{"id":13903,"date":"2013-03-13T14:09:00","date_gmt":"2013-03-13T14:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13903"},"modified":"2022-08-29T15:32:38","modified_gmt":"2022-08-29T15:32:38","slug":"plaska-rzeczywistosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/plaska-rzeczywistosc\/","title":{"rendered":"P\u0142aska rzeczywisto\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"\n

Widzenie \u015bwiata p\u0142askim i niesp\u00f3jnym przeciwstawi\u0142 \u201estaremu mitowi g\u0142\u0119bi\u201d wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rca nowej powie\u015bci. Oczyszczaj\u0105ce widzenie Alaina Robbe-Grilleta, przywracaj\u0105ce przedmiotom \u201epodstawow\u0105 p\u0142asko\u015b\u0107\u201d mia\u0142o si\u0119 jednak okaza\u0107 nadto zgodne z duchem powojennej modernizacji zbyt wiele usuwaj\u0105cej z pola swego nowego widzenia1<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Zbigniew Libera w najnowszym projekcie \u00f3w sp\u0142aszczony \u015bwiat rekonstruuje w trzecim wymiarze, przywracaj\u0105c widzeniu jego niewidoczne obszary. Realizacja projektu polega na zbudowaniu prototypu samochodu, kt\u00f3ry jest wizualno-przestrzenn\u0105 hybryd\u0105, przenosz\u0105c\u0105 w trzeci wymiar perspektywiczne deformacje i skr\u00f3ty widzenia, kt\u00f3rymi operuj\u0105 fotograficzne i filmowe rejestracje. Odniesieniem s\u0105 tu przedstawienia, kt\u00f3re nak\u0142adaj\u0105 si\u0119 na rzeczywisto\u015b\u0107 do\u015bwiadczan\u0105 i konsumowan\u0105 w obrazach. Wywiedzione ze zdj\u0119\u0107 kszta\u0142ty samochodu okazuj\u0105 si\u0119 by\u0107 dalekie od jego rzeczywistych form i proporcji. W przewrotny spos\u00f3b artysta demonstruje metody wizualnego \u0142udzenia i pozbawia je \u201ehipnotycznego czaru\u201d. Zaskakuj\u0105ce formy jego samochodu wizualizuj\u0105 pu\u0142apki widzenia kszta\u0142towanego medialnymi wyobra\u017ceniami. Podobny zabieg stosuje w modelu i szkicach przedstawiaj\u0105cych zdeformowane widzeniem kszta\u0142ty roweru. Wydobywaj\u0105c je spod w\u0142adzy spojrzenia, pokazuje wp\u0142yw obraz\u00f3w kultury konsumpcyjnej na percepcj\u0119 rzeczywisto\u015bci i kreowanie jej mit\u00f3w.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W prezentowanym projekcie Libera rozwija w\u0105tki, kt\u00f3re podejmowa\u0142 w swoich wcze\u015bniejszych realizacjach dotycz\u0105cych kultury konsumpcyjnej oraz mechanizm\u00f3w widzenia i sposob\u00f3w percepcji otaczaj\u0105cej nas kultury wizualnej. W wywiadzie sprzed trzynastu lat m\u00f3wi\u0105c o swoich \u00f3wczesnych realizacjach, podkre\u015bla\u0142 znaczenie ich wykonania, technologicznej jako\u015bci, komercyjnego wizerunku2<\/sup>. W pracach z serii Urz\u0105dzenia korekcyjne<\/em> (1994\u20131997) si\u0119ga\u0142 po j\u0119zyk towaru i kultury konsumenckiej, sam wciela\u0142 si\u0119 w rol\u0119 producenta produkuj\u0105cego symbole, reklamowe \u201eprzyn\u0119ty\u201d. O ile tamte prace definiowane by\u0142y w kategoriach produkcji i konsumpcji, to w najnowszych realizacjach Libera pracuje w obszarze pomi\u0119dzy \u2013 nie identyfikuje si\u0119 ju\u017c z producentem, ani nie bierze na celownik konsumenckich pragnie\u0144. Ostatnie serie jego prac dotycz\u0105 raczej dyskursywizacji produktu, wizualnych sposob\u00f3w przekszta\u0142cania go w dyskurs. We wspomnianym wywiadzie artysta z upodobaniem m\u00f3wi\u0142 o dzia\u0142aniu na zasadzie wirusa. W\u00f3wczas wirusem infekowa\u0142 produkty, obecnie wydaje si\u0119 diagnozowa\u0107 zawirusowanie tkwi\u0105ce ju\u017c nie w produkcie, ale w jego widzeniu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Libera, z cyklu “Rzeczywisto\u015b\u0107 jest p\u0142aska”, 2010, rysunek, o\u0142\u00f3wek, kredki kolorowe, papier, 42 x 59 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Problem widzenia podejmowa\u0142 w poprzedzaj\u0105cych realizacj\u0119 projektu pracach z serii La Vue<\/em> (2004-2006) i Bez tytu\u0142u<\/em> (2003-2006). W tych ostatnich rejestrowa\u0142 aparatem fotograficznym to, co umyka\u0142o widzeniu. Na zdj\u0119ciach stron z ilustrowanych przewodnik\u00f3w lub kolorowych album\u00f3w z zabytkow\u0105 architektur\u0105 (Bez tytu\u0142u) wydobywa\u0142 wszystkie potkni\u0119cia wzroku, wizualne odrzuty: zatarte, nieostre kszta\u0142ty, skr\u00f3ty widzianej z ukosa strony.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W La Vue<\/em> powi\u0119kszone zdj\u0119cia stron z kolorowych magazyn\u00f3w ukazuj\u0105 obrazy tworz\u0105ce si\u0119 wok\u00f3\u0142 szczelin pomi\u0119dzy kartkami. Ods\u0142aniaj\u0105 widoki nieu\u015bwiadamianej widzialno\u015bci, to wszystko, co jest eliminowane dominuj\u0105cym widzeniem. W obu tych seriach Libera wprowadza\u0142 odbiorc\u0119 w obszary wizualnych wyklucze\u0144, niewidzialno\u015bci strze\u017conej w\u0142adz\u0105 spojrze\u00adnia. Uruchamia\u0142 krytyczne oko, by to \u201eperyferyjne widzenie\u201d rejestrowa\u0107 na fotografiach.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Libera, rysunek z cyklu “Rzeczywisto\u015b\u0107 jest p\u0142aska”, 2010<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W najnowszym projekcie stosuje odwrotn\u0105 metod\u0119, tutaj krytyczne oko pod\u0105\u017ca za tym, co ju\u017c zobrazowane i narzucone widzeniu. W szkicach i modelach odtwarzaj\u0105cych fotograficzne uj\u0119cia uzmys\u0142awia naturalizacj\u0119 widzenia tego, co okazuje si\u0119 nienaturalne. \u201eEfekt rzeczywisto\u015bci\u201d jest w nich efektem ideologizacji spojrzenia. Na rysunkach roweru kszta\u0142ty i rozmiary jego k\u00f3\u0142 zmieniaj\u0105 si\u0119 w zale\u017cno\u015bci od odtworzonego za obrazem widzenia. Medialne odbicia podaj\u0105ce si\u0119 za rzeczywisto\u015b\u0107 przemieniaj\u0105 j\u0105 w nadrzeczywiste obrazy. Has\u0142a na rysunkach wyra\u017anie odsy\u0142aj\u0105 do opisanych przez Baudrillarda proces\u00f3w odrealniania rzeczywisto\u015bci. System nie odr\u00f3\u017cnia przedmiotu od obrazu. Obraz ulega precesji. W hiperrealnej rzeczywisto\u015bci dopasowanej do jej medialnych wyobra\u017ce\u0144 mamy do czynienia z mutacj\u0105 rzeczywisto\u015bci, z jej medialn\u0105 interpretacj\u0105. PRECESJA PRODUKUJE MUTACJE. HIPER-REAL BICYCLE.<\/em> Elipsoidalne kszta\u0142ty k\u00f3\u0142 roweru czy wybrzuszaj\u0105ce si\u0119 ob\u0142o\u015bci samochodu, jego wyko\u015blawione proporcje pokazuj\u0105 nam co\u015b, czego nie ma. Zniekszta\u0142cenia wzi\u0119te z fotografii przecz\u0105 jej domniemanemu obiektywizmowi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Za spraw\u0105 jej obraz\u00f3w widzimy inaczej, nie da si\u0119 w jej odbiciach odr\u00f3\u017cni\u0107 k\u0142amstwa od zmy\u015blenia, fikcji od rzeczywisto\u015bci. K\u0142amstwo fotografii nie jest tu \u201ek\u0142amstwem na rzecz prawdy\u201d. A urealnienie jej obraz\u00f3w uruchamia proces odrealniania rzeczywisto\u015bci. Emancypacja obraz\u00f3w i znak\u00f3w zaczyna si\u0119 od fotografii z jej zdolno\u015bci\u0105 generowania nowych znacze\u0144. Magiczne znaczenia nowego Citroena odszyfrowane w Mitologiach<\/em> Barthes’a, w uduchowie\u00adniu b\u0142yszcz\u0105cej g\u0142adko\u015bci nowego wozu nadawa\u0142y mu cechy przedmiotu z innego \u015bwiata. Nowe mity oferowane za pomoc\u0105 nowej wersji samochodu zosta\u0142y szybko przyswojone przez publiczno\u015b\u0107 \u201etrzyman\u0105 w pogotowiu przez d\u0142ugotrwa\u0142\u0105 kampani\u0119 prasow\u0105\u201d3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Zbigniew Libera, rysunek z cyklu “Rzeczywisto\u015b\u0107 jest p\u0142aska”, 2010<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W prezentowanym projekcie Libera si\u0119ga po jeden z najbardziej zmitologizowanych przedmiot\u00f3w kultury konsumpcyjnej \u2013 samoch\u00f3d. Przedmiot kultu, element kszta\u0142towania masowych gust\u00f3w i zachowa\u0144, kt\u00f3ry by\u0142 atrybutem formu\u0142owanych w XX wieku utopii i centralnym motywem modernizacyjnych ideologii, jako forma mitotw\u00f3rcza na masow\u0105 skal\u0119 wielokrotnie opisywany przez wybitnych badaczy kultury (Roland Barthes, Jean Baudrillard, Gillo Dorfles). Kiedy Barthes w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych demistyfikowa\u0142 mieszcza\u0144skie mitologie, a na pocz\u0105tku nast\u0119pnej dekady opisywa\u0142 samoch\u00f3d jako \u201eprojekcj\u0119 ego\u201d, zauwa\u017ca\u0142, \u017ce chyba tylko jedzenie zajmowa\u0142o we francuskim dyskursie tyle miejsca, co samochody. Badaczka tego fenomenu dodaje, \u017ce we Francji kulturowy dyskurs na temat samochodu wyprzedzi\u0142 jego powszechne u\u017cycie, zanim sta\u0142 si\u0119 masowym dobrem, najpierw by\u0142 centralnym motywem \u00f3wczesnej literatury i kina. Kristin Ross analizuje r\u00f3\u017cne techniki filmowego kreowania magii samochod\u00f3w, np. skrajne zbli\u017cenia, w kt\u00f3rych jak gigantyczne insekty wype\u0142niaj\u0105 one niemal ca\u0142y kadr. Zwraca te\u017c uwag\u0119 na paralele i wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci mi\u0119dzy przemys\u0142em filmowym i motoryzacyjnym, kt\u00f3re sprawi\u0142y, \u017ce samochody i filmy sta\u0142y si\u0119 kluczowym towarem i no\u015bnikiem przemian europejskich wzorc\u00f3w konsumpcyjnych i obyczajowych4<\/sup>. Przemian, kt\u00f3re poci\u0105ga\u0142y za sob\u0105 zmiany w sposobach percepcji, postrzegania rzeczywisto\u015bci jak ruchomych obraz\u00f3w, \u201erzeczywisto\u015bci zanikaj\u0105cej i ulotnej\u201d, przesuwaj\u0105cej si\u0119 na ekranie kina lub za szybami jad\u0105cego samochodu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W filmowych narracjach samoch\u00f3d uosabiaj\u0105cy nowy styl \u017cycia, wpisany by\u0142 w modernizacyjne mity i zanikanie tradycyjnego \u015bwiata. Mia\u0142 te\u017c by\u0107 pu\u0142apk\u0105 dla widzenia rozkoszuj\u0105cego si\u0119, jak u Barthes’a, l\u015bnieniem b\u0142yszcz\u0105cej karoserii i w po\u017c\u0105daniu oddaj\u0105cego si\u0119 spektaklom konsumpcji przes\u0142aniaj\u0105cym mniej po\u017c\u0105dane aspekty rzeczywisto\u015bci. Historia obrazu u Baudrillarda to historia wymazywania, zanikania rzeczywisto\u015bci. <\/p>\n\n\n\n

W pracach Libery mamy do czynienia z wizj\u0105 samochodu u\u017cytkowanego nie tyle w praktyce, co przede wszystkim w spojrzeniu, kt\u00f3remu dostarcza urzeczywistnienia tego, czym spojrzenie jest karmione w medialnych wyobra\u017ceniach. Jego modele i zdj\u0119cia samochod\u00f3w s\u0105 na sw\u00f3j spos\u00f3b deziluzj\u0105 obrazowych iluzji. Ale ich \u201ep\u0142aska rzeczywisto\u015b\u0107\u201d odbiega od \u201epozbawionej g\u0142\u0119bi\u201d, jakichkolwiek znacze\u0144 czy odniesie\u0144, \u201eoczyszczaj\u0105cej w\u0142adzy spojrzenia\u201d Alaina Robbe-Grilleta. \u201eP\u0142aska rzeczywisto\u015b\u0107\u201d Libery z jej zniekszta\u0142ceniami wymyka si\u0119 spod nadzoru spojrzenia, ods\u0142aniaj\u0105c zafa\u0142szowania obraz\u00f3w i ich widzenia, zafa\u0142szowania fotografii nigdy nie pokazuj\u0105cej \u015bwiata takim, jakim jest w rzeczywisto\u015bci. Widzenie Libery nie jest oczyszczaj\u0105ce, ale wpisane w histori\u0119 widzenia. Na rysunkach z rowerem napisy nawi\u0105zuj\u0105 do dynamiki konstruktywistycznej typografii, retoryki agitacyjnych hase\u0142 rzecznik\u00f3w \u201ewzrokowej higieny\u201d, chc\u0105cych \u201epatrze\u0107 na \u015bwiat innymi oczami\u201d. Modele zniekszta\u0142conych samochod\u00f3w i roweru powstrzymuj\u0105 spojrzenie zatracaj\u0105ce si\u0119 w obrazach wsp\u00f3\u0142czesnego designu z jego ambicjami totalnego projektowania \u015bwiata i jego widzenia.<\/p>\n\n\n\n

Bo\u017cena Czubak, historyk i krytyk sztuki, kurator projekt\u00f3w wystawienniczych, autorka licznych publikacji dotycz\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesnej kultury wizualnej, cz\u0142onek Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Krytyk\u00f3w Sztuki (AICA), prezes Fundacji Profile w Warszawie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

1. Por. Kristin Ross, Fast Cars, Clean Bodies. Decolonisation and the Reordering of French Culture<\/em>, The MIT Press Cambridge, Massachusetts, Lon\u00addon, England 1996.<\/p>\n\n\n\n

2. Por. Sztuka legalizowania buntu<\/em>. Ze Zbigniewem Liber\u0105 rozmawia Bo\u017cena Czubak, \u201eMagazyn Sztuki\u201d 1997, nr 15-16.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

3. Por. Nowy Citroen<\/em>, [w:] Roland Barthes, Mit i znak<\/em>, Pa\u0144stwowy Instytut Wydawniczy, Warszawa 1970.<\/p>\n\n\n\n

4. Kristin Ross, op.cit.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Bo\u017cena Czubak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[152],"class_list":["post-13903","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-libera_plaska_rzeczywistosc"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13903","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13903"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13903\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13918,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13903\/revisions\/13918"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13903"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13903"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13903"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}