{"id":14466,"date":"2012-06-27T11:43:00","date_gmt":"2012-06-27T11:43:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=14466"},"modified":"2022-09-18T11:50:29","modified_gmt":"2022-09-18T11:50:29","slug":"dialog-artystow-nieuczonych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/dialog-artystow-nieuczonych\/","title":{"rendered":"Dialog artyst\u00f3w nieuczonych"},"content":{"rendered":"\n

Pocz\u0105tki <\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wystawa malarstwa Stanis\u0142awa Koguciuka i rze\u017aby Jana U\u015bcimiaka, pomy\u015blana zosta\u0142a jako dialog dw\u00f3ch tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy wypowiadaj\u0105c si\u0119 w odmiennym tworzywie, bardziej do siebie przystaj\u0105 ni\u017c si\u0119 r\u00f3\u017cni\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Z ich dzie\u0142em po raz pierwszy zetkn\u0119\u0142am si\u0119 na pocz\u0105tku lat 80. minionego wieku. Bior\u0105c udzia\u0142 w pracach jury dorocznych Przegl\u0105d\u00f3w Tw\u00f3rczo\u015bci Ludowej \u00f3wczesnego wojew\u00f3dztwa che\u0142mskiego, mia\u0142am sposobno\u015b\u0107 pozna\u0107 ich wczesne dokonania artystyczne. By\u0142y to realizacje pozbawione dzisiejszego rozmachu, skromne, jakby nie\u015bmia\u0142o startuj\u0105ce do szerszej konfrontacji w ramach konkursu.  Ale ju\u017c w\u00f3wczas cechowa\u0142 je jaki\u015b nie udawany w\u0105tek prawdy, autentyzm przekazu, kt\u00f3ry zapowiada\u0142  dalszy rozw\u00f3j obu samorodnych talent\u00f3w. Koguciuk malowa\u0142 g\u0142\u00f3wnie pejza\u017ce, na kt\u00f3rych pogodne niebo przegl\u0105da\u0142o si\u0119 w wodach leniwie p\u0142yn\u0105cych strumieni, a nad brzegami tych potok\u00f3w ros\u0142y wszystkie znajome mu gatunki drzew. Prace te wyr\u00f3\u017cnia\u0142 spok\u00f3j, wywa\u017cenie uk\u0142ad\u00f3w kompozycyjnych, a dominuj\u0105ce kolorystycznie b\u0142\u0119kity i zielenie, ewokowa\u0142y sielski nastr\u00f3j natury. Z czasem odwa\u017cy\u0142 si\u0119 malowa\u0107 inne pory roku, z kt\u00f3rych zimowy krajobraz, zatopiony w mi\u0119kkim, przyjaznym puchu, zdawa\u0142 si\u0119 przynosi\u0107 najwi\u0119ksze ukojenie. To niepodzielne zainteresowanie malarza swojskim klimatem wiejskiego \u017cycia trwa\u0142o przez wiele lat, i nic nie zapowiada\u0142o radykalnych zmian, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej nadesz\u0142y.<\/p>\n\n\n\n

U\u015bcimiak struga\u0142 niewielkie \u2013 daj\u0105ce si\u0119 zamkn\u0105c w d\u0142oni \u2013 figurki, kt\u00f3re przystawa\u0142y do powszechnie znanych ludowych wytwor\u00f3w rze\u017abiarskich: postacie z atrybutami pracy (\u201cKobieta z dzie\u017c\u0105\u201d, \u201cRolnik z sierpem\u201d), sceny pasyjne oraz kompozycje utrwalaj\u0105ce tradycje dawnej wsi. Pokrywa\u0142 je malatur\u0105, kt\u00f3ra  s\u0142u\u017cy\u0142a nie tylko celom ekspresji artystycznej, ale pomaga\u0142a wyodr\u0119bni\u0107 wa\u017cny szczeg\u00f3\u0142, o\u017cywi\u0107 tych ma\u0142ych \u2013 podobnych do kukie\u0142ek – bohater\u00f3w przedstawie\u0144, \u017ce zaczynali patrze\u0107 na nas szeroko rozwartymi oczyma.<\/p>\n\n\n\n

Czas, w kt\u00f3rym obaj autorzy stawiali pierwsze kroki na niwie sztuki, sprzyja\u0142 ich rozwojowi. Dekady lat 70. i 80. XX wieku, cechowa\u0142a mnogo\u015b\u0107 konkurs\u00f3w, kiermaszy, przegl\u0105d\u00f3w, a muzea, galerie, domy kultury, stowarzyszenia maj\u0105ce w swym statucie promocj\u0119 kultury ludowej, prze\u015bciga\u0142y si\u0119 w organizowaniu wystaw prezentuj\u0105cych wyroby sztuki nieprofesjonalnej. By\u0142 to skuteczny doping, zagrzewaj\u0105cy wiejsk\u0105 spo\u0142eczno\u015b\u0107 do podejmowania pr\u00f3b kreacji artystycznej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nawet ci, kt\u00f3rzy nie znajdowali w sobie prawdziwej iskry bo\u017cej, starali si\u0119 j\u0105 wykrzesa\u0107 i pokaza\u0107, \u017ce nie s\u0105 gorsi od s\u0105siad\u00f3w. Nie ma w tym s\u0142\u00f3w przesady, bo znane s\u0105 z tamtego czasu przyk\u0142ady, kiedy niemal ca\u0142a wie\u015b zach\u0119cona powodzeniem jednego ze swych wsp\u00f3\u0142ziomk\u00f3w, chwyta\u0142a za d\u0142uta rze\u017abiarskie czy instrumentarium malarskie, by do\u0142\u0105czy\u0107 do grona tak zwanych prymityw\u00f3w. Dla niekt\u00f3rych by\u0142 to tylko s\u0142omiany zapa\u0142, ale byli tacy, kt\u00f3rzy odkryli w sobie wewn\u0119trzn\u0105 potrzeb\u0119 i zacz\u0119li przygl\u0105da\u0107 si\u0119 \u015bwiatu uwa\u017cniej, odkrywa\u0107 go na nowo, filtrowa\u0107 przez w\u0142asn\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, by w ko\u0144cu zinterpretowa\u0107 go po swojemu. Dostali wtedy szans\u0119, by kontynuowa\u0107 swoje dzie\u0142o, kt\u00f3re \u2013 je\u015bli poparte prawd\u0105 wypowiedzi \u2013  zadziwia\u0142o \u015bwie\u017co\u015bci\u0105 form, przekonywa\u0142o szczero\u015bci\u0105 przekazu artystycznego. Tym domoros\u0142ym tw\u00f3rcom stworzono w\u00f3wczas cieplarniane warunki nie tylko do pracy, ale r\u00f3wnie\u017c do zarobkowania, co sta\u0142o si\u0119 skutecznym bod\u017acem do powstawania dzie\u0142 wywodz\u0105cych si\u0119 z nieprofesjonalnych \u015brodowisk wiejskich. Ich odbiorc\u0105 okaza\u0142 si\u0119 mieszczuch, z regu\u0142y inteligent, ale r\u00f3wnie\u017c pa\u0144stwo, kt\u00f3re nie szcz\u0119dzi\u0142o \u015brodk\u00f3w na poszerzanie zbior\u00f3w etnograficznych w muzeach o r\u00f3\u017cnym zasi\u0119gu: regionalnym, okr\u0119gowym, narodowym. Ta hossa odwr\u00f3ci\u0142a si\u0119 pod koniec lat 80. minionego wieku. Przemiany gospodarcze i polityczne w kraju spowodowa\u0142y, \u017ce ju\u017c nikt nie \u201cmizdrzy\u0142 si\u0119\u201d do ludowych \u201cwyrobnik\u00f3w\u201d sztuki. Zapowiada\u0142o to naturaln\u0105 selekcj\u0119 w szeregach tw\u00f3rc\u00f3w wsi \u2013 w jej wyniku nie odstawili swych d\u0142ut ani p\u0119dzli ci, kt\u00f3rym w sercach i umys\u0142ach ta sztuka zagnie\u017adzi\u0142a si\u0119 na dobre. W ich gronie znale\u017ali si\u0119 Stanis\u0142aw Koguciuk i Jan U\u015bcimiak.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pod\u0105\u017ca\u0107 za g\u0142osem natury<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Koguciuk \u2013 nazywany przez niekt\u00f3rych Nikiforem z P\u0142awanic \u2013 nie zmieni\u0142 miejsca swego zamieszkania od ponad sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu siedmiu lat. Ten dobiegaj\u0105cy do osiemdziesi\u0105tki tw\u00f3rca, by\u0142 \u015bwiadkiem ogromnych przemian, jakie zachodzi\u0142y w jego \u015brodowisku. Jest ich \u015bwiadomy, rozumnie obserwuje \u015bwiat, dostrzega dobroczynny ale i niszczycielski wp\u0142yw wsp\u00f3\u0142czesnej cywilizacji. Nie poddaje si\u0119 \u017cadnemu z nich, \u017cyje w\u0142asnym rytmem, malowaniu podporz\u0105dkowuj\u0105c sw\u00f3j rozk\u0142ad dnia. Sam gotuje, swoje menu opieraj\u0105c na najprostszych, znajduj\u0105cych si\u0119 w zasi\u0119gu r\u0119ki produktach. Na przydomowym poletku uprawia fasol\u0119, nadwy\u017ck\u0119 zbior\u00f3w sprzedaje na che\u0142mskim targu, a je\u015bli jeszcze co\u015b z tego zostanie, to rozdaje najbli\u017cszym \u2013 rodzinie i s\u0105siadom. Maluje przy zniczach, wybieraj\u0105c takie, kt\u00f3re najmniej kopc\u0105, dba, \u017ceby mie\u0107 ich zawsze odpowiedni zapas, bo dopiero pomno\u017cony ogie\u0144 czterech \u015bwiec, daje w\u0142a\u015bciwe warunki do pracy. Gotowe obrazy wysy\u0142a na przegl\u0105dy, konkursy, ch\u0119tnie wystawia na festynach, kiermaszach, gdzie du\u017cy przep\u0142yw odbiorc\u00f3w u\u0142atwia mu kontakt z drugim cz\u0142owiekiem. A on lubi wyrwa\u0107 si\u0119 czasami ze swojej samotni. Kiedy\u015b je\u017adzi\u0142 do Wroc\u0142awia, Krakowa, zawsze obecny by\u0142 na Przegl\u0105dach Kapel i \u015apiewak\u00f3w Ludowych w Kazimierzu nad Wis\u0142\u0105, teraz jedyn\u0105 rozrywk\u0105 \u2013 jak  podkre\u015bla \u2013 pozosta\u0142 mu pobliski Che\u0142m i ludzie, kt\u00f3rzy \u2013 od lat \u2013 s\u0105 wiernymi admiratorami jego sztuki. Cho\u0107 nigdy nie narzeka, przyznaje, \u017ce przygarbiona sylwetka jest pochodn\u0105 doskwieraj\u0105cych mu b\u00f3l\u00f3w kr\u0119gos\u0142upa. Od czterdziestu lat \u017cyje z nabyt\u0105 przepuklin\u0105, ale o swoim schorzeniu m\u00f3wi jak o najbli\u017cszym przyjacielu, z kt\u00f3rym z\u017cyty jest od czas\u00f3w m\u0142odo\u015bci. Nigdy nie skorzysta\u0142 z porady medycznej, jedynym ogl\u0119dzinom lekarskim podda\u0142 si\u0119 przy przyst\u0119powaniu do s\u0142u\u017cby wojskowej. Jego d\u0142onie s\u0105 sprawne na tyle, \u017ce potrafi wycyzelowa\u0107 najdrobniejsze szczeg\u00f3\u0142y, uwydatni\u0107 detale, poprowadzi\u0107 cienk\u0105 kresk\u0119, kt\u00f3rej precyzja wyklucza przypad\u0142o\u015b\u0107 dr\u017cenia r\u0105k. Koguciuk wierzy w tym wzgl\u0119dzie w zbawienne dzia\u0142anie gliny, kt\u00f3rej przez ponad pi\u0119\u0107dziesi\u0105t lat u\u017cywa\u0142 do stawiania piec\u00f3w. Dodaje, \u017ce nak\u0142ada\u0142 j\u0105 do kafli go\u0142\u0105 r\u0119k\u0105, i zapewnia, \u017ce bezpo\u015bredni kontakt z t\u0105 plastyczn\u0105 mas\u0105, okaza\u0142 si\u0119 tak dobroczynny w skutki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Malarz jest cz\u0142owiekiem g\u0142\u0119boko wierz\u0105cym,  w swoim \u017cyciu zdaje si\u0119 na wy\u017csz\u0105 opatrzno\u015b\u0107. Ufa, \u017ce kto\u015b z g\u00f3ry re\u017cyseruje jego koleje losu, bo jak m\u00f3g\u0142by wyt\u0142umaczy\u0107 swoje sny, kt\u00f3re si\u0119 zawsze  sprawdzaj\u0105. Zwierza si\u0119, \u017ce je\u015bli przy\u015bni mu si\u0119 szczupak, kt\u00f3ry trafi\u0142 do jego sieci, to jest on gwarantem znacz\u0105cej nagrody w jakim\u015b wa\u017cnym konkursie. Gorzej sprawy si\u0119 maj\u0105, kiedy \u0142owi pomniejsze p\u0142otki lub karasie, wtedy to nieomylny znak, \u017ce czeka go tylko wyr\u00f3\u017cnienie lub pomniejsza forma uznania. Nie zna uczucia zazdro\u015bci, zawsze wszystkim \u017cyczliwy, serdeczny, zaskakuj\u0105cy jak\u0105\u015b niebywa\u0142\u0105 \u2013 nieprzystaj\u0105c\u0105 do naszych czas\u00f3w \u2013 prostolinijno\u015bci\u0105 zachowa\u0144. Intuicyjnie szuka w swoim otoczeniu ludzi pogodnych, a ich u\u015bmiech uto\u017csamia z przymiotem dobra.  Zapytany kiedy\u015b, jak radzi sobie z objawami irytacji, kt\u00f3ra nigdy nie ujawnia si\u0119 na jego twarzy, nie zwleka\u0142 z odpowiedzi\u0105 i zwi\u0119\u017ale j\u0105 uj\u0105\u0142: \u201cale\u017c ja nie wiem co to s\u0105 nerwy!\u201d. Wyposa\u017cony w t\u0119 unikaln\u0105 cech\u0119 osobowo\u015bci, z jakim\u015b niepoj\u0119tym spokojem i godno\u015bci\u0105 przyjmuje wszelkie przeciwno\u015bci losu. Nie uchyla si\u0119 przed nimi, na odwr\u00f3t \u2013 przyjmuje na siebie zobowi\u0105zania, zawinione przez innych. Ta \u0142agodno\u015b\u0107 serca czyni jego oblicze g\u0142adkim i m\u0142odszym ni\u017c wskazuje na to metryka. Stanis\u0142aw Koguciuk nale\u017cy do tego bardzo rzadkiego rodzaju os\u00f3b, kt\u00f3re nie musz\u0105 uczy\u0107 si\u0119 dyrektyw dekalogu, to natura za nie pomy\u015bla\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

U\u015bcimiak jest typem ekstrawertyka. Wszystkimi kolorami t\u0119czy maluj\u0105 si\u0119 na jego twarzy prze\u017cycia, kt\u00f3rych w danej chwili do\u015bwiadcza. Uczciwy, stale towarzyszy mu troska o mieszkanie i wszelkie p\u0142atno\u015bci zwi\u0105zane z jego utrzymaniem. Cz\u0119sto reguluje je z wyprzedzeniem, \u017ceby pozby\u0107 si\u0119 o tym my\u015bli na miesi\u0105c lub dwa. Temat ten obsesyjnie go zajmuje i dowodzi nie tylko jego sumienno\u015bci ale i  przywi\u0105zania do wewn\u0119trznego spokoju, bez kt\u00f3rego nie si\u0119ga po d\u0142uto a wyobra\u017ania zawodzi. Ka\u017cdy niepok\u00f3j blokuje go, kiedy \u2013 wbrew sobie \u2013 pr\u00f3buje struga\u0107 kolejne figurki, kaleczy d\u0142onie i zniech\u0119cony odk\u0142ada robot\u0119. Wsiada wtedy na rower i szuka kontaktu z natur\u0105. Najbardziej koj\u0105co dzia\u0142a na niego las. Lubi wraca\u0107 w te same miejsca i \u015bledzi\u0107 zmiany jakie niesie ze sob\u0105 up\u0142ywaj\u0105cy czas, nast\u0119puj\u0105ce po sobie pory roku. Wybiera \u2013 dla przyk\u0142adu \u2013 interesuj\u0105ce go sztuki z drzewostanu le\u015bnego, opasuje sznurkiem na ca\u0142\u0105 szeroko\u015b\u0107 pnia, a uzyskan\u0105 w ten spos\u00f3b \u201cmiark\u0119 \u201c zarzuca wysoko na ga\u0142\u0105\u017a. Powraca w to samo miejsce za rok, by sprawdzi\u0107, o ile zmieni\u0142 si\u0119 obw\u00f3d poddanego obserwacji drzewa. Zna w\u0142a\u015bciwo\u015bci wielu zi\u00f3\u0142, korzysta z tej wiedzy, by za\u0142agodzi\u0107 pojawiaj\u0105ce si\u0119 dolegliwo\u015bci. Zbiera owoce le\u015bne, sporz\u0105dza z nich soki, wie kt\u00f3rego za\u017cy\u0107 kiedy \u201cskacze ci\u015bnienie\u201d lub niedomaga \u017co\u0142\u0105dek. Narzeka, \u017ce po sze\u015b\u0107dziesi\u0105tce, kt\u00f3ra mu niedawno \u201cstukn\u0119\u0142a\u201d, cz\u0142owiek ju\u017c nie ten sam jak to wcze\u015bniej bywa\u0142o. W ta\u0144cu tylko potrafi wykrzesa\u0107 jeszcze troch\u0119 si\u0142, ale oczekuje by  partnerka porusza\u0142a si\u0119 lekko, p\u0142ynnie i w takt muzyki. <\/p>\n\n\n\n

Zapobiegliwy, jesieni\u0105 kisi kapust\u0119, og\u00f3rki, wekuje r\u00f3\u017cne produkty, kt\u00f3re u\u0142atwi\u0105 przetrwa\u0107 zim\u0119. To nawyk jeszcze z czas\u00f3w kiedy rodzina by\u0142a w komplecie, a on przej\u0105\u0142 na siebie obowi\u0105zki kulinarne. <\/p>\n\n\n\n

Zawsze schludny, lubi mie\u0107 w zapasie kilka koszul, par spodni, a i kurtki stosowne do pogody. Na szcz\u0119\u015bcie zag\u0119szczenie second-hand\u00f3w w Che\u0142mie por\u00f3wnywalne jest z ilo\u015bci\u0105  bar\u00f3w wtopionych w tkank\u0119 miejsk\u0105 Pary\u017ca. Jest w czym wybiera\u0107, a czasami trafiaj\u0105 si\u0119 prawdziwe skarby. U\u015bcimiak jest wymagaj\u0105cym klientem, lubi wszystko z naturalnych w\u0142\u00f3kien, bo te sztuczne niezdrowe i nie przepuszczaj\u0105 powietrza. Kurtki powinny by\u0107 lekkie, puchowe, a takie szybko rozchwytuj\u0105, wi\u0119c on woli poczeka\u0107 i zdaje si\u0119 na szcz\u0119\u015bliwy traf. Ostatnio zdoby\u0142 tak\u0105, \u017ce nawet zi\u0119\u0107 z Lublina \u2013 uczony, doktorant \u2013 podziwia\u0142 za fason i dobr\u0105 firm\u0119, o istnieniu kt\u00f3rej on nie mia\u0142 najmniejszego poj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Doskona\u0142y z niego gaw\u0119dziarz, kt\u00f3rego j\u0119zyk ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci na tyle plastyczne, \u017ce bez trudu wywo\u0142uje w wyobra\u017ani s\u0142uchaczy sceneri\u0119 i klimat relacjonowanych zdarze\u0144. Ma bystre oko, wszystko ogarnia jednym spojrzeniem, by w klocku drewna utrwali\u0107 zapami\u0119tan\u0105 scen\u0119, gest, pochylenie postaci, zabawny kontekst sytuacyjny. Ma przy tym natur\u0119 krytyczn\u0105, kt\u00f3ra podpowiada, kt\u00f3re z dzie\u0142 spe\u0142ni\u0142o jego intencje, a kt\u00f3re \u201csprzeciwi\u0142o\u201d si\u0119 jego oczekiwaniom. <\/p>\n\n\n\n

U\u015bcimiak jest niepoprawnym romantykiem, t\u0119skni za \u017cyciem na wsi, kt\u00f3re \u017cywo pami\u0119ta. Do dzisiaj ma przed oczami lata dzieci\u0144stwa i wczesnej m\u0142odo\u015bci. Wci\u0105\u017c s\u0142yszy mow\u0119 wschodniego pogranicza, kt\u00f3ra by\u0142a wypadkow\u0105 wielu kultur. <\/p>\n\n\n\n

Dzie\u0142o dojrza\u0142e<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw Koguciuk i Jan U\u015bcimiak w swoim dziele si\u0119gaj\u0105 po tradycj\u0119 ludowej sztuki sakralnej, interesuje ich dawna wie\u015b i jej obrz\u0119dowo\u015b\u0107, ale to co wyr\u00f3\u017cnia ich dokonania artystyczne, osadzone jest w dziej\u0105cej si\u0119 na naszych oczach rzeczywisto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, prace z cyklu “Humory” z lat 1996-2010, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 30×40 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Koguciuk swe \u2013 niewielkich rozmiar\u00f3w utwory malarskie \u2013 tworzy na p\u0142ycie pil\u015bniowej, kt\u00f3r\u0105 gruntuje emulsj\u0105 \u201cpolinit\u201d, a nast\u0119pnie pokrywa biel\u0105 cynkow\u0105 lub tytanow\u0105. Najwi\u0119kszym jego uznaniem ciesz\u0105 si\u0119 olejne farby krajowe, na te chi\u0144skie narzeka, \u017ce \u201cs\u0142abo kryj\u0105 i wszystko wychodzi md\u0142e\u201d, a on lubi kolory \u017cywe, d\u017awi\u0119czne, tak, \u017ceby obraz cieszy\u0142 oczy soczysto\u015bci\u0105 barw. Gotowe dzie\u0142o zamyka prost\u0105 drewnian\u0105 listewk\u0105, kt\u00f3r\u0105 bejcuje na br\u0105zowo. Jeszcze kilka lat temu, kiedy by\u0142 m\u0142odszy, wycina\u0142 w ramce karbiki \u2013 prosty ornament, kt\u00f3ry dope\u0142nia\u0142 ca\u0142o\u015b\u0107 przedstawienia. Aby praca by\u0142a gotowa do powieszenia, ze zu\u017cytych konserw wykrawa \u015bcinki blachy i wmontowuje je zr\u0119cznie jako zawieszk\u0119. <\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rca nadal maluje rodzimy pejza\u017c, rodzinne tradycje i obrz\u0119dy ludowe, tworzy dzie\u0142a o tematyce religijnej i patriotycznej. Ka\u017cda kompozycja ma przemy\u015blany porz\u0105dek, nastr\u00f3j wywo\u0142any kolorem, przejawia sk\u0142onno\u015b\u0107 do symetrii, przywi\u0105zanie do detalu. Perspektywa strefowa, oparta na horyzontalnych uk\u0142adach, sugeruje kolejno\u015b\u0107 plan\u00f3w: od najbli\u017cszego \u2013  po\u0142o\u017conego najni\u017cej,  po wy\u017csze \u2013 sygnalizuj\u0105ce oddalenie. Sylwety dom\u00f3w i ludzi poddane s\u0105 schematycznej rytmizacji, nie pozbawiaj\u0105c ca\u0142o\u015bci logiki i zasadno\u015bci przedstawienia. Bohaterowie kompozycji opracowani syntetycznie, kontrastuj\u0105 z bardziej drobiazgowo opracowanym drzewostanem, jego ulistwieniem, poddaj\u0105cymi si\u0119 weryfikacji gatunkami kwiat\u00f3w. Malarz stosuje typizacj\u0119 postaci: m\u0142odzi ch\u0142opcy maj\u0105 ciemne w\u0142osy, za\u015b staruszkowie wyhodowali siwe brody, a ich g\u0142owy pokrywa szron. Dziewcz\u0119ta wyr\u00f3\u017cniaj\u0105 si\u0119 d\u0142ugimi blond fryzurami, starsze kobiety ukrywaj\u0105 je pod chustami. P\u0119d koni \u015bwietnie zostaje scharakteryzowany (\u201cKorow\u00f3d weselny\u201d), a ich rytmiczny st\u0119p znakomicie oddany (\u201cMarsz, marsz D\u0105browski\u201d). Pochy\u0142 g\u0142owy pas\u0105cych si\u0119 kr\u00f3w dobrze podpatrzony (\u201cPastuch\u201d), a leniwy ruch zwierz\u0105t gospodarskich trafnie uj\u0119ty (\u201cGospodarstwo\u201d). <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Stanis\u0142aw Koguciuk, ” Orka”, 2009, olej\/p\u0142yta pil\u015bniowa, wym. 44×64 cm, fot. Dominik Szwemberg<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Malarstwo religijne Koguciuka (\u201cDroga Krzy\u017cowa\u201d, \u201cOstatnia wieczerza\u201d, \u201cPanie, Ty \u015bpisz, a my toniemy!\u201d, \u201cBo\u017ce Narodzenie\u201d, \u201cMadonna w kwiatach\u201d), skierowane jest ku indywidualnej i w\u0142asnej wypowiedzi w zakresie u\u017cytych \u015brodk\u00f3w wyrazu. Z lubo\u015bci\u0105 akcentuj\u0105c szczeg\u00f3\u0142y, przejawia sk\u0142onno\u015b\u0107 do dekoracyjno\u015bci, a jednocze\u015bnie lapidarno\u015bci przekazu. W niekt\u00f3rych pracach do\u015b\u0107 graficzny, w innych staje si\u0119 bardziej wyczulony na plam\u0119 malarsk\u0105. Generalnie jego dzie\u0142o bardziej oddzia\u0142ywuje kolorem ni\u017c lini\u0105 i obrysem.<\/p>\n\n\n\n

To co wyr\u00f3\u017cnia go na tle wszystkich samouk\u00f3w, to d\u0142uga i bogata seria \u201chumor\u00f3w\u201d, kt\u00f3re tworzy od ponad pi\u0119tnastu lat. Utrzymane w jednym formacie \u2013 30 x 42 cm, przemawiaj\u0105 nie tylko malarsk\u0105 form\u0105, ale i tekstem, kt\u00f3ry wyja\u015bnia sens, esencj\u0119 zawartej w nich anegdoty. Zwi\u0119z\u0142e lub bardziej rozbudowane s\u0142owa, cz\u0119sto rymowane, s\u0105 zawsze trafnym, zabawnym, dope\u0142nieniem przedstawienia, operuj\u0105cego form\u0105 skr\u00f3tow\u0105, pozbawion\u0105 zb\u0119dnych ozdobnik\u00f3w. Scenki te rozgrywaj\u0105 si\u0119 na ciemnym, neutralnym tle, co tylko pomaga w ekspozycji zawartej w nich puenty. Tematycznie poruszaj\u0105 r\u00f3\u017cne dziedziny naszego \u017cycia: polityk\u0119, partnerstwo, uczucia, stosunki mi\u0119dzyludzkie, sprawy spo\u0142eczne, a nawet eschatologiczne. W czasach trudnych, pe\u0142nych napi\u0119\u0107 i stresuj\u0105cego po\u015bpiechu, Koguciuk pozwala si\u0119 nam odpr\u0119\u017cy\u0107, u\u015bmiechn\u0105\u0107, przystan\u0105\u0107, zastanowi\u0107 g\u0142\u0119biej nad sensem \u017cycia i nabra\u0107 dystansu do rzeczywisto\u015bci. Jego dzie\u0142o sk\u0142ania do refleksji, przestrzega, ironizuje, spe\u0142nia rol\u0119 mentora, ale zawsze pob\u0142a\u017cliwego dla naszych s\u0142abo\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

U\u015bcimiak tworzy rze\u017ab\u0119 pe\u0142noplastyczn\u0105, ale w r\u00f3wnym stopniu zajmuje go relief. Dba o to, \u017ceby drewno lipowe by\u0142o w dobrym gatunku i w\u0142a\u015bciwie wysuszone. Gotowe prace pokrywa polichromi\u0105, ujawniaj\u0105c upodobanie do ciep\u0142ych, pastelowych barw. Na powierzchniach wypuk\u0142ych farb\u0119 przeciera, sugeruj\u0105c dzia\u0142anie \u015bwiat\u0142a. Zabieg ten nie tylko wyr\u00f3\u017cnia jego dzie\u0142o, ale uwydatnia jego aspekt malarski. Figury opracowuje z jednego klocka drewna, za\u015b dekoracyjne detale \u2013 przy u\u017cyciu kleju \u2013 spaja z ca\u0142o\u015bci\u0105 kompozycyjnego za\u0142o\u017cenia. Najwi\u0119cej determinacji w tym wzgl\u0119dzie przejawia w swych rze\u017abionych pojazdach, kt\u00f3rych zawi\u0142\u0105 budow\u0119, konstrukcyjn\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107, stara si\u0119 odda\u0107 wiernie. Malowniczo\u015b\u0107 jego ci\u0119\u017car\u00f3wek, a w szczeg\u00f3lno\u015bci traktor\u00f3w, wyra\u017ca si\u0119 w tym, \u017ce nie przypominaj\u0105 one urz\u0105dze\u0144, kt\u00f3re wysz\u0142y z najnowszej linii produkcyjnej Ursusa; z \u0142atwo\u015bci\u0105 dostrzegamy, \u017ce \u201creanimowa\u0142\u201d je jaki\u015b  domoros\u0142y rzemie\u015blnik-konstruktor, kt\u00f3rego talent da\u0142 im \u201cdrugie \u017cycie\u201d. Traktorzy\u015bci ci\u0105gn\u0105 za sob\u0105 drabiniaste wozy, na kt\u00f3rych przycupni\u0119te postacie zmierzaj\u0105 na targ lub w kierunku ko\u015bcio\u0142a, jedynie  \u2013 odpr\u0119\u017cona po trudach \u017cniw \u2013 para szuka ukojenia w mi\u0142osnych igraszkach. <\/p>\n\n\n\n

Cz\u0119\u015bciej ni\u017c wie\u015b, interesuj\u0105 U\u015bcimiaka sprawy bie\u017c\u0105ce, podpatrzone na ulicy, w parku, na miejskim targu, w sadzie, w barze piwnym lub na pota\u0144c\u00f3wce. Ju\u017c same tytu\u0142y prac zaciekawiaj\u0105 i poruszaj\u0105 nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119: \u201cTani but\u201d, \u201c\u017benia z Kijowa\u201d, \u201c\u015aciana wschodnia\u201d, \u201cCiotka Olga z Wo\u0142ynia\u201d, \u201cNa maj\u00f3wk\u0119\u201d, \u201cZakochani\u201d, \u201cNad Bugiem\u201d, \u201cS\u0119dziwa jubilatka\u201d, \u201cBiznesmem i \u017cebrak\u201d, \u201cArty\u015bci\u201d, \u201cKryzys\u201d, \u201cObiad zjedli, rent\u0119 wzieli, \u017cegnaj babciu do niedzieli\u201d.  Ostatnio U\u015bcimiak zrelacjonowa\u0142 w formie dw\u00f3ch p\u0142askorze\u017ab \u2013 \u201cFrankfurt nad Menem\u201d i \u201cAgat Kra\u015bnik\u201d \u2013 swoj\u0105 niedawn\u0105 i jedyn\u0105 podr\u00f3\u017c, jak\u0105 odby\u0142 za zachodni\u0105 granic\u0119. Opowie\u015b\u0107 przedstawia dwupasmow\u0105 autostrad\u0119, po kt\u00f3rej mkn\u0105 sznury samochod\u00f3w \u2013 ka\u017cdy inny,  krajobraz urozmaica \u2013 typowa dla niemieckiego s\u0105siada \u2013 zabudowa, nad ca\u0142o\u015bci\u0105 za\u0142o\u017cenia przep\u0142ywaj\u0105 b\u0142\u0119kitne formacje chmur, w kt\u00f3rych zab\u0142\u0105ka\u0142 si\u0119 pojedynczy samolot. Ta niezwyk\u0142a kawalkada aut zmierza w kierunku \u2013 dominuj\u0105cej nad kompozycj\u0105 \u2013 nowoczesnej struktury architektonicznej z napisem \u201cEuropen Bank Center\u201d, przy kt\u00f3rej wyeksponowany zosta\u0142 poka\u017any znak symbolizuj\u0105cy wsp\u00f3ln\u0105 walut\u0119 euro. Praca ta mierz\u0105ca 145 cm w poziomie i 57 cm wysoko\u015bci dowodzi, \u017ce jej autor ma ci\u0105gle \u015bwie\u017ce spojrzenie na kszta\u0142t tego \u015bwiata, nie pod\u0105\u017ca za innymi, nie podpatruje, poprzestaje na swoim, jest niezale\u017cnym kreatorem w\u0142asnych wizji. Je\u015bli nawet powtarza temat, zawsze inaczej, nigdy si\u0119 nie powtarza, nudzi go powielanie raz opracowanej wersji przedstawienia. Wida\u0107 to wyra\u017anie w jego rze\u017abie sakralnej, w kt\u00f3rej szczeg\u00f3lnym i odr\u0119bnie zarysowuj\u0105cym si\u0119 zespo\u0142em rze\u017ab s\u0105 \u201cAnio\u0142y\u201d. Wyst\u0119puj\u0105 samodzielnie lub grupowo \u2013 tworz\u0105c a\u017curowe kompozycje \u201cCh\u00f3r\u00f3w anielskich\u201d, towarzysz\u0105 jako uzupe\u0142nienie, dekoracyjne dope\u0142nienie \u201cUkrzy\u017cowa\u0144\u201d, przedstawie\u0144 \u201cMarii z Dzieci\u0105tkiem\u201d, \u201cFrasobliwego\u201d. W figurach tych uwag\u0119 skupiaj\u0105 skrzyd\u0142a \u2013 zar\u00f3wno ich umieszczenie na barkach, k\u0105t rozwarcia, jak i spos\u00f3b traktowania powierzchni \u015bwiadcz\u0105 o wyra\u017anie dekoracyjnym zamy\u015ble tw\u00f3rcy. Do tego dochodz\u0105 instrumenty muzyczne, precyzyjnie skonstruowane, na kt\u00f3rych anielskie istoty graj\u0105, gloryfikuj\u0105 i wys\u0142awiaj\u0105 chwa\u0142\u0119 \u201c\u015awi\u0119tej Panienki\u201d. \u201cAnio\u0142owie Str\u00f3\u017ce\u201d \u2013 pos\u0142a\u0144cy Boga \u2013 wyci\u0105gaj\u0105 swych podopiecznych z otch\u0142ani w\u00f3d, strzeg\u0105 przed upadkiem na deskorolce, czuwaj\u0105 nad bezpiecze\u0144stwem ma\u0142ych pi\u0142karzy, chroni\u0105 dzieci bawi\u0105ce si\u0119 na hu\u015btawce.<\/p>\n\n\n\n

Sztuka Stanis\u0142awa Koguciuka i Jana U\u015bcimiaka poruszaj\u0105c sprawy doczesne jak i te boskie, zawsze pos\u0142uguje si\u0119 form\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 do potocznej rzeczywisto\u015bci. Obaj tw\u00f3rcy, s\u0105 do\u015b\u0107 cz\u0119stymi go\u015b\u0107mi w pracowni muzealnej wype\u0142nionej p\u0142\u00f3tnami, kt\u00f3re przynale\u017c\u0105 do abstrakcyjnego nurtu, znaczonego  geometri\u0105 form. Nie odnosz\u0105 si\u0119 do tych dzie\u0142, nie pr\u00f3buj\u0105 zg\u0142\u0119bi\u0107 ich przes\u0142ania, ani intencji artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy je stworzyli. Raz tylko U\u015bcimiak \u2013 ku mojemu zaskoczeniu \u2013 przyni\u00f3s\u0142 niewielk\u0105 formatem p\u0142askorze\u017ab\u0119, na kt\u00f3rej wyodr\u0119bni\u0142 ko\u0142o, kwadrat i tr\u00f3jk\u0105t, a nad ca\u0142o\u015bci\u0105 postawi\u0142 du\u017cy znak zapytania.  By\u0142 to nie tylko \u017cart, ale reakcja na sztuk\u0119 nieco ch\u0142odn\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 wyrazem formalnych spekulacji i wypadkow\u0105 intelektualnej tradycji. Kochaj\u0105c magi\u0119 uporz\u0105dkowanego \u015bwiata geometrii, sama czerpi\u0119 emocjonaln\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 ze sztuki powstaj\u0105cej pod wyra\u017ane dyktando serca. Jeden z najwybitniejszych znawc\u00f3w tw\u00f3rczo\u015bci artyst\u00f3w nieuczonych \u2013 Bihalji-Merin \u2013 we wst\u0119pie do katalgu wystawy \u201cLe monde des naifs\u201d zorganizowanej w Pary\u017cu w 1964 roku, powiedzia\u0142: \u201cLubimy t\u0119 sztuk\u0119, bo jej spontaniczne ciep\u0142o pozwala nam znosi\u0107 zimny klimat naszej cywilizacji\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jagoda Baczy\u0144ska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[160],"class_list":["post-14466","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-koguciuk_uscimiak"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14466","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14466"}],"version-history":[{"count":14,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14466\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14521,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14466\/revisions\/14521"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14466"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14466"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14466"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}