\u2022\u2022 \u2022
Biuro T\u0142umacze\u0144 Sztuki dzia\u0142a\u0142o w latach 2010-2011. Karolina Bregu\u0142a stworzy\u0142a je, by skr\u00f3ci\u0107 dystans pomi\u0119dzy dzie\u0142em sztuki a odbiorcami, by poszerzy\u0107 pole odniesie\u0144 i skojarze\u0144, i o\u015bmieli\u0107 do snucia w\u0142asnych opowie\u015bci, dywagacji, po swojemu prowadzi\u0107 rozmow\u0119 z dzie\u0142ami. Skorzysta\u0107 z oferty Biura by\u0142o prosto: nale\u017ca\u0142o zg\u0142osi\u0107 pytanie na stronie internetowej. Mo\u017cna by\u0142o tak\u017ce zamie\u015bci\u0107 w\u0142asne t\u0142umaczenie. Jak policzy\u0142am, z Biurem wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o ponad siedemdziesi\u0119ciu t\u0142umaczy, interpretuj\u0105c wed\u0142ug w\u0142asnej wiedzy i pogl\u0105d\u00f3w najr\u00f3\u017cniejsze dzie\u0142a sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Jak m\u00f3wi artystka, warunkiem by\u0142a niewierno\u015b\u0107 \u201ekanonicznej\u201d interpretacji ustalonej przez specjalist\u00f3w (b\u0105d\u017a przez instytucj\u0119).<\/p>\n\n\n\n
T\u0142umacze przedstawiaj\u0105 ka\u017cde dzie\u0142o sztuki jako nieuko\u0144czon\u0105 form\u0119, a Biuro zaprasza odbiorc\u0119 do wsp\u00f3\u0142tworzenia znacze\u0144, by pozby\u0107 si\u0119 problem\u00f3w z rozumieniem sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Na pytanie o paso\u017cyta Arka, miejska aktywistka Joanna Erbel odpowiada, \u017ce nie mog\u0105c utrzyma\u0107 si\u0119 z uprawiania sztuki, artysta \u017ceruje na silniejszym (mieszkaj\u0105c w muzeach i centrach sztuki). Dodaje, \u017ce w gruncie rzeczy podobne k\u0142opoty, z utrzymaniem mieszkania, maj\u0105 w Polsce lokatorki i lokatorzy. Z kolei na pytanie, nurtuj\u0105ce \u2013 jak stwierdzi\u0142 jego autor \u2013 wielu Polak\u00f3w, o Josepha Beuysa i jego mas\u0142o na \u015bcianie nie wspominaj\u0105c o \u201eMerda d\u2019artista\u201d Piera Manzoniego. […] dlaczego puszka kupy jest warta 120 tys. pln i jest nazwana sztuk\u0105?<\/em> odpowiada pisarz i filozof Pawe\u0142 Laufer: doskonale rozumiem Pa\u0144skie aporie… Mnie dyskusje takie pozbawi\u0142y wielu niecierpliwych znajomych, prosz\u0119 wi\u0119c o ostro\u017cno\u015b\u0107 i umiar. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce t\u0142umacze poczynaj\u0105 sobie \u015bmia\u0142o z dzie\u0142em, z drugiej za\u015b strony nie unikaj\u0105 w\u0105tk\u00f3w osobistych, m\u00f3wienia o sobie, udzielania rad w\u0105tpi\u0105cym.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ciekawa jestem, czy publiczno\u015bci rzeczywi\u015bcie si\u0119 przyda\u0142y te czasami ekstrawaganckie, lecz najcz\u0119\u015bciej wci\u0105gaj\u0105ce i dobrze napisane, pr\u00f3by poszerzenia pola krytyki?<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Dzie\u0142a sztuki publicznej to niezwyk\u0142e przyk\u0142ady uwolnienia procesu nadawania znacze\u0144. Tutaj nie potrzeba ju\u017c t\u0142umaczy, bo sens tworz\u0105 odbiorcy, ludzie na ulicy, placu, w parku, tam, gdzie zlokalizowane jest dzie\u0142o. Sztuka publiczna bowiem to pusty znak, kt\u00f3ry nape\u0142nia si\u0119 tak\u0105 zawarto\u015bci\u0105, jakiej zechc\u0105 jej u\u017cytkownicy. Jest zatem najbardziej chyba demokratycznym rodzajem sztuki, poniewa\u017c wszyscy bez wyj\u0105tku, takim j\u0119zykiem, jakiego zechc\u0105, mog\u0105 opowiada\u0107 w\u0142asne historie wysnute z dzie\u0142a. Kuba Szreder komentuje: artysta eksperymentuje z formami ludzkiego bycia razem i osobno […] zamiast tworzy\u0107 obiekty, […] tworzy rze\u017aby spo\u0142eczne, nowe formy gromadzenia si\u0119 ludzi. […] cech\u0105 dobrej sztuki publicznej jest zawieszenie kontroli nad tworzeniem znaczenia…<\/em><\/p>\n\n\n\n I rzeczywi\u015bcie, wok\u00f3\u0142 niekt\u00f3rych dzie\u0142 gromadz\u0105 si\u0119 ludzie \u2013 w r\u00f3\u017cnych zreszt\u0105 celach. Korytarz AUSCHWITZWIELICZKA<\/em> Miros\u0142awa Ba\u0142ki (2009) ustawiony na Placu Niepodleg\u0142o\u015bci w krakowskim Podg\u00f3rzu, kto\u015b obsika\u0142. Media donosi\u0142y, \u017ce we wn\u0119trzu dzie\u0142a odbywaj\u0105 si\u0119 libacje alkoholowe i \u015bpi\u0105 tam bezdomni. Gdy korytarz przeniesiono w pobli\u017ce przej\u015bcia pod torami kolejowymi na Zab\u0142ociu, kto\u015b odkry\u0142 tam \u015blady krwi, pot\u0142uczone szk\u0142o, i wysnu\u0142 wniosek, \u017ce bandyci wykorzystuj\u0105 dzie\u0142o sztuki do napadania na niewinnych ludzi. Korytarz jest pokryty sprayowymi bazgro\u0142ami, a przechodnie zawsze wybieraj\u0105 drog\u0119 obok. Poniewa\u017c obiekt wzbudza niech\u0119\u0107, a w najlepszym razie oboj\u0119tno\u015b\u0107, to mieszka\u0144cy postanowili potraktowa\u0107 go wedle w\u0142asnych potrzeb, wykorzysta\u0107 do w\u0142asnych cel\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Dlatego tak wiele os\u00f3b traci pewno\u015b\u0107 siebie wobec sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Nigdy nie wiadomo, czy to, co widzimy w\u0142asnymi oczami, jest naprawd\u0119 tym, co dostrzegamy. Przyk\u0142adem historia deski Kantora. W renomowanym muzeum, w du\u017cym mie\u015bcie trwa\u0142a inwentaryzacja dzie\u0142 Tadeusza Kantora. W k\u0105cie le\u017ca\u0142 porzucony kawa\u0142 drewna. Pracownicy u\u017cywali go jako podk\u0142adu do ci\u0119cia papieru. Pewien znudzony muzealnik wpad\u0142 na pomys\u0142 \u2013 podpisa\u0142 desk\u0119 \u201eKantor\u201d. W\u015br\u00f3d kustoszy zapanowa\u0142a konsternacja. Nie wiedziano, do kt\u00f3rego dzie\u0142a ow\u0105 odnalezion\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 przypisa\u0107. W panice przeszukiwano magazyny i karty inwentaryzacyjne. Nikt jednak nie podda\u0142 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 samej deski.<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Dezorientacja, niech\u0119\u0107, strach, ale te\u017c skandale. Siwow\u0142osa kobieta z punkow\u0105 fryzur\u0105, t\u0142umaczy co\u015b m\u0119\u017cczy\u017anie, kt\u00f3ry siedzi odwr\u00f3cony do nas plecami. Potakuje g\u0142ow\u0105 w miar\u0119 jak p\u0142yn\u0105 jej s\u0142owa. Siedz\u0105 przy stole, pali si\u0119 lampka. A my jeste\u015bmy \u015bwiadkami zaanga\u017cowanej rozmowy. Widzimy j\u0119zyk cia\u0142a, wyraziste gesty. Podgl\u0105damy scen\u0119, lecz nie pods\u0142uchujemy. Mo\u017cemy wi\u0119c stworzy\u0107 w\u0142asn\u0105 wersj\u0119 rozmowy. Rzeczywistej nigdy nie poznamy.<\/p>\n\n\n\n Czas najnowszej sztuki w Polsce zacz\u0105\u0142 si\u0119 w 1989 roku. Lata, kt\u00f3re nadesz\u0142y po prze\u0142omie, przynios\u0142y ca\u0142\u0105 seri\u0119 skandali. Wiele z nich dotyczy\u0142o Galerii Zach\u0119ta w Warszawie, kt\u00f3r\u0105 kierowa\u0142a obserwowana na filmie kobieta. Oto w listopadzie 2000 roku gwiazdor kina polskiego, Daniel Olbrychski wkracza do galerii, gdzie trwa w\u0142a\u015bnie wystawa Piotra Ukla\u0144skiego Nazi\u015bci. Towarzyszy mu ekipa telewizyjna. Spod po\u0142y p\u0142aszcza wyci\u0105ga szabl\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a rekwizytem, gdy gra\u0142 Kmicica w Potopie. Aktor niszczy zdj\u0119cia, kt\u00f3re przedstawiaj\u0105 jego i jego przyjaci\u00f3\u0142: Jeana Paula Belmondo, Jana Englerta i Stanis\u0142awa Mikulskiego. Nazi\u015bci to bowiem seria 164 fotos\u00f3w pochodz\u0105cych z rozmaitych film\u00f3w, a przedstawiaj\u0105cych znanych aktor\u00f3w w rolach nazist\u00f3w. Jak komentuje Stach Szab\u0142owski, w aferze Nazist\u00f3w nowe, krytyczne i postmodernistyczne strategie artystyczne zderzaj\u0105 si\u0119 z konserwatywnym rozumieniem sztuki i roli artysty. Jej tworzywem by\u0142y gotowe, zaw\u0142aszczone i zredagowane przez artyst\u0119 obrazy medialne oraz materia zbiorowej wyobra\u017ani, modelowanej przez popkultur\u0119. […] prawdziwym problemem wydaje si\u0119 nie tyle kontrowersyjna tre\u015b\u0107, ile j\u0119zyk, jakim pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 artysta. Dyskursywna, post-konceptualna sztuka, \u015bmia\u0142o przekraczaj\u0105ca granic\u0119 mi\u0119dzy obszarem stricte artystycznym, a spo\u0142eczn\u0105, polityczn\u0105, medialn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, wywo\u0142ywa\u0142a dezorientacj\u0119 widz\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n Niema scena z filmu mog\u0142aby si\u0119 ko\u0144czy\u0107 tak, \u017ce Anda Rottenberg (bo to ona wyst\u0119puje w tym epizodzie), przestaje, a m\u0119\u017cczyzna zaczyna m\u00f3wi\u0107. Mo\u017ce zada\u0142by jej pytanie, dlaczego nawet znani aktorzy bior\u0105 fikcyjne obrazy za rzeczywisto\u015b\u0107. Dlaczego nawet elita nie rozumie sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej i rytualnie j\u0105 niszczy? Mo\u017ce odpowiedzia\u0142aby: skandale nie musz\u0105 wynika\u0107 z cynizmu tw\u00f3rc\u00f3w, medi\u00f3w czy odbiorc\u00f3w. Mog\u0105 by\u0107 \u015bwiadectwem zagubienia i dezorientacji w g\u0105szczu wsp\u00f3\u0142czesnej kultury, kt\u00f3ra jest z gruntu autokrytyczna i w\u0105tpi\u0105ca w siebie.<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna to zatem historia zawiedzionych oczekiwa\u0144 odbiorc\u00f3w. Museum of Longing and Failure prowadzone przez Chloe Lewis i Andrew Taggarta kolekcjonuje niewielkie obiekty, z kt\u00f3rych ka\u017cdy uciele\u015bnia idee t\u0119sknoty i pora\u017cki. I w\u0142a\u015bciwie nic wi\u0119cej nie wiadomo \u2013 sk\u0105d te idee, dlaczego przykre i dotkliwe emocje maj\u0105 wyra\u017ca\u0107 si\u0119 poprzez r\u00f3\u017cnego rodzaju artystyczne przedmioty. MoLaF ujawnia si\u0119 poprzez niewielkie instalacje w miejscach niekoniecznie muzealnych, mo\u017ce to by\u0107 okno niezamieszka\u0142ego budynku.<\/p>\n\n\n\n W listopadzie 2012 roku z kolei zainstalowali si\u0119 w Pracowni Tadeusza Kantora na Siennej w Krakowie. Kubek z przemys\u0142owym nadrukiem, niewielkie zdj\u0119cia, na po\u0142y abstrakcyjne konstrukcje z przedmiot\u00f3w znalezionych, wygl\u0105daj\u0105 troch\u0119, jakby by\u0142y porzucone przypadkiem.<\/p>\n\n\n\n Obiekty z kolekcji MoLaF nie ilustruj\u0105 w\u0142a\u015bciwie niczego, nie wiadomo, jakie historie za nimi stoj\u0105 i czy nie wyra\u017caj\u0105 po prostu kra\u0144cowego zblazowania lub nudy.<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Ogie\u0144, palenie dzie\u0142 sztuki i obiekt\u00f3w kultury, przede wszystkim ksi\u0105\u017cek. Niechlubna, wielowiekowa tradycja. Niewygodne pozycje palono ju\u017c w staro\u017cytnych Chinach, lecz swymi praktykami najbardziej wbili si\u0119 w pami\u0119\u0107 nazi\u015bci. W wielu niemieckich miastach 10 maja 1933 roku zap\u0142on\u0119\u0142y stosy, na kt\u00f3rych widowiskowo palono dzie\u0142a, kt\u00f3re wyst\u0119powa\u0142y \u201eprzeciwko niemieckiemu duchowi\u201d. W Berlinie p\u0142omienie poch\u0142on\u0119\u0142y dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy tom\u00f3w, w tym ksi\u0105\u017cki Waltera Benjamina, Bertolda Brechta, Zygmunta Freuda i Tomasza Manna. Inne re\u017cimy totalitarne wola\u0142y unika\u0107 spektakularnych dzia\u0142a\u0144. ZSRR posy\u0142a\u0142 ksi\u0105\u017cki na przemia\u0142.<\/p>\n\n\n\n 451 stopni Fahrenheita to temperatura, w kt\u00f3rej zapala si\u0119 papier. Na naszych oczach w\u0142a\u015bciwie realizuje si\u0119 ju\u017c wizja Raya Bradbury\u2019ego. Wedle jego ksi\u0105\u017cki z 1953 roku Fran\u00e7ois Truffaut zrealizowa\u0142 film Fahrenheit 451<\/em> (1966). Stra\u017cak Guy Montag dzi\u0119ki znajomo\u015bci z nauczycielk\u0105 Clariss\u0105 zdaje sobie spraw\u0119 ze znaczenia s\u0142owa drukowanego. Najpierw twierdzi: Ksi\u0105\u017cki unieszcz\u0119\u015bliwiaj\u0105 ludzi, przeszkadzaj\u0105, nie pozwalaj\u0105 na \u017cycie z innymi. <\/em>Potem za\u015b dzie\u0142a literatury zaczyna wykrada\u0107 ze stos\u00f3w przeznaczonych do zniszczenia i czyta\u0107.<\/em> \u017bona denuncjuje go. Montag l\u0105duje w\u015br\u00f3d uciekinier\u00f3w \u017cyj\u0105cych poza miastem, na \u0142onie natury. Ucz\u0105 si\u0119 oni ksi\u0105\u017cek na pami\u0119\u0107 i sami staj\u0105 si\u0119 \u017cywymi ksi\u0119gami, by w ten spos\u00f3b przechowa\u0107 je dla potomno\u015bci. To czytelna aluzja do zachowa\u0144 wi\u0119\u017ani\u00f3w re\u017cim\u00f3w totalitarnych XX wieku, w obozach jenieckich, \u0142agrach, obozach koncentracyjnych.<\/p>\n\n\n\n Stosy p\u0142on\u0105cych obraz\u00f3w, wyrzucanych na \u015bmieci p\u0142\u00f3cien, pot\u0142uczonych rze\u017ab. Palono ze wzgl\u0119d\u00f3w religijnych i politycznych. Ca\u0142a linia ikonoklazm\u00f3w. Z obrazami walczono w Bizancjum, w \u015bredniowiecznej Europie i w czasie triumfu protestant\u00f3w w Niemczech, Szwajcarii, Niderlandach i Skandynawii.<\/p>\n\n\n\n Protestantyzm spowodowa\u0142, \u017ce malarze stali si\u0119 bezrobotni.<\/p>\n\n\n\n W 1526 roku cech malarzy w Bazylei wystosowa\u0142 do rady miasta rozpaczliw\u0105 petycj\u0119: … prosz\u0105, aby Rada wzi\u0119\u0142a \u0142askawie pod uwag\u0119, \u017ce oni tak\u017ce maj\u0105 \u017cony i dzieci i umo\u017cliwi\u0142a im pozostanie w Bazylei, bo i tak zaw\u00f3d malarzy jest w z\u0142ej sytuacji. Wielu malarzy porzuci\u0142o ju\u017c sw\u00f3j zaw\u00f3d…<\/em> Na stosie dzie\u0142a p\u0142on\u0119\u0142y w stolicy Toskanii pod koniec XV wieku. W momencie najwi\u0119kszego rozkwitu sztuki renesansu we Florencji charyzmatyczny dominikanin Savonarola wzywa\u0142 florenty\u0144czyk\u00f3w do pokuty, a na jego wezwanie odpowiedzia\u0142o wielu artyst\u00f3w, w\u015br\u00f3d nich Sandro Botticelli. Tak\u017ce i kontrreformacja zebra\u0142a swoje \u017cniwo. Rze\u017abiarz Bartolommeo Ammannati prze\u017cy\u0142 kryzys tw\u00f3rczy, co ujawni\u0142 w li\u015bcie do cz\u0142onk\u00f3w Accademia del Disegno we Florencji (1582): Strze\u017ccie si\u0119 na mi\u0142o\u015b\u0107 Boga, je\u015bli d\u0105\u017cycie do swego zbawienia, by\u015bcie […] nie popadli w ten b\u0142\u0105d, w kt\u00f3ry popad\u0142em w moich dzie\u0142ach, wykonuj\u0105c wiele mych postaci ca\u0142kowicie nagich i rozebranych…<\/em><\/p>\n\n\n\n Potem mamy prze\u015bladowania dzie\u0142 i artyst\u00f3w na znacznie szersz\u0105, je\u015bli nie masow\u0105 skal\u0119: wystawy Entartete Kunst w nazistowskich Niemczech, a tak\u017ce socrealistyczne pokaz\u00f3wki w krajach demokracji ludowej.<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Miasto na P\u00f3\u0142nocy. Pionowymi \u015bcianami schodzi nad wod\u0119, upchane w w\u0105skiej kotlinie mi\u0119dzy g\u00f3rami. Jest w nim szaro, nisko wisz\u0105 chmury. W\u0105skie ulice i kolorowe domy. Bia\u0142e obramienia okien i drzwi. Pastelowe \u015bciany, niekt\u00f3re ob\u0142o\u017cone deskami. Nazwano je nawet \u201edrewnianym miastem\u201d, co nie dziwi, gdy widzi si\u0119 g\u00f3ry poro\u015bni\u0119te lasami, ze wszystkich stron otaczaj\u0105ce miasto. \u2013 Zobacz ile \u015bwierk\u00f3w. Setki tysi\u0119cy \u015bwierk\u00f3w. <\/em>\u2013 M\u00f3wi ch\u0142opak. P\u0142ynie \u0142\u00f3dk\u0105 i pokazuje zbocza g\u00f3r, ciemnozielone stoki. \u2013 \u015awierk to kr\u00f3l naszych las\u00f3w, jest trwa\u0142y i niezawodny. Niekt\u00f3rzy jednak <\/em>\u2013 ch\u0142opak nie mo\u017ce tego poj\u0105\u0107 \u2013 zamawiaj\u0105 meble z drewna lichego i \u0142atwopalnego, z osiki. Tak post\u0119puj\u0105 w Muzeum Alberta. Jakby specjalnie kusili los.<\/em><\/p>\n\n\n\n To miasto nie pami\u0119ta dok\u0142adnie swojej historii, bo jego zabytki i archiwa setki razy w ci\u0105gu historii po\u017cera\u0142 ogie\u0144.<\/p>\n\n\n\n Z\u0142a passa trwa\u0142a od \u015bredniowiecza, a zako\u0144czy\u0142a si\u0119 dopiero w 1955 roku. Pewien krytyk pisa\u0142 o artystach pochodz\u0105cych z tego miasta: … w dialogu z \u017cywio\u0142em s\u0105 s\u0142absz\u0105 stron\u0105. Ogie\u0144 ma nad nimi przewag\u0119. Obserwowanie tej sytuacji jest doprawdy niezwyk\u0142ym do\u015bwiadczeniem dla przybysz\u00f3w z kraju, gdzie nast\u0105pi\u0142a ekologiczna katastrofa.<\/em><\/p>\n\n\n\n Ludzie, kt\u00f3rzy tu \u017cyj\u0105, s\u0105 niesamowicie barwni. Ka\u017cdy ma jak\u0105\u015b pasj\u0119. Zainteresowania nie prowadz\u0105 jednak raczej w stron\u0119 sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Ludzie znaj\u0105 si\u0119 na muzyce, dwie dziewczyny siedz\u0105 nad lunchem i g\u0142o\u015bno \u015bpiewaj\u0105. A muzea? Kiedy by\u0142y w nich ostatnio? Jeszcze b\u0119d\u0105c w szkole. Ze sztuk\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 dzieje si\u0119 tutaj co\u015b niepokoj\u0105cego. W mie\u015bcie muzea s\u0105 zamkni\u0119te na cztery spusty. W miejscu, gdzie istnia\u0142o t\u0119tni\u0105ce \u017cyciem centrum sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej, za\u0142o\u017cono knajp\u0119. Centrum popada\u0142o w ruin\u0119, knajpa uratowa\u0142a budynek. Spotykaj\u0105 si\u0119 tam teraz mi\u0142o\u015bnicy muzyki popularnej. Ka\u017cdy gra na jakim\u015b instrumencie i \u015bpiewa. Czasami pojawiaj\u0105 si\u0119 starzy mi\u0142o\u015bnicy sztuki \u2013 m\u00f3wi w\u0142a\u015bcicielka, kt\u00f3ra najch\u0119tniej by ich przegoni\u0142a. Ci\u0119\u017cko si\u0119 gra muzyk\u0119, kiedy zamawiaj\u0105 wino i gadaj\u0105, ale \u2013 wzrusza ramionami \u2013 oni te\u017c s\u0105 klientami, a knajpa musi si\u0119 z czego\u015b utrzymywa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Galerie te\u017c nie dzia\u0142aj\u0105. Zmieniaj\u0105 si\u0119 w magazyny. W ostatniej z nich szykuje si\u0119 jeszcze jeden wernisa\u017c, po kt\u00f3rym zostanie zamkni\u0119ta, by da\u0107 pracownikom mo\u017cliwo\u015b\u0107 bada\u0144, a dzie\u0142om \u2013 tak potrzebn\u0105 im konserwacj\u0119… \u2013 Nim rozejdziecie si\u0119 pa\u0144stwo, by ogl\u0105da\u0107 wystaw\u0119, chcia\u0142abym podzi\u0119kowa\u0107, \u017ce jeste\u015bcie z nami. Cieszymy si\u0119 tym bardziej, \u017ce jest to ostatnia wystawa w tym sezonie.<\/em> \u2013 Dziewczyna powtarza kwesti\u0119, kt\u00f3r\u0105 za chwil\u0119 wypowie wobec grupki mi\u0142o\u015bnik\u00f3w sztuki. Na jej twarzy maluje si\u0119 napi\u0119cie. Za chwil\u0119 wzdycha, popija kaw\u0119 z kubka, nie wiadomo, czy w ko\u0144cu odczuwa ulg\u0119, czy ci\u0119\u017car odpowiedzialno\u015bci. A mo\u017ce po prostu smutek, \u017ce tak si\u0119 to ko\u0144czy, nie ma pewno\u015bci, czy to nie b\u0119dzie ostatnia wystawa w og\u00f3le.<\/p>\n\n\n\n Jedno z miejskich muze\u00f3w przebudowuje w\u0142a\u015bnie swoj\u0105 przestrze\u0144, by sta\u0107 si\u0119 magazynem dla dzie\u0142, kt\u00f3re s\u0105 prywatn\u0105 w\u0142asno\u015bci\u0105. Ludzie nie potrafi\u0105 ich konserwowa\u0107, trzymaj\u0105 je w z\u0142ym \u015bwietle i przy z\u0142ej wilgotno\u015bci powietrza. Dyrektor postanowi\u0142 wyj\u015b\u0107 naprzeciw potrzebom kolekcjoner\u00f3w (nawet je\u015bli s\u0105 nieu\u015bwiadamiane) i przechowywa\u0107 ich dzie\u0142a w odpowiednich warunkach. P\u00f3ki co, wida\u0107 niewiele dzie\u0142 sztuki. Stoj\u0105 jakie\u015b skrzynie, drabiny, rusztowania. W tej scenerii rozwija si\u0119 fantazja o pustych muzeach, o kilometrach pustych przestrzeni wystawienniczych, w kt\u00f3rych hula wiatr. Nie ma sztuki. \u015aciany go\u0142e, wsz\u0119dzie le\u017c\u0105 jakie\u015b deski i palety, skrzynie i pud\u0142a, ze \u015bcian zwisaj\u0105 kurtyny z folii. W tym wszystkim snuj\u0105 si\u0119 ludzie, kto\u015b stoi na drabinie i co\u015b demontuje. Trudno zrozumie\u0107, co to w\u0142a\u015bciwie ma znaczy\u0107. Nie ma akcji, raczej jakie\u015b z\u0142owr\u00f3\u017cbne oczekiwanie. Nic nie oznacza tego, co wida\u0107, nic nie jest tym, czym si\u0119 wydaje.<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Film Fire-Followers<\/em> to seria spotka\u0144 z mieszka\u0144cami miasta, przetykana pozornie nic nie znacz\u0105cymi widokami dom\u00f3w, ulic, plac\u00f3w i otoczenia. Film stanowi zapis \u015bledztwa. Poszukiwania rozwi\u0105zania zagadki. Jaka to zagadka i jakie jest jej rozwi\u0105zanie, tego nikt wprost nie m\u00f3wi. Odnalezienie zagadki i sformu\u0142owanie w\u0142a\u015bciwego pytania zale\u017cy od widza.<\/p>\n\n\n\n Osoby, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 w filmie, zawsze kieruj\u0105 swe s\u0142owa, gesty i spojrzenia do postaci niewidocznej. M\u00f3wi\u0105 do niej, patrz\u0105 na ni\u0105, szukaj\u0105c milcz\u0105cego potwierdzenia, lekko si\u0119 u\u015bmiechaj\u0105, sprawdzaj\u0105 efekt w\u0142asnych s\u0142\u00f3w wypowiedzianych do kamery.<\/p>\n\n\n\n W kilku wypadkach wida\u0107, \u017ce maj\u0105 wewn\u0119trzny op\u00f3r wobec tego, o czym w\u0142a\u015bnie opowiadaj\u0105 (ch\u0142opak z biura architektonicznego). Jeden jedyny raz t\u0119 niewidoczn\u0105 osob\u0119 s\u0142ycha\u0107. Podpowiada staremu performerowi, kt\u00f3ry nie chce spakowa\u0107 swych rzeczy, by wynie\u015b\u0107 si\u0119 na Po\u0142udnie, do czego namawiaj\u0105 go c\u00f3rki, dyktuje, jak si\u0119 ma zachowywa\u0107 (nie patrz na mnie, patrz na zdj\u0119cia) i co ma m\u00f3wi\u0107. G\u0142os m\u0142odej kobiety pouczaj\u0105cy starca (on sam jest zreszt\u0105 bardzo autentyczny, mo\u017ce najbardziej wiarygodny ze wszystkich, fascynuj\u0105cych postaci, kt\u00f3re poznajemy w filmie). Mo\u017cemy przyj\u0105\u0107, \u017ce to ona prowadzi \u015bledztwo. Jej oczami patrzymy na miasto i jego mieszka\u0144c\u00f3w. W ten spos\u00f3b oczywi\u015bcie ujawnia si\u0119 autorka filmu, Karolina Bregu\u0142a, kt\u00f3ra wyst\u0119puje tutaj w podw\u00f3jnej roli. Z jednej strony sama tropi dziwne wydarzenia i poznaje obyczaje mieszka\u0144c\u00f3w, stara si\u0119 je zrozumie\u0107, z drugiej \u2013 by\u0107 mo\u017ce sama uczestniczy w intrydze, kt\u00f3r\u0105 my mamy rozwik\u0142a\u0107.<\/p>\n\n\n\n Z codzienno\u015bci wy\u0142uskujemy rzeczy nietypowe. S\u0142uchamy, jak para w starszym wieku chwali si\u0119, \u017ce \u015bpi i wsz\u0119dzie chodzi w niepalnych skafandrach. Obserwujemy konstruktora dumnego ze stworzenia drewnianej (!) wyrzutni work\u00f3w z wod\u0105, kt\u00f3ra dociera tam, gdzie nie jest w stanie dotrze\u0107 stra\u017c po\u017carna. Zreszt\u0105 wyrzutnia nie pracuje jeszcze perfekcyjnie. Patrzymy na wod\u0119 i nagle widzimy wy\u0142aniaj\u0105cego si\u0119 spod jej powierzchni nurka. Widzimy \u0142\u00f3dk\u0119, m\u0119\u017cczyzn, kt\u00f3rzy co\u015b ni\u0105 transportuj\u0105, wynosz\u0105 jakie\u015b pakunki, co\u015b wk\u0142adaj\u0105. Co\u015b si\u0119 dzieje, ale co? Czy potrafimy rozszyfrowa\u0107 to, co widzimy?<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Teori\u0119 katastrof stworzy\u0142 francuski zoolog Georges Cuvier (1769-1832), gdy poszukiwa\u0142 odpowiedzi na pytanie o istnienie gad\u00f3w przedpotopowych i przyczyny masowego wymierania zwierz\u0105t w dziejach naszej planety. Musi by\u0107 jakie\u015b wyt\u0142umaczenie faktu, \u017ce B\u00f3g je stworzy\u0142, a one nie przetrwa\u0142y do dzisiejszego dnia. Notabene, sam Cuvier zamiast s\u0142owa \u201ekatastrofa\u201d u\u017cywa\u0142 terminu \u201erewolucja\u201d. Ta w\u0142a\u015bnie teoria z\u0142ama\u0142a nowo\u017cytne rozumienie historii jako jednego logicznego ci\u0105gu wydarze\u0144, od A do B, ci\u0105gu przyczynowo-skutkowego. Wed\u0142ug Cuviera by\u0142o du\u017co takich ci\u0105g\u00f3w, kt\u00f3re nagle si\u0119 urywa\u0142y. Jego ucze\u0144 doliczy\u0142 si\u0119 bodaj\u017ce dwudziestu siedmiu akt\u00f3w stworzenia \u015bwiata.<\/p>\n\n\n\n Tam, gdzie le\u017cy miasto, rozpoczyna\u0142y si\u0119 okresy zlodowace\u0144, z pobliskich g\u00f3r l\u0105dol\u00f3d wyrusza\u0142 na podb\u00f3j p\u00f3\u0142nocnej p\u00f3\u0142kuli. Paradoksalnie epok\u0119 lodowcow\u0105 spowodowa\u0142a du\u017ca aktywno\u015b\u0107 wulkan\u00f3w, kt\u00f3re siej\u0105c po\u017cog\u0119 i wyrzucaj\u0105c olbrzymie chmury py\u0142\u00f3w, blokowa\u0142y promienie s\u0142oneczne i spowodowa\u0142y och\u0142odzenie klimatu. Jedna z os\u00f3b wypowiadaj\u0105cych si\u0119 w filmie m\u00f3wi: Czarne chmury wisz\u0105 nad naszym miastem. Jak si\u0119 okazuje, to trwa ju\u017c od tysi\u0105cleci.<\/em><\/p>\n\n\n\n Biolog badaj\u0105cy specyficzny rodzaj ro\u015blin, kt\u00f3re pojawiaj\u0105 si\u0119 na terenach wypalonych przez ogie\u0144, nosz\u0105cych nazw\u0119 fire-followers<\/em>, w tym mie\u015bcie znalaz\u0142 idealne warunki dla pracy. Analizuje odradzanie si\u0119 ro\u015blinno\u015bci po po\u017carze. W szczeg\u00f3lno\u015bci zajmuje go trawa o nazwie trzcinnik piaskowy (calamagrostis epigejos<\/em>). Nale\u017cy ona do rodziny wiechlinowatych. Ze wzgl\u0119du na szybkie rozprzestrzenianie si\u0119 z pomoc\u0105 podziemnych i nadziemnych z\u0142og\u00f3w, tworzy rozleg\u0142e \u0142any. Gatunek o niewielkich wymaganiach siedliskowych. Jest \u015bwiat\u0142olubny i wskazuje niski poziom w\u00f3d gruntowych.<\/p>\n\n\n\n W mie\u015bcie ludzie tresuj\u0105 psy, by znajdowa\u0142y sztuk\u0119. Psy s\u0105 szkolone, by wyczuwa\u0107 zapach terpentyny, kleju do drewna i innych chemikali\u00f3w u\u017cywanych przez artyst\u00f3w. Pod \u015bcianami dom\u00f3w mieszka\u0144cy ustawiaj\u0105 obrazy. Nikt nie zwraca uwagi.<\/p>\n\n\n\n Stoj\u0105 sobie zamalowane blejtramy, potem znikaj\u0105. \u015amieciarka je zbiera.<\/em> \u2013 M\u00f3wi lekarz w miejscowym szpitalu. W tej chwili z ich pomocy korzysta dwadzie\u015bcia tysi\u0119cy os\u00f3b, z czego dwa tysi\u0105ce to pacjenci hospitalizowani. Statystyki epidemiologiczne m\u00f3wi\u0105, \u017ce w co drugiej rodzinie przynajmniej jedna osoba korzysta z pomocy medycznej. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 mieszka\u0144c\u00f3w cierpi na folie du feu. Pada tak\u017ce termin \u201epirofobia\u201d. Cierpi\u0105 osoby, kt\u00f3re straci\u0142y bliskich i dorobek \u017cycia. Strach przed pojawieniem si\u0119 ognia jest tak silny, \u017ce zmusza do g\u0142upich, pozornie nieracjonalnych zachowa\u0144, kt\u00f3re w swej istocie s\u0105 ca\u0142kowicie uzasadnione.<\/p>\n\n\n\n W wielkim akwarium z ogromnymi murenami z Morza \u015ar\u00f3dziemnego, ukrywa si\u0119 projekt Ponika III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Wladimira Tatlina. Dlaczego w\u0142a\u015bnie tam? Jaki jest zwi\u0105zek rosyjskiego rewolucjonisty ze \u015bwiatem wodnym? Rewolucja, d\u0105\u017cenie do obalenia starego porz\u0105dku i zbudowania nowego \u015bwiata nagle tonie w wodzie… I to w mie\u015bcie regularnie pustoszonym przez po\u017cary? Lecz tak\u017ce i w mie\u015bcie po\u0142o\u017conym nad wod\u0105. A mo\u017ce kto\u015b ukrywa dzie\u0142o sztuki przed demonstrantami? Bo ludzie tutaj demonstruj\u0105 pod has\u0142ami: \u201eSztuce m\u00f3wimy nie!\u201d. Ludzie chc\u0105 zachowa\u0107 swoje dziedzictwo, m\u00f3wi barmanka, nie potrzebujemy futuryzmu, w przesz\u0142o\u015bci za bardzo byli\u015bmy n\u0119kani nag\u0142ymi i tragicznymi zdarzeniami. My potrzebujemy ci\u0105g\u0142o\u015bci i dla podkre\u015blenia si\u0142y swoich s\u0142\u00f3w kiwa g\u0142ow\u0105, zanim wr\u00f3ci do przecierania metalowego blatu.<\/p>\n\n\n\n Cotygodniowy program kulturalny w telewizji 15 marca po\u015bwi\u0119cony by\u0142 zwyci\u0119zcom konkursu Kunstens Mastere<\/em>. Dziennikarz Mats relacjonuje, \u017ce konkurs mia\u0142 wy\u0142oni\u0107 najbardziej utalentowanego artyst\u0119 m\u0142odego pokolenia i \u017ce jego tegoroczna edycja wzbudzi\u0142a wiele kontrowersji \u2013 ca\u0142e miasto o niej dyskutowa\u0142o. W studiu szybko jednak zacz\u0119to rozmawia\u0107 na temat rozwoju sztuki w og\u00f3le. Og\u00f3lnie, podsumowa\u0142 Mats, nie by\u0142a zbyt porywaj\u0105ca. A jednak czego\u015b si\u0119 z niej dowiedzieli\u015bmy. Prominentni przedstawiciele \u015brodowiska artystycznego opowiadaj\u0105 si\u0119 za ideami rewolucji, co powoduje przera\u017cenie reszty spo\u0142ecze\u0144stwa. Niewykluczone, \u017ce w\u0142a\u015bnie zniszczenie kszta\u0142tuje nasz\u0105 kultur\u0119 \u2013 powiedzia\u0142 dyrektor Utvik, dawny prezes Towarzystwa Sztuk Pi\u0119knych i wieloletni szef Muzeum Sztuki Nowoczesnej. Dlatego pewnie zastraszeni mieszka\u0144cy ukrywaj\u0105 dzie\u0142a sztuki w \u015bci\u015ble strze\u017conych miejscach, gdzie nie dosi\u0119gnie ich po\u017coga. Dlatego by\u0107 mo\u017ce model Pomnika III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki wyl\u0105dowa\u0142 w wodzie, gdzie ogie\u0144 go nie dosi\u0119gnie. Utvik wypowiada s\u0142owa wysoce niepokoj\u0105ce: Dzisiaj ogie\u0144 nie niszczy nam sztuki, wi\u0119c je\u015bli jeste\u015bmy niezadowoleni z dzie\u0142 naszych artyst\u00f3w, mo\u017ce potrzebujemy nowej futurystycznej rewolucji. Czy\u017cby planowa\u0142 przej\u015bcie do akcji bezpo\u015bredniej?<\/em><\/p>\n\n\n\n Po\u017car, kt\u00f3ry wznieci\u0142by jaki\u015b fanatyczny wielbiciel, m\u00f3g\u0142by odnowi\u0107 sztuk\u0119, lecz jakim kosztem? Po\u015bwi\u0119caj\u0105c materialny dorobek wielu pokole\u0144? Kosztem jakiej liczby ludzkich istnie\u0144?<\/p>\n\n\n\n \u2022\u2022 \u2022<\/p>\n\n\n\n Sztuka wsp\u00f3\u0142czesna wyrasta z idei buntu, kt\u00f3ry mia\u0142 wstrz\u0105sn\u0105\u0107 posadami \u015bwiata. To ju\u017c przecie\u017c szacowna tradycja. Awangardzi\u015bci przegrali swoj\u0105 walk\u0119, lecz zostawili nam w spadku przekonanie, \u017ce tylko gwa\u0142towne zmiany s\u0105 w stanie obudzi\u0107 sztuk\u0119 i spo\u0142ecze\u0144stwo z letargu. Takie przekonanie budzi l\u0119k, lecz i ukryte t\u0119sknoty.<\/p>\n\n\n\n Magdalena Ujma, krytyczka sztuki, kuratorka wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej. Nale\u017ca\u0142a do redakcji Kwartalnika Literackiego \u201eKresy\u201d, by\u0142a zwi\u0105zana z Muzeum Sztuki w \u0141odzi i z Bunkrem Sztuki w Krakowie. Prowadzi bloga Krytyk sztuki na skraju za\u0142amania nerwowego. Opublikowa\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 Sztuki wizualne. Sztuka i skandal (WSPWN, Warszawa 2011).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Magdalena Ujma-Gawlik<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[154],"class_list":["post-14028","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-karolina_bregula"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=14028"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14028\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14051,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/14028\/revisions\/14051"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=14028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=14028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=14028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_017-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_011-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_009-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_008-1024x576.jpg\")