{"id":13714,"date":"2013-06-04T11:02:00","date_gmt":"2013-06-04T11:02:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13714"},"modified":"2022-08-25T07:34:50","modified_gmt":"2022-08-25T07:34:50","slug":"jestem-z-polski-to-znaczy-skad","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/jestem-z-polski-to-znaczy-skad\/","title":{"rendered":"Jestem z Polski. To znaczy sk\u0105d?"},"content":{"rendered":"\n

Jestem z Polski, \u0142atwo powiedzie\u0107, ale jak si\u0119 chwil\u0119 i w miar\u0119 g\u0142\u0119boko zastanowi\u0107 nad sensem takiej wyra\u017anej deklaracji, nad znaczeniami, kt\u00f3re ze sob\u0105 niesie, to nagle robi si\u0119 duszno, krwawy pot zaczyna pokrywa\u0107 cia\u0142o, dost\u0119puje do nas je\u015bli nie smutek czy depresja to na pewno jaka\u015b przykra refleksja, nadwi\u015bla\u0144ski rodzaj ci\u0119\u017ckiej melancholii. Okre\u015bli\u0107 si\u0119 w ten spos\u00f3b to wymaga jednak pewnej odwagi, samozaparcia, o wiele trudniejsze to jest ni\u017c si\u0119 na poz\u00f3r wydaje, poniewa\u017c trzeba powiedzie\u0107: tak, jestem z tego dziwnego kraju, zamieszkanego przez nar\u00f3d, kt\u00f3ry \u017cyje w przekonaniu, \u017ce \u015bwiat go nie rozumie, cho\u0107 przecie\u017c jest narodem wybranym, a jednocze\u015bnie narodem, kt\u00f3ry sam do siebie ma nieustaj\u0105ce pretensje i sam siebie serdecznie nie cierpi, narodu spl\u0105tanego w kokon megalomanii i kompleksu ni\u017cszo\u015bci zarazem. Powiedzie\u0107: \u201eJestem z Polski\u201d to, niestety, dla mnie przynajmniej, powiedzie\u0107: Jestem z oszala\u0142ego na punkcie swojej historii kraju, kt\u00f3ry uwielbia epatowa\u0107 pi\u0119knem swej duszy, krwawymi strz\u0119pami swego bohaterskiego serca, jednak z porz\u0105dkiem przestrzeni, architektury, z pi\u0119knem ka\u017cdego kolejnego metra i kilometra jakie co dzie\u0144 pokonujemy, ma problem zasadniczy, fundamentalny i w dziwny spos\u00f3b metafizyczny. A przecie\u017c nie b\u0119dziemy tu rozmawia\u0107 o naszej nieszcz\u0119snej historii, bo nie z malarstwem historycznym, nie z obrazami batalistycznymi mamy tu do czynienia, ale ze wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 fotografi\u0105, artystyczn\u0105 i dokumentaln\u0105 zarazem. Idzie chyba o to, \u017ce je\u017celi ma si\u0119 ba\u0142agan w sercu i nieporz\u0105dek w duszy, to nie da si\u0119 zrobi\u0107 porz\u0105dku wok\u00f3\u0142 siebie, w jaki\u015b spos\u00f3b zarz\u0105dza\u0107 tym, co nas otacza, chaos w g\u0142owie musi prze\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 na chaos przestrzeni.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “W\u0142adys\u0142awowo”, 2001<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Nie mam w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce jako Polacy w masie swojej nie mamy zupe\u0142nie drygu do estetyki, czy te\u017c raczej nasz smak estetyczny dziwnego, tajemniczego i gro\u017anego jest pochodzenia. Ka\u017cdy kto podr\u00f3\u017cowa\u0142 troch\u0119 po Europie, zauwa\u017cy \u0142atwo, \u017ce co\u015b tu u nas nie gra z przestrzeni\u0105, \u017ce inaczej ni\u017c pozosta\u0142e narody pojmujemy porz\u0105dek przestrzenny, architektur\u0119, inaczej kadrujemy widoki. Przestrze\u0144 nas przera\u017ca i na sw\u00f3j poga\u0144ski, ludyczny spos\u00f3b usi\u0142ujemy j\u0105 oswoi\u0107, rozbroi\u0107, narzuci\u0107 jej kostium brzydoty, w kt\u00f3rej czujemy si\u0119 bezpiecznie. Nie zniewoli\u0142y nas obce armie, zaborcy, okupanci, nie zniewoli\u0142y nas te\u017c jednak estetyczne zasady kompozycji przestrzennej; tocz\u0105c nieustanny b\u00f3j o swoj\u0105 osobn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107, prowadzimy ci\u0105g\u0142\u0105 wojn\u0119 z zasadami, kt\u00f3re nam kto\u015b usi\u0142uje narzuci\u0107. Nasze nieuporz\u0105dkowanie, nasz niezmienny bigos, jaki wok\u00f3\u0142 siebie tworzymy, daje nam poczucie wolno\u015bci, a jednocze\u015bnie przecie\u017c pokazuje nasz niepokorny indywidualizm, przejawiaj\u0105cy si\u0119 tym, \u017ce znale\u017a\u0107 jaki\u015b wsp\u00f3lny porz\u0105dek w tej polskiej przestrzeni prawie jest niepodobna. Cz\u0119sto wszak chwalimy si\u0119, \u017ce jeste\u015bmy narodem indywidualist\u00f3w, kt\u00f3rzy jednoczy\u0107 si\u0119 potrafi\u0105 jedynie w sytuacji zagro\u017cenia, dobr\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 jest wi\u0119c to, \u017ce zagro\u017cenia nie ma, z\u0142\u0105 \u2013 \u017ce nasz indywidualizm korzysta z tego i ociera si\u0119 o szale\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Rzecz ciekawa: ten chaos pog\u0142\u0119bia si\u0119 jeszcze i rozrasta od kiedy uzyskali\u015bmy pe\u0142n\u0105 wolno\u015b\u0107, ostatnie \u0107wier\u0107wiecze to przecie\u017c triumf nieposkromionej inwencji tw\u00f3rczej w psuciu, szpeceniu przestrzeni, psuciu prywatnym i publicznym, cho\u0107 brawurowym, nieokie\u0142znanym.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Wojtek Wieteska, “Sopot”, 1996<\/p>\n\n\n\n

Te zdj\u0119cia w zasadzie mog\u0142yby zosta\u0107 zrobione gdziekolwiek. Wojtek Wieteska m\u00f3g\u0142by nazwa\u0107 t\u0119 wystaw\u0119 \u201eJestem zewsz\u0105d\u201d albo \u201eJestem sk\u0105din\u0105d\u201d, jednak zdecydowa\u0142 si\u0119 przyzna\u0107 otwarcie \u201eJestem z Polski\u201d, a wi\u0119c nios\u0119 na plecach garb polsko\u015bci, kt\u00f3ry uwiera, ale przecie\u017c innego garbu ju\u017c nie\u015b\u0107 nie b\u0119d\u0119, jestem skazany akurat na ten ci\u0119\u017car, tak wysz\u0142o. Ale przecie\u017c te fascynuj\u0105ce fotografie jednak nie mog\u0142yby by\u0107 zrobione w innym miejscu ni\u017c Polska, na tym opiera si\u0119 dziwny paradoks tej sztuki. Mo\u017cna strawestowa\u0107 podtytu\u0142 s\u0142ynnej sztuki Alfreda Jarry Rzecz dzieje si\u0119 w Polsce, czyli nigdzie, cho\u0107 zdj\u0119cia Wojtka Wieteski jednocze\u015bnie m\u00f3wi\u0105 nam: \u201eRzecz dzieje si\u0119 w Polsce, czyli wsz\u0119dzie\u201d. Polska bowiem to nie s\u0105 granice, emblematy, flagi, Polska to jest pewien stan umys\u0142u, stan spokojnego zbiorowego szale\u0144stwa. Polska to jest specyficzny ogl\u0105d \u015bwiata, ko\u015blawe postrzeganie rzeczywisto\u015bci i cudaczne, mistyczne, poga\u0144skie tej rzeczywisto\u015bci budowanie, nie da si\u0119 ukry\u0107: jest w tym jakie\u015b rozczulaj\u0105ce pi\u0119kno. Wieteska bowiem podchodzi do tego \u015bwiata z czu\u0142o\u015bci\u0105, tak w\u0142a\u015bnie, z czu\u0142o\u015bci\u0105. Nie szuka brzydoty, kt\u00f3ra \u0142adnie si\u0119 sprzeda, jak wiadomo brzydota jest fotogeniczna, brzydota zawsze \u0142adniej wychodzi na zdj\u0119ciach ni\u017c to, co w spos\u00f3b oczywisty \u0142adne. Jednocze\u015bnie ucieka od wyra\u017anej identyfikacji tej polsko\u015bci poprzez jej emblematy, by\u0142oby to w\u0142a\u015bnie zbyt \u0142atwe. Tak wi\u0119c nie u\u015bwiadczymy tu wielkich procesji, or\u0142\u00f3w, sztandar\u00f3w, wzmo\u017cenia narodowego, krzy\u017cy, pomnik\u00f3w, tego wszystkiego co si\u0119 na pierwszy rzut oka z polsko\u015bci\u0105 i Polsk\u0105 kojarzy, a co jest my\u015bleniem sztampowym przecie\u017c, za \u0142atwym, za oczywistym. Osobno\u015b\u0107 tego projektu artystycznego polega te\u017c na tym, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nie istnieje tu \u017caden \u2013 ca\u0142e szcz\u0119\u015bcie! \u2013 kontekst polityczny. \u015awiat uchwycony przez Wietesk\u0119, mimo \u017ce opatrzony datami, funkcjonuje poza zdarzeniami i poza czasem. Wieteska akceptuje t\u0119 Polsk\u0119, on j\u0105 lubi i ja to rozumiem, bo przecie\u017c ogl\u0105daj\u0105c te zdj\u0119cia, akceptuj\u0119 \u015bwiat widziany okiem Wieteski, to jest Polska spokojna. W\u0142a\u015bnie spok\u00f3j przede wszystkim wy\u0142ania si\u0119 z tych zdj\u0119\u0107, w kraju nieustannie niespokojnym, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c \u017cy\u0107 musi w napi\u0119ciu i rozedrganiu, Wieteska znalaz\u0142 prawdziwe oazy spokoju. Jest zaduma, jest tragedia, jest \u015bmier\u0107, cho\u0107 pod postaci\u0105 martwej \u015bwini i pad\u0142ego konia, jest jednak nade wszystko dziwny pozaczasowy spok\u00f3j. A teraz powiem rzecz straszn\u0105: ludzie na tych zdj\u0119ciach nosz\u0105 w sobie potencja\u0142 szcz\u0119\u015bcia. Nie wiem, czy s\u0105 szcz\u0119\u015bliwi, ale wiem, \u017ce mog\u0105 by\u0107 szcz\u0119\u015bliwi, a to ju\u017c w naszym kraju prawdziwie rewolucyjna wizja.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “Rowy”, 2011<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ten album m\u00f3wi do odbiorcy: oto zbi\u00f3r fragment\u00f3w, u\u0142\u00f3\u017c sam sobie swoj\u0105 Polsk\u0119 z tych kawa\u0142k\u00f3w. I ka\u017cdy mo\u017ce sw\u00f3j w\u0142asny obraz stworzy\u0107 z tych element\u00f3w, kt\u00f3re nam Wieteska daje i ka\u017cdy z tych obraz\u00f3w jako\u015b inny b\u0119dzie. W\u0142a\u015bciwie mo\u017cna by wyda\u0107 ten album tak\u017ce w formie lu\u017anych fotografii, aby ka\u017cdy ogl\u0105daj\u0105cy m\u00f3g\u0142 sam sobie je pouk\u0142ada\u0107, tworz\u0105c indywidualny obraz, dyskutowa\u0107 w ten spos\u00f3b z Wietesk\u0105. Album Wieteski jest mocno osobisty i ka\u017cdy kto go ogl\u0105da powinien mie\u0107 szans\u0119 tak\u017ce prze\u017cywa\u0107 go osobi\u015bcie i subiektywnie. <\/p>\n\n\n\n

Wojtek Wieteska fotografowa\u0142 cierpliwie Polsk\u0119 od 1986 roku po dzi\u015b, cierpliwie i w\u0142a\u015bnie spokojnie, ca\u0142\u0105 epok\u0119 wielkiej zmiany i przepoczwarzania si\u0119 Polski z szarej, smutnej larwy w kolorowego znarkotyzowanego motyla, kraj z prza\u015bnego realnego socjalizmu przechodz\u0105cy w oszala\u0142y, pstrokaty i dziki s\u0142owia\u0144ski kapitalizm. A jednak przecie\u017c kiedy ogl\u0105da si\u0119 te zdj\u0119cia, popada si\u0119 w zdumienie, \u017ce po prawdzie nic si\u0119 nie zmieni\u0142o, \u017ce je\u015bli zasz\u0142a jaka\u015b rewolucja, to jedynie fasadowa, w swoim najg\u0142\u0119bszym jestestwie Polska nie sta\u0142a si\u0119 innym krajem.<\/p>\n\n\n\n

Ogl\u0105daj\u0105c album Wieteski, ci\u0105gle my\u015bla\u0142em, \u017ce co\u015b mi tu nie pasuje, \u017ce przecie\u017c to powinno wygl\u0105da\u0107 inaczej, od pierwszych zdj\u0119\u0107 z 1986 roku po zdj\u0119cia najnowsze up\u0142yn\u0119\u0142o zbyt du\u017co czasu, \u017ceby nie da\u0142o si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 wielkiej zmiany w tym kraju i rzeczywi\u015bcie, jak si\u0119 przyjrze\u0107, to wida\u0107 zmian\u0119, ale przecie\u017c jedynie w szczeg\u00f3\u0142ach, w ukrytych gdzie\u015b w drugim planie detalach. Wieteska nie poszed\u0142 na kusz\u0105c\u0105 \u0142atwizn\u0119, aby pokaza\u0107, jak zmienia\u0142a si\u0119 polska ulica \u2012 od polowych \u0142\u00f3\u017cek z majtkami i ulicznej sprzeda\u017cy r\u0105banki z ustawionych przed nyskami sto\u0142\u00f3w po szklane wie\u017cowce z biurami wielkich korporacji i witryny eleganckich sklep\u00f3w snobistycznych marek ubraniowych. To by\u0142oby zbyt \u0142atwe, beznadziejnie banalne, takie rzeczy bardziej obraz zamazuj\u0105 ni\u017c go t\u0142umacz\u0105. Wieteska pokaza\u0142 raczej, \u017ce zmienia si\u0119 jedynie w\u0142a\u015bnie detal, a og\u00f3lny obraz pozostaje ten sam, tak jak ze star\u0105 kamienic\u0105: fasada odpicowana na r\u00f3\u017cowo, a od podw\u00f3rka ple\u015b\u0144, grzyb i paj\u0119czyna, ale w\u0142a\u015bnie podw\u00f3rko jest prawdziwe a nie fasada. Ogl\u0105daj\u0105c Polsk\u0119 nie wystarczy rzuci\u0107 okiem na fasad\u0119, trzeba wej\u015b\u0107 w podw\u00f3rko i tam kontemplowa\u0107 prawdziwo\u015b\u0107. Co chyba nie jest najlepsz\u0105 wiadomo\u015bci\u0105 dla wyznawc\u00f3w wiary, \u017ce Polska zmieni\u0142a si\u0119 w tym ostatnim \u0107wier\u0107wieczu fundamentalnie, \u017ce po prawdzie jest to zupe\u0142nie inny kraj. Nieprawda, zmieni\u0142 si\u0119 jaki\u015b og\u00f3lny sztafa\u017c, ale kraj pozosta\u0142 ten sam, dlatego \u017ce kraje nie zmieniaj\u0105 si\u0119 z roku na rok, kraje zmieniaj\u0105 si\u0119 przez d\u0142ugie dekady, przez stulecia. Nie idzie mi o to, \u017ceby upiera\u0107 si\u0119 tu przy brzydko\u015bci Polski, bo to te\u017c by\u0142oby zbyt proste, usi\u0142uj\u0119 powiedzie\u0107 tylko, \u017ce fotograf, kt\u00f3ry chce da\u0107 pe\u0142en obraz \u015bwiata, musi pokazywa\u0107 go poprzez detal. Fotografie, kt\u00f3re nie wymagaj\u0105 od ogl\u0105daj\u0105cego \u017cadnej w\u0142asnej interpretacji, nie s\u0105 ciekawe, szybko o nich zapominamy, przecie\u017c nie o to chodzi, \u017ceby obejrze\u0107 sobie zdj\u0119cia z tego albumu, pokiwa\u0107 g\u0142ow\u0105 i mie\u0107 spraw\u0119 za\u0142atwion\u0105. Chodzi o to, \u017ce ogl\u0105danie tych zdj\u0119\u0107 to dopiero pocz\u0105tek pracy. Tak w\u0142a\u015bnie mia\u0142em z albumem Wieteski \u2012 najpierw szybko obejrza\u0142em, spodoba\u0142y mi si\u0119, sko\u0144czy\u0142em ogl\u0105da\u0107, a potem pomy\u015bla\u0142em: chwileczk\u0119, to dopiero teraz zaczyna si\u0119 my\u015blenie o tych zdj\u0119ciach i teraz w\u0142a\u015bnie my\u015bl\u0119 o tych zdj\u0119ciach nawet wtedy, gdy ich akurat nie ogl\u0105dam.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Wojtek Wieteska, “Gdynia”, 2001<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Szokuj\u0105ce wr\u0119cz jest to, jak du\u017co z tych zdj\u0119\u0107 zrobionych zosta\u0142o w Warszawie, szokuj\u0105ce dlatego, \u017ce przecie\u017c na wi\u0119kszo\u015bci z nich \u2013 ja, warszawiak \u2013 Warszawy nie rozpoznaj\u0119, \u017ce rozbijaj\u0105 one m\u00f3j Warszawy ogl\u0105d, i nie tylko m\u00f3j, cho\u0107 m\u00f3wi\u0105 jednocze\u015bnie o tym, co dla Warszawy niezmienne i korzenne. Mam na my\u015bli jej specyficzny, osobny, wielkomiejski prowincjonalizm. Ile by\u015bmy jeszcze tu nie postawili wie\u017cowc\u00f3w i hoteli, ile bank\u00f3w, agencji reklamowych, butik\u00f3w s\u0142ynnych kreator\u00f3w mody, to Warszawa zawsze b\u0119dzie nios\u0142a ze sob\u0105 t\u0119 pot\u0119\u017cn\u0105 prowincjonalno\u015b\u0107 miasta na pograniczu Wschodu i Zachodu, miasta, kt\u00f3re swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 czerpie w\u0142a\u015bnie z tej przej\u015bciowo\u015bci, bycia posterunkiem granicznym pomi\u0119dzy dwoma cywilizacjami, nie przynale\u017c\u0105cym w pe\u0142ni ani do jednego, ani do drugiego, cho\u0107 jednego si\u0119 wstydzi, a do drugiego aspiruje. Warszawa to jest miasto na ruchomych piaskach, kt\u00f3re wci\u0105\u017c si\u0119 przesuwa, gdzie nie mo\u017cna zazna\u0107 sta\u0142o\u015bci. A przecie\u017c zdj\u0119cia Wieteski porz\u0105dkuj\u0105 ten chaos, w dziwny spos\u00f3b wszystko wraca tu na swoje miejsce, jest tam, gdzie by\u0107 powinno. Taka jest Polska i innej Polski nie b\u0119dzie.<\/p>\n\n\n\n

Krzysztof Varga urodzi\u0142 si\u0119 w 1968 roku w Warszawie. Pisarz, felietonista. Opublikowa\u0142 powie\u015bci “Ch\u0142opaki nie p\u0142acz\u0105” (1996), “\u015amiertelno\u015b\u0107” (1998), “Tequila” (2001; ksi\u0105\u017cka znalaz\u0142a si\u0119 w finale Nagrody Literackiej Nike 2002), “Karolina” (2003) i “Nagrobek z lastryko” (2007). Za t\u0119 ostatni\u0105 autor otrzyma\u0142 nagrod\u0119 Ksi\u0105\u017cka Zimy 2006\/2007. W 2008 roku opublikowa\u0142 “Gulasz z turula” (2008), za kt\u00f3ry otrzyma\u0142 nagrod\u0119 czytelnik\u00f3w Nike 2009. W 2010 roku ukaza\u0142a si\u0119 jego powie\u015b\u0107 “Aleja Niepodleg\u0142o\u015bci”, a w 2012 powie\u015b\u0107 “Trociny”.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krzysztof Varga<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[148],"class_list":["post-13714","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-wojtek_wieteska"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13714","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13714"}],"version-history":[{"count":5,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13714\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13731,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13714\/revisions\/13731"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13714"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13714"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13714"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}