{"id":14114,"date":"2012-11-21T08:38:00","date_gmt":"2012-11-21T08:38:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=14114"},"modified":"2022-09-02T13:50:13","modified_gmt":"2022-09-02T13:50:13","slug":"samuel-szczekacz-1917-1983-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/samuel-szczekacz-1917-1983-3\/","title":{"rendered":"…"},"content":{"rendered":"\n

Kiedy Samuel Szczekacz zdawa\u0142 matur\u0119 (1935), w \u0142\u00f3dzkim Muzeum Historii i Sztuki im. J. i K. Bartoszewicz\u00f3w (obecnie Muzeum Sztuki) ju\u017c od czterech lat prezentowana by\u0142a Mi\u0119dzynarodowa Kolekcja Sztuki Nowoczesnej grupy \u201ea.r.\u201d. Mo\u017cna tam by\u0142o zobaczy\u0107 dzie\u0142a m.in. Alexandra Caldera, Tytusa Czy\u017cewskiego, Theo van Doesburga, Jeana H\u00e9liona, Vilmosa Husz\u00e1ra, Katarzyny Kobro, Pabla Picassa, W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego, Georgesa Vantongerloo, Stanis\u0142awa Ignacego Witkiewicza. We wst\u0119pie do katalogu Mi\u0119dzynarodowej Kolekcji Sztuki Nowoczesnej Przec\u0142aw Smolik napisa\u0142: \u201eCel, kt\u00f3ry przy\u015bwieca\u0142 tak inicjatorowi, jak i wykonawcom, jak i artystom-ofiarodawcom, to zbli\u017cenie si\u0119 i wzajemne poznanie si\u0119 narod\u00f3w poprzez wymian\u0119 i poznanie najcenniejszego z d\u00f3br \u2013 dorobku kultury duchowej. Ten czyn artyst\u00f3w europejskich zas\u0142uguje na szacunek nie tylko dlatego, \u017ce jest bezinteresowny, ale bardziej jeszcze z tego powodu, \u017ce kolekcja \u0142\u00f3dzka pozwala po raz pierwszy w Polsce spojrze\u0107 powa\u017cnie i z bliska w twarz tej g\u0142\u0119bokiej, a tak ma\u0142o jeszcze zrozumianej rewolucji, jaka si\u0119 odbywa w sztuce europejskiej od lat dwudziestu pi\u0119ciu\u201d1<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, “Konstrukcja 4 11III”, studium suprematystyczne, 1936, gwasz, papier, 15 x 15 cm, Kolekcja dra Wernera Jerke, Niemcy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Czy m\u0142ody Szczekacz pobieraj\u0105cy nauk\u0119 rysunku u Maurycego Tr\u0119bacza, absolwenta akademii krakowskiej i monachijskiej, i tradycjonalisty, bywa\u0142 w Muzeum, czy te\u017c fascynacja sztuk\u0105 nowoczesn\u0105 by\u0142a wynikiem dalszej nauki pod okiem W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego? Grupk\u0119 ch\u0142opc\u00f3w \u017cydowskiego pochodzenia, pragn\u0105cych podj\u0105\u0107 nauk\u0119 w jego pracowni przedstawi\u0142 Strzemi\u0144skiemu w 1935 roku Moj\u017cesz Broderson, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca grupy Jung Jidysz<\/em>. Byli to: Samuel Szczekacz [Samuel Zur] (1917-1983), Julian Lewin (1917-1940), Pinkus Szwarc [Pinchas Shaar] (1923-1996) oraz Juda [Yehuda] Tarmu (1919-2000). <\/p>\n\n\n\n

Strzemi\u0144ski przyby\u0142 do \u0141odzi w 1931 roku, powo\u0142any na stanowisko kierownika Publicznej Dokszta\u0142caj\u0105cej Szko\u0142y Zawodowej nr 10, nastawionej na kszta\u0142cenie w dziedzinie drukarstwa i typografii. Od pocz\u0105tku swej pracy pedagogicznej w \u0141odzi mia\u0142 skrystalizowane pogl\u0105dy na metody kszta\u0142cenia. Chcia\u0142, \u017ceby nowa forma w typografii by\u0142a nie tylko efektem odpowiedniego wyuczenia zawodu, lecz \u2013 poprzez jej zrozumienie \u2013 zosta\u0142a tw\u00f3rczo prze\u0142o\u017cona na wykonywane projekty. Jak podkre\u015bla\u0142, uczniowie powinni otrzyma\u0107 nie gotowe recepty, lecz \u201efundament wiedzy\u201d. Gotowy projekt mia\u0142 by\u0107 wyrazem \u015bwiadomo\u015bci i umiej\u0119tno\u015bci ucznia, a nie tylko jego bieg\u0142o\u015bci rzemie\u015blniczej. Aby ten cel osi\u0105gn\u0105\u0107, zaproponowa\u0142 nowy system kszta\u0142cenia, w kt\u00f3rym znacz\u0105c\u0105 rol\u0119 gra\u0142a historia sztuki najnowszej \u2013 od C\u00e9zanne’a i kubizmu po g\u0142oszony przez nauczyciela unizm2<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Strzemi\u0144ski uwa\u017ca\u0142, \u017ce sztuka jest w ci\u0105g\u0142ym rozwoju (\u201eSztuka jest rozwojem niesko\u0144czonym\u201d3<\/sup>) i ka\u017cdy kolejny kierunek jest naturalnym nast\u0119pstwem i udoskonaleniem poprzedniego. Swoimi sposobami pokazuje \u015bwiat i wytycza nowe drogi. Widz, podobnie jak artysta, przej\u015b\u0107 musi kolejne etapy rozwoju sztuki, aby zrozumie\u0107 sztuk\u0119 aktualn\u0105. Cenzur\u0119 czasow\u0105 wyk\u0142ad\u00f3w stanowi\u0142a sztuka C\u00e9zanne’a i, rozwijaj\u0105cy jego metod\u0119 pracy i widzenia przedmiotu, kubizm. Strzemi\u0144ski analizowa\u0142 zasad\u0119 budowy obraz\u00f3w kubistycznych, sposoby obrazowania rzeczywisto\u015bci, nowe mo\u017cliwo\u015bci percepcji, \u201ezawarto\u015bci wzrokowej\u201d. W oparciu o Mi\u0119dzynarodow\u0105 Kolekcj\u0119 Sztuki Nowoczesnej, kt\u00f3ra by\u0142a naturalnym odniesieniem dla prowadzonych lekcji, uczy\u0142 nie tylko widzie\u0107 i rozumie\u0107, ale tak\u017ce rozwi\u0105zywa\u0107 plastycznie zadane \u0107wiczenia z kompozycji kubistycznej. Jednak kubizm w rozumieniu Strzemi\u0144skiego by\u0142 tylko form\u0105 przej\u015bciow\u0105, jak ka\u017cdy kierunek rozwija\u0142 si\u0119. Kolejnym etapem by\u0142 suprematyzm Malewicza i neoplastycyzm, a w ko\u0144cu unizm. Tematyka zaj\u0119\u0107 powtarza\u0142a t\u0119 drog\u0119 od kubizmu do kompozycji unistycznych. Dopiero osi\u0105gn\u0105wszy bieg\u0142o\u015b\u0107 w rozwi\u0105zywaniu problem\u00f3w praktycznych, zwi\u0105zanych z wymienionymi kierunkami sztuki, uczniowie zaczynali projektowa\u0107 uk\u0142ady typograficzne, przy czym ich zadaniem by\u0142o nie tylko opanowa\u0107 nowe formy w sztuce i wciela\u0107 je w projektowane przez siebie druki, ale te\u017c je rozwija\u0107, poszukuj\u0105c lepszych rozwi\u0105za\u0144 ni\u017c dot\u0105d znane . <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, \u201eConstruction 11\/III\u201d, 1936, gwasz, papier, 28,9 x 22,7 cm, Galerie Berinson, Berlin \u00a9 Rodzina Zur, Izrael<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Podobne zasady nauki Strzemi\u0144ski zastosowa\u0142, prowadz\u0105c lekcje rysunku i malarstwa dla grupy uczni\u00f3w prywatnych. Z jego pracowni Szczekacz, Lewin i Szwarc wynie\u015bli zasady budowania obrazu, jego kompozycji, podzia\u0142\u00f3w p\u0142aszczyzny barw\u0105 i faktur\u0105 oraz kszta\u0142towania form przestrzennych w oparciu o teori\u0119 sztuki Strzemi\u0144skiego, zw\u0142aszcza unizm. <\/p>\n\n\n\n

Za\u0142o\u017ceniem unizmu by\u0142o tworzenie obraz\u00f3w, pozbawionych wszelkich odniesie\u0144 do \u015bwiata widzialnego i \u201eliteratury\u201d, skomponowanych w taki spos\u00f3b, aby powierzchnia p\u0142\u00f3tna by\u0142a jednorodna, a ka\u017cdy fragment obrazu by\u0142 tak samo wa\u017cny dla ca\u0142o\u015bci, jak pozosta\u0142e. Oznacza\u0142o to rezygnacj\u0119 z kontrastu, wszelkich form przeciwstawnych sobie b\u0105d\u017a dynamicznych.<\/p>\n\n\n\n

Unizm, zgodnie z pogl\u0105dami Strzemi\u0144skiego, by\u0142 form\u0105 w sztuce, kt\u00f3ra w spos\u00f3b najbardziej aktualny odzwierciedla\u0107 mia\u0142a d\u0105\u017cenia do organizacji \u017cycia spo\u0142ecznego. <\/p>\n\n\n\n

Artysta pisa\u0142: \u201eD\u0105\u017cenie do jednolitej organizacji jest najg\u0142\u0119bszym i najbardziej powszechnym impulsem naszych czas\u00f3w. Ono jest pod\u0142o\u017cem spo\u0142ecznym unizmu. Zmiany w organizacji pa\u0144stw id\u0105 w kierunku ponadindywidualnego uk\u0142adu r\u00f3wnorz\u0119dnych wsp\u00f3\u0142zale\u017cnych element\u00f3w […]\u201d4<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz<\/strong>, “<\/em>Konstrukcja [suprematyczna] 4\/III<\/em>“, 1936, gwasz, papier, 19.8 \u00d7 15 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u201eZadaniem dzisiejszym jest nie napi\u0119cie si\u0142 dynamicznych systemu, wytr\u0105conego z r\u00f3wnowagi i przezwyci\u0119\u017caj\u0105cego jedn\u0105 katastrof\u0119 przy pomocy innej \u2013 lecz organiczna budowa zr\u00f3wnowa\u017conej ca\u0142o\u015bci i organizacja systemu jednolitych si\u0142 spo\u0142ecznych\u201d5<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Ta porz\u0105dkuj\u0105ca \u017cycie teoria powodowa\u0142a, \u017ce abstrakcyjny obraz, czworobok o p\u0142askiej powierzchni, odr\u0119bny byt, w kt\u00f3rym ka\u017cdy jego fragment by\u0142 \u201er\u00f3wnorz\u0119dny i wsp\u00f3\u0142zale\u017cny\u201d, by\u0142 jednocze\u015bnie spo\u0142ecznym apelem o rewolucyjnej wymowie. W systemie nauczania teoria spo\u0142eczna Strzemi\u0144skiego musia\u0142a by\u0107 r\u00f3wnie istotna, jak teoria obrazu. <\/p>\n\n\n\n

Uczniowie Strzemi\u0144skiego powtarzali tezy nauczyciela jak mantr\u0119, zar\u00f3wno w praktyce, jak i za\u0142o\u017ceniach teoretycznych w\u0142asnej tw\u00f3rczo\u015bci. Lewin w opisie swojego obrazu, reprodukowanego w \u201eFormie\u201d pisze:<\/p>\n\n\n\n

\u201eBrak wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci i r\u00f3wnorz\u0119dno\u015bci element\u00f3w plastycznych w budowie barokowej, wynikaj\u0105cej z maksymalnego nat\u0119\u017cenia kontrast\u00f3w, powoduje rozbicie przyrodzonych atrybut\u00f3w obrazu \u2013 jego jedno\u015bci i organiczno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Kubizm jest dalszym ci\u0105giem i konsekwentnym rozwini\u0119ciem baroku. Ewolucja koncepcji plastycznych kubizmu w kierunku wyzwolenia malarstwa z przyt\u0142aczaj\u0105cej go przedmiotowo\u015bci prowadzi do abstrakcyjno\u015bci sztuki. […]<\/p>\n\n\n\n

Historyczny rozw\u00f3j zagadnienia formy, jako zasadniczego przedmiotu bada\u0144 sztuki abstrakcyjnej, prowadzi konsekwentnie do unizmu. Dualizmowi dynamicznemu formy barokowo-suprematycznej przeciwstawia unizm koncepcj\u0119 obrazu jako jednolicie zbudowanego organizmu, opartego na jednozgodno\u015bci i r\u00f3wnorz\u0119dno\u015bci wszystkich element\u00f3w budowy\u201d6<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, “Projekt ok\u0142adki tomiku poezji autorstwa Leona Grabowskiego \u201eMotorem S\u0142\u00f3w\u201d; na odwrocie Studium Typograficzne)<\/em>“, 1938, gwasz i kola\u017c na kartonie, 31.7 cm \u00d7 22 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Bardzo zbli\u017cony tekst przy swoim obrazie umie\u015bci\u0142 Szczekacz:<\/p>\n\n\n\n

\u201eSystem kompozycyjny baroku i kierunk\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z niego (C\u00e9zanne, kubizm), opiera\u0142 si\u0119 na zasadzie kontrast\u00f3w. Jednolito\u015b\u0107 obrazu starano si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 przez skontrastowanie poszczeg\u00f3lnych element\u00f3w budowy (linii, p\u0142aszczyzny, koloru i faktury). [\u2026] Systemowi dynamizm\u00f3w i supremacji barokowo-kubistycznej, przeciwstawiamy unizm kompozycyjny element\u00f3w r\u00f3wnorz\u0119dnie-wsp\u00f3\u0142zale\u017cnych\u201d7<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Najmniej dogmatycznie podszed\u0142 do sprawy Szwarc: \u201eNiezdolno\u015b\u0107 abstrakcyjnego my\u015blenia charakteryzuje ka\u017cd\u0105 prymitywn\u0105 umys\u0142owo\u015b\u0107. [\u2026] Cz\u0142owiek dojrza\u0142y natomiast, o minimalnej nawet inteligencji, t\u0119 zdolno\u015b\u0107 abstrakcyjnego my\u015blenia, w wi\u0119kszym lub mniejszym stopniu posiada. [\u2026] Jeden z etap\u00f3w po tej linii \u2013 od przedmiotowo\u015bci w obrazie do czystego malarstwa stanowi reprodukowany obraz\u201d8<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Dzi\u0119ki rekomendacji Strzemi\u0144skiego ju\u017c pod koniec 1936 roku wszyscy trzej zostali cz\u0142onkami Zwi\u0105zku Zawodowego Polskich Artyst\u00f3w Plastyk\u00f3w w \u0141odzi, co pozwoli\u0142o im bra\u0107 udzia\u0142 w wystawach organizowanych przez ten zwi\u0105zek9<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Lekcje Strzemi\u0144skiego da\u0142y im nie tylko umiej\u0119tno\u015b\u0107 w\u0142adania p\u0119dzlem, zajmowali si\u0119 r\u00f3wnie\u017c grafik\u0105, rze\u017ab\u0105, fotomonta\u017cem, projektowaniem graficznym i typografi\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Z tak szerok\u0105 wiedz\u0105 plastyczn\u0105 w tak m\u0142odym wieku  mieli przed sob\u0105 doskona\u0142e perspektywy rozwoju. Wysy\u0142ali swoje prace na wystawy ZZPAP w \u0141odzi, Krakowie i Lwowie. <\/p>\n\n\n\n

W 1938 roku W\u0142adys\u0142aw Strzemi\u0144ski wyda\u0142 tomik wierszy pod pseudonimem Leon Grabowski. Z g\u0142\u0119bok\u0105 wiar\u0105 w umiej\u0119tno\u015bci swojego ucznia projekt uk\u0142adu graficznego tomiku powierzy\u0142 Szczekaczowi. Tomik Motorem s\u0142\u00f3w zosta\u0142 wydany w Publicznej Szkole Dokszta\u0142caj\u0105cej Zawodowej nr 10 w \u0141odzi. <\/p>\n\n\n\n

Rok p\u00f3\u017aniej Lewin i Szwarc wykonali na pro\u015bb\u0119 Brodersona, technik\u0105 fotomonta\u017cu, ilustracje do jego tomiku poetyckiego Jud<\/em>. Wykorzystali do tego zdj\u0119cia Mendela Grossmana, p\u00f3\u017aniejszego fotografa getta w \u0141odzi. By\u0142 to pocz\u0105tek przyja\u017ani pomi\u0119dzy Grossmanem a Szwarcem.<\/p>\n\n\n\n

Te obiecuj\u0105ce kariery przerwa\u0142a II wojna \u015bwiatowa. Lewin zgin\u0105\u0142 w Treblince, Szwarc prze\u017cy\u0142 okupacj\u0119 w \u0142\u00f3dzkim getcie, w 1944 roku wraz z rodzin\u0105 zosta\u0142 wywieziony do obozu w Sachsenhausen, kt\u00f3ry tak\u017ce przetrwa\u0142. Po wojnie mieszka\u0142 pocz\u0105tkowo w Monachium, potem w Pary\u017cu, a w latach 50. wyjecha\u0142 do Izraela, gdzie zamieszka\u0142. Zajmowa\u0142 si\u0119 malarstwem, jest r\u00f3wnie\u017c autorem licznych ilustracji ksi\u0105\u017ckowych.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, \u201eKonstrukcja\u201d, ok. 1937, gwasz, deska, 15 x 24 cm, Galerie Berinson, Berlin<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Samuel Szczekacz opu\u015bci\u0142 Polsk\u0119 w roku 1938 z zamiarem studiowania architektury w Belgii. Kilka miesi\u0119cy p\u00f3\u017aniej, wiosn\u0105 1939 roku, wyjecha\u0142 do Palestyny. Zmieni\u0142 nazwisko na Zur, zajmowa\u0142 si\u0119 projektowaniem graficznym i przestrzennym. Zabra\u0142 ze sob\u0105 du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przedwojennego dorobku malarskiego, st\u0105d na jego przyk\u0142adzie mo\u017cna naj\u0142atwiej prze\u015bledzi\u0107 proces kszta\u0142cenia, przechodzenia przez kolejne etapy nauki a\u017c do samodzielnej, cho\u0107 wci\u0105\u017c jeszcze pozostaj\u0105cej pod silnym wp\u0142ywem Strzemi\u0144skiego, drogi tw\u00f3rczej. W Muzeum Sztuki w \u0141odzi jest zaledwie jeden jego obraz \u2013 Kompozycja kubistyczna<\/em> (1937) oraz teka szesnastu litografii, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 dwie Kompozycje neoplastyczne<\/em>, jedna Kompozycja neoplastyczno-kubistyczna<\/em>, dziesi\u0119\u0107 Kompozycji kubistycznych<\/em> i trzy Kompozycje unistyczne<\/em>. Teka ma sw\u00f3j dublet, r\u00f3\u017cni\u0105cy si\u0119 nieco barwami poszczeg\u00f3lnych odbitek. Najciekawsza z nich jest niew\u0105tpliwie 16.<\/em> (unistyczna): kwadratowa p\u0142aszczyzna pracy podzielona jest na r\u00f3wnej wielko\u015bci prostok\u0105tne pola, z kt\u00f3rych ka\u017cde wype\u0142nione jest dwiema literami. Wyj\u0105tek stanowi litera m, wype\u0142niaj\u0105ca ca\u0142y prostok\u0105t. \u0141\u00f3dzka odbitka ma szafirowe litery na bia\u0142ym tle, ale ta sama praca znana jest tak\u017ce w innych barwach. Ta praca w zaskakuj\u0105cy spos\u00f3b antycypuje  poezj\u0119 konkretn\u0105. <\/p>\n\n\n\n

Pozosta\u0142y, wywieziony przez autora z Polski i dzi\u0119ki temu ocala\u0142y dorobek zosta\u0142 po \u015bmierci artysty zakupiony przez Hendrika A. Berinsona, niemieckiego kolekcjonera i w\u0142a\u015bciciela galerii w Berlinie. Katalog wydany przez galeri\u0119 w 2009 roku pozwala przyjrze\u0107 si\u0119 ca\u0142kiem sporej i ciekawej spu\u015bci\u017anie tak ma\u0142o znanego w Polsce artysty. Szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce s\u0105 fotografie, prezentuj\u0105ce konstrukcje przestrzenne Szczekacza i jego koleg\u00f3w, stanowi\u0105ce pomost mi\u0119dzy architektonami Malewicza a kompozycjami przestrzennymi Kobro. W tym kontek\u015bcie by\u0142oby bardzo interesuj\u0105ce pokaza\u0107 powojenn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107 artysty, zw\u0142aszcza projekty architektoniczne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, \u201eKonstrukcja\u201d, ok. 1937, litografia, gwasz, papier, 24,8 x 20,2 cm, Galerie Berinson, Berlin \u00a9 Rodzina Zur, Izrael\u00a0<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Samuel Szczekacz w 1983 roku przyjecha\u0142 do Pary\u017ca na wystaw\u0119 Pr\u00e9sences polonaises<\/em>10<\/sup>, na kt\u00f3rej po raz pierwszy od lat eksponowane by\u0142y jego prace graficzne z okresu przedwojennego.  W Pary\u017cu zmar\u0142 nagle na atak serca.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Samuel Szczekacz, \u201eKonstrukcja\u201d, 1937, litografia na papierze, 24.8 cm \u00d7 20.2 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Anna Saciuk-G\u0105sowska, historyk sztuki, muzealnik, kustosz w Dziale Sztuki Nowoczesnej Muzeum Sztuki w \u0141odzi. Absolwentka Podyplomowych Studi\u00f3w Muzealniczych przy Uniwersytecie Warszawskim. Autorka kilkudziesi\u0119ciu tekst\u00f3w po\u015bwi\u0119conych sztuce. Wyk\u0142adowca historii i teorii sztuki w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w \u0141odzi i Wy\u017cszej Szkole Filmowej, Telewizyjnej i Teatralnej w \u0141odzi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

1. P. Smolik, Przedmowa, [w:] Miejskie Muzeum Historii i Sztuki im. J. i K. Bartoszewicz\u00f3w, Mi\u0119dzynarodowa Kolekcja Sztuki Nowoczesnej. Collection Internationale d’Art Nouveau. <\/em>Katalog nr 2, bdw. (1932), s. nlb.<\/p>\n\n\n\n

2. Sw\u00f3j pogl\u0105d na metody kszta\u0142cenia og\u0142osi\u0142 drukiem: W. Strzemi\u0144ski, Sztuka nowoczesna a szko\u0142y artystyczne<\/em>, \u201eDroga\u201d, 1932, nr 3, s. 258-278.<\/p>\n\n\n\n

3. Ibidem, s. 272.<\/p>\n\n\n\n

4. W. Strzemi\u0144ski, Dyskusja L. Chwistek \u2013 W. Strzemi\u0144ski, \u201eForma\u201d, 1935, nr 3, s. 4. <\/p>\n\n\n\n

5. W. Strzemi\u0144ski, Matejko, \u201eForma\u201d, 1936, nr 4, s. 6.<\/p>\n\n\n\n

6. J. Lewin, b.t., \u201eForma\u201d, 1938, nr 6, s. 23. <\/p>\n\n\n\n

7. S. Szczekacz, b.t., \u201eForma\u201d, 1938, nr 6, s. 25.<\/p>\n\n\n\n

8. P. Szwarc, b.t., \u201eForma\u201d, 1938, nr 6, s. 25-26.<\/p>\n\n\n\n

9. Podaj\u0119 t\u0119 informacj\u0119 za:  Z. Karnicka, Julian Lewin, Samuel Szczekacz-Zur, Pinkus Szwarc (Pinchas Shaar), [w:] Polak, \u017byd, artysta. To\u017csamo\u015b\u0107 a awangarda<\/em>, folder towarzysz\u0105cy wystawie, Muzeum Sztuki w \u0141odzi, 17.10.2009-31.01.2010, \u0141\u00f3d\u017a 2009, s. 34. Lewin i Szczekacz mieli w\u00f3wczas 19 lat, Szwarc by\u0142 o 6 lat m\u0142odszy (ale te\u017c taka data jego urodzin jest konsekwentnie powtarzana we wszystkich dost\u0119pnych \u017ar\u00f3d\u0142ach), zatem fakt, \u017ce m\u00f3g\u0142by zosta\u0107 cz\u0142onkiem ZZPAP jest do\u015b\u0107 zaskakuj\u0105cy, nie znam te\u017c dokumentu umo\u017cliwiaj\u0105cego potwierdzenie tej informacji.    <\/p>\n\n\n\n

10. Pr\u00e9sences polonaises. L’art vivant autour du Mus\u00e9e de Lodz<\/em>, Centre Georges Pompidou, Pary\u017c, 23.06.-26.09.1983.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Anna Saciuk-G\u0105sowska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[156],"class_list":["post-14114","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-samuel_szczekacz"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14114"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14147,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14114\/revisions\/14147"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14114"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14114"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14114"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}