J\u00f3zef Robakowski: <\/strong>Te oba skojarzenia s\u0105 chyba trafne. Na \u0141\u00f3d\u017a nast\u0105pi\u0142 pewien artystyczny desant. W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski i Katarzyna Kobro pr\u00f3bowali osiedli\u0107 si\u0119 w Warszawie, ale to si\u0119 im nie uda\u0142o. Oni od razu woleli wej\u015b\u0107 w uk\u0142ad najwy\u017cszego rz\u0119du, lecz r\u00f3wnie\u017c w \u0141odzi, do kt\u00f3rej w ko\u0144cu dotarli w latach 20., nie byli mile widziani. Tu by\u0142a poniek\u0105d prowincja. Na szcz\u0119\u015bcie w mie\u015bcie dzia\u0142a\u0142 Przec\u0142aw Smolik, sprawuj\u0105cy funkcj\u0119 \u0142awnika w Zarz\u0105dzie Miasta \u0141odzi. Z wykszta\u0142cenia lekarz, dzia\u0142acz spo\u0142eczny, socjalista, kolekcjoneri wydawca ksi\u0105\u017cek. Gdy za jego urz\u0119dowania pojawi\u0142y si\u0119 mo\u017cliwo\u015bci propagowania nowej kultury, to on wszystkie takie ambitne inicjatywy zdecydowanie popiera\u0142. Sta\u0142 si\u0119 te\u017c or\u0119downikiem projekt\u00f3w Strzemi\u0144skich. To by\u0142a bardzo wa\u017cna posta\u0107. Warto jednak zaznaczy\u0107, \u017ce Strzemi\u0144scy zastali tu w \u0141odzi pewne wcze\u015bniejsze tradycje walki o nowoczesn\u0105 sztuk\u0119. Ju\u017c od 1919 roku dzia\u0142a\u0142a bardzo interesuj\u0105ca, jak na tamte czasy, grupa artystyczna Jung Idysz za\u0142o\u017cona po przyje\u017adzie z Rosji w 1918 roku przez Moj\u017cesza Brodersona i bardzo aktywnych artyst\u00f3w \u0142\u00f3dzkich: Jankiela Adlera, Marka Szwarca i Icchaka (Wincentego) Braunera, propaguj\u0105ca skrajny futuro-ekspresjonizm. Nawi\u0105zali oni szybko wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z podobnym ekspresjonistycznym ugrupowaniem Bunt z Poznania. Tutaj ju\u017c wcze\u015bniej, jeszcze na pocz\u0105tku XX wieku, dzia\u0142a\u0142 wybitny artysta pochodzenia \u017cydowskiego Samuel Hirschenberg. W celu stworzenia \u015brodowiska artystycznego organizowali oni tzw. prywatne szk\u00f3\u0142ki plastyczne dla m\u0142odych malarzy. Nast\u0119pnie, ju\u017c po 1920 roku, w \u0141odzi pojawili si\u0119 arty\u015bci z przesz\u0142o\u015bci\u0105 porewolucyjn\u0105: Karol Hiller, Konstanty Mackiewicz i Witold Wandurski. Karol Hiller szybko podj\u0105\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z ugrupowaniem Jung Idysz, kt\u00f3re propagowa\u0142o nowoczesne internacjonalne idee artystyczne. W\u0142a\u015bnie to grono artyst\u00f3w, co warto wiedzie\u0107, zorganizowa\u0142o w \u0141odzi du\u017c\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 wystaw\u0119 M\u0142odej Sztuki w 1923 roku.<\/p>\n\n\n\n M.J.: <\/em><\/strong>Rozumiem, \u017ce pierwszym odniesieniem dla wystawy jest mi\u0119dzywojenna awangarda, kt\u00f3ra emigrowa\u0142a ze Wschodu. Albo mia\u0142a silne zwi\u0105zki z artystami stamt\u0105d.<\/em> M.J.: <\/em><\/strong>W czym le\u017ca\u0142a si\u0142a desantu? Czy arty\u015bci, kt\u00f3rzy dzia\u0142ali tutaj w \u0141odzi wcze\u015bniej, czy w szerszym znaczeniu w Polsce, pr\u00f3bowali si\u0119 w jaki\u015b spos\u00f3b przed desantem obroni\u0107?<\/em> M.J.: <\/em><\/strong>Kim by\u0142 tajemniczy Konstanty Mackiewicz? Jego obecno\u015b\u0107 na wystawie wydaje si\u0119 bardzo znacz\u0105ca.<\/em> M.J.:<\/em><\/strong> \u0141\u00f3d\u017a, podobnie zreszt\u0105 jak Warszawa, by\u0142a pod zaborem rosyjskim. Z Rosj\u0105 zawsze mieli\u015bmy problemy. Mo\u017ce niech\u0119\u0107 do Rosjan, m.in. w dwudziestoleciu mi\u0119dzywojennym, jest niejako wpisana w nasz\u0105 mentalno\u015b\u0107?<\/em><\/p>\n\n\n\n J.R.:<\/strong> Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce w Polsce, w mi\u0119dzywojniu odby\u0142a si\u0119 tylko jedna wystawa rosyjskiej sztuki, zatytu\u0142owana Wystawa Sztuki Sowieckiej ZSRR. Otwarta zosta\u0142a w marcu 1933 roku w warszawskim Instytucie Propagandy Sztuki. W sanacyjnej Polsce o Rosji prawie si\u0119 nie m\u00f3wi\u0142o, bo Rosja by\u0142a bolszewicka. Arty\u015bci pochodz\u0105cy stamt\u0105d byli niemile widziani, jednoznacznie kojarzono ich jako wrog\u00f3w naszej rodz\u0105cej si\u0119 na nowo pa\u0144stwowo\u015bci. Z dzisiejszej perspektywy trudno nazwa\u0107 tych emigrant\u00f3w bolszewikami. Byli oni na og\u00f3\u0142 raczej przegranymi porewolucyjnymi idealistami, dla kt\u00f3rych ju\u017c nie by\u0142o miejsca w ZSRR. Ani Strzemi\u0144scy, ani Hiller, ani Broderson, czy te\u017c Mackiewicz nie kojarz\u0105 mi si\u0119 z ortodoksyjnym komunizmem.<\/p>\n\n\n\n M.J.: <\/em><\/strong>Dlaczego postanowi\u0142 Pan zrobi\u0107 wystaw\u0119 Front Wschodni teraz, a nie pozostawi\u0142 tego ekspertom, np. muzealnikom i historykom sztuki? Prowadzone s\u0105 przecie\u017c r\u00f3\u017cne badania na temat konstruktywizmu i innych mi\u0119dzynarodowych kierunk\u00f3w i tendencji w sztuce.<\/em> M.J.: <\/em><\/strong>Dlaczego Strzemi\u0144ski i Kobro s\u0105 \u201ekamieniami milowymi\u201d \u0142\u00f3dzkiej i polskiej sztuki? Oboje, podobnie jak zapomniany dzisiaj Mackiewicz, mieli przecie\u017c \u201ezwrot konserwatywny\u201d, ale raczej si\u0119 o tym nie m\u00f3wi. Strzemi\u0144ski po unizmie malowa\u0142 realistyczne martwe natury i kwiaty. Zachowa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c kilka p\u00f3\u017anych, do\u015b\u0107 zachowawczych pejza\u017cy Katarzyny Kobro.<\/em><\/p>\n\n\n\n J.R.: <\/strong>Oczywi\u015bcie, dzieje si\u0119 tak pod wp\u0142ywem r\u00f3\u017cnych, cz\u0119sto losowych sytuacji, i warto o tym pami\u0119ta\u0107. Katarzyna Kobro i W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski za swojego tw\u00f3rczego \u017cycia zaproponowali jednak tak istotne koncepcje dla wsp\u00f3\u0142czesnej sztuki, \u017ce nawet nie warto w tym miejscu m\u00f3wi\u0107 o tzw. sztuce wypoczynkowej. Byli artystami, kt\u00f3rzy spowodowali powa\u017cne przewarto\u015bciowania w poj\u0119ciu nowego malarstwa, rze\u017aby, druku funkcjonalnego, muzealnictwa, architektury i teorii sztuki. Ten fakt wyka\u017ce moim zdaniem wystawa Front Wschodni, na kt\u00f3rej ju\u017c przez nast\u0119pne pokolenia artyst\u00f3w powinny wybrzmie\u0107 ich radykalne idee. Uwa\u017cam, \u017ce ta artystyczna manifestacja ujawni zupe\u0142nie nieodkryte do tej pory przez historyk\u00f3w sztuki zwi\u0105zki mentalne artyst\u00f3w o historycznym znaczeniu z tw\u00f3rcami wsp\u00f3\u0142czesnymi wypowiadaj\u0105cymi si\u0119 ju\u017c za pomoc\u0105 dzia\u0142a\u0144 multimedialnych. Opieram t\u0119 pewno\u015b\u0107 na trwaniu tamtych idealistycznych koncepcji w tw\u00f3rczo\u015bci najm\u0142odszych. Zreszt\u0105 ostatnio spostrzeg\u0142em na w\u0142asnym przyk\u0142adzie, jak uproszczony obraz naszej kultury otrzymali\u015bmy przez d\u0142ugoletnie trwanie kultury socjalistycznej. Obecnie, przy okazji przygotowa\u0144 do mojej wystawy indywidualnej w Muzeum Narodowym w Gda\u0144sku, wzi\u0105\u0142em sobie na warsztat jeszcze raz ksi\u0105\u017ck\u0119 z 1924 roku X MUZA<\/em> Karola Irzykowskiego, kt\u00f3ry by\u0142 zawsze dla mnie najwa\u017cniejsz\u0105 postaci\u0105, je\u015bli chodzi o tw\u00f3rcz\u0105 interpretacj\u0119 natury \u201eczystego kina\u201d. Z dzisiejsz\u0105 \u015bwiadomo\u015bci\u0105 przeanalizowa\u0142em r\u00f3wnie\u017c komentarze Krzysztofa Teodora Teoplitza i Aleksandra Kumora dotycz\u0105ce tej wybitnej ksi\u0105\u017cki. Odkry\u0142em, \u017ce ich socjalistyczne podej\u015bcie do sztuki filmowej uniemo\u017cliwia\u0142o im odnalezienie jakichkolwiek warto\u015bci w tym dziele. Dlatego nazwali Irzykowskiego publicyst\u0105 \u201ep\u00f3\u0142 na p\u00f3\u0142\u201d. Ich marksistowski \u015bwiat z nakazu ogranicza\u0142 im mo\u017cliwo\u015b\u0107 odczytania tej idealistycznej, wybitnej ksi\u0105\u017cki. Tymczasem wnioski, jakie wyci\u0105gn\u0119li z tej lektury w latach 70. minionego wieku m\u0142odzi filmowcy Warsztatu Formy Filmowej, zbudowa\u0142y ca\u0142\u0105 ideologi\u0119 artystyczn\u0105 ich analitycznego \u201ekina rozszerzonego\u201d. Podobnie by\u0142o w tamtej socjalistycznej epoce z odczytaniem prekonceptualnej fotografii Stanis\u0142awa Ignacego Witkiewicza czy \u201eniesko\u0144czonej linii\u201d Wac\u0142awa Szpakowskiego.<\/p>\n\n\n\n M.J.: <\/em><\/strong>Historia sztuki w znacznym stopniu jest pisana poprzez histori\u0119 wystaw. Na wystawach maj\u0105 cz\u0119sto szans\u0119 zaistnie\u0107 wielkie przewarto\u015bciowania.<\/em> M.J.: <\/em><\/strong>Front Wschodni nie jest wystaw\u0105 naukow\u0105, ale jednak przygotowan\u0105 z ogromnym baga\u017cem wiedzy historyczno-artystycznej. Jakie odkrycia b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 w Atlasie Sztuki? <\/em><\/p>\n\n\n\n J.R.: <\/strong>Marz\u0119 raczej o wydarzeniu artystycznym, o ujawnieniu nowej energii artystycznej spowodowanej wysok\u0105 jako\u015bci\u0105 dzie\u0142. B\u0119dzie to zdecydowanie ekspozycja artyst\u00f3w, gdzie chodzi raczej o stworzenie przestrzeni mentalnej wywo\u0142uj\u0105cej specyficzne wra\u017cenie na odbiorcach. Nauka, je\u017celi b\u0119dzie to konieczne, musi sobie z tym przedsi\u0119wzi\u0119ciem poradzi\u0107. Nie jest to m\u00f3j problem ani innych artyst\u00f3w bior\u0105cych udzia\u0142 w tej wystawie. Niew\u0105tpliwie ta prezentacja b\u0119dzie te\u017c okazj\u0105 do ujawnienia rewelacyjnych odkry\u0107 kolekcjonerskich z prywatnych zbior\u00f3w \u0142\u00f3dzkich, np. kolekcji braci Bie\u0144kowskich czy Galerii Wymiany, a tak\u017ce pozna\u0144skiej kolekcji Cezarego Pieczy\u0144skiego i berli\u0144skiego zbioru kolekcjonera Hendrika Berinsona.<\/p>\n\n\n\n M.J.: <\/em><\/strong>Czy uczestnicy Frontu Wschodniego s\u0105 traktowani partnersko? Kobro i Strzemi\u0144ski wydaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 najwi\u0119ksz\u0105 w nim obecno\u015b\u0107.<\/em> M.J.: <\/em><\/strong>Jest Pan pomys\u0142odawc\u0105, tw\u00f3rc\u0105 i uczestnikiem tego bardzo z\u0142o\u017conego projektu. Jakie prace Pana i innych artyst\u00f3w b\u0119dzie mo\u017cna zobaczy\u0107 na wystawie? W jaki spos\u00f3b zaaran\u017cowane zostan\u0105 one w przestrzeni Atlasa Sztuki?<\/em> rozmawia Micha\u0142 Jachu\u0142a<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[158],"class_list":["post-14323","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-front_wschodni"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14323","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14323"}],"version-history":[{"count":12,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14323\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14367,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14323\/revisions\/14367"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14323"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14323"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14323"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/46650001-1024x687.jpg\")
J.R.: <\/strong>Tak, oni wszyscy tutaj przyjechali, by dalej tworzy\u0107 w kontek\u015bcie tych idei, kt\u00f3re przywie\u017ali z porewolucyjnej Rosji. Znali doskonale r\u00f3\u017cnych wybitnych artyst\u00f3w rosyjskich np. Konstanty Mackiewicz powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Wasylem Kandinskim. Natomiast, jak si\u0119 dok\u0142adnie prze\u015bledzi losy Strzemi\u0144skich, to dowiemy si\u0119, \u017ce oni mieli bardzo bliski kontakt z Kazimierzem Malewiczem, ale te\u017c stykali si\u0119 z najwybitniejszymi artystami awangardy rosyjskiej takimi jak W\u0142adimir Tatlin, Pawe\u0142 Fi\u0142onow, Michai\u0142 Matiuszyn, Marc Chagall, El Lissitzky czy Aleksander Rodczenko. Ich awangardowa my\u015bl artystyczna klarowa\u0142a si\u0119 tam, w Rosji Sowieckiej. W kolekcji Muzeum Sztuki w \u0141odzi jest niezwykle ciekawy projekt ksi\u0105\u017cki, kt\u00f3ry Strzemi\u0144ski po\u015bwi\u0119ca Malewiczowi. T\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0105 sk\u0142ada mu wyrazy uznania. Pocz\u0105tkowo Strzemi\u0144ski by\u0142 pod powa\u017cnym wp\u0142ywem dzia\u0142a\u0144 Kazimierza Malewicza, a dopiero potem, oko\u0142o 1927 roku, przez stworzenie koncepcji unistycznej podj\u0105\u0142 zasadnicz\u0105 dyskusj\u0119 z tw\u00f3rc\u0105 dynamicznego suprematyzmu. Mnie interesuje jeszcze posta\u0107 Wac\u0142awa Szpakowskiego i Stanis\u0142awa Ignacego Witkiewicza, kt\u00f3rych tw\u00f3rczo\u015b\u0107 te\u017c kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 w Rosji. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce s\u0105 prace Szpakowskiego, kt\u00f3ry niezale\u017cnie od dzia\u0142a\u0144 sprawczych awangardy rosyjskiej stworzy\u0142 nies\u0142ychanie oryginalne, mo\u017ce najskrajniej sformalizowane rysunki oraz fotograficzno-lustrzane autoportrety. Jego wyj\u0105tkowe prace odkrywane by\u0142y przy mnie w latach 70. przez kustosza Muzeum Sztuki, Janusza Zagrodzkiego, z kt\u00f3rym w latach 90. opracowali\u015bmy wsp\u00f3lnie program telewizyjny pt. Niesko\u0144czono\u015b\u0107 linii.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/rynek02.jpg\")
J.R.:<\/strong> To jest bardzo interesuj\u0105cy temat. W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski i Katarzyna Kobro osiedlili si\u0119 w \u0141odzi dopiero w 1931 roku. Poprzednie inicjatywy artystyczne o zasi\u0119gu og\u00f3lnopolskim realizowali, mieszkaj\u0105c w pobliskich Koluszkach. Wtedy ju\u017c bardzo czynnie dzia\u0142a\u0142a grupa \u201ea.r.\u201d z siedzib\u0105 w \u0141odzi. Tutaj w miejskim ratuszu na Placu Wolno\u015bci, w Muzeum Historii i Sztuki im. Juliana i Kazimierza Bartoszewicz\u00f3w udost\u0119pniono w lutym 1931 roku pierwszy zbi\u00f3r Mi\u0119dzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej. Te g\u0142o\u015bne inicjatywy \u201enachalnych przybyszy\u201d niew\u0105tpliwie spowodowa\u0142y powa\u017cne zaniepokojenie w miejscowym, wyj\u0105tkowo tradycyjnym \u015brodowisku artystycznym. Opozycj\u0119 stanowili g\u0142\u00f3wnie miejscowi arty\u015bci plastycy prowadz\u0105cy prywatne szko\u0142y malarstwa i rysunku spod znaku Ryngrafu (Wac\u0142aw Dobrowolski, Zygmunt Kowalewski, Franciszek Walczowski) oraz w\u0142a\u015bciciel innej szko\u0142y o podobnym charakterze \u2013 malarz Szczepan Andrzejewski. Trzeci\u0105 szko\u0142\u0119, bardzo popularn\u0105, r\u00f3wnie\u017c opart\u0105 na klasycznym malarstwie ju\u017c od wielu lat prowadzi\u0142 w \u0141odzi wybitny malarz Maurycy Tr\u0119bacz, kt\u00f3ry by\u0142 akurat konkurentem Strzemi\u0144skiego do Nagrody Miasta \u0141odzi w 1932 roku. Przyznanie tej nagrody przez og\u00f3lnopolskie jury W\u0142adys\u0142awowi Strzemi\u0144skiemu wywo\u0142a\u0142o w tym zasiedzia\u0142ym \u015brodowisku poczucie totalnego zagro\u017cenia i upokorzenia na miar\u0119 wielkiego skandalu. Rozgorza\u0142a bardzo ostra dyskusja na \u0142amach prasy. Wyb\u00f3r jury popar\u0142a tylko jedna miejscowa gazeta \u2013 \u201eG\u0142os Poranny\u201d. Natomiast na forum og\u00f3lnokrajowym w obronie Strzemi\u0144skiego wypowiedzieli si\u0119 m.in. Julian Przybo\u015b i Leon Chwistek. W tym boju o nowoczesn\u0105 sztuk\u0119 zarysowa\u0142a si\u0119 jednoznacznie powa\u017cna przewaga intelektualna \u201eintruz\u00f3w\u201d, co potwierdza wydana w 1931 roku, fantastyczna, do dzi\u015b frapuj\u0105ca ksi\u0105\u017cka Katarzyny Kobro i W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego pt. Kompozycja przestrzeni. Obliczenia rytmu czasoprzestrzennego.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/vlcsnap-2012-04-22-21h46m08s199.png\")
J.R.: <\/strong>Mackiewicz to wyj\u0105tkowo ciekawa posta\u0107. Na pocz\u0105tku swojej kariery artystycznej by\u0142 zdecydowanym awangardyst\u0105, ale potem pojawi\u0142 si\u0119 moment, gdy przeszed\u0142 na konserwatywne pozycje. Pami\u0119tam go z czasu studi\u00f3w z r\u00f3\u017cnych ksi\u0105\u017cek i oficjalnych czasopism takich jak mi\u0119dzywojenne \u201eSztuki Pi\u0119kne\u201d, w kt\u00f3rych wyst\u0119powa\u0142 ju\u017c jako umiarkowany artysta. Po wojnie malowa\u0142 m.in. krajobrazy le\u015bne jak Iwan Szyszkin i by\u0142 potwornym zgry\u017aliwcem. Pami\u0119tam go r\u00f3wnie\u017c z mi\u0119dzynarodowych sympozj\u00f3w na cze\u015b\u0107 W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego organizowanych przez dyrektora Ryszarda Stanis\u0142awskiego w Muzeum Sztuki. Na tych spotkaniach Konstanty Mackiewicz cz\u0119sto zabiera\u0142 g\u0142os jako cz\u0142owiek faktycznie maj\u0105cy kontakty z rewolucyjn\u0105 Rosj\u0105. Wtedy to, z wielk\u0105 swad\u0105, ku zdumieniu zebranych m\u00f3wi\u0142, \u017ce wszystko to, o czym si\u0119 tu tak \u017cywo dyskutuje, jest nic nie warte i \u017ce jest to ogromna mistyfikacja. Pewnie by\u0142 to przejaw zwyk\u0142ej ludzkiej zazdro\u015bci. Natomiast, jak si\u0119 si\u0119gnie do jego wcze\u015bniejszej tw\u00f3rczo\u015bci, kt\u00f3ra rzadko w \u0141odzi by\u0142a prezentowana, to wida\u0107, jak bardzo dobre prace tworzy\u0142 ju\u017c od 1917 roku. Moim zdaniem na wystawie w Atlasie Sztuki one bardzo ciekawie wybrzmi\u0105. Zatem znowu mamy tutaj do czynienia z czym\u015b, co jest z importu. Problemy malarsko-artystyczne podejmowane przez Mackiewicza by\u0142y szalenie obce dla \u0142odzian, nawet dla tych nowoczesnych ekspresjonist\u00f3w spod znaku Jung Idysz, kt\u00f3rzy z nim nie nawi\u0105zali \u017cadnego kontaktu. Istnieje w historii sztuki naszego miasta znamienny fakt, \u017ce po jego indywidualnej wystawie w Miejskiej Galerii Sztuki w 1926 roku rozgorza\u0142a w mie\u015bcie wyj\u0105tkowo gor\u0105ca dyskusja z miejscowymi tradycyjnymi malarzami, kt\u00f3rym tym razem przewodzi\u0142 wspominany ju\u017c wcze\u015bniej w\u0142a\u015bciciel prywatnej szko\u0142y malarskiej Szczepan Andrzejewski. Awantura prasowo-artystyczna mi\u0119dzy nim a Mackiewiczem by\u0142a tak wielka, \u017ce mia\u0142a w ko\u0144cu epilog w s\u0105dzie.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/vlcsnap-2012-04-22-21h49m59s196.jpg\")
J.R.: <\/strong>Jak wiadomo, ja pracuj\u0119 na wielu \u201efrontach\u201d. Jest to ju\u017c czwarta wystawa w Atlasie Sztuki, do kt\u00f3rej przygotowania mnie zaproszono. Ta multimedialna ekspozycja jest wyrazem stanu mojej aktualnej \u015bwiadomo\u015bci. Traktuj\u0119 j\u0105 jako test, bowiem zauwa\u017cam ju\u017c od d\u0142ugiego czasu, \u017ce w naszej krytyce artystycznej i muzealnictwie panuje powa\u017cny regres. Nasi \u201eeksperci\u201d utracili ostro\u015b\u0107 widzenia. Pojawi\u0142 si\u0119 wszechobecny natarczywy koniunkturalizm. Specjali\u015bci od tzw. sztuki okopali si\u0119 we w\u0142asnym gronie. Z tej w\u0105skiej perspektywy nie widz\u0105 prawdziwego \u017cycia sztuki. Ujawnia si\u0119 ten kryzys szczeg\u00f3lnie teraz, w czasie powszechnych zawirowa\u0144 spo\u0142eczno-politycznych. Widz\u0119, jak rola miasta \u0141odzi jako o\u015brodka kultury w obliczu innych, rozwijaj\u0105cych si\u0119 miast szalenie s\u0142abnie. Celem tej ryzykownej w moim odczuciu wystawy jest odnalezienie pra\u017ar\u00f3d\u0142a lokalnej si\u0142y, energii intelektualnej, kt\u00f3ra spowodowa\u0142a, \u017ce w\u0142a\u015bnie w tym mie\u015bcie powsta\u0142o wy\u015bmienite, jedyne w swoim rodzaju Muzeum Sztuki. Mieszkam tu d\u0142ugo i przez w\u0142asn\u0105 histori\u0119 widz\u0119 t\u0119 bardzo powa\u017cn\u0105 zapa\u015b\u0107 istotnych inicjatyw. Ekspozycja Front Wschodni<\/em> przywo\u0142uje dokonania wielu artyst\u00f3w r\u00f3\u017cnych pokole\u0144, kt\u00f3rzy kszta\u0142towali sw\u0105 prac\u0105 to miejsce jako wa\u017cne dla istotnych kulturotw\u00f3rczych fakt\u00f3w historycznych. Na przyk\u0142ad w latach 70. jako m\u0142odzi filmowcy dzia\u0142aj\u0105cy w Warsztacie Formy Filmowej zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce mo\u017cna tw\u00f3rczo, w odr\u00f3\u017cnieniu od klasycznych wystaw, interpretowa\u0107 istotne dokonania awangardowej grupy \u201ea.r.\u201d, Katarzyny Kobro, W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, Witkacego, Leona Chwistka, Henryka Sta\u017cewskiego, Tytusa Czy\u017cewskiego, Wac\u0142awa Szpakowskiego. Nie kto inny, jak tylko filmowcy w\u0142asnym sumptem zrealizowali w tym mie\u015bcie znacz\u0105ce mi\u0119dzynarodowe wystawy \u2013 Poezja Wizualna w 1978 roku i Konstrukcja w Procesie w 1981 roku. Ju\u017c w latach 90. w ramach telewizyjnych program\u00f3w Stacja \u0141 i Art Noc powsta\u0142y unikalne, fachowe filmy i telewizyjne zapisy, kt\u00f3rych zadaniem by\u0142o analityczne spojrzenie na wsp\u00f3\u0142czesne dzia\u0142ania \u0142\u00f3dzkiej neoawangardy. Wag\u0119 tych dokona\u0144 potwierdza\u0142y te\u017c wielkie multimedialne mitingi artystyczne Lochy Manhattanu i progresywny \u0141\u00f3dzki Ruch Neoawangardowy. Dlatego filmom i programom telewizyjnym powierzam na tej wystawie bardzo powa\u017cn\u0105 rol\u0119. Swoj\u0105 warto\u015bci\u0105 artystyczn\u0105 i intelektualn\u0105 energi\u0105 maj\u0105 one tw\u00f3rczo zinterpretowa\u0107 problemy stawiane przez artyst\u00f3w sztuce aktualnej. Dope\u0142ni\u0105 zarazem odkrywcze dokonania pierwszej awangardy.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/vlcsnap-2012-04-22-21h51m12s196.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/Untitled-1.jpg\")
J.R.: <\/strong>Z zawodowego wykszta\u0142cenia jestem muzealnikiem i zabytkoznawc\u0105 po studiach na Uniwersytecie im. Miko\u0142aja Kopernika w Toruniu. Z tego te\u017c wzgl\u0119du organizowa\u0142em sporo r\u00f3\u017cnego typu wystaw. Znam te\u017c do\u015b\u0107 dobrze zasoby naszych muze\u00f3w. Obecnie stwierdzam, \u017ce pracuje si\u0119 z tymi plac\u00f3wkami coraz trudniej. Okopa\u0142y si\u0119. Wypo\u017cyczanie staje si\u0119 dla nich bardzo uci\u0105\u017cliwe. Moje wystawy zawsze stawiaj\u0105 problem i chc\u0119, aby by\u0142y ryzykowne. Na og\u00f3\u0142 nadaj\u0119 im charakter multimedialnych wydarze\u0144. Lubi\u0119 te\u017c miejsca pozwalaj\u0105ce unikn\u0105\u0107 muzealniczej biurokracji. Pewnie dlatego to ju\u017c czwarta wystawa w Atlasie Sztuki. Cz\u0119sto jako galeri\u0119 traktuj\u0119 swoje dokumentacyjne filmy i programy telewizyjne. Przypomn\u0119 cho\u0107by: \u017byw\u0105 Galeri\u0119<\/em>, Konstrukcj\u0119 w Procesie<\/em>, Wideoprzestrzenie<\/em>, Dziewi\u0119\u0107 Przestrzeni<\/em>… Wprowadzi\u0142em do naszego \u017cycia muzealniczego tzw. wideokatalogi pokazywane w pa\u0144stwowej telewizji, uczelniach artystycznych i galeriach. Do tej pory stanowi\u0105 one bardzo istotny materia\u0142 archiwalno- o\u015bwiatowy. Nigdy nie zale\u017cy mi na kompromitowaniu artyst\u00f3w; na og\u00f3\u0142 stoj\u0119 po ich stronie. Faktycznie, wystawy potrafi\u0105 przewarto\u015bciowa\u0107 stan rzeczy, ale w naszej rzeczywisto\u015bci, gdy s\u0105 jednak zbyt ryzykowne, przepadaj\u0105 jako dziwaczne i niezrozumia\u0142e. Co charakterystyczne, dotychczas po swoich ekspozycjach, nie znalaz\u0142em w specjalistycznej prasie \u017cadnych fachowych analiz krytycznych. Co\u015b tu szwankuje! S\u0105 wybitni arty\u015bci, kt\u00f3rych trudno dzisiaj odkry\u0107, bo z r\u00f3\u017cnych wzgl\u0119d\u00f3w przepad\u0142y ich dzie\u0142a, cz\u0119sto przez zwyk\u0142e zaniedbanie. Dobrym historycznym przyk\u0142adem jest bardzo znany w swoim czasie artysta krakowski Mieczys\u0142aw Jakimowicz. Dzia\u0142a\u0142 w Grupie Pi\u0119ciu razem z W. Wojtkiewiczem, T. Niesio\u0142owskim, L. Gottliebem, V. Hofmanem na pocz\u0105tku XX wieku. Jego wyj\u0105tkowo interesuj\u0105ce prace w bardzo specyficznej technice prawie nie ocala\u0142y. Znamy go g\u0142\u00f3wnie z reprodukcji prasowych. Jego koledzy z grupy weszli w histori\u0119, a on nie. Tak mo\u017ce w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da\u0107 kl\u0119ska artysty. Wielu przebywa ju\u017c tylko w muzealnych magazynach, tak jak np. Pantaleon Szyndler. Sam cz\u0119sto \u017ca\u0142uj\u0119 swoich prac, kt\u00f3re trafi\u0142y do naszych muze\u00f3w i przez to przesta\u0142y \u017cy\u0107 publicznie. Nawet na moich wystawach monograficznych nie mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 z tzw. wzgl\u0119d\u00f3w konserwatorskich. Umieraj\u0105! Na tej wystawie odkrywam na nowo bardzo interesuj\u0105ce obrazy Konstantego Mackiewicza. Ustawiam je w aktualnym multimedialnym kontek\u015bcie. Nadaj\u0119 im nowe znaczenie i publiczne \u017cycie. Odkrywam fantastyczne filmy o\u015bwiatowe, kt\u00f3re ugrz\u0119z\u0142y w magazynie WFO, bo zawsze redaktorom wydawa\u0142y si\u0119 zbyt trudne dla szerokiej publiczno\u015bci. Odkrywam te\u017c m\u0142odych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy widz\u0105 w tradycji sztuki konstruktywistycznej mo\u017cliwo\u015b\u0107 nowych tw\u00f3rczych interpretacji. Kiedy\u015b, by\u0142o to chyba w 1995 roku, mia\u0142em okazj\u0119 w katowickim BWA zrealizowa\u0107 wa\u017cn\u0105 wystaw\u0119 zatytu\u0142owan\u0105 Sztuka mediacji energetycznych. Zderzy\u0142em tam prace wybitnych polskich artyst\u00f3w \u2013 W\u0142odka Borowskiego, Ludmi\u0142y Popiel, Wojciecha Fangora, J\u00fcrgena Bluma-Kwiatkowskiego, Romana Opa\u0142ki, Andrzeja Paw\u0142owskiego, Kajetana Sosnowskiego, Wac\u0142awa Szpakowskiego, Franciszki i Stefana Themerson\u00f3w z obecnymi postnowoczesnymi tw\u00f3rcami multimedialnymi. Ten gest zestawienia u\u015bwiadomi\u0142 nam wszystkim, na specjalnie przy tej okazji zorganizowanej sesji naukowej, jak\u0105 pot\u0119\u017cn\u0105 si\u0142\u0119 maj\u0105 te prace historyczne, jak dalej s\u0105 aktualne. \u017beby zbudowa\u0107 autentyczn\u0105 histori\u0119 naszej sztuki, musimy na nowo, ju\u017c bez zwodniczego politykowania, spowodowa\u0107 pewne cz\u0119sto ryzykowne reinterpretacje, kt\u00f3re \u201eoczyszcz\u0105 za\u015bmiecone pole\u201d.<\/p>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2012\/09\/ide03.jpg\")
J.R.: <\/strong>Paradoksalnie Strzemi\u0144ski i Kobro s\u0105 troch\u0119 na drugim planie na tej ekspozycji. Wystawienie do\u015b\u0107 ju\u017c opatrzonych obraz\u00f3w Strzemi\u0144skiego dzisiaj niewiele daje. Mo\u017cna je potraktowa\u0107 troch\u0119 jak ilustracje do teorii. M\u00f3wi\u0105c szczerze, taki przedmiot ju\u017c sam nie \u017cyje. Uwa\u017cam, \u017ce Strzemi\u0144skiego du\u017co ciekawiej mo\u017ce zinterpretowa\u0107 film o nim i jego sztuce czy wnikliwy analityczny tekst. Mo\u017ce by\u0107 to r\u00f3wnie\u017c interesuj\u0105ca rozmowa w obliczu jego dzie\u0142a. Zamierzam pokaza\u0107 te\u017c prace Kobro, ale w formie reprodukcji, i to tylko tych prac mniej znanych, kt\u00f3re zagin\u0119\u0142y. Aby osadzi\u0107 dokonania Strzemi\u0144skiego w kontek\u015bcie sztuki rosyjskiej, trzeba pokaza\u0107 ten kontekst. Gdyby jego prac nie uwzgl\u0119dniono w wielkiej publikacji The Great Utopia: The Russian and Soviet Avant-Garde<\/em>, 1915-1932 wydanej przy okazji wystawy w Guggenheimie w Nowym Jorku, by\u0142by to zabieg nie do przyj\u0119cia. Fakt umieszczenia jego doskona\u0142ych obraz\u00f3w przez ekspert\u00f3w ameryka\u0144skich w tej wyj\u0105tkowej ksi\u0105\u017cce pokazuje nam, jak wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142 w Rosji. On by\u0142 niew\u0105tpliwie jednym z tych wp\u0142ywowych artyst\u00f3w, kt\u00f3rzy zbudowali t\u0119 wcale nie utopijn\u0105 intelektualn\u0105 jako\u015b\u0107. Strzemi\u0144ski wydaje si\u0119 by\u0107 nies\u0142ychanie mocnym, nieugi\u0119tym cz\u0142owiekiem. Potrafi\u0142 przez ci\u0119\u017ckie losowe do\u015bwiadczenie \u017cyciowe przygotowa\u0107 si\u0119 \u015bwietnie do boju o now\u0105 sztuk\u0119 jako wy\u015bmienity strateg i artysta. Nosi\u0142 chyba w sobie przekonanie, \u017ce robi co\u015b wyj\u0105tkowego, potrzebnego innym ludziom. To artysta i teoretyk z krwi i ko\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
J.R.:<\/strong> Wystawa podzielona zostanie na dwie cz\u0119\u015bci. Klasyczn\u0105 wystaw\u0119 przygotujemy w jednej sali, a kino w drugiej. W pierwszym wn\u0119trzu elementem konstruuj\u0105cym przestrze\u0144 b\u0119dzie du\u017cy czerwony klin. W jego wn\u0119trzu zamierzamy wy\u015bwietla\u0107 non stop w zwolnionym tempie niemy materia\u0142 z aktualnych parad wojskowych na Placu Czerwonym. Boczne \u015bciany wykorzystamy na ekspozycj\u0119 obraz\u00f3w, fotografii, grafik, wydawnictw i reprodukcji. Tu te\u017c zainstalowana zostanie strona internetow\u0105 grupy Jung Idysz. Pust\u0105 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej zabrzmi muzyka Zygmunta Krauzego, dope\u0142ni\u0105 obiekty. W tym wn\u0119trzu przewidujemy reprodukcje prac Katarzyny Kobro, prace: W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, Karola Hillera, Konstantego Mackiewicza, grupy Jung Idysz, Samuela Szczekacza, Juliana Lewina, Ignacego Stanis\u0142awa Witkiewicza, G\u00fcnthera Ueckera, Wac\u0142awa Szpakowskiego, J\u00fcrgena Bluma-Kwiatkowskiego, Aleksandra Rodczenki, Paw\u0142a Fi\u0142onowa, Zbigniewa Rybczy\u0144skiego, Ma\u0142gorzaty Borek, Kamila Kuskowskiego, Aleksandry Chciuk, Anny Orlikowskiej, \u0141ukasza Og\u00f3rka i Aleksandry Czerniawskiej. W drugim wn\u0119trzu, czyli w sali kinowej poka\u017cemy du\u017cy zestaw materia\u0142\u00f3w filmowych i zapis\u00f3w wideo. B\u0119d\u0105 to prace fabularno-dokumentalne, filmy o sztuce, filmy eksperymentalne i klipy muzyczne maj\u0105ce zwi\u0105zek z kultur\u0105 Rosji. Autorzy prac filmowych i telewizyjnych to: Wojciech Wiszniewski, Zbigniew Rybczy\u0144ski, D\u017ciga Wiertow, Siergiej Parad\u017canow, Ryszard Wa\u015bko, Wojciech Bruszewski, Maciej Walczak, Janusz Zagrodzki, Jaromir Jedli\u0144ski, kapela Moskwa i J\u00f3zef Robakowski.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"