{"id":13732,"date":"2013-06-03T07:35:00","date_gmt":"2013-06-03T07:35:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13732"},"modified":"2022-08-25T10:23:58","modified_gmt":"2022-08-25T10:23:58","slug":"o-nieobecnosci-zagranicy-pamieci-i-romantycznym-brutalizmie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/o-nieobecnosci-zagranicy-pamieci-i-romantycznym-brutalizmie\/","title":{"rendered":"O nieobecno\u015bci, zagranicy, pami\u0119ci i romantycznym brutalizmie"},"content":{"rendered":"\n

Barbara Piwowarska:<\/strong> Poznali\u015bmy si\u0119 dawno temu, w latach 90. w Warszawie, ale mam wra\u017cenie, \u017ce do oko\u0142o 2000 roku po\u0142ow\u0119 \u017cycia sp\u0119dzi\u0142e\u015b poza Polsk\u0105: Pary\u017c, Berlin, Nowy Jork, Tokio. A przynajmniej nie by\u0142o Ci\u0119 tutaj w czasach PRL-u i dzieci\u0144stwa\u2026 Polsk\u0119 zacz\u0105\u0142e\u015b wi\u0119c fotografowa\u0107 po powrocie z zagranicy, po wieloletniej emigracji?<\/em><\/p>\n\n\n\n

Wojtek Wieteska:<\/strong> Tak, nie by\u0142o mnie przez du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 lat 70. i 80. Wr\u00f3ci\u0142em do Warszawy w 1985 roku, z Pary\u017ca. Kiedy zacz\u0105\u0142em fotografowa\u0107 Polsk\u0119 w 1986 roku, mia\u0142em 22 lata, z czego 13 lat sp\u0119dzi\u0142em za granic\u0105 \u2013 11 lat (z przerwami) w Pary\u017cu i 2 lata w Berlinie Wschodnim. I to w najwa\u017cniejszych momentach \u017cycia: pocz\u0105tek szko\u0142y, nauka, liceum, matura, studia. Przyjecha\u0142em, maj\u0105c silne wspomnienie Berlina, gdzie mieszkali\u015bmy 20 metr\u00f3w od Muru. Mam wci\u0105\u017c w pami\u0119ci szary widok z okna, wszystko zapami\u0119ta\u0142em w czerni i bieli. To Berlin by\u0142 moim bezpo\u015brednim odniesieniem do rzeczywisto\u015bci Ostblocku, a nie Warszawa. Wi\u0119c taka by\u0142a moja perspektywa i kontekst fotografowania Polski po 1986 roku: wracam, czuj\u0119 si\u0119 obco, my\u015bl\u0119 po francusku.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “W\u0142adys\u0142awowo”, 2001<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B.P.:<\/strong> No w\u0142a\u015bnie, czyli tej Polski w og\u00f3le nie zna\u0142e\u015b. By\u0142e\u015b przybyszem z Zachodu. Musia\u0142 to by\u0107 szok, pe\u0142na egzotyka.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>Tak, to by\u0142a egzotyka, szok kulturowy. Do tego stopnia, \u017ce kiedy wyl\u0105dowa\u0142em na Ok\u0119ciu jesieni\u0105 1985 roku, wracaj\u0105c z lotniska, mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce Warszawa jest wymar\u0142ym miastem po wybuchu bomby atomowej, kt\u00f3re dopiero zaczyna si\u0119 otrz\u0105sa\u0107 i budzi\u0107 do \u017cycia. Zauwa\u017c, \u017ce wtedy wci\u0105\u017c jeszcze by\u0142y widoczne architektoniczne ubytki w tkance miejskiej, dla kogo\u015b takiego jak ja, by\u0142o to bardzo widoczne, przykuwa\u0142o uwag\u0119. Na przyk\u0142ad plac Trzech Krzy\u017cy praktycznie w 1\/3 nie istnia\u0142, w latach 80. nie by\u0142o tych wszystkich zamykaj\u0105cych go budynk\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

B.P.: <\/strong>Rozumiem, \u017ce to pierwsze zdj\u0119cie na wystawie jest w og\u00f3le jednym z pierwszych, jakie zrobi\u0142e\u015b po powrocie, w 1986? S\u0105 na nim produkty, kt\u00f3re chyba od lat ju\u017c nie istniej\u0105, szampon pokrzywowy “Pollena”\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.:<\/strong> I \u201ePrzemys\u0142awka\u201d. Tak, to pierwsze zdj\u0119cie po powrocie \u2013 martwa natura z oknem, parapetem, okularami i przedmiotami mojego dziadka \u2013 wie\u015b [Kolonia] Niemg\u0142owy, 20 km od Rawy Mazowieckiej, gdzie znajdowa\u0142 si\u0119 dom moich dziadk\u00f3w. Taki to by\u0142 wi\u0119c przeskok: z Pary\u017ca do polskiej wsi. Po latach widz\u0119, \u017ce te pozornie sprzeczne w\u0105tki (\u201eprzeskoki\u201d) przeplataj\u0105 si\u0119 i zawsze w pami\u0119ci s\u0105 zachowane jako czarno-bia\u0142e powidoki. Pierwszy widok Pary\u017ca, jaki zapami\u0119ta\u0142em jako dziecko, to targ uliczny i bia\u0142y samoch\u00f3d (ma\u0142y peugeot) przeciskaj\u0105cy si\u0119 z wielk\u0105 \u015bwini\u0105 za\u0142adowan\u0105 na przedniej masce. P\u00f3\u017aniejszy w\u0105tek trzody, kot\u00f3w, rze\u017ani i mi\u0119snego to tak naprawd\u0119 reminiscencja, powidok tego obrazu z Pary\u017ca. I chyba to jest kluczowe, w obrazach z Polski odnajdywa\u0142em pami\u0119\u0107 obraz\u00f3w z zupe\u0142nie innych, skrajnie r\u00f3\u017cnych miejsc. To s\u0105 motywy, kt\u00f3re pod\u015bwiadomie wybieram, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce to pokazuje prac\u0119 mojej pami\u0119ci \u2013 od \u015brodka na zewn\u0105trz.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “L\u0105dek Zdr\u00f3j”, 2004<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B.P.:<\/strong> W\u0142a\u015bnie. A na przyk\u0142ad te zdj\u0119cia z ulic Warszawy, Krakowa, \u0141odzi przypominaj\u0105 Twoje zdj\u0119cia z Nowego Jorku, maj\u0105 podobne \u015bwiat\u0142o, postacie i szczeg\u00f3\u0142y s\u0105 podobnie uj\u0119te.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.:<\/strong> Owszem, cho\u0107 podobne do tych motywy miejskie, fragmenty i szczeg\u00f3\u0142y pojawiaj\u0105 si\u0119 w\u0142a\u015bciwie ju\u017c w cyklu z Tokio. Mo\u017cna by je wszystkie ze sob\u0105 zestawi\u0107. To wszystko si\u0119 przenika i zaz\u0119bia. Przecie\u017c pomi\u0119dzy 1986 a 1989 rokiem przemieszkiwa\u0142em w Nowym Jorku, sp\u0119dza\u0142em tam wszystkie wakacje, a w 1990 przez rok pracowa\u0142em. Po pobycie w Pary\u017cu, odkrywa\u0142em wi\u0119c (r\u00f3wnolegle do poznawania Polski) tak\u017ce Nowy Jork.<\/p>\n\n\n\n

B.P.:<\/strong> W Nowym Jorku do\u015bwiadczy\u0142e\u015b dosy\u0107 niezwyk\u0142ej wsp\u00f3\u0142pracy. By\u0142e\u015b malarzem w studiu artysty \u00f3wcze\u015bnie bardzo popularnego, Marka Kostabiego.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>Malowa\u0142em dla niego obrazy, fotografowa\u0142em go, tak\u017ce jego otoczenie, wernisa\u017ce, \u015brodowisko artystyczne Nowego Jorku. Musia\u0142em nauczy\u0107 si\u0119 malowa\u0107 tak jak on \u2013 asystenci malowali obrazy, a on je sygnowa\u0142. By\u0142o to bardzo dziwne i ciekawe do\u015bwiadczenie, troch\u0119 z pogranicza sztuki, kiczu i komercji.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska “Wroc\u0142aw”, 2004<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B.P.: <\/strong>Kluczowy moment kszta\u0142towania si\u0119 Twojego widzenia i artystycznej \u015bwiadomo\u015bci przypada chyba jednak g\u0142\u00f3wnie na czas \u017cycia we Francji. To tam sp\u0119dzi\u0142e\u015b dzieci\u0144stwo, tam studiowa\u0142e\u015b i tam zacz\u0105\u0142e\u015b zajmowa\u0107 si\u0119 fotografi\u0105.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.:<\/strong> We Francji przeszed\u0142em przez wszystkie standardowe szczeble kszta\u0142cenia \u2013 od podstaw\u00f3wki po studia. Po przyje\u017adzie poszed\u0142em do III klasy, ale nie zna\u0142em francuskiego, wi\u0119c kto\u015b wpad\u0142 na genialny pomys\u0142, \u017cebym do po\u0142udnia chodzi\u0142 tak\u017ce do I klasy, gdzie uczy\u0142o si\u0119 liter i pisania kred\u0105 na ma\u0142ych tabliczkach.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

I dostawa\u0142o po \u0142apach witkami z bambusa. Naprawd\u0119, dzieci bi\u0142o si\u0119 za zachowanie nie linijk\u0105 a bambusem, a na przerwach gra\u0142o si\u0119 na dworzu w szklane kulki \u2013 zupe\u0142nie jak w filmie Amelia<\/em>. Rzeczywi\u015bcie, wa\u017cne jest to, \u017ce we Francji nauczy\u0142em si\u0119 fotografowa\u0107 i wykszta\u0142ci\u0142em sw\u00f3j gust artystyczny. Ojciec by\u0142 za tym, by\u015bmy fotografowali nasz pobyt \u2013 kupi\u0142 wi\u0119c aparat. Jako siedemnastolatek mam ju\u017c w\u0142asn\u0105 ciemni\u0119 i ucz\u0119 si\u0119 wszystkiego sam, powi\u0119kszam, wywo\u0142uj\u0119 zdj\u0119cia, itd. Potem ju\u017c fotografuj\u0119 na pot\u0119g\u0119 pi\u0119kne paryskie scenki romantyczne nad Sekwan\u0105, tak jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych fotograf\u00f3w, bo to w Pary\u017cu samo si\u0119 narzuca.<\/p>\n\n\n\n

B.P.: <\/strong>Czyli nie pami\u0119ta\u0142e\u015b nic a nic ze stanu wojennego, ani tego, \u017ce w sklepach nie mo\u017cna by\u0142o nic kupi\u0107?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>W\u0142a\u015bnie, by\u0142em pogr\u0105\u017cony w Pary\u017cu, to on mnie kszta\u0142towa\u0142. Zupe\u0142nie nie uczestniczy\u0142em w tym, co si\u0119 dzia\u0142o w Polsce. Nie dotkn\u0119\u0142a mnie te\u017c trauma tamtego okresu i w \u017caden spos\u00f3b nie odnosi\u0142em si\u0119 do tej rzeczywisto\u015bci. Wr\u0119cz odwrotnie, te zdj\u0119cia z pocz\u0105tku lat 80. by\u0142y stylizowane, w moim \u00f3wczesnym stylu, bardzo klasyczne, mog\u0142yby by\u0107 r\u00f3wnie dobrze z lat 40. Fotografowa\u0142em Pary\u017c i g\u0142\u00f3wnie interesowali mnie s\u0142ynni fotograficy, kt\u00f3rzy go fotografowali \u2013 ale tak\u017ce problem prawdy i k\u0142amstwa w fotografii (r\u00f3wnie\u017c klasyczny). Pr\u00f3bowa\u0142em zobaczy\u0107, w jaki spos\u00f3b fotografia przek\u0142amuje rzeczywisto\u015b\u0107. Na przyk\u0142ad te charakterystyczne pary nad Sekwan\u0105 (kt\u00f3re ja r\u00f3wnie\u017c fotografowa\u0142em) fotografowali wszyscy fotograficy francuscy XX wieku (od Cartier Bressona, przez Atgeta, Brassa\u00efa, do Man Raya). Ta grupa fotograf\u00f3w interesowa\u0142a mnie tak\u017ce dlatego, \u017ce mog\u0142em ogl\u0105da\u0107 bezpo\u015brednio rzeczywisto\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 oni fotografowali, odwiedzi\u0107 te same miejsca i zau\u0142ki. Mog\u0142em kupi\u0107 sobie poczt\u00f3wk\u0119 ze zdj\u0119ciem ca\u0142uj\u0105cej si\u0119 pary Bressona, a po chwili widzia\u0142em ten sam obrazek i mog\u0142em zrobi\u0107 zdj\u0119cie. By\u0142o to do\u015bwiadczenie esencji \u2013 i miasta, i fotografii jako takiej: powtarzalnego i niepowtarzalnego gestu zarazem. To by\u0142o do\u015bwiadczenie romantyczne.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “Warszawa”, 2012<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

B.P.: <\/strong>Wydaje mi si\u0119, \u017ce przek\u0142ada si\u0119 ono tak\u017ce na Twoje zdj\u0119cia z Polski. T\u0119 Polsk\u0119 fotografowa\u0142e\u015b w latach 80. podobnie romantycznie jak Pary\u017c. Tylko zau\u0142ki by\u0142y inne, brutalna rzeczywisto\u015b\u0107, a scenki bardziej egzotyczne (dla Ciebie). Podobne jest te\u017c skupienie na przedmiocie, na szczeg\u00f3le\u2026<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>Tak, w Polsce by\u0142em zafascynowany na przyk\u0142ad piramidalnymi kompozycjami ze s\u0142oik\u00f3w z og\u00f3rkami w witrynach sklep\u00f3w spo\u017cywczych. Szczeg\u00f3\u0142 pojawia si\u0119 od czasu mojego pierwszego pobytu w Tokio w 1991 roku, gdzie potem je\u017adzi\u0142em, przez cztery lata, na d\u0142u\u017csze pobyty. Mia\u0142em wra\u017cenie, \u017ce rzeczywisto\u015b\u0107, jak\u0105 tam zobaczy\u0142em, by\u0142a do przodu o 50 lat, \u017ce to jest wizja futurystyczna, z milionem \u015bwiate\u0142 i nieznanych mi obiekt\u00f3w. Dzia\u0142o si\u0119 tam tyle, \u017ce zacz\u0105\u0142em wy\u0142awia\u0107, \u201ewycina\u0107\u201d szczeg\u00f3\u0142y w czerni i bieli. Detal sta\u0142 si\u0119 wi\u0119c moim narz\u0119dziem interpretacji, by\u0142 to jedyny spos\u00f3b, w jaki mog\u0142em tej rzeczywisto\u015bci do\u015bwiadcza\u0107 i pr\u00f3bowa\u0107 j\u0105 zrozumie\u0107. Wbrew pozorom, to nie by\u0142a stylizacja. To tokijski zgie\u0142k wymusza\u0142 we mnie skupienie na detalu, dlatego cykl ten jest niezwykle prawdziwy. \u017badne z tych zdj\u0119\u0107 nie jest inscenizowane, wszystkie pochodz\u0105 z lat 90. U\u017cywa\u0142em w tym cyklu ju\u017c moich do\u015bwiadcze\u0144 ze Szko\u0142y Filmowej, studiowa\u0142em na Wydziale Operatorskim, na kt\u00f3rym zetkn\u0105\u0142em si\u0119 z filmem i sposobami ekspozycji negatywu, kt\u00f3re s\u0105 charakterystyczne dla technik filmowych. Ten sam negatyw, kt\u00f3ry mo\u017cna kupi\u0107 w sklepie, ka\u017cdy mo\u017ce zinterpretowa\u0107 inaczej \u2013 zanim ta\u015bma zostanie wywo\u0142ana. Tego nas uczyli \u2013 \u015bwiadomej ekspozycji, w\u0142asnej interpretacji negatywu i jego przedzia\u0142\u00f3w, mo\u017cliwo\u015bci na\u015bwietlania (od tzw. niskiego do wysokiego klucza) \u2013 mi\u0119dzy innymi moi profesorowie, Witold Soboci\u0144ski i Jerzy W\u00f3jcik. Do Tokio za\u015b specjalnie wr\u00f3ci\u0142em w 2008 roku, pojecha\u0142em, \u017ceby po latach to do\u015bwiadczenie spuentowa\u0107, tym razem w kolorze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

B.P.: <\/strong>Zajmujesz si\u0119 prawd\u0105\/fa\u0142szem w fotografii? Czy to jest podobne do tego co robi izraelski fotograf Alex Levac w cyklach z Tel-Avivu, Jerozolimy, Hebronu? Pami\u0119tasz, kiedy\u015b by\u0142 taki pomys\u0142, by zrobi\u0107 wam wsp\u00f3ln\u0105 wystaw\u0119. Dla mnie ten rodzaj zdj\u0119\u0107 jest analogiczny do Twojego romantycznego brutalizmu i ca\u0142o\u015bci cyklu z Polski, z r\u00f3\u017cnych lat. Nie wiadomo, w jakim stopniu zdj\u0119cia te s\u0105 inscenizowane, a w jakim naprawd\u0119 rejestruj\u0105 zastan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>Wydaje mi si\u0119, \u017ce to co robi\u0119, jest zupe\u0142nie inne od Levaca. Lubi\u0119, kiedy nie do ko\u0144ca wiadomo, co jest na zdj\u0119ciu. Nie lubi\u0119 fotografii zbyt dopowiedzianej. Zawsze interesowa\u0142o mnie fotograficzne przek\u0142amanie. Tak naprawd\u0119 fotografia to jest co\u015b nieprawdziwego, nierealnego. W przeciwie\u0144stwie do fotografii, \u017cadne medium nie \u201ezatrzymuje\u201d. W filmie wszystko p\u0142ynie do przodu, malarstwo zmienia si\u0119 pod wp\u0142ywem \u015bwiat\u0142a, pulsuje. W pewnym mieszkaniu wisi niewielki obraz Leona Tarasewicza i czarno-bia\u0142e zdj\u0119cie Bogdana Dziworskiego. Obserwowanie ich wzajemnej relacji i r\u00f3\u017cnic jest fascynuj\u0105ce. Obraz jest codziennie inny, zmienia si\u0119, jest zmys\u0142owy. Zdj\u0119cie jest sta\u0142e, stabilne, mentalne. Stoi w miejscu. To jest tylko medium po\u015brednicz\u0105ce, a reszta dzieje si\u0119 w naszej g\u0142owie. To, co pr\u00f3buj\u0119 zrobi\u0107 w fotografii, to oddali\u0107 si\u0119 jak najbardziej od mo\u017cliwo\u015bci przet\u0142umaczenia jej na j\u0119zyk werbalny. Nie chc\u0119 by by\u0142a przek\u0142adalna na inne j\u0119zyki.<\/p>\n\n\n\n

B.P.:<\/strong> Czyli, \u201eto nie jest fajka\u201d? Fotografia nie jest j\u0119zykiem ani gramatyk\u0105?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

W.W.: <\/strong>W\u0142a\u015bnie, to jest problem z tego porz\u0105dku. Dla mnie niezwykle wa\u017cny jest Ed Ruscha, fotograf i artysta konceptualny, kt\u00f3ry najdog\u0142\u0119bniej pokaza\u0142 gramatyk\u0119 j\u0119zyka fotografii. Ruscha poszukuje struktur gramatycznych w fotografii, kod\u00f3w narracyjno-j\u0119zykowych. Ja odwrotnie, chc\u0119 si\u0119 od tego typu analitycznego j\u0119zyka oddali\u0107, uwolni\u0107 od niego. Nie chc\u0119, by by\u0142 pierwszoplanowy, powinien by\u0107 transparentny dla wszystkich my\u015bli i skojarze\u0144, kt\u00f3re mamy podczas ogl\u0105dania fotografii.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

z Wojtkiem Wietesk\u0105 rozmawia Barbara Piwowarska<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[148],"class_list":["post-13732","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-wojtek_wieteska"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13732","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13732"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13732\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13753,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13732\/revisions\/13753"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13732"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13732"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13732"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}