![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_027-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_015-1024x576.jpg\")
Jeszcze mniej powa\u017cna jest nast\u0119pna scena. Ma\u0142\u017ce\u0144skie \u0142\u00f3\u017cko, koronkowa po\u015bciel, tylko \u015bpi\u0105cy w nim starsi pa\u0144stwo ubrani s\u0105 w stra\u017cackie, przeciwogniowe skafandry. Za chwil\u0119 spotykamy ich na ulicy, nadal w skafandrach. Okazuje si\u0119, \u017ce skafandry nie tylko chroni\u0105 przed ogniem, pe\u0142ni\u0105 tak\u017ce funkcje termoizolacyjne. Jest w nich cieplej. I zakup zwraca si\u0119 \u201eju\u017c po 17 miesi\u0105cach grzewczych\u201d \u2013 zapewnia, szeleszcz\u0105c srebrn\u0105 foli\u0105, energooszcz\u0119dny starszy pan.<\/p>\n\n\n\n
Lecz oto, kiedy wydaje si\u0119 nam, \u017ce ju\u017c wiemy, o czym jest ten film \u2013 jeszcze jedna opowie\u015b\u0107 o nudzie, o ja\u0142owej egzystencji w drobnomieszcza\u0144skim dobrobycie, rodz\u0105cej wydumane l\u0119ki i traumy \u2013 pojawia si\u0119 nowy w\u0105tek. Poznajemy m\u0142od\u0105, sympatyczn\u0105 kobiet\u0119, kt\u00f3ra kupiwszy dom, prowadzi w nim rockowy pub. By\u0142o tu przedtem centrum kultury \u2013 przyznaje \u2013 i dawni mi\u0142o\u015bnicy sztuki czasem tu przychodz\u0105. G\u0142o\u015bno rozmawiaj\u0105, przeszkadzaj\u0105 w graniu \u2013 ale trudno, to te\u017c klienci, trzeba ich znosi\u0107. Dostajemy te\u017c pr\u00f3bk\u0119 pubowego repertuaru \u2013 okazuje si\u0119 postdylanowsk\u0105 ballad\u0105, dalek\u0105 od hardrockowych brzmie\u0144. To zreszt\u0105 jedyny muzyczny fragment filmu, kt\u00f3rego \u015bcie\u017cka d\u017awi\u0119kowa jest ascetyczna.<\/p>\n\n\n\n
Od tego momentu dwa w\u0105tki \u2013 po\u017carowej fobii i eliminowanej sztuki \u2013 b\u0119d\u0105 si\u0119 stale przeplata\u0107, wszak\u017ce nigdy si\u0119 w oczywisty spos\u00f3b nie splataj\u0105c. Co\u015b jednak jest na rzeczy. Narastaj\u0105 niejasno\u015bci, pojawia si\u0119 cie\u0144 podejrze\u0144, \u015blady jakich\u015b zwi\u0105zk\u00f3w\u2026 <\/p>\n\n\n\n
Dziewczyna, popijaj\u0105c kaw\u0119 z papierowego kubka, jak aktorka przed premier\u0105 przepowiada sobie przem\u00f3wienie na po\u017cegnalny wernisa\u017c. Tradycyjne podzi\u0119kowania przyby\u0142ym \u201epomimo czarnych chmur wisz\u0105cych nad miastem\u201d. Zapewnienie, \u017ce co prawda galeria b\u0119dzie zamkni\u0119ta, ale dzie\u0142a poddane zostan\u0105 konserwacji, a pracownicy po\u015bwi\u0119c\u0105 si\u0119 pracy badawczej. I znowu podzi\u0119kowania przyby\u0142ym, pomimo czarnych chmur\u2026 itd., itd., wreszcie skierowane ku nam beznadziejnie smutne spojrzenie.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_007-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_006-1024x576.jpg\")
Wi\u0119ksz\u0105 inwencj\u0119 budzi jednak ogie\u0144. Egzaltowany pracownik szklarni prezentuje swoj\u0105 hodowl\u0119 trzcinnika piaskowego (calamagrostietum epigeji<\/em>) \u2013 trawy, kt\u00f3ra \u017cycie zawdzi\u0119cza po\u017carom, kie\u0142kuje na pogorzeliskach, szybko zreszt\u0105 gin\u0105c. Ch\u0142opak dumnie prezentuje owe firefollowers \u2013 w\u0105t\u0142e zielone trawki wyros\u0142e w przykrytych srebrn\u0105 foli\u0105 s\u0142oikach, w dziesi\u0105tkach s\u0142oik\u00f3w. Trzcinniki gin\u0105 po 80 dniach \u2013 zapewnia \u2013 ich szans\u0105 odrodzenia jest nast\u0119pny po\u017car. M\u0142ody cz\u0142owiek opowiada o tym z wielkim przekonaniem, ale gdy sprawdzimy, oka\u017ce si\u0119, \u017ce ca\u0142a historia trzcinnika \u2013 pospolitej, masowo rosn\u0105cej trawy \u2013 jest wymys\u0142em. Po raz pierwszy rodzi si\u0119 w nas w\u0105tpliwo\u015b\u0107, co do wiarygodno\u015bci wyg\u0142aszanych kwestii.<\/p>\n\n\n\n Lecz narracja dalej si\u0119 rozwija. Poznajemy groteskowego wynalazc\u0119 przeciwogniowej katapulty \u2013 drewnianej konstrukcji, wzorowanej na dawnych wyrzutniach u\u017cywanych do burzenia mur\u00f3w obleganych miast. Pomys\u0142odawca ochoczo demonstruje jej dzia\u0142anie \u2013 machina wyrzuca plastikow\u0105 torebk\u0119 z wod\u0105, kt\u00f3ra z plaskiem rozbryzguje si\u0119 na pod\u0142odze. Katapulta mo\u017ce te\u017c s\u0142u\u017cy\u0107 destrukcji budynk\u00f3w \u2013 bo lepiej p\u0142on\u0105cy dom zniszczy\u0107, ni\u017c dopu\u015bci\u0107 do rozprzestrzenienia si\u0119 ognia. Do grona ogarni\u0119tych l\u0119kiem przed katastrof\u0105 do\u0142\u0105cza nadpobudliwy maniak \u2013 w\u0142a\u015bciciel najstarszego, zabytkowego domu w mie\u015bcie, kt\u00f3ry miotaj\u0105c si\u0119 mi\u0119dzy komputerem a architektonicznymi rysunkami, sporz\u0105dza jego tr\u00f3jwymiarow\u0105 dokumentacj\u0119, \u201ebo nigdy przecie\u017c nie wiadomo\u201d, a tak b\u0119d\u0105 podstawy do rekonstrukcji. Potem jeszcze pojawi si\u0119 m\u0142ody architekt z projektem domu, kt\u00f3ry w wyniku trudnej i kosztownej przebudowy mo\u017ce zyska\u0107 dodatkow\u0105 kondygnacj\u0119 przeznaczon\u0105 do magazynowania wody\u2026 <\/p>\n\n\n\n Spokojna i powa\u017cna narracja filmu jest myl\u0105ca, d\u0142ugo mo\u017cemy ulega\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce to ci\u0105gle socjologiczny zapis, osobliwy, ale jednak zapis. Tymczasem coraz bli\u017cej jeste\u015bmy granic absurdu, jak w o\u015brodku tresury ps\u00f3w, uczonych \u201ewyczuwania sztuki\u201d po zapachu terpentyny, kleju, farby (to wszystko \u0142atwopalne materia\u0142y). W\u0105tpliwo\u015bci rozstrzyga szokuj\u0105ca scena w morskim akwarium \u2013 elokwentna przewodniczka prezentuje drapie\u017cne mureny (\u201emog\u0105 mie\u0107 do 4 metr\u00f3w d\u0142ugo\u015bci i grubo\u015b\u0107 ludzkiego uda\u201d), z kt\u00f3rymi s\u0105siaduj\u0105 zatopione w wodzie czo\u0142owe dzie\u0142a rosyjskiej awangardy: Czerwonym klinem bij bia\u0142ych<\/em> El Lissitzkiego i \u2013 starannie obja\u015bniony przez przewodniczk\u0119 \u2013 projekt Pomnika III Mi\u0119dzynarod\u00f3wki Tatlina. Przyczyn umieszczenia znanych dzie\u0142 sztuki w akwarium edukatorka nie wyja\u015bnia, tak jakby utopienie awangardy i wydanie jej na pastw\u0119 \u017car\u0142ocznych w\u0119gorzokszta\u0142tnych nie wymaga\u0142o komentarzy. Sztuka umieszczona w wodzie nie mo\u017ce zaj\u0105\u0107 si\u0119 ogniem.<\/p>\n\n\n\n Cho\u0107 rzecz si\u0119 dzieje w ch\u0142odnej, skandynawskiej scenerii, wyczuwamy mechanizm znany z latynoameryka\u0144skich powie\u015bci \u2013 niedostrzegalnego przekraczania granicy mi\u0119dzy rzeczywistym a nierzeczywistym, zwyk\u0142ym \u017cyciem a inscenizowan\u0105 fikcj\u0105. Ale to nie tamten urzekaj\u0105cy \u201emagiczny realizm\u201d Macondo, raczej zak\u0142\u00f3cenie naszych oczekiwa\u0144 i domys\u0142\u00f3w, mylenie interpretacyjnych trop\u00f3w, mno\u017cenie niejasno\u015bci. Coraz wi\u0119cej sygna\u0142\u00f3w m\u00f3wi, \u017ce co\u015b tu si\u0119 nie zgadza, ale wci\u0105\u017c pozostawiani jeste\u015bmy w niepewno\u015bci. Manifestacja m\u0142odych ludzi, wznosz\u0105cych okrzyki \u201ePrecz ze sztuk\u0105!\u201d jest jawn\u0105 inscenizacj\u0105, ale scena z obrazami oczekuj\u0105cymi na wyw\u00f3zk\u0119 przy kontenerach na \u015bmieci jest ca\u0142kiem mo\u017cliwa. Podobnie jak najzupe\u0142niej mo\u017cliwa jest irytacja \u201ezm\u0119czonej nowo\u015bci\u0105\u201d pulchnej bufetowej. Ale czy arogancja w\u0142a\u015bcicielki prywatnej galerii, kt\u00f3ra o\u015bwiadcza, \u017ce \u201ezbiorowe szale\u0144stwo\u201d gromadzenia sztuki jej nie dotyczy, nie jest tylko odegrana? <\/p>\n\n\n\n\n\n A jak mamy traktowa\u0107 przemow\u0119 dyrektora miejscowego muzeum, kt\u00f3ry z przekonaniem zapowiada przekszta\u0142cenie ca\u0142ej instytucji we wzorowy magazyn, w kt\u00f3rym prywatne zbiory mieszka\u0144c\u00f3w miasta znajd\u0105 w\u0142a\u015bciwe warunki przechowywania? I czy pusta sala, w kt\u00f3rej na razie \u201ejest troch\u0119 ba\u0142aganu, ale b\u0119dzie dobrze\u201d, nie jest nam sk\u0105d\u015b znana? <\/p>\n\n\n\n Jako interwa\u0142y mi\u0119dzy wypowiedziami mieszka\u0144c\u00f3w powracaj\u0105 widoki portowego miasta \u2013 w pochmurne dni, w deszczu, o zmierzchu, noc\u0105. Pomimo to, pewne miejsca wydaj\u0105 si\u0119 znajome. W nieoczywisty spos\u00f3b, ale znajome. <\/p>\n\n\n\n S\u0105 i znajome postaci. W kr\u00f3tkiej migawce pojawia si\u0119 Anda Rottenberg. Id\u0105cy ulic\u0105 cz\u0142owiek w l\u015bni\u0105cym skafandrze dziwnie przypomina uczestnika znanej, s\u0105siedzkiej akcji Paw\u0142a Althamera. Dwuznaczno\u015bci jest coraz wi\u0119cej. I wreszcie \u2013 pewno\u015b\u0107. Starszy pan (zachowuj\u0105c anonimowo\u015b\u0107, nazwijmy go \u201ekrytyk sztuki\u201d) siedzi na tle wspania\u0142ej, ozdobnej kraty. <\/p>\n\n\n\n Tak, jeste\u015bmy na pode\u015bcie schod\u00f3w warszawskiej Zach\u0119ty. <\/p>\n\n\n\n W przestrzeni sztuki. <\/p>\n\n\n\n Krytyk m\u00f3wi o artystce Kirsti Bore. Nie znamy takiej artystki? W sieci odnajdziemy tylko Kirsti Bore \u2013 czterdziestoletni\u0105 opiekunk\u0119 do dzieci, mieszkaj\u0105c\u0105 w Sheffield. A wi\u0119c kolejna mistyfikacja. Ale to, co m\u00f3wi krytyk, ju\u017c mistyfikacj\u0105 nie jest. Tu pada artystyczne credo<\/em>, najwa\u017cniejsze s\u0142owa w tym filmie: \u201etre\u015bci\u0105 jej dzia\u0142a\u0144 jest nijako\u015b\u0107\u201d; \u201ezamierzona zwyczajno\u015b\u0107 staje si\u0119 now\u0105 jako\u015bci\u0105\u201d; \u201eopisuje nasz\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105, ludzk\u0105 kondycj\u0119\u201d; \u201epokazuje to, czego nie chcemy dostrzega\u0107\u201d. Za chwil\u0119, ju\u017c z innych ust s\u0142yszymy dopowiedzenie, \u017ce Kirsti Bore zas\u0142uguje na podziw, bo ma odwag\u0119 przedstawia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107. A ta rzeczywisto\u015b\u0107 jest przera\u017caj\u0105ca. Czy inicja\u0142y fikcyjnej artystki: \u201eK. B.\u201d nie wskazuj\u0105 na alter ego<\/em> autorki filmu? Czy w ten zakamuflowany spos\u00f3b m\u00f3wi nam o swojej sztuce? <\/p>\n\n\n\n W jednej z ko\u0144cowych scen artystka wreszcie odkrywa swoj\u0105 obecno\u015b\u0107. Impetyczny dziewi\u0119\u0107dziesi\u0119cioletni artysta odmawia szykowanego mu przez c\u00f3rki zes\u0142ania do Hiszpanii, gdzie wielu Skandynaw\u00f3w w cieple do\u017cywa swych dni. Musia\u0142by przedtem uporz\u0105dkowa\u0107 swoj\u0105 pracowni\u0119, czyli ca\u0142e swoje \u017cycie. Wydaje si\u0119 w swym gniewie i gro\u017anym spojrzeniu Klausa Kinsky’ego bardzo autentyczny, ale z offu dobiega ustawiaj\u0105cy scen\u0119 g\u0142os re\u017cyserki: \u201eodwr\u00f3\u0107 si\u0119 do obraz\u00f3w\u201d, \u201eopowiedz o wystawach, w kt\u00f3rych bra\u0142e\u015b udzia\u0142, Dokumenta, Biennale, Elbl\u0105g\u201d, \u201epami\u0119tasz, jak z Marianem Boguszem\u2026\u201d. Lecz czy ten ujawniony tu mechanizm tworzenia filmowej narracji dotyczy wszystkich? Hodowcy trzcinnik\u00f3w, wynalazcy katapulty, oszcz\u0119dnych emeryt\u00f3w w termoizolacyjnych skafandrach, zapobiegliwego w\u0142a\u015bciciela zabytkowego domu? Dwie dziewczyny, \u015bwietnie \u015bpiewaj\u0105ce w kr\u00f3tkim dueciku, gdy zaczynaj\u0105 udowadania\u0107, \u017ce utrzymanie muze\u00f3w drogo kosztuje, a i tak nikt tam nie chodzi, wi\u0119c szkoda naszych podatk\u00f3w \u2013 podaj\u0105 gotowy tekst jak kiepskie aktorki. Ale inni \u2013 smutna dziewczyna z likwidowanej galerii, w\u0142a\u015bcicielka pubu, zachwalaj\u0105cy sw\u00f3j projekt architekt \u2013 wydaj\u0105 si\u0119 z \u017cycia wzi\u0119ci. Tylko postawi\u0107 kamer\u0119 i kr\u0119ci\u0107.<\/p>\n\n\n\n Film, w swej niejednoznaczno\u015bci, m\u00f3wi nie tylko o folie du feu<\/em>, kt\u00f3ra ogarnia mieszka\u0144c\u00f3w spokojnego miasta, sk\u0142aniaj\u0105c do wyzbycia si\u0119 sztuki (kt\u00f3rej zreszt\u0105 o powodowanie niebezpiecze\u0144stw si\u0119 nie oskar\u017ca, najwy\u017cej o zb\u0119dne koszty). Pozornie prosta struktura filmu stawia nas wobec podstawowych pyta\u0144: o granic\u0119 mi\u0119dzy \u201e\u017cyciem\u201d a \u201esztuk\u0105\u201d, mi\u0119dzy odbiciem rzeczywisto\u015bci a jej kreacj\u0105. Emanuj\u0105ca z filmu niepewno\u015b\u0107, to nie tylko niepewno\u015b\u0107 co do tego, co przydarzy\u0142o si\u0119 jakiemu\u015b miastu na p\u00f3\u0142nocy, gdzie ludzie m\u00f3wi\u0105 niezrozumia\u0142ym dla nas j\u0119zykiem. To niepewno\u015b\u0107 \u201enaszej ludzkiej kondycji\u201d, o kt\u00f3rej m\u00f3wi w swej sztuce \u201eKirsti Bore\u201d. Czy umiemy nazwa\u0107 to, czego si\u0119 boimy? Gdzie szukamy przyczyn l\u0119ku? Dlaczego w ludziach tak \u0142atwo wzbudzi\u0107 poczucie zagro\u017cenia? I dlaczego musz\u0105 szuka\u0107 winnych lub podejrzanych? I dlaczego podejrzana mo\u017ce sta\u0107 si\u0119 sztuka?<\/p>\n\n\n\n S\u0105 wreszcie w filmie, niczym w klasycznym kryminale, niemal niezauwa\u017calne szczeg\u00f3\u0142y, kt\u00f3rym niespodziewanie przypada wa\u017cna rola. Kilka os\u00f3b ma na szyjach zawieszone gwizdki. Nie zwracamy na nie uwagi, niewiele r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od smyczy z identyfikatorami. Oto ostatnia scena \u2013 widok miejskiego placu, ten sam, kt\u00f3ry film otwiera\u0142. Nagle przenikliwy gwizd. Alarm. Przechodnie si\u0119 rozpierzchaj\u0105. Znowu gwizd. Pustka. Ale po chwili wszystko wraca do normy. Ludzie wracaj\u0105. Nie ma si\u0119 czego ba\u0107. Jak zwykle jest szaro. M\u017cy deszcz.<\/p>\n\n\n\n Lecz to nie scena alarmu stanowi klamr\u0119 filmu. Ca\u0142a narracja uj\u0119ta jest ram\u0105 identycznej, powt\u00f3rzonej sekwencji. Sceneri\u0119 rozpoznajemy. To nie tamto, dalekie miasto. Jeste\u015bmy w sali \u0107wiczeniowej szko\u0142y baletowej, wzd\u0142u\u017c \u015bcian dr\u0105\u017cki, lustra. Za oknami niewyra\u017anie majaczy budynek warszawskiego Teatru Wielkiego. Kilkana\u015bcie os\u00f3b stoi nieruchomo, zas\u0142aniaj\u0105c oczy d\u0142o\u0144mi. Artystka ich monotonnie odlicza. Czy uczestniczmy w psychoterapeutycznym seansie? Czy wszystko jest tylko wyobra\u017ceniem, kt\u00f3re ma nas przestrzec? Uspokoi\u0107 czy zaniepokoi\u0107? Wok\u00f3\u0142 tak wiele sztuki\u2026 nigdy nie wiadomo, co mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107\u2026<\/p>\n\n\n\n ustawia scen\u0119<\/p>\n\n\n\n \u0142amanie konwencji<\/p>\n\n\n\n ci\u0105g\u0142\u0105 niepewno\u015b\u0107<\/p>\n\n\n\n tak\u017ce co do przes\u0142ania<\/p>\n\n\n\n Czy wszystko nie jest zadan\u0105 nam terapi\u0105? Czy \u2013 zas\u0142oniwszy oczy \u2013 uczestniczymy w terapeutycznym seansie?<\/p>\n\n\n\n Prof. dr hab. Maria Poprz\u0119cka, historyk i krytyk sztuki z Uniwersytetu Warszawskiego. Ostatnio wyda\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119 “Uczta bogi\u0144. Kobiety, sztuka i \u017cycie” (Agora, 2012).<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Maria Poprz\u0119cka<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[154],"class_list":["post-13999","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-karolina_bregula"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13999","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13999"}],"version-history":[{"count":7,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13999\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":14032,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13999\/revisions\/14032"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13999"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13999"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13999"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_003-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_012-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_001-1024x576.jpg\")
<\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_004-1024x576.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/01\/fire_followers_010-1024x576.jpg\")