{"id":14368,"date":"2012-09-11T06:50:00","date_gmt":"2012-09-11T06:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=14368"},"modified":"2022-09-13T08:42:03","modified_gmt":"2022-09-13T08:42:03","slug":"nie-tylko-o-moim-wlasnym-kinie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/nie-tylko-o-moim-wlasnym-kinie\/","title":{"rendered":"Nie tylko o moim w\u0142asnym kinie"},"content":{"rendered":"\n

Jacek Michalak: <\/strong>Mia\u0142em przyjemno\u015b\u0107 z Panem trzykrotnie wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. Zrealizowali\u015bmy w Atlasie Sztuki w 2009 roku Pa\u0144sk\u0105 indywidualn\u0105 wystaw\u0119 oraz dwie zbiorowe w trakcie kolejnych dw\u00f3ch lat. Spotykamy si\u0119 od czasu do czasu przy r\u00f3\u017cnych okazjach. Jest Pan niezwykle aktywnym cz\u0142owiekiem. Aktualnie w CSW Zamek Ujazdowski mo\u017cna ogl\u0105da\u0107 Pa\u0144sk\u0105 wystaw\u0119 indywidualn\u0105 “Moje w\u0142asne kino”. Przez lata udzieli\u0142 Pan wielu wywiad\u00f3w, du\u017co w nich opowiedzia\u0142 o swojej tw\u00f3rczo\u015bci. W czasie gdy rozmawiamy, pojawi\u0142 si\u0119 kolejny wywiad z Panem, tym razem w wysokonak\u0142adowych Wysokich Obcasach. Ja chcia\u0142bym Pana nam\u00f3wi\u0107 tak\u017ce na rozmow\u0119 o Pa\u0144skim \u017cyciu prywatnym. Zaczynaj\u0105c od pocz\u0105tku, od aktu urodzenia, w kt\u00f3rym odnotowano, i\u017c J\u00f3zef Robakowski urodzi\u0142 si\u0119 w Poznaniu w 1939 roku, roku wybuchu II wojny \u015bwiatowej, trudnym roku.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J\u00f3zef Robakowski: <\/strong>W 1939 roku moja rodzina kwit\u0142a, by\u0142a zasobna, ziemianie, mia\u0142em brata Andrzeja, trzy lata starszego. Mieszkali\u015bmy na wsi, w Bodzanowie Wielkim na Kujawach, wszystko uk\u0142ada\u0142o si\u0119 dobrze. Ojciec, in\u017cynier rolnik, by\u0142 zawodowym oficerem. Tak jak ka\u017cdy \u017co\u0142nierz armii polskiej przygotowywa\u0142 si\u0119 do wojny. Zgin\u0105\u0142 w pierwszych dniach wojny \u2013 21 wrze\u015bnia 1939 w bitwie nad Bzur\u0105. Mam tylko jedno zdj\u0119cie z ojcem, dodatkowo przedarte, zrobione, gdy odwiedzi\u0142 mam\u0119 tu\u017c przed wybuchem wojny; m\u00f3j brat ma ich dziesi\u0105tki. Po \u015bmierci ojca zostali\u015bmy z mam\u0105, \u015bliczn\u0105 m\u0142od\u0105 kobiet\u0105. Mia\u0142a jeszcze dwie starsze siostry, kt\u00f3rych m\u0119\u017cowie r\u00f3wnie\u017c poszli na wojn\u0119, a one zosta\u0142y z dzie\u0107mi. Mama i jej siostry prze\u017cy\u0142y koszmar tu\u0142aczki wojennej. Trzy przepi\u0119kne kobiety, dzieci i babcia, a tu raz by\u0142y wojska niemieckie, raz ukrai\u0144skie, wojska polskie i wreszcie radzieckie. Do maj\u0105tku w Bodzanowie wr\u00f3cili\u015bmy na chwil\u0119 w 1945 roku, wojska radzieckie pod ochron\u0105 ORMO wywozi\u0142y z niego wszystko, co si\u0119 da\u0142o, za\u015b reszt\u0119 rozkradali okoliczni ch\u0142opi. Pami\u0119tam dok\u0142adnie nasz wyjazd z Bodzanowa. Jecha\u0142em z bratem i mam\u0105 na wozie drabiniastym w\u015br\u00f3d szaf, ci\u0105gn\u0119li\u015bmy jedn\u0105 krow\u0119, pozwolono nam zabra\u0107 tak\u017ce dwa konie oraz dwie owce, kt\u00f3re jecha\u0142y razem z nami. Pomaga\u0142 nam wo\u017anica, kt\u00f3ry pracowa\u0142 wcze\u015bniej w maj\u0105tku. To by\u0142o wszystko, co wolno nam by\u0142o zabra\u0107. Nie mogli\u015bmy osiedli\u0107 si\u0119 w promieniu mniejszym ni\u017c 50 km od naszego maj\u0105tku w Bodzanowie.<\/p>\n\n\n\n

\n
\n
\"\"<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Zbigniew Rybczy\u0144ski, kadry z filmu “Steps”, 1987, dzi\u0119ki uprzejmo\u015bci Artysty<\/figcaption><\/figure>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

J.M.: <\/strong>Z Bodzanowa dojechali\u015bcie do…<\/em>
J.R.:<\/strong> Gdyni. Mama podobnie jak jej siostry mia\u0142a \u015brednie wykszta\u0142cenie uzyskane w Toruniu. Wszystkie trzy by\u0142y niespecjalnie przygotowane do pracy zawodowej, do tego wszystkiego ziemianki, o czym po wojnie nie nale\u017ca\u0142o m\u00f3wi\u0107. Mama pocz\u0105tkowo nie mog\u0142a znale\u017a\u0107 \u017cadnej pracy. Pracowa\u0142a wi\u0119c u jednej ze swoich si\u00f3str, znacznie bardziej zasobnej. Jej m\u0105\u017c po wojnie uciek\u0142 do Kanady, co dodatkowo czyni\u0142o sytuacj\u0119 jeszcze bardziej skomplikowan\u0105. Zostawi\u0142 jej w Gdyni spor\u0105 kamienic\u0119, w kt\u00f3rej mie\u015bci\u0142o si\u0119 kino Warszawa. Tu zacz\u0119\u0142a si\u0119 moja szko\u0142a i tutaj zacz\u0119\u0142o si\u0119 moje kino. Do 1947 roku by\u0142o kinem prywatnym z bardzo ciekawym repertuarem, filmami zachodnimi, g\u0142\u00f3wnie ameryka\u0144skimi, kowbojskimi. W kinie by\u0142a luksusowa lo\u017ca, w kt\u00f3rej mog\u0142em sobie siedzie\u0107 zawsze, kiedy mia\u0142em ochot\u0119. Mama za\u015b prowadzi\u0142a ma\u0142y kiosk w holu kina. Razem z bratem sprzedawali\u015bmy gazety na wieczornych seansach. Na co dzie\u0144 styka\u0142em si\u0119 z obs\u0142uguj\u0105cymi kabin\u0119 projekcyjn\u0105 operatorami, kt\u00f3rzy dawali mi uszkodzone \u015bcinki ta\u015bmy filmowej. Wtedy zacz\u0105\u0142em konstruowa\u0107 swoje pierwsze aparaty projekcyjne. Tak narodzi\u0142a si\u0119 moja pasja kina.
J.M.:<\/strong> Jak d\u0142ugo mieszka\u0142 Pan w Gdyni?<\/em>
J.R.:<\/strong> Byli\u015bmy dla ciotki powa\u017cnym obci\u0105\u017ceniem \u2013 mama, dw\u00f3ch ch\u0142opc\u00f3w. W naturalny spos\u00f3b pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3\u017cnice zda\u0144. Mama dosz\u0142a do wniosku, \u017ce mo\u017ce pracowa\u0107 jako wychowawczyni. Dosta\u0142a posad\u0119 w Inowroc\u0142awiu, w domu dziecka prowadzonym przez siostry zakonne. Nast\u0119pnie wyl\u0105dowali\u015bmy w bardzo ciekawym miejscu \u2013 mama zosta\u0142a kierowniczk\u0105 domu dziecka w Tucholi, miasteczku, gdzie wiele os\u00f3b m\u00f3wi\u0142o ci\u0105gle po niemiecku. Mieszkali\u015bmy tam w okresie stalinizmu, wraz z bratem nie wolno by\u0142o si\u0119 nam przyzna\u0107 do pochodzenia, mama ukrywa\u0142a swoj\u0105 przesz\u0142o\u015b\u0107. Dla mnie jako m\u0142odego ch\u0142opaka by\u0142y to interesuj\u0105ce czasy, na moich oczach komunizm rywalizowa\u0142 z kapitalizmem. Rozgrywa\u0142y si\u0119 mniejsze i wi\u0119ksze wojny. Do domu dziecka przywo\u017cono dzieci z Korei, z Wietnamu, ale te\u017c polskie sieroty z Rosji, na oczach kt\u00f3rych rozstrzelano ich matki i ojc\u00f3w. Dom dziecka pe\u0142en by\u0142 tzw. przerost\u00f3w, do pi\u0105tej klasy ze mn\u0105 chodzili kilkunastoletni brodaci dr\u0105gale. Dla dorastaj\u0105cego ch\u0142opaka by\u0142y to bardzo ciekawe czasy. Do tego wszystkiego w domu dziecka by\u0142a socjalistyczna bieda. Dwa razy w roku przyje\u017cd\u017ca\u0142y samochody z darami, cukrem, kasz\u0105, m\u0105k\u0105 i czekolad\u0105. To niezwyk\u0142e jak\u0105 si\u0142\u0119 mia\u0142a pomoc Unrry. Mama b\u0119d\u0105c osob\u0105 zdecydowan\u0105, pracowit\u0105, dobrze zorganizowan\u0105, stworzy\u0142a z domu dziecka w Tucholi wzorcow\u0105 plac\u00f3wk\u0119. Przyje\u017cd\u017cali z wojew\u00f3dztwa wizytatorzy podziwia\u0107 te osi\u0105gni\u0119cia, za kt\u00f3re mamie przyznano medal. Wtedy UB wykry\u0142o, \u017ce jest ziemiank\u0105, \u017con\u0105 poleg\u0142ego oficera, musia\u0142a szuka\u0107 pracy w innym miejscu. By\u0142em w dziewi\u0105tej klasie, gdy opu\u015bcili\u015bmy Tuchol\u0119.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, 1937, olej, sklejka, 34 x 46,5 cm, kolekcja Galerii Wymiary<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

J.M.:<\/strong>\u00a0Dok\u0105d pojechali\u015bcie z Tucholi?<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Do Torunia, gdzie mama znalaz\u0142a prac\u0119 w pogotowiu opieku\u0144czym, bardzo trudnym, ale ciekawym miejscu. Miejscu, gdzie dokonywa\u0142a si\u0119 segregacja dzieci, dzieci z bardzo r\u00f3\u017cn\u0105 przesz\u0142o\u015bci\u0105. Z tego domu specjalnego kierowano wychowank\u00f3w do zwyk\u0142ego domu dziecka, mo\u017cna je by\u0142o te\u017c odda\u0107 opiekunom, inne mog\u0142y wr\u00f3ci\u0107 do rodzic\u00f3w. To by\u0142a dla mnie interesuj\u0105ca sytuacja, ciekawa psychologicznie, mia\u0142em wok\u00f3\u0142 siebie niezwyk\u0142e towarzystwo. W 1958 roku w Toruniu sko\u0144czy\u0142em szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105, rozwija\u0142em w tym mie\u015bcie swoje zainteresowania, interesowa\u0142em si\u0119 fotografi\u0105 i filmem, marzy\u0142em o studiach w szkole filmowej. Wyruszy\u0142em do \u0141odzi na egzaminy. Nie dosta\u0142em si\u0119 do ekskluzywnej \u0142\u00f3dzkiej Film\u00f3wki. Potem, gdy ju\u017c w niej pracowa\u0142em, zrozumia\u0142em, \u017ce nie mia\u0142em szans si\u0119 do niej dosta\u0107 jako ch\u0142opaczek z Torunia tu\u017c po maturze w og\u00f3lniaku.
J.M.:\u00a0<\/strong>Co Pan robi\u0142, co Pan my\u015bla\u0142 w roku 1956 \u2013 roku \u015bmierci Boles\u0142awa Bieruta, roku ko\u0144cz\u0105cym w Polsce jeden okres totalitaryzmu, a zaczynaj\u0105cym nowy? By\u0142 Pan co prawda pi\u0119tnastolatkiem, ale przez do\u015bwiadczenie wojny i lata powojenne cz\u0142owiekiem bardziej dojrza\u0142ym ni\u017c wsp\u00f3\u0142cze\u015bni pi\u0119tnastolatkowie.<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Jako \u015bwiadek rozparcelowania naszego maj\u0105tku, a tak\u017ce \u015bwiadek takiego a nie innego traktowania ludzi po wojnie, my\u015bl\u0105c zdroworozs\u0105dkowo, nie mog\u0142em uwierzy\u0107 w komunizm, za nic nie mog\u0142em by\u0107 zwolennikiem tego systemu. M\u00f3j o trzy lata starszy brat studiowa\u0142 na AWF-ie, szkole po cz\u0119\u015bci politycznej w tamtych czasach, do kt\u00f3rej dostawali si\u0119 m\u0142odzi i zdrowi ludzie. Na studiach brata wci\u0105gn\u0119li do partii. Pami\u0119tam pierwszy wolno\u015bciowy poch\u00f3d w 1956 roku w Toruniu. Szli\u015bmy w pochodzie, kt\u00f3ry dla mnie i cz\u0119\u015bci moich koleg\u00f3w by\u0142 raczej zgryw\u0105, wykrzykiwali\u015bmy na przemian \u201eniech \u017cyje Kowalski\u201d, w ten system ju\u017c nie wierzy\u0142o wielu. R\u00f3wie\u015bnicy mojego brata jeszcze wierzyli, my, trzy lata m\u0142odsi, ju\u017c nie. Pami\u0119tam ze swojej klasy zetempowca, kt\u00f3ry p\u0142aka\u0142 w 1956 roku. Jego epoka ju\u017c odchodzi\u0142a. Zacz\u0105\u0142 si\u0119 wreszcie okres nieco wi\u0119kszej swobody.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


J.M.:\u00a0<\/strong>Wr\u00f3\u0107my jeszcze do Pa\u0144skiej edukacji. Co zdarzy\u0142o si\u0119 po nieudanej pr\u00f3bie dostania si\u0119 do \u0142\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej?<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Uciekaj\u0105c przed wojskiem, w 1959 roku rozpocz\u0105\u0142em nauk\u0119 w Gda\u0144sku, w studium nauczycielskim, troch\u0119 artystycznej szkole. To by\u0142 ciekawy okres. Rozwija\u0142em swoje zainteresowania, mieli\u015bmy w szkole fantastyczne k\u00f3\u0142ko fotograficzne, w Gda\u0144sku dzia\u0142a\u0142 Bim-Bom<\/em> czy Cyrk Tralabomba<\/em> ze Zbigniewem Cybulskim i Bogumi\u0142em Kobiel\u0105, Jerzym Afanasjewem, Jackiem Fedorowiczem, aktywny by\u0142 Klub Student\u00f3w Wybrze\u017ca \u017bak<\/em> ze \u015bwietnym dyskusyjnym klubem filmowym. W 1959 roku Gda\u0144sk by\u0142 bardzo silnym o\u015brodkiem kultury studenckiej. Po roku dosta\u0142em si\u0119 na Wydzia\u0142 Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu im. Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Uko\u0144czy\u0142em zabytkoznawstwo i muzealnictwo. To by\u0142y bardzo rozwijaj\u0105ce studia, w programie kt\u00f3rych by\u0142o wiele przedmiot\u00f3w zwi\u0105zanych ze sztuk\u0105 i kultur\u0105 materialn\u0105.
J.M.:<\/strong>\u00a0Wydzia\u0142 Sztuk Pi\u0119knych UMK szczyci si\u0119 d\u0142ug\u0105, ponad dwustuletni\u0105 tradycj\u0105 wywodz\u0105c\u0105 si\u0119 od XVIII-wiecznej szko\u0142y wile\u0144skiej. Wielu profesor\u00f3w Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych Uniwersytetu Stefana Batorego w Wilnie po II wojnie \u015bwiatowej w nowej sytuacji politycznej przenios\u0142o si\u0119 do Torunia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.:<\/strong> Tak, opowiem o tym nieco. Mia\u0142em koleg\u00f3w, kt\u00f3rzy byli synami wile\u0144skich adwokat\u00f3w, profesor\u00f3w, kt\u00f3rzy po zako\u0144czeniu II wojny \u015bwiatowej znale\u017ali si\u0119 w Toruniu. Profesorowie wile\u0144scy stanowili w czasach moich studi\u00f3w trzon Wydzia\u0142u Sztuk Pi\u0119knych UMK. Ton wydzia\u0142owi nadawa\u0142 przyby\u0142y z Wilna Tymon Niesio\u0142owski, uznany jeszcze przed wojn\u0105 malarz. Profesorowie wile\u0144scy byli ju\u017c w podesz\u0142ym wieku (oko\u0142o sze\u015bdziesi\u0105tki), a obok nich m\u0142oda kadra, kadra partyjna. M\u0142odym bojownikom przewodzi\u0142 prof. Stanis\u0142aw Borysowski, ten sam, kt\u00f3ry dekad\u0119 wcze\u015bniej usun\u0105\u0142 W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego z PWSSP w \u0141odzi. Borysowski to by\u0142a tzw. miot\u0142a, politruk, artysta malarz, kt\u00f3rego ministerstwo wysy\u0142a\u0142o wsz\u0119dzie tam, gdzie trzeba by\u0142o posprz\u0105ta\u0107. Profesorowie wile\u0144scy i kadra partyjna walczyli ze sob\u0105, a my, studenci przygl\u0105dali\u015bmy si\u0119 temu. Profesorowie z Wilna byli blisko nas. Odwiedzali nasze wystawy fotograficzne. Spotykali\u015bmy si\u0119 w przepi\u0119knym mieszkaniu Heleny Sztukowskiej (Helena Sztukowska z Falewicz\u00f3w, autorka Fragment\u00f3w wspomnie\u0144 wile\u0144skiego obro\u0144cy), w kt\u00f3rym wiele rzeczy by\u0142o przywiezionych z Wilna. Przybyli z Wilna nie kochali nowego ustroju i widz\u0105c, \u017ce s\u0105 obok nich m\u0142odzi ludzie podobnie my\u015bl\u0105cy, kokietowali ich. Tym sposobem zaprzyja\u017ani\u0142em si\u0119 z Tymonem Niesio\u0142owskim, co pozwoli\u0142o mnie, m\u0142odemu cz\u0142owiekowi zrealizowa\u0107 sw\u00f3j pierwszy film dokumentalny o nim, mia\u0142em okazj\u0119 by\u0107 wielokrotnie w jego pracowni, obserwowa\u0107 go przy pracy, s\u0142ucha\u0107 jego opowie\u015bci o Stanis\u0142awie Ignacym Witkiewiczu, z kt\u00f3rym si\u0119 przyja\u017ani\u0142. Mia\u0142em okazj\u0119 wys\u0142ucha\u0107 przepi\u0119knych wyk\u0142ad\u00f3w Jadwigi Puciata-Paw\u0142owskiej, bardzo wa\u017cnej profesor, specjalistki od wczesnego ekspresjonizmu i secesji, Malczewskiego i Wojtkiewicza, niezwykle uduchowionej, oddanej nam osoby. My studenci zostali\u015bmy sprytnie wci\u0105gni\u0119ci w ide\u0119 \u201esztuki dla sztuki\u201d, tendencji niezale\u017cnej od obowi\u0105zuj\u0105cej wtedy oficjalnej polityki socjalistycznej. Utworzyli\u015bmy wtedy Grup\u0119 Zero-61, grup\u0119, kt\u00f3ra kompletnie nie dotyka\u0142a polityki, by\u0142a \u015bwiadomym anachronizmem. Robienie w tamtych czasach \u201esztuki dla sztuki\u201d by\u0142o czym\u015b niegodnym, by\u0142o to wrogie, nihilistyczne podej\u015bcie do ustroju \u2013 jak cz\u0142owiek si\u0119 nie anga\u017cowa\u0142, to znaczy, \u017ce by\u0142 przeciwny systemowi. Najciekawsze wystawy robili\u015bmy w prima aprilis, robili\u015bmy psikusy, stali\u015bmy si\u0119 wp\u0142ywow\u0105 grup\u0105 w \u017cyciu studenckim Torunia. Kolejnym etapem lansowania naszych pogl\u0105d\u00f3w i dzia\u0142a\u0144 by\u0142y organizowane przez nas multimedialne festiwale studenckie. Na Og\u00f3lnopolski Festiwal Fotografii Studenckiej w 1962 roku przyjecha\u0142a Natalia Lach-Lachowicz i Andrzej Lachowicz, kolejne imprezy, jak np. I Studencki Festiwal Filmowy, gromadzi\u0142y coraz to nowych tw\u00f3rc\u00f3w z ca\u0142ej Polski. W owym czasie studenckie \u017cycie artystyczne nie by\u0142o przedmiotem tak bacznej obserwacji jak \u017cycie zawodowych artyst\u00f3w, tych z tzw. zawodowych zwi\u0105zk\u00f3w tw\u00f3rczych. W \u015bwiecie studenckim, amatorskim nie zawsze pojawia\u0142 si\u0119 cenzor. W Toruniu obok tw\u00f3rczego klubu \u201eP\u0119tla\u201d, kt\u00f3ry sam prowadzi\u0142em, dzia\u0142a\u0142 te\u017c wy\u015bmienity dyskusyjny klub filmowy. Prowadzi\u0142 go J\u00f3zef T\u0119cza, tam mieli\u015bmy okazj\u0119 pozna\u0107 wybitne filmy zachodnie i bardzo ciekaw\u0105 awangard\u0119 radzieck\u0105. W tw\u00f3rczym klubie filmowym zrealizowa\u0142em oko\u0142o 12 film\u00f3w, w tym jedn\u0105 z pierwszych tzw. sklejanek monta\u017cowych z materia\u0142\u00f3w obcych, jak\u0105 jest praca 6000000. To w\u0142a\u015bnie w Toruniu w 60. latach wypracowa\u0142em sw\u00f3j spos\u00f3b na funkcjonowanie w filmie, niezale\u017cnie od oficjalnych czynnik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

J.M.:<\/strong>\u00a0Rozumiem, \u017ce Pa\u0144ski dystans do tego co oficjalne to efekt do\u015bwiadcze\u0144 dzieci\u0144stwa i m\u0142odo\u015bci. To do\u015bwiadczenie w zasadniczy spos\u00f3b ukierunkowa\u0142o Pa\u0144sk\u0105 drog\u0119 \u017cyciow\u0105.<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>Tak, moje usytuowanie spo\u0142eczno-polityczne, konkretne prze\u017cycia i do\u015bwiadczenia uzbroi\u0142y mnie do\u015b\u0107 wcze\u015bnie w \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce artysta nie ma \u017cadnej innej si\u0142y ni\u017c w\u0142asne przekonanie o warto\u015bci w\u0142a\u015bnie takiego a nie innego post\u0119powania. To pomaga\u0142o. Taki spos\u00f3b dzia\u0142ania i post\u0119powania kontynuowa\u0142em p\u00f3\u017aniej tutaj w \u0141odzi. Stworzony w 1970 roku przy \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej Warsztat Formy Filmowej by\u0142 uwa\u017cany przez wielu za formalistyczn\u0105 grup\u0119, kt\u00f3ra nie ma sensu w socjalistycznej okoliczno\u015bci. Szcz\u0119\u015bliwie znale\u017ali\u015bmy do\u015b\u0107 szybko zwolennik\u00f3w na Zachodzie, pomimo tego, \u017ce nigdy nie byli\u015bmy reprezentantami kinematografii polskiej. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce mo\u017cna stworzy\u0107 \u201einne kino\u201d w\u0142asnym sumptem. To nasze kino by\u0142o profesjonalne, przez to zdecydowanie inne od undergroundowego kina na Zachodzie. W przeciwie\u0144stwie do artyst\u00f3w tworz\u0105cych kino undergroundowe na Zachodzie my byli\u015bmy wykszta\u0142conymi, filmowo-telewizyjnymi zawodowcami. W 1972, a potem 1974 roku nasze kino zderzy\u0142o si\u0119 z kinem na Zachodzie. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nasze analityczne filmy s\u0105 syntetyczne, \u015bwietnie zmontowane, na ta\u015bmie 35 mm, a nie na 8 mm. Zwracam uwag\u0119, \u017ce analizuj\u0105c nasze kino trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce do 1970 roku Polska by\u0142a w totalnej izolacji, nie by\u0142o zbyt wielu kontakt\u00f3w z Zachodem.
J.M.:<\/strong>\u00a0Czym podyktowany by\u0142 Pa\u0144ski wyb\u00f3r sztuki jako obszaru swojej aktywno\u015bci?<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Sztuka, zaanga\u017cowanie w sztuk\u0119, pozwala\u0142o mi zachowa\u0107 status wolnego cz\u0142owieka w bezwzgl\u0119dnej rzeczywisto\u015bci socjalistycznej. Szybko zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce na terenie sztuki mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 wszystko, co si\u0119 chcia\u0142o. Robi\u0105c sztuk\u0119, nie trzeba by\u0142o si\u0119 zapisa\u0107 do partii, by\u0107 aktywist\u0105. Wa\u017cne by\u0142o w tym dzia\u0142aniu, aby by\u0107 poza re\u017cymowym systemem oficjalnej kinematografii. Czysta sztuka pozwala\u0142a mi robi\u0107 \u201ew\u0142asne kino\u201d, kt\u00f3re uprawiam do tej pory. Przecie\u017c tzw. \u201ew\u0142asne kino\u201d te\u017c uprawia\u0142em z powodzeniem w superekstremalnych warunkach w totalitarnym stanie wojennym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


J.M.:\u00a0<\/strong>Przed stanem wojennym do\u015bwiadczyli\u015bmy kilkunastu miesi\u0119cy pierwszej Solidarno\u015bci. Co Pan wtedy robi\u0142, gdzie Pan by\u0142?<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>W 1980 roku za\u0142o\u017cyli\u015bmy Ruch Odnowy Uczelni, 3 lata po zako\u0144czeniu dzia\u0142alno\u015bci Warsztatu Formy Filmowej. Chcieli\u015bmy reformy PWSFTViT. W szkole by\u0142a ma\u0142o aktywna stara kadra. Ci ludzie ju\u017c niewiele dawali szkole, pomimo tego, i\u017c byli w\u015br\u00f3d nich tw\u00f3rcy i fachowcy wybitni. Wielu z nich by\u0142o mocno zaanga\u017cowanych poza szko\u0142\u0105. To by\u0142 problem uczelni ci\u0105gn\u0105cy si\u0119 przez lata. Pami\u0119tam, gdy sam zaczyna\u0142em studia w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej w 1966 roku, cz\u0119sto nie odbywa\u0142y si\u0119 zaj\u0119cia, bo wyk\u0142adowcy byli zaj\u0119ci innymi sprawami poza szko\u0142\u0105. Wtedy jako pierwsi spowodowali\u015bmy dyskusyjn\u0105 sytuacj\u0119 konfrontacji z profesorami. W 1980 roku, za panowania rektora Stanis\u0142awa Kuszewskiego, szko\u0142a by\u0142a w absolutnie b\u0142ogim letargu. Reforma proponowana przez Ruch Odnowy Uczelni mia\u0142a przekszta\u0142ci\u0107 szko\u0142\u0119 w szko\u0142\u0119 multimedialn\u0105, w kt\u00f3rej film fabularny, dokumentalny i animacja rozwija si\u0119 w kontek\u015bcie nowych elektronicznych medi\u00f3w. Uwa\u017cali\u015bmy, \u017ce poprzez multimedialno\u015b\u0107, wielo\u015b\u0107 dyscyplin szko\u0142a mog\u0142aby si\u0119 sta\u0107 szko\u0142\u0105 nowoczesn\u0105. Stara kadra zwi\u0105zana tylko z filmem by\u0142a przeciwna tym reformom. Rozgorza\u0142a ostra walka. W ostatecznej rozgrywce, gdy zaproponowali\u015bmy na rektora szko\u0142y Jerzego Skolimowskiego, now\u0105 i tw\u00f3rcz\u0105 posta\u0107, stara kadra skonsolidowa\u0142a si\u0119 i mocno natar\u0142a. Dla nich Skolimowski by\u0142 cwaniakiem, lowelasem, karierowiczem, cz\u0142owiekiem buszuj\u0105cym po Zachodzie, nie maj\u0105cym nic wsp\u00f3lnego z Polsk\u0105 \u2013 tak o nim m\u00f3wiono w trakcie posiedze\u0144 wyborczego senatu. Ostatecznie przegrali\u015bmy, brak\u0142o nam 2-3 g\u0142os\u00f3w. Teraz wiem, z opublikowanych w Internecie materia\u0142\u00f3w IPN, \u017ce zdradzili nas koledzy z NZS-u, czyli ludzie z grupy rewolucyjnej. Rektorem zosta\u0142 cz\u0142owiek starej komunistycznej tradycji \u2013 Roman Wajdowicz, profesor od d\u017awi\u0119ku, bardziej technik ni\u017c filmowiec. Po 13 grudnia 1981 roku wszystkie reformy, jakie zdarzy\u0142y si\u0119 w Szkole Filmowej za spraw\u0105 Ruchu Odnowy Uczelni zosta\u0142y odwo\u0142ane. Na pocz\u0105tku stanu wojennego, widz\u0105c co si\u0119 dzieje, \u017ce wr\u00f3ci\u0142o stare, \u017ce nie mam czego tutaj dalej szuka\u0107, podzi\u0119kowa\u0142em za wsp\u00f3\u0142prac\u0119, wr\u0119czaj\u0105c osobisty list w trakcie pierwszego w stanie wojennym posiedzenia senatu szko\u0142y. W ten spos\u00f3b opu\u015bci\u0142em szko\u0142\u0119 na lata. Wr\u00f3ci\u0142em do niej dopiero w 1995 roku. Po moim odej\u015bciu w nied\u0142ugim czasie ze szko\u0142y odesz\u0142a prawie ca\u0142a m\u0142oda kadra bior\u0105ca udzia\u0142 w Ruchu Odnowy Uczelni. Szko\u0142a Filmowa w \u0141odzi zosta\u0142a z nowym retorem, mianowanym na pocz\u0105tku stanu wojennego, mocno osadzonym dzia\u0142aczem partyjnym prof. Henrykiem Klub\u0105. Kluba bardzo aktywnie wspiera\u0142 re\u017cym Jaruzelskiego w latach 80. By\u0142 przewodnicz\u0105cym Zespo\u0142u Filmowego Narodowej Rady Kultury i cz\u0142onkiem Komitetu Kinematografii.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

J.M.:\u00a0<\/strong>Co Pan robi\u0142 po opuszczeniu Szko\u0142y Filmowej? Jak Pan \u017cy\u0142?<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>Mia\u0142em wtedy powa\u017cne k\u0142opoty rodzinne, \u017cona aktorka do\u015bwiadczy\u0142a wielu k\u0142opot\u00f3w z mojego powodu, znalaz\u0142a si\u0119 w ma\u0142o ciekawej sytuacji zawodowej, rozstali\u015bmy si\u0119. Gdy pojawia\u0142em si\u0119 na podw\u00f3rcu Wytw\u00f3rni Film\u00f3w O\u015bwiatowych ludzie mijali mnie, przy\u015bpieszaj\u0105c kroku, a niekt\u00f3rzy uciekali przede mn\u0105 w obawie, \u017ce nast\u0119pstwem rozmowy ze mn\u0105 b\u0119d\u0105 przes\u0142uchania SB. Sam pozbawiony paszportu, by\u0142em cz\u0119stym go\u015bciem biura SB przy ul. Lutomierskiej.
J.M.:<\/strong>\u00a0Z czego Pan \u017cy\u0142 po 1982 roku?<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>W latach 60. i 70. zbiera\u0142em klasyczne malarstwo. Mia\u0142em ca\u0142kiem niez\u0142\u0105 kolekcj\u0119. Po 1982 roku sprzeda\u0142em za \u201ema\u0142e pieni\u0105dze\u201d kilka dobrych obraz\u00f3w. Dostawa\u0142em od zagranicznych artyst\u00f3w wiele paczek, a\u017c si\u0119 g\u0142upio czu\u0142em, chodz\u0105c ci\u0105gle po nie na t\u0119 sam\u0105 poczt\u0119. W paczkach by\u0142a m.in. kawa, kt\u00f3r\u0105 nast\u0119pnie sprzedawa\u0142em w kiosku za po\u0142ow\u0119 ceny. Klega W\u0119gier przemyca\u0142 kasety wideo z naszymi pracami do Budapesztu, a potem stamt\u0105d do Berlina Zachodniego, bowiem przez granic\u0119 z NRD trudno by\u0142o co\u015b przerzuci\u0107, to by\u0142a bardzo szczelna granica. Moje prace za spraw\u0105 przyjaci\u00f3\u0142 zacz\u0119\u0142y funkcjonowa\u0107 na Zachodzie. Od czasu do czasu dostawa\u0142em nagrody, w tym pieni\u0119\u017cne, na r\u00f3\u017cnych festiwalach i przegl\u0105dach. Moj\u0105 si\u0142\u0105 by\u0142o tak\u017ce moje wszechstronne wykszta\u0142cenie, wielo\u015b\u0107 zawod\u00f3w. Z powodu totalnej biedy wr\u00f3ci\u0142em do wykonywania prac konserwatorskich, kt\u00f3re to zarzuci\u0142em w latach 70.
J.M.:<\/strong>\u00a0Co tamte lata oznacza\u0142y dla J\u00f3zefa Robakowskiego jako artysty?<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>Osiem lat niebytu w polskiej kulturze. \u017badnego tekstu, cho\u0107by wzmianki w prasie, radiu, czy telewizji. Kto\u015b tak zdecydowa\u0142 i koniec. Oficjalnie nie pojawi si\u0119 Pan nigdzie. Wielu m\u0142odszych koleg\u00f3w wyjecha\u0142o na Zach\u00f3d. Z drugiej strony, to by\u0142 bardzo ciekawy, tw\u00f3rczy czas. Czas podziemnych dzia\u0142a\u0144, czas odosobnienia. By\u0142em aktywnym uczestnikiem Kultury Zrzuty. Podtrzymywa\u0142em spor\u0105 aktywno\u015b\u0107 za\u0142o\u017conej w 1978 roku domowej Galerii Wymiany, galerii gromadz\u0105cej prace podarowane przez przyjaci\u00f3\u0142 artyst\u00f3w. Galeria dzia\u0142a dalej, ci\u0105gle pojawiaj\u0105 si\u0119 nowe prace. Galeria Wymiany to moja kontynuacja tego, co kiedy\u015b robi\u0142 W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski z grup\u0105 \u201ea.r.\u201d Nigdy nie sprzeda\u0142em \u017cadnej pracy z kolekcji Galerii Wymiany, nawet w ci\u0119\u017ckich czasach stanu wojennego. Jestem dumny z Galerii Wymiany, kt\u00f3ra kwitnie i rozwija si\u0119. Dzisiaj w wi\u0119kszym stopniu ni\u017c ja zajmuje si\u0119 ni\u0105 moja \u017cona. Zbiory Galerii Wymiany pokazywane by\u0142y w Muzeum Sztuki, w warszawskiej Zach\u0119cie, w Muzeum Narodowym w Pradze, Berlinie i Budapeszcie, w Muzeum Okr\u0119gowym w Bydgoszczy, za chwil\u0119 otwarta zostanie kolejna prezentacja w CSW w Toruniu przy okazji mojej du\u017cej indywidualnej wystawy.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n


J.M.:<\/strong>\u00a0Z dzisiejszej perspektywy trudny okres lat 80. dzi\u0119ki swojej pracowito\u015bci, talentowi, zbiegom okoliczno\u015bci przeku\u0142 Pan we w\u0142asny sukces.<\/em>
J.R.:<\/strong>\u00a0Z pozycji artysty \u2013 tak, prywatnie \u2013 cz\u0119sto przegrywa\u0142em ten czas.
J.M.:<\/strong>\u00a0Co Pana sk\u0142oni\u0142o do powrotu w 1995 roku do \u0142\u00f3dzkiej Szko\u0142y Filmowej?<\/em>
J.R.:\u00a0<\/strong>To by\u0142a wtedy ju\u017c inna szko\u0142a. Pojawili si\u0119 w niej m\u0142odzi nauczyciele. Potrzebowali mnie do tworzenia pracowni multimedi\u00f3w, by\u0142em jednym z niewielu specjalist\u00f3w w tej dziedzinie. Uwa\u017cam, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 nale\u017ce\u0107 b\u0119dzie do nowych medi\u00f3w. Z drugiej strony, ci\u0105gle moi kochani przeciwnicy, ju\u017c w randze profesor\u00f3w, nie\u017ale si\u0119 w szkole trzymali. Inicjatywa zatrudnienia wysz\u0142a ze szko\u0142y, ze strony prof. Jerzego Wo\u017aniaka, rektora szko\u0142y w latach 2002-2008. Ja sam my\u015bla\u0142em, i\u017c nigdy nie b\u0119d\u0119 mia\u0142 mo\u017cliwo\u015bci powrotu do Szko\u0142y Filmowej. Kokietowa\u0142y mnie inne szko\u0142y wy\u017csze, z kt\u00f3rymi mia\u0142em przelotne flirty. Ja jednak zawsze mia\u0142em wielki sentyment do Szko\u0142y Filmowej, szko\u0142y moich drugich studi\u00f3w i Warsztatu Formy Filmowej. Uczelni elitarnej, kameralnej, m\u0105drej, internacjonalnej \u2013 miejsca, w kt\u00f3rym mo\u017cna by\u0142o mimo wszystko realizowa\u0107 swoje indywidualne plany.<\/p>\n\n\n\n

J.M.: <\/strong>Jak dzisiaj czuje si\u0119 Pan w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej?<\/em>
J.R.:<\/strong> Dobrze, bardzo dobrze. Multimedialna fotografia i animacja w \u0142\u00f3dzkiej Szkole Filmowej s\u0105 w dobrej formie. Uwa\u017cam, \u017ce inne szko\u0142y wy\u017csze nam nie dor\u00f3wnuj\u0105 i \u017ce nasz absolwent jest dobrze przygotowany do wej\u015bcia w tzw. \u017cycie.
J.M.:<\/strong> Z dzisiejszej perspektywy, o kim chcia\u0142by Pan wspomnie\u0107 jako wa\u017cnej osobie w Pa\u0144skim \u017cyciu artystycznym?<\/em>
J.R.:<\/strong> O Ryszardzie Stanis\u0142awskim. On mia\u0142 wielki wp\u0142yw na to, co dzia\u0142o si\u0119 w Szkole Filmowej. Dzi\u0119ki niemu zaistnieli\u015bmy mi\u0119dzynarodowo. Za jego spraw\u0105 wyjechali\u015bmy w 1972 roku, na zaproszenie Richarda Demarco, na wielki mi\u0119dzynarodowy festiwal do Edynburga. Mieli\u015bmy szcz\u0119\u015bcie, byli\u015bmy tam jako Warsztat Formy Filmowej jego pupilami. Da\u0142 nam w 1973 roku na miesi\u0105c do dyspozycji sal\u0119 wystaw czasowych w Muzeum Sztuki, gdzie mogli\u015bmy robi\u0107 rewolucyjne jak na tamte czasy warsztaty artystyczne.
J.M.:<\/strong> Co przynios\u0142a Panu nasza transformacja systemowa 1989 roku?<\/em>
J.R.:<\/strong> Zaczyna\u0142em wszystko na nowo. Relacje mi\u0119dzynarodowe zosta\u0142y mocno pozrywane, pozmieniali si\u0119 ludzie, dyrektorzy, eksperci. Trzeba by\u0142o si\u0119 przypomnie\u0107. Dodatkowo pojawili si\u0119 nowi arty\u015bci, inaczej rozumiej\u0105cy \u015bwiat, zacz\u0119\u0142o si\u0119 postmodernistyczne rozumienie sztuki. A my\u015bmy byli, z powodu stanu wojennego, gdzie\u015b na przedpro\u017cu postmodernizmu \u2013 przez to, \u017ce kocha\u0142em wspania\u0142y demokratyczny dadaizm, \u0142atwo by\u0142o mi zamieni\u0107 jedno na drugie. Trzeba by\u0142o adaptowa\u0107 si\u0119 do zmieniaj\u0105cego si\u0119 czasu, ale jednak w nieudawany spos\u00f3b, trzeba by\u0142o by\u0107 prawdziwym. Nie wszyscy umieli to zrobi\u0107. Wielu koleg\u00f3w strukturalist\u00f3w przepad\u0142o. Przegrali tak\u017ce koledzy politykuj\u0105cy. Przegrali te\u017c tzw. narodowcy, kt\u00f3rzy bywali \u015bmieszni, zawsze jakby o co\u015b cofni\u0119ci, przekonani, \u017ce stoj\u0105 na twardej podstawie tradycji, a ta tradycja te\u017c przecie\u017c cz\u0119sto \u0142ama\u0142a si\u0119 i p\u0119ka\u0142a. Wa\u017cne by\u0142o bezpardonowe nihilistyczne podej\u015bcie do panuj\u0105cego oficjalnego stanu rzeczy. Wa\u017cne by\u0142o, by by\u0107 autentycznym w tym, co si\u0119 robi\u0142o. <\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

J.M.:<\/strong> Ostatnie dwadzie\u015bcia lat zmieni\u0142o nasze \u017cycie w spos\u00f3b zasadniczy. Wszystko wygl\u0105da inaczej, poprzez rozw\u00f3j techniki nasze \u017cycie sta\u0142o si\u0119 proste na wielu p\u0142aszczyznach. Jak si\u0119 Pan czuje jako artysta, gdy obok Pana ro\u015bnie rzesza filmowc\u00f3w u\u017cywaj\u0105cych telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych, gdy organizuje si\u0119 przegl\u0105dy film\u00f3w zrealizowanych za pomoc\u0105 telefon\u00f3w kom\u00f3rkowych?<\/em>
J.R.:<\/strong> Patrz\u0119 na moich student\u00f3w. Oni kapitalnie w tej bie\u017c\u0105cej sytuacji daj\u0105 sobie rad\u0119. S\u0105 ciekawi \u015bwiata, je\u017cd\u017c\u0105, zwiedzaj\u0105, podgl\u0105daj\u0105 otoczenie. Dzia\u0142aj\u0105 zupe\u0142nie inaczej ni\u017c my. Je\u017celi masz co\u015b ciekawego do powiedzenia, je\u017celi jeste\u015b w stanie zainteresowa\u0107 odbiorc\u0119, to to si\u0119 liczy, to jest istotne. Artyst\u0105 mo\u017ce by\u0107 ka\u017cdy, wa\u017cne jest, aby by\u0142 w stanie wygenerowa\u0107 z siebie ciekawy przekaz, zainteresowa\u0107 swoim dzie\u0142em drugiego cz\u0142owieka.
J.M.: <\/strong>Zewsz\u0105d s\u0142ycha\u0107 narzekania na poziom wsp\u00f3\u0142czesnych student\u00f3w. Pan ich ceni.<\/em>
J.R.: <\/strong>Oni dzisiaj maj\u0105 zupe\u0142nie inne mo\u017cliwo\u015bci. Sztuka dawniej pe\u0142ni\u0142a inn\u0105 rol\u0119, b\u0119d\u0105c bardziej przyjemno\u015bci\u0105. Dzisiaj jest inaczej, teren dzia\u0142ania sztuki jest znacznie szerszy. Dosz\u0142y nowe tematy, cz\u0119sto nieprzyjemne, dra\u017cni\u0105ce. Tematy, kt\u00f3re kiedy\u015b by\u0142y wstydliwe, jak np. kalectwo, starzenie si\u0119, nasza biologiczno\u015b\u0107. Granica w sztuce zosta\u0142a znacznie przesuni\u0119ta. W polskiej sztuce Katarzyna Kozyra swoimi bardzo drastycznymi posuni\u0119ciami przesun\u0119\u0142a kolejne granice. Dzisiaj jest ona uznan\u0105, wybitn\u0105 artystk\u0105, cho\u0107 kiedy\u015b jej sztuka by\u0142a trudna do przyj\u0119cia. <\/p>\n\n\n\n

J.M.: <\/strong>W trakcie naszej rozmowy zadzwoni\u0142 do Pana telefon. Zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce rozmawia\u0142 Pan o podrobionej pracy. Czy podrabiaj\u0105 prace J\u00f3zefa Robakowskiego?<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.: <\/strong>Tak. To smutne. Od jakiego\u015b czasu za ca\u0142kiem spore pieni\u0105dze pojawiaj\u0105 si\u0119 prace fotograficzne sygnowane moim imieniem i nazwiskiem, kt\u00f3rych nie jestem autorem.
J.M.: <\/strong>Przed nami kolejna, czwarta ju\u017c, Pa\u0144ska realizacja w Atlasie Sztuki. “Front Wschodni” to wystawa, kt\u00f3rej kuratorem jest J\u00f3zef Robakowski, czy wystawa artysty J\u00f3zefa Robakowskiego? <\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.: <\/strong>Wystawa Front Wschodni to moja wypowied\u017a jako artysty. Mog\u0119 by\u0107 zar\u00f3wno kuratorem, jak i artyst\u0105. Wa\u017cne jednak jest, \u017ceby dok\u0142adnie wiedzie\u0107, w jakiej roli si\u0119 wyst\u0119puje. Jako artysta nie musz\u0119 si\u0119 do ko\u0144ca liczy\u0107 z histori\u0105 sztuki i utartym przez historyk\u00f3w sposobem rozumienia konstruktywizmu. W tej wystawie zamieniam si\u0119 raczej w aktywnego intruza, kt\u00f3rego interesuje pytanie, czy prace, kt\u00f3re pojawi\u0105 si\u0119 w zorganizowanej przeze mnie przestrzeni, maj\u0105 aktualnie si\u0142\u0119 dzia\u0142ania energetycznego? Ustawione w nowym multimedialnym porz\u0105dku po- winny uruchomi\u0107 w\u015br\u00f3d zwiedzaj\u0105cych nowe wra\u017cenia. Sytuacja ma by\u0107 z za\u0142o\u017cenia ryzykowna, inaczej nie osi\u0105gn\u0119 tw\u00f3rczego przesuni\u0119cia, na kt\u00f3rym mi bardzo zale\u017cy.<\/p>\n\n\n\n

J.M.:<\/strong> Znamienita wi\u0119kszo\u015b\u0107 z 58 dotychczasowych wystaw w Atlasie Sztuki to wystawy indywidualne, spo\u015br\u00f3d kt\u00f3rych niewiele mia\u0142o kuratora. Wielu artyst\u00f3w cieszy\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 realizacji wystawy bez udzia\u0142u kuratora, wielu z nich okazywa\u0142o do\u015b\u0107 \u017cywio\u0142owo swoj\u0105 rado\u015b\u0107 z mo\u017cliwo\u015bci decydowania o swojej prezentacji. Realizuj\u0105c przed trzema laty “Manifest energetyczny”, mia\u0142 Pan tak\u017ce pe\u0142n\u0105 swobod\u0119.<\/em><\/p>\n\n\n\n

J.R.: <\/strong>W tej chwili obserwuj\u0119 z niepokojem wy\u015bcig kuratorski, co mnie piekielnie deprymuje. S\u0105 w Polsce o\u015brodki, kt\u00f3rych kuratorzy wyznaczyli programowo zadania dla sztuki. Wok\u00f3\u0142 nazwisk kilku kurator\u00f3w kr\u0119ci si\u0119 polska sztuka. Sztuka, zamiast swobodnie si\u0119 rozwija\u0107, jest ograniczana przez samowolnie powo\u0142any pryncypialny uk\u0142ad kuratorski. Polityczne ustawienie nakazowe tego co ma by\u0107 sztuk\u0105, jest gestem jej przecz\u0105cym. Si\u0142\u0105 autentycznej sztuki zawsze b\u0119dzie jej nieprzewidywalno\u015b\u0107. Mnie w sztuce kompletnie nie interesuje osi\u0105gni\u0119cie indywidualnego, pospolitego sukcesu.<\/p>\n\n\n\n

J.M.:<\/strong> Co Pana obecnie jako artyst\u0119 cieszy?<\/em>
J.R.:<\/strong> W pracy artysty musz\u0105 by\u0107 niedom\u00f3wienia, niekonsekwencje, zaprzeczenia i ryzykowne sprzeniewierzenia, zdrady. Wa\u017cna jest permanentna ucieczka przed samozadowoleniem i sukcesem. Si\u0142\u0105 artysty jest absolutna wolno\u015b\u0107. Uwa\u017cam, \u017ce uciekanie przed aprobat\u0105 decydent\u00f3w jest interesuj\u0105ce. Dla mnie taka zabawa w ciuciubabk\u0119 jest te\u017c moj\u0105 strategi\u0105 \u017cyciow\u0105. Ostatnio proponuje si\u0119 mi du\u017co wystaw o charakterze przegl\u0105du, retrospektywy. Nie pozwol\u0119 na to. Rozk\u0142adam dorobek swojego \u017cycia na mniejsze fragmenty. Sytuacja totalnej retrospektywy mnie nie interesuje. Sam nie chc\u0119 wiedzie\u0107, kim jestem. Niech to inni robi\u0105 po mojej \u015bmierci. Poza tym dzisiaj ci\u0119\u017cko by\u0142oby mi znale\u017a\u0107 cz\u0142owieka, kt\u00f3remu m\u00f3g\u0142bym powierzy\u0107 tak absurdalne zadanie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z J\u00f3zefem Robakowskim rozmawia Jacek Michalak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[158],"class_list":["post-14368","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-front_wschodni"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14368"}],"version-history":[{"count":11,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14368\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14425,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14368\/revisions\/14425"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}