{"id":13604,"date":"2013-06-25T13:16:00","date_gmt":"2013-06-25T13:16:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13604"},"modified":"2022-08-22T14:45:10","modified_gmt":"2022-08-22T14:45:10","slug":"lodz-kaliska-i-lodzki-calun","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/lodz-kaliska-i-lodzki-calun\/","title":{"rendered":"\u0141\u00f3d\u017a Kaliska i \u0142\u00f3dzki ca\u0142un"},"content":{"rendered":"\n<p>\u0141\u00f3d\u017a Kaliska przep\u0142yn\u0119\u0142a przez dwie epoki. Jej aktywno\u015b\u0107 podczas ostatnich kilkunastu lat III RP przes\u0142oni\u0142a dekad\u0119 poprzedzaj\u0105c\u0105 1989 rok, heroiczny okres grupy, kontestuj\u0105cej w latach osiemdziesi\u0105tych kulturalne, artystyczne, \u015bwiatopogl\u0105dowe i polityczne <em>status quo<\/em> z krytyczn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 oraz \u0142adunkiem ironii i dowcipu, kt\u00f3ry przysparza\u0142 jej tylu\u017c wielbicieli, co przeciwnik\u00f3w. \u0141\u00f3d\u017a jako centrum kultury przez kilka dekad stanowi\u0142a wyj\u0105tkowy o\u015brodek na polskiej mapie sztuki, niemniej zas\u0142ug\u0105 \u201eKaliszak\u00f3w\u201d, jak z sympati\u0105 nazywano cz\u0142onk\u00f3w \u0141K, by\u0142o wprowadzenie niezwyk\u0142ej energii w ci\u0119\u017ck\u0105 dekad\u0119 lat osiemdziesi\u0105tych poprzez akcje, festiwale i plenery, wydawnictwo \u201eTango\u201d i dziesi\u0105tki bezinteresownie inicjowanych zdarze\u0144 artystycznych i \u015brodowiskowych. Bez tej aktywno\u015bci wkroczyliby\u015bmy w czasy nowego ustroju znacznie ubo\u017csi, s\u0142abiej wyposa\u017ceni w narz\u0119dzia kszta\u0142towania w\u0142asnej kultury \u2013 i tw\u00f3rczych postaw.<\/p>\n\n\n\n<p>Oczywi\u015bcie bogactwo nasycenia poprzez sztuk\u0119 tego siermi\u0119\u017cnego dziesi\u0119ciolecia powolnego rozpadu PRL-u, utrzymywanego w stanie wegetacji przez aparat przymusu i gospodarczy system reglamentowania sk\u0105pych d\u00f3br konsumpcyjnych, narasta\u0142o dzi\u0119ki dzia\u0142aniu liczniejszego grona os\u00f3b i grup artystycznych. Obok \u0142\u00f3dzkich \u015brodowisk zwi\u0105zanych z Warsztatem Formy Filmowej, Konstrukcj\u0105 w Procesie, Muzeum Artyst\u00f3w, w stanie wojennym i nast\u0119puj\u0105cych po nim latach niemal ka\u017cde du\u017ce polskie miasto dysponowa\u0142o w\u0142asnymi brygadami sztuki \u2013 by wspomnie\u0107 tylko wroc\u0142awski Luxus i Pomara\u0144czow\u0105 Alternatyw\u0119, tr\u00f3jmiejskie Totart, Praffdatt\u0119, Galeri\u0119 Wyspa, warszawsk\u0105 Grupp\u0119, Neue Bieremiennost, Galeri\u0119 Dziekanka, pozna\u0144skie Ko\u0142o Klipsa i szereg artyst\u00f3w i miejsc tworz\u0105cych sie\u0107 alternatywnego obiegu sztuki.<\/p>\n\n\n\n<p>Na tle tego archipelagu, od\u0142\u0105czonego od skompromitowanych instytucji pa\u0144stwowych i stroni\u0105cego na og\u00f3\u0142 od o\u015brodk\u00f3w opozycji kultury bogoojczy\u017anianej, \u0141\u00f3d\u017a Kalisk\u0105 i wsp\u00f3\u0142uczestnik\u00f3w Kultury Zrzuty (po\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nie spos\u00f3b nie wspomnie\u0107 o Jacku Kryszkowskim) wyr\u00f3\u017cnia\u0142a obrazoburcza postawa i szczeg\u00f3lny stosunek do samej produkcji artystycznej. W przeciwie\u0144stwie do wi\u0119kszo\u015bci innych ugrupowa\u0144 tamtego okresu, animatorzy \u0141K nie uprawiali malarstwa lub rze\u017aby; ich wytwory by\u0142y instalacjami, obiektami, w przewa\u017caj\u0105cej za\u015b mierze fotografiami, wydawnictwami, zapisami filmowymi, fotomonta\u017cami i kola\u017cami<sup>1<\/sup>. Towarzyszy\u0142y temu rozliczne manifesty i o\u015bwiadczenia, w skutek czego krytyka ch\u0119tnie przydawa\u0142a dzia\u0142aniom \u0141K etykiet\u0119 neodadaistyczn\u0105, a nawet, nie wiedzie\u0107 czemu, surrealistyczn\u0105. Wprawdzie niekt\u00f3re \u00f3wczesne kontrkulturowe praktyki \u0141K mog\u0142y przywodzi\u0107 na my\u015bl sytuacjonizm (spowinowacony z surrealizmem), w istocie b\u0119d\u0105c bli\u017cszymi tradycji Fluxusu i zjawisk pokrewnych, to jednak trudno przypisa\u0107 \u0142\u00f3dzkim kontestatorom jak\u0105\u015b najog\u00f3lniejsz\u0105 nawet proweniencj\u0119 lewicow\u0105. Trudno zreszt\u0105 m\u00f3wi\u0107 o dojrzalszej formie krytyki kapitalizmu w sferze sztuki w spauperyzowanym ekonomicznie kraju, pozbawionym wolnego rynku (w tym rynku sztuki) od lat kilkudziesi\u0119ciu.<\/p>\n\n\n\n<p>Ukszta\u0142towany na antykomunistycznym podglebiu sceptycyzm wobec lewicowych ideologii i recept na rozwi\u0105zywanie problem\u00f3w spo\u0142ecznych jest zreszt\u0105 cech\u0105 wsp\u00f3ln\u0105 ogromnej cz\u0119\u015bci pokolenia kontrkultury Europy \u015arodkowo-Wschodniej, artyst\u00f3w, muzyk\u00f3w punkowych, pisarzy tego pokolenia. Tym chyba t\u0142umaczy\u0107 nale\u017cy fenomen drugiego etapu dzia\u0142alno\u015bci \u0141K, kt\u00f3ry trwa ju\u017c ponad dwie dekady. By\u0142 on oparty na ironicznych grach z narodowymi mitami i fobiami<sup>2<\/sup>\u00a0oraz frywolnym flircie z kultur\u0105 masow\u0105 i pr\u00f3bach anga\u017cowania jej potencja\u0142u ekonomicznego i dystrybucyjnego dla realizacji w\u0142asnych cel\u00f3w. Znacz\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 tej aktywno\u015bci zosta\u0142a zdokumentowana w katalogu <em>New Pop<\/em> (2004); po\u015bwi\u0119cono jej wiele uwagi, tote\u017c chcia\u0142bym tym razem skupi\u0107 si\u0119 jedynie na kilku \u2013 w moim przekonaniu i w tym momencie \u2013 najwa\u017cniejszych kwestiach.<\/p>\n\n\n\n<p>W tej nier\u00f3wnej grze z si\u0142ami marketingu i reklamy \u0141K stosuje sw\u00f3j wypr\u00f3bowany or\u0119\u017c \u2013 ironi\u0119, jako \u015brodek dystansowania si\u0119 od wch\u0142aniaj\u0105cego wszystko, obiegowego j\u0119zyka medi\u00f3w, ch\u0119tnie podchwytuj\u0105cych zw\u0142aszcza skandalizuj\u0105ce propozycje artyst\u00f3w. Obok rozmaitych realizacji wizualnych, przestrzennych, miejskich itp. \u0141K, jak zawsze, opatruje swoj\u0105 aktywno\u015b\u0107 manifestami, mno\u017c\u0105c je zreszt\u0105 co chwila, a\u017c do po\u017c\u0105danego momentu samoo\u015bmieszenia. Wyst\u0119puj\u0105c pod nazw\u0105 <em>Muzeum \u0141\u00f3d\u017a Kaliska<\/em>, arty\u015bci pisali w 2000 roku w <em>New Pop \u2013 Manife\u015bcie Uniewa\u017cniaj\u0105cym<\/em>:<\/p>\n\n\n\n<p>\u201e1. W dniu 6 lutego 2000 r. uniewa\u017cnili\u015bmy granice istniej\u0105ce dot\u0105d mi\u0119dzy reklam\u0105 a Sztuk\u0105 Wysok\u0105.<br>2. Reklama jest sztuczna i Sztuka Wysoka jest Sztuczna.<br>3. Dobrze jest tworzy\u0107 Sztuk\u0119 Wysok\u0105, kt\u00f3ra jest reklam\u0105\u201d (&#8230;)<\/p>\n\n\n\n<p>Dalej jest mowa o korzy\u015bciach czerpanych z takiego ustanowienia relacji mi\u0119dzy sztuk\u0105 a reklam\u0105, mierzonych w pieni\u0105dzu, dost\u0119pno\u015bci do kobiet oraz pi\u0119knych biust\u00f3w. Fetysze nowych przedmiot\u00f3w, pieni\u0119dzy i rynku oraz seksualno\u015bci jako towaru powt\u00f3rzone zostan\u0105 w kolejnych manifestach w latach nast\u0119pnych. Jak zauwa\u017cy\u0142a Jolanta Ciesielska \u201emanifesty \u0141odzi Kaliskiej zawsze mia\u0142y na celu wyeliminowanie, lub cho\u0107by zmniejszenie, ewentualnego niepowodzenia (&#8230;). Tak powstawa\u0142y kolejne manifesty: sztuki \u017cenuj\u0105cej, sztuki potrzebnej, sztuki bez znaczenia, a wreszcie i New Pop\u201d<sup>3<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<p>Kontestacja spo\u0142ecznego i politycznego <em>status quo<\/em> w latach 80. by\u0142a w sferze wyboru \u015brodk\u00f3w estetycznych spraw\u0105 stosunkowo nietrudn\u0105; przeciwnik bowiem stosowa\u0142 metod\u0119 brutalnej przemocy i operowa\u0142 prymitywn\u0105 propagand\u0105, opart\u0105 na \u0142garstwie przecz\u0105cym zdrowemu rozs\u0105dkowi. Podobnie rzecz si\u0119 mia\u0142a z koturnowo\u015bci\u0105 \u017cycia kulturalnego PRL-u w jego zubo\u017ca\u0142ej postaci, odartej z blichtru i atrybut\u00f3w w\u0142adzy. Prze\u015bmiewcze strategie u\u017cyte wobec j\u0119zyka propagandy kapitalizmu i konsumpcjonizmu, z jego sk\u0142adni\u0105 odwo\u0142uj\u0105c\u0105 si\u0119 do mit\u00f3w, pokus i pragnie\u0144, nie musia\u0142y by\u0107 ju\u017c tak skuteczne. Tote\u017c Ewa Nowina-Sroczy\u0144ska w Szkicu do antropologicznej opowie\u015bci o New Pop pisa\u0142a: \u201ePodstawow\u0105 kategori\u0105 opisuj\u0105c\u0105 i interpretuj\u0105c\u0105 wsp\u00f3\u0142czesny \u015bwiat w New Pop jest groteska, ale nie ta spod znaku realizmu groteskowego M. Bachtina (&#8230;) lecz jej wsp\u00f3\u0142czesne rozumienie. Groteska pokazuje komplikacje i \u201edrugie strony zjawisk\u201d, nigdy nie ma charakteru apologetycznego, jest przejawem krytycyzmu spo\u0142ecznego i niezale\u017cno\u015bci, a jej strukturalna cecha to ujawnianie zawodno\u015bci kategorii naszej orientacji. (&#8230;) rozkwita w czasach kryzysu, przemiany, niesp\u00f3jno\u015bci system\u00f3w ideologicznych i estetycznych, groteska to \u00bbpoetyka przej\u015bciowo\u015bci\u00ab\u201d<sup>4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"666\" src=\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/mapa-lodz-kaliska-do-katalogu-1024x666.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-13606\" srcset=\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/mapa-lodz-kaliska-do-katalogu-1024x666.jpg 1024w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/mapa-lodz-kaliska-do-katalogu-300x195.jpg 300w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/mapa-lodz-kaliska-do-katalogu-768x500.jpg 768w, https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/06\/mapa-lodz-kaliska-do-katalogu.jpg 1537w\" sizes=\"auto, (max-width: 1024px) 100vw, 1024px\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>W nier\u00f3wnej grze toczonej z \u201ekompleksem marketingowo-medialnym\u201d \u0141K nie mo\u017ce zwyci\u0119\u017cy\u0107; dysponuje on bowiem niewyczerpywalnym potencja\u0142em wch\u0142aniania dowolnych propozycji i opozycji, a jednocze\u015bnie nieko\u0144cz\u0105cym si\u0119 wachlarzem stylistyk i pastiszy \u2013 od najbardziej prymitywnych i wulgarnych po b\u0142yskotliwe i wyszukane. \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, wybieraj\u0105c pierwsz\u0105 spo\u015br\u00f3d dwu r\u00f3l artysty definiowanych przez Bazona Brocka, b\u0142azna i kap\u0142ana, w istocie najsilniej skierowa\u0142a s\u0142odko-gorzki ton swej groteski na praktyki artystyczne swego czasu. Podczas gdy inni arty\u015bci anga\u017cowali si\u0119 w krytyk\u0119 konsumpcjonizmu i nowych struktur ideologicznej przemocy na billboardach najwi\u0119kszej firmy outdoorowej w Polsce, \u0141K wzmacnia\u0142a przekaz reklamowy w absurdalnych przedsi\u0119wzi\u0119ciach. Jej pokazy \u2013 <em>Tryumf na Festiwalu Dialogu Czterech Kultur<\/em> (2002), ok\u0142adki czasopism od <em>Playboya<\/em> (2004) z prze\u015bmiewczym god\u0142em, po <em>Arteon<\/em> i <em>\u0141azienk\u0119<\/em> (2004), ostentacyjnie seksistowskie akcje i inscenizowane fotografie, w kt\u00f3rych g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 graj\u0105 \u201etowary\u201d \u2013 kobiety, prze\u015bmiewaj\u0105 praktyki i strategie sztuki krytycznej i publicznej proponowane przez ich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w i artyst\u00f3w m\u0142odszego pokolenia. Zniesienie za\u015b granicy mi\u0119dzy sztuk\u0105 i reklam\u0105 stanowi\u0142o naruszenie jednego z fundamentalnych tabu sztuki ostatnich lat, produkowanej cz\u0119stokro\u0107 przy pomocy tych samych technologii i zbli\u017conej w strategiach do reklamy. Zwie\u0144czeniem tego procesu by\u0142a instalacja w toalecie Muzeum Sztuki w \u0141odzi, otwarta w 2004 roku pod has\u0142em <em>Czysta Sztuka Publiczna<\/em><sup>5<\/sup>. A jednocze\u015bnie \u0142odzianie dokonuj\u0105 pastiszu pracy najbardziej celebrowanego artysty polskiego si\u0119gaj\u0105cego po popow\u0105 stylistyk\u0119, Piotra Ukla\u0144skiego, zamieniaj\u0105c jego efektown\u0105, fotomonta\u017cow\u0105 <em>Czaszk\u0119<\/em> (2000), kt\u00f3ra ukaza\u0142a si\u0119 na ok\u0142adce magazynu \u201eFlash Art\u201d (2004), na analogiczn\u0105 kompozycj\u0119 nagich cia\u0142 artyst\u00f3w \u0141K i kobiet pt. <em>\u015awiat wg \u0141odzi Kaliskiej na ok\u0142adce czasopisma Foto<\/em> (2003).<\/p>\n\n\n\n<p>Organizowana w Atlasie Sztuki najnowsza produkcja \u0141odzi Kaliskiej nosi ten sam tytu\u0142, co film zrealizowany przez grup\u0119 we wsp\u00f3\u0142pracy z J\u00f3zefem Robakowskim i Witoldem Krymarysem 27 lat temu<sup>6<\/sup>. To propozycja stanowi\u0105ca bardzo intryguj\u0105c\u0105 wolt\u0119 w tw\u00f3rczo\u015bci \u0141K. Tytu\u0142 si\u0119ga do czas\u00f3w heroicznych grupy i odsy\u0142a do filmu b\u0119d\u0105cego rejestracj\u0105 niespo\u017cytych acz niesfornych energii tw\u00f3rczych, jakie w po\u0142owie \u00f3smej dekady buzowa\u0142y na \u0142\u00f3dzkim, dzisiaj ju\u017c legendarnym, Strychu. Sama za\u015b wystawa sk\u0142ada si\u0119 z dwu zasadniczych cz\u0119\u015bci \u2013 zespo\u0142u rze\u017ab, pustych form okrywaj\u0105cych nieobecne maszyny produkcyjne, oraz fotomonta\u017cy ukazuj\u0105cych fotograficzn\u0105 map\u0119 rodowego miasta \u201eKaliszak\u00f3w\u201d, stopniowo oczyszczan\u0105 i opr\u00f3\u017cnian\u0105 z kolejnych kwarta\u0142\u00f3w przemys\u0142owych.<\/p>\n\n\n\n<p>Proces dezindustrializacji \u0141odzi, kolejnego europejskiego miasta przemys\u0142owego, prze\u017cywaj\u0105cego ogromny kryzys na skutek globalizacji produkcji i migracji bezpa\u0144stwowego kapita\u0142u, kt\u00f3remu nie potrafi\u0105 stawi\u0107 czo\u0142a lokalne administracje, to bolesne do\u015bwiadczenie dla mieszka\u0144c\u00f3w tej wyj\u0105tkowej polskiej metropolii. Trzeba przypomnie\u0107, zw\u0142aszcza nie-\u0142\u00f3dzkim widzom, \u017ce \u0141\u00f3d\u017a Kaliska anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w rewitalizacj\u0119 \u0141odzi od samego pocz\u0105tku przemian ustrojowych. Marek Janiak by\u0142 przez wiele lat prezesem Fundacji Ulicy Piotrkowskiej; jako architekt uczestniczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c w odbudowywaniu charakteru g\u0142\u00f3wnej arterii miasta. Grupa da\u0142a swoj\u0105 nazw\u0119 popularnemu barowi, kt\u00f3ry \u2013 jak wcze\u015bniej ca\u0142y ensemble artystyczny \u2013 sta\u0142 si\u0119 miejscem legendarnym. \u0141\u00f3d\u017a Kaliska z grupy artystycznych wichrzycieli przeistoczy\u0142a si\u0119 w znacz\u0105cy miejski brand, tak jak wroc\u0142awskie Pomara\u0144czowa Alternatywa i Legendarny Luxus.<\/p>\n\n\n\n<p>Do tej wyliczanki doda\u0107 trzeba, \u017ce od dw\u00f3ch lat Janiak pe\u0142ni funkcj\u0119 Architekta Miasta \u0141odzi. \u017barty si\u0119 sko\u0144czy\u0142y \u2013 wyzwania s\u0105 ogromne, a gra idzie o przywr\u00f3cenie \u017cycia w centrum miasta i dziesi\u0105tki innych kwestii, w tym znalezienie rozwi\u0105zania dla wyj\u0105tkowej jak na polsk\u0105 skal\u0119, architektonicznej substancji dziewi\u0119tnastowiecznej metropolii przemys\u0142owej. W opisie koncepcji wystawy w Atlasie Sztuki Janiak pisa\u0142: \u201eMaszyny dr\u017c\u0105ce to opowie\u015b\u0107 o nostalgii, o trwaniu i o umieraniu. To r\u00f3wnie\u017c opowie\u015b\u0107 o odchodzeniu mitu. O dramacie, gdy jego miejsce nie jest zajmowane przez mit nowy, \u017cywszy, wsp\u00f3\u0142czesny czy bardziej dynamiczny, lecz przez nico\u015b\u0107 \u2013 pustk\u0119. Maszyny dr\u017c\u0105ce to cicha i pokorna opowie\u015b\u0107 o braku szacunku do przesz\u0142o\u015bci, o g\u0142upocie niewykorzystywania jej energii. (&#8230;) Maszyny dr\u017c\u0105ce to te\u017c opowie\u015b\u0107 o wy\u015bcigu z czasem, kt\u00f3ry przegrywa miasto po\u017cerane, przez nonszalancj\u0119 i zaniedbanie. Opowie\u015b\u0107 o dzieciach, kt\u00f3re zamiast pomna\u017ca\u0107, niszcz\u0105 dorobek rodzic\u00f3w\u201d.<\/p>\n\n\n\n<p>Na monta\u017cu lotniczych zdj\u0119\u0107 miasta znikaj\u0105 dumne, ogromne fabryki, molochy pierwszych fal kapitalizmu, kt\u00f3re uczyni\u0142y \u0141\u00f3d\u017a pot\u0119g\u0105. Wystawione rze\u017aby s\u0105 pow\u0142okami pustki, odwzorowuj\u0105cymi kszta\u0142ty nieczynnych maszyn, z\u0142o\u017conych instrument\u00f3w produkcji. Jest w tym smutna lekko\u015b\u0107, wyparowa\u0142 humor i ironia, tak jak si\u0119 ulotni\u0142o bezkrytyczne przyj\u0119cie kapitalizmu i jego obietnic przez now\u0105 klas\u0119 \u015bredni\u0105, a pustk\u0119 powstaj\u0105c\u0105 w tym zw\u0105tpieniu wype\u0142nia\u0107 zaczynaj\u0105 inne si\u0142y i dynamiki.<\/p>\n\n\n\n<p>Zwiewne kszta\u0142ty rze\u017ab, bardziej ni\u017c pokrycia na meble w pa\u0142acach i domach oligarchii, przypominaj\u0105 ca\u0142uny. To pi\u0119knie brzmi\u0105ce s\u0142owo spokrewnione jest bodaj z pochodz\u0105cym z niemieckiego szalunkiem. Pozostaje czeka\u0107 jakie tre\u015bci b\u0119d\u0105 go dalej wype\u0142nia\u0107.<\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<p><em>dr Piotr Rypson, krytyk sztuki, historyk literatury i kultury wizualnej, publicysta, ekspert w dziedzinie edukacji elektronicznej. Autor siedmiu ksi\u0105\u017cek, m.in. Nie g\u0119si. Polskie projektowanie graficzne 1919-1949 (2011); Piramidy, s\u0142o\u0144ca, labirynty (2002); Ksi\u0105\u017cki i Strony. Polska ksi\u0105\u017cka awangardowa i artystyczna w XX wieku (2000), Obraz s\u0142owa. Historia poezji wizualnej (1989) oraz ponad 150 artyku\u0142\u00f3w, esej\u00f3w, recenzji i tekst\u00f3w w katalogach, drukowanych w Polsce i za granic\u0105. Zast\u0119pca Dyrektora ds. naukowych w Muzeum Narodowym w Warszawie.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>1\u00a0Okres ten zosta\u0142 zdokumentowany w ksi\u0105\u017cce <em>Kultura zrzuty<\/em>, Warszawa, 1989 pod redakcj\u0105 Marka Ja- niaka i ni\u017cej podpisanego, oraz wydanej dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej<em> B\u00f3g zazdro\u015bci nam pomy\u0142ek,<\/em> \u0141\u00f3d\u017a, Muzeum \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, 1999.<br>2\u00a0por. \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, <em>Lomicje<\/em>, t. 3, \u0141\u00f3d\u017a 2009.<\/p>\n\n\n\n<p>3\u00a0Jolanta Ciesielska, <em>Popi kultury<\/em>, [w:] New Pop, \u0141\u00f3d\u017a, Stowarzyszenie Artystyczne \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, 2004.\u00a04\u00a0Ewa Nowina-Sroczy\u0144ska, <em>Szkic do antropologicznej opowie\u015bci o New Pop<\/em>, [w:] New Pop, \u0141\u00f3d\u017a, Stowarzyszenie Artystyczne \u0141\u00f3d\u017a Kaliska, 2004.<br>5\u00a0<em>\u0141azienka<\/em> (2004).<\/p>\n\n\n\n<p>6\u00a0<em>Maszyny dr\u017c\u0105ce <\/em>(1986), realizacja: J\u00f3zef Robakowski, Witold Krymarys, \u0141\u00f3d\u017a Kaliska.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Piotr Rypson<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[146],"class_list":["post-13604","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-maszyny_drzace"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13604","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13604"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13604\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13609,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13604\/revisions\/13609"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13604"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13604"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13604"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}