaw i powinno\u015bci narzucanych przez system patriarchalny: od matki stoj\u0105cej na stra\u017cy \u0142adu i porz\u0105dku do c\u00f3rki formatowanej w ideologii pos\u0142usze\u0144stwa. Ale wizja ta zaczyna\u0142a ju\u017c w\u00f3wczas powoli ulega\u0107 zmianie. Faz\u0119 przej\u015bciow\u0105 reprezentuje w tym procesie wideo Ekstatyczki,<\/em>histeryczki<\/em>i<\/em>inne<\/em>\u015bwi\u0119te<\/em> z 2004 roku, w kt\u00f3rym artystka podj\u0119\u0142a problem autoagresywnych zachowa\u0144 kobiet. Zachowania te z jednej strony ujawniaj\u0105 represyjne st\u0142umienia, ograniczenia i cenzur\u0119, kt\u00f3rym podlegaj\u0105 kobiety z systemie patriarchalnym, ale z drugiej strony natomiast, s\u0105 wyrazem swoistego buntu, ekspresji o skali nieprzewidywanej przez \u00f3w system dla kobiet. Jak okre\u015bla to sama Baumgart: \u201eAutoagresja to rodzaj donosu na kultur\u0119, w kt\u00f3rej zostali\u015bmy wychowani. Taka nadekspresja kobiet jest tym, czego m\u0119\u017cczy\u017ani si\u0119 boj\u0105, bo to nieracjonalne i mo\u017ce nad nimi zapanowa\u0107. To kobieco\u015b\u0107 w postaci nieakceptowalnej spo\u0142ecznie, bo przecie\u017c kobieta ma by\u0107 \u0142agodna, potulna, spokojna i zadowolona, a nie wrzeszcz\u0105ca, ekstatyczna, histeryczna\u201d.<\/p>\n\n\n\n Pe\u0142ni\u0119 nowej wizji odnosz\u0105cej si\u0119 do sytuacji kobiety we wsp\u00f3\u0142czesnej, niezmiennie patriarchalnej kulturze przynosi natomiast pochodz\u0105ca z tego samego 2004 roku rze\u017aba Bombowniczka<\/em>. Co prawda w postaci tej odnajdujemy ci\u0105gle jeszcze znaki jej marginalizacji i odrzucenia (maska \u015bwini), to jednak odkrywamy w niej r\u00f3wnie\u017c, zamiast sygna\u0142\u00f3w akceptacji sytuacji zniewolenia, wyra\u017ane symptomy buntu, niezgody i rosn\u0105cej \u015bwiadomo\u015bci w\u0142asnej si\u0142y, kt\u00f3ra \u2013 co podkre\u015blaj\u0105 teksty krytyczne dotycz\u0105ce tej pracy \u2013 gotowa jest przeobrazi\u0107 si\u0119 w agresj\u0119. Mo\u017cna si\u0119 zastanawia\u0107, czy ta nowa wizja jest oznak\u0105 reakcji Baumgart na zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 sytuacj\u0119 spo\u0142eczn\u0105 \u2013 kobiety coraz cz\u0119\u015bciej pojawiaj\u0105 si\u0119 w przestrzeni publicznej dzi\u0119ki temu, \u017ce odrzuci\u0142y przypisywane im role, przyjmuj\u0105c w zamian cechy dot\u0105d rezerwowane wy\u0142\u0105cznie dla m\u0119\u017cczyzn \u2013 czy te\u017c jest przejawem zmiany spektrum zainteresowa\u0144 artystki i rekon\ufb01guracji podejmowanych dotychczas przez ni\u0105 zagadnie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Inne prace pochodz\u0105ce z ostatniego okresu tw\u00f3rczo\u015bci Anny Baumgart tak\u017ce znamionuje wyra\u017ane przemieszczenie akcent\u00f3w. Nawet rze\u017aby prezentuj\u0105ce postaci kobiet: Natascha <\/em>Kampusch<\/em> oraz \u2013 przede wszystkim \u2013 Weronika <\/em>AP<\/em>, obie pochodz\u0105ce z roku 2006, wyra\u017anie pokazuj\u0105, \u017ce na pierwszy plan wysuwa si\u0119 tu nieco inaczej ni\u017c dot\u0105d zorganizowana problematyka przemocy, zwracaj\u0105ca uwag\u0119 na agresj\u0119 medialn\u0105, terror, kt\u00f3rego o\ufb01ar\u0105 sta\u0107 si\u0119 mo\u017ce ka\u017cdy. Przekonuje o tym inna, o dwa lata wcze\u015bniejsza praca bez tytu\u0142u, przedstawiaj\u0105ca m\u0119\u017cczyzn\u0119 ubranego w sp\u00f3dniczk\u0119 baletow\u0105, kt\u00f3rego twarz zas\u0142ania maska szczura. Pierwowzorem dla tej rze\u017aby by\u0142a fotogra\ufb01a poni\u017canych i torturowanych wi\u0119\u017ani\u00f3w w Abu Ghraib. To, co w tych trzech ostatnich przywo\u0142ywanych pracach by\u0142o wsp\u00f3lne, to przemoc, terror i posta\u0107 o\ufb01ary, kt\u00f3ra status sw\u00f3j uzyska\u0142a nie ze wzgl\u0119du na p\u0142e\u0107, lecz z powodu swej s\u0142abo\u015bci i bezradno\u015bci. Tak jak wcze\u015bniej, p\u0142ynnie, bez porzucania swych istotnych wyznacznik\u00f3w, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Anny Baumgart przeobrazi\u0142a si\u0119 z krytyczno-ekologicznej w krytyczno-feministyczn\u0105, tak teraz, w spos\u00f3b r\u00f3wnie \u0142agodny, wr\u0119cz niezauwa\u017calny, poszerzy\u0142a spektrum podejmowanych problem\u00f3w, zarazem inaczej konstruuj\u0105c semantyk\u0119 prac. A wszystko to bez potrzeby porzucenia dotychczas ukszta\u0142towanej postawy ani te\u017c rezygnacji z zasadniczych wyznacznik\u00f3w \u015bwiatopogl\u0105dowych. W kontek\u015bcie przedstawionej wy\u017cej szkicowej charakterystyki tw\u00f3rczo\u015bci Anny Baumgart obecna wystawa, kt\u00f3ra powsta\u0142a w efekcie jej dialogu z Andrzejem Turowskim, dialogu zbudowanego na fundamencie dw\u00f3ch dzie\u0142 \u2013 wideo Baumgart Zdobywcy <\/em>s\u0142o\u0144ca<\/em> i utworu literackiego Turowskiego Parow\u00f3z <\/em>dziej\u00f3w<\/em> \u2013 wydaje si\u0119 posiada\u0107 zupe\u0142nie odmienne, nieprzystaj\u0105ce do tamtego obrazu w\u0142a\u015bciwo\u015bci. Tymczasem rzecz si\u0119 ma zupe\u0142nie inaczej. Analizuj\u0105c sztuk\u0119 Anny Baumgart, pomija\u0142em dot\u0105d pewne jej istotne wyznaczniki, mniej wa\u017cne, jak mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, dla jej krytyczno-feministycznego wizerunku, ale bardzo wa\u017cne dla pe\u0142nego obrazu tej tw\u00f3rczo\u015bci i dla charakterystyki postawy artystycznej jej autorki. I nimi w\u0142a\u015bnie chc\u0119 si\u0119 obecnie zaj\u0105\u0107. Wszystkie te w\u0142a\u015bciwo\u015bci lokuj\u0119 w szerokim polu re\ufb02eksji metaartystycznej. Posiadaj\u0105 one zr\u00f3\u017cnicowany charakter, ale razem buduj\u0105 bardzo koherentny, rozwijany od wczesnych prac, program artystyczny. Do dzie\u0142 Baumgart w\u0142a\u015bciwo\u015bci te tra\ufb01aj\u0105 za spraw\u0105 kilku stosowanych przez ni\u0105 strategii.<\/p>\n\n\n\n Pierwsza z tych strategii pojawi\u0142a si\u0119 ju\u017c w przywo\u0142ywanych wcze\u015bniej pracach wideo z cyklu Filmyomi\u0142o\u015bci<\/em>. W dzie\u0142ach tych odnajdujemy monta\u017c rozmaitych obraz\u00f3w, zaczerpni\u0119tych z wielu r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 Baumgart korzysta tu, mi\u0119dzy innymi, z materia\u0142\u00f3w emitowanych w programach telewizyjnych. Metoda ta nawi\u0105zuje do historycznych praktyk fotomonta\u017cu, found footage \ufb01lm<\/em> oraz video scratch<\/em>, w ramach kt\u00f3rych arty\u015bci wykorzystywali rezultaty cudzej pracy artystycznej dla nowych, w\u0142asnych cel\u00f3w tw\u00f3rczych. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie strategia ta wpisuje si\u0119 te\u017c w kontekst kultury remiksu \u2013 sztuka tworzona jest wy\u0142\u0105cznie z dzie\u0142 uprzednio stworzonych.<\/p>\n\n\n\n Strategi\u0119 drug\u0105 odnajdujemy w tym samym, wy\u017cej opisanym materiale. W kolejnych pracach (ta\u015bmach) wideo, obok konsekwentnie zachowywanej heterogeniczno\u015bci i wielorako\u015bci materia\u0142u audiowizualnego, w\u0142a\u015bciwo\u015bci b\u0119d\u0105cych efektem strategii monta\u017cowych, Baumgart wprowadza jeszcze jeden, niezwykle wa\u017cny czynnik \u2013 aktywnych protagonist\u00f3w. Jej dzie\u0142a przestaj\u0105 by\u0107 ironiczn\u0105 medytacj\u0105 nad \u015bwiatem relacji mi\u0119dzyludzkich, nieuchronnie ci\u0105\u017c\u0105c\u0105, pomimo r\u00f3\u017cnorodno\u015bci materia\u0142owej, ku strukturze monologu. Przybieraj\u0105 one form\u0119 swoistego, wielowarstwowego dialogu, w ramach kt\u00f3rego protagonistki (czasami te\u017c i protagoni\u015bci) wypowiadaj\u0105 si\u0119 na temat nurtuj\u0105cych je\/ich problem\u00f3w, odpowiadaj\u0105 na zadane przez Baumgart pytania, podczas gdy artystka uczestniczy w tej konwersacji nie tylko poprzez kszta\u0142towanie struktury dzie\u0142a (zdj\u0119cia, monta\u017c, kompozycj\u0119 etc.), lecz co wa\u017cne dla nas obecnie, zar\u00f3wno bezpo\u015brednio (na p\u0142aszczy\u017anie werbalnej), jak i poprzez aran\u017cacj\u0119 sytuacji kontaktu\/rozmowy.<\/p>\n\n\n\n Szczeg\u00f3lnie ciekawym pod tym wzgl\u0119dem przyk\u0142adem tej strategii jest praca wideo Matka<\/em>. Ta\u015bma ta bowiem konfrontuje dwie sytuacje: pierwsza to rozmowa artystki z protagonistk\u0105, druga natomiast prezentuje reakcj\u0119 tej drugiej na ogl\u0105dany, opracowany ju\u017c zapis owej rozmowy, zmontowany i opatrzony licznymi wewn\u0119trznymi komentarzami (reakcja ta staje si\u0119 ostatecznie kolejn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 dzie\u0142a, przekszta\u0142caj\u0105c\u0105 je od\u015brodkowo). Dialog pomi\u0119dzy artystk\u0105 a jej protagonistk\u0105, przeobra\u017caj\u0105c si\u0119 w dzie\u0142o, staje si\u0119 zarazem czynnikiem aktywnym nie tylko w planie kreacji, ale i w planie egzystencjalnym. Dla protagonistki jest on \u017ar\u00f3d\u0142em mo\u017cliwo\u015bci nowego rozumienia motyw\u00f3w w\u0142asnych zachowa\u0144 i ich ewentualnych konsekwencji, podczas gdy dla artystki jest kolejn\u0105 metod\u0105 hybrydyzacji dzie\u0142a, tym razem poprzez uczynienie bohaterki-protagonistki jego tworzywem.<\/p>\n\n\n\n Strategia trzecia pojawi\u0142a si\u0119 w pracach wideo nale\u017c\u0105cych do cyklu Prawdziwe?<\/em>, w kt\u00f3rych Baumgart, za pomoc\u0105 narz\u0119dzi cyfrowych, zast\u0105pi\u0142a we fragmentach wybranych \ufb01lm\u00f3w postaci bohaterek swoim w\u0142asnym wizerunkiem. Zainicjowa\u0142a ona w ten spos\u00f3b gr\u0119 pomi\u0119dzy w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015bci\u0105 a to\u017csamo\u015bciami tych \ufb01kcyjnych postaci, ale tak\u017ce, podobnie jak w poprzednim wypadku, cho\u0107 przy u\u017cyciu innych technik, zbudowa\u0142a w\u0142asne dzie\u0142a z materia\u0142u dzie\u0142 stworzonych przez innych artyst\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Metoda zaw\u0142aszczenia, appropriation<\/em> czy te\u017c reenactment<\/em>, bo o niej tu m\u00f3wimy, w tw\u00f3rczo\u015bci Anny Baumgart nie ogranicza si\u0119 jedynie do prac wideo. Pojawia si\u0119 te\u017c w\u015br\u00f3d dzie\u0142 maj\u0105cych charakter artefakt\u00f3w \u2013 rze\u017abach czy instalacjach.<\/p>\n\n\n\n Strategia czwarta polega na anga\u017cowaniu do wykonania w\u0142asnych prac, b\u0105d\u017a ich cz\u0119\u015bci, innych artyst\u00f3w. Tak na przyk\u0142ad by\u0142o z realizacj\u0105 przedstawion\u0105 przez Baumgart w ramach wystawy Scena 2000<\/em> w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Warszawie. Obrazy, kt\u00f3rymi Baumgart pos\u0142ugiwa\u0142a si\u0119 w swej instalacji, zosta\u0142y namalowane przez innego artyst\u0119, Tomasza Karabowicza, w jego w\u0142asnym stylu, ale wed\u0142ug projektu artystki. Ona sama wyst\u0119puje po\u015br\u00f3d namalowanych postaci, ale odbiorca mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c skorzysta\u0107 z przygotowanych otwor\u00f3w (cz\u0119\u015b\u0107 obrazu z namalowan\u0105 twarz\u0105 pozwala si\u0119 odchyli\u0107), aby wkomponowa\u0107 w\u0142asne oblicze w przedstawiony \u015bwiat.<\/p>\n\n\n\n Dzie\u0142o to uruchamia ci\u0105g niezwykle wa\u017cnych pyta\u0144, dotycz\u0105cych zar\u00f3wno przedstawianej wcze\u015bniej przeze mnie problematyki to\u017csamo\u015bci, jak i interesuj\u0105cej nas obecnie perspektywy metaartystycznej. Ka\u017ce zastanowi\u0107 si\u0119 nad procesami rozpoznawania to\u017csamo\u015bci \u2013 w\u0142asnej i innych. Sk\u0142ania do pytania: na ile to, co odkrywamy w innych, jest naszym w\u0142asnym tworem? Nakazuje jednak tak\u017ce rozwa\u017cy\u0107: jak wiele z naszego dzie\u0142a jest w istocie wytworem innych? Powraca do zagadnienia dominacji i partnerstwa w stosunku do drugiego. Czy Karabowicz zosta\u0142 w tym przypadku potraktowany tak samo jak protagonistki w ta\u015bmach wideo oraz bohaterowie i bohaterki przywo\u0142anych wcze\u015bniej \ufb01lm\u00f3w z cyklu Prawdziwe?<\/em> Czy wszyscy oni u\u017cyczaj\u0105 \u2013 w r\u00f3\u017cnym stopniu i wymiarze \u2013 swych osobowo\u015bci, aby w wyniku tego szczeg\u00f3lnego recyklingu sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 powstaj\u0105cego dzie\u0142a? Co podlega tu ostatecznemu sproblematyzowaniu? Czy tylko autorski wymiar pracy, czy r\u00f3wnie\u017c ca\u0142o\u015bciowo uj\u0119ty charakter komunikacji artystycznej, jej przedmiot, znaczenie i uk\u0142ad odniesienia?<\/p>\n\n\n\n T\u0119 sam\u0105 strategi\u0119 Baumgart zastosowa\u0142a we wspominanej ju\u017c realizacji rze\u017abiarskiej Dosta\u0142am <\/em>to <\/em>od <\/em>mamy<\/em>.<\/p>\n\n\n\n Inne, tak\u017ce wspominane ju\u017c wcze\u015bniej prace, rze\u017aby Natascha <\/em>Kampusch<\/em> i Weronika <\/em>AP<\/em> oraz praca bez tytu\u0142u odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do Abu Ghraib, powsta\u0142y w oparciu o fotogra\ufb01e prasowe \u2013 to strategia pi\u0105ta. W podobny spos\u00f3b by\u0142 te\u017c realizowany cykl The Hypothesis of the Stolen Image <\/em>(2008), do kt\u00f3rego artystka odnios\u0142a si\u0119 w spos\u00f3b bezpo\u015brednio dotykaj\u0105cy analizowanej tu problematyki: \u201eCo hipotetycznie mog\u0142oby si\u0119 sta\u0107, gdyby dwa ukradzione spojrzenia spotka\u0142y si\u0119 i zacz\u0119\u0142y \u017cy\u0107 w\u0142asnym \u017cyciem bez kontroli autor\u00f3w oryginalnych zdj\u0119\u0107, tworz\u0105c now\u0105 hybrydyczn\u0105 narracj\u0119 pomi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 i \ufb01kcj\u0105. Ta nowa narracja nie jest jeszcze utrwalona na fotogra\ufb01i, staje si\u0119 zatem hipotez\u0105 zdj\u0119cia\u201d.<\/p>\n\n\n\n Projekt \u0142\u0105cz\u0105cy wideo Anny Baumgart Zdobywcy <\/em>s\u0142o\u0144ca<\/em> i utw\u00f3r literacki Andrzeja Turowskiego Parow\u00f3z dziej\u00f3w<\/em> jest propozycj\u0105 kolejnej, sz\u00f3stej strategii. Tak, jak poprzednio przedstawione strategie, przyczynia si\u0119 do nadania dzie\u0142u-projektowi w\u0142a\u015bciwo\u015bci hybrydycznych. Jej odmienno\u015b\u0107 natomiast polega po pierwsze na tym, \u017ce dokonuje si\u0119 tu po\u0142\u0105czenie dzie\u0142a audiowizualnego (wideo) i werbalnego, ksi\u0105\u017cki i ruchomego obrazu. Ze wzgl\u0119du na ich wzajemne usytuowanie, sk\u0142adniki te nie mog\u0105 si\u0119 wch\u0142ania\u0107 (jak \ufb01lm po\u017ceraj\u0105cy sw\u00f3j scenariusz b\u0105d\u017a \u2013 w nieco odmienny spos\u00f3b \u2013 powie\u015b\u0107 absorbuj\u0105ca wcze\u015bniej zrealizowany \ufb01lm). Skazane s\u0105 wi\u0119c na wieczny dialog b\u0105d\u017a na rozstanie i odr\u0119bne egzystencje. Wystawa przedstawiaj\u0105ca ich obcowanie wizualizuje ksi\u0105\u017ck\u0119, obudowuje j\u0105 obiektami o podobnie hybrydycznym statusie, co na czas ekspozycji podporz\u0105dkowuje Parow\u00f3z dziej\u00f3w Zdobywcom s\u0142o\u0144ca<\/em>. Ale jest to dominacja chwilowa i co wa\u017cniejsze \u2013 dokonuj\u0105ca si\u0119 nie na planie dzie\u0142, ale na planie wystawy, kt\u00f3ra wprowadza mi\u0119dzy nie dodatkowe relacje.<\/p>\n\n\n\n Drugim istotnym wyr\u00f3\u017cnikiem tej strategii jest powi\u0105zanie perspektywy naukowej i artystycznej, poznawczej i \ufb01kcjonalnej. O ile dialog \ufb01kcji i dokumentu pojawia\u0142 si\u0119 ju\u017c wielokrotnie wcze\u015bniej w tw\u00f3rczo\u015bci Baumgart, to tym razem, wpisany w postaw\u0119 artystyczno-naukow\u0105, uzyskuje on innego rodzaju charakter. Powi\u0105zane, wsp\u00f3lne dzie\u0142o Turowskiego i Baumgart staje si\u0119 w tym kontek\u015bcie artystyczn\u0105 form\u0105 badawcz\u0105.<\/p>\n\n\n\n To, co jest tu przedmiotem badania, to powi\u0105zanie sztuki i polityki, zwi\u0105zki awangardy z rewolucj\u0105. Prowadz\u0105c te badania z perspektywy sztuki, Baumgart i Turowski inicjuj\u0105 dyskurs poznawczy, kt\u00f3ry w najwi\u0119kszym stopniu przybli\u017ca nam nie rzeczywiste zwi\u0105zki obu wskazanych dziedzin praktyk spo\u0142ecznych, lecz ogl\u0105d tej problematyki z perspektywy artyst\u00f3w, umo\u017cliwiaj\u0105c zarazem jego konfrontacj\u0119 z naszym do\u015bwiadczeniem. Rzeczywistej niewiedzy artyst\u00f3w, jakie polityczne efekty mo\u017ce przynie\u015b\u0107 sztuka, odpowiada nasze odbiorcze zagubienie pomi\u0119dzy \ufb01kcj\u0105 a poznaniem.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Ryszard W. Kluszczy\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[162],"class_list":["post-14619","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-baumgartturowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14619","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14619"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14619\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14625,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14619\/revisions\/14625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14619"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14619"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14619"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}