{"id":13547,"date":"2013-10-22T11:50:00","date_gmt":"2013-10-22T11:50:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13547"},"modified":"2022-08-19T12:41:23","modified_gmt":"2022-08-19T12:41:23","slug":"teresa-tyszkiewiczowa-%e2%80%92-szkic-biografii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/teresa-tyszkiewiczowa-%e2%80%92-szkic-biografii\/","title":{"rendered":"Teresa Tyszkiewiczowa \u2012 szkic biografii"},"content":{"rendered":"\n

Teresa Tyszkiewiczowa nale\u017cy do grona najwybitniejszych artyst\u00f3w polskich drugiej po\u0142owy XX wieku. Maria Teresa J\u00f3zefa urodzi\u0142a si\u0119 8 czerwca1<\/sup>\u00a01906 roku w Krakowie, jako druga c\u00f3rka Ignacego i Pauliny z \u0141ubie\u0144skich, hrabi\u00f3w Led\u00f3chowskich. By\u0142a to rodzina niezwykle oddana sprawom niepodleg\u0142o\u015bci Polski i Ko\u015bcio\u0142owi katolickiemu. Czas wojny (1914 -1918) sp\u0119dza\u0142a wraz z rodze\u0144stwem \u2013 starsz\u0105 Jadwig\u0105 (1904- 1994), m\u0142odsz\u0105 J\u00f3zef\u0105 Mari\u0105, zwan\u0105 w rodzinie Ink\u0105 (1907-1983) i najm\u0142odszym bratem W\u0142odzimierzem Ignacym (1910-1987) w maj\u0105tku babki, Jadwigi \u0141ubie\u0144skiej, w dzi\u015b ju\u017c nieistniej\u0105cych dworach w Krakowcu i pobliskiej W\u00f3lce Rosnowskiej. Matur\u0119 uzyska\u0142a w 1924 roku w Gimnazjum Si\u00f3str Urszulanek w Krakowie.<\/p>\n\n\n\n

Studia
W 1926 r. Teresa rozpocz\u0119\u0142a studia artystyczne w Szkole Przemys\u0142u Artystycznego w Krakowie, ale \u2013 jak sama napisa\u0142a \u2013 \u201epo dw\u00f3ch latach nudy\u201d przenios\u0142a si\u0119 w 1928 r. na Akademi\u0119 Sztuk Pi\u0119knych (w\u00f3wczas jeszcze by\u0142a to Szko\u0142a Sztuk Pi\u0119knych) do Warszawy. Malarstwo studiowa\u0142a u Karola Tichego i Tadeusza Pruszkowskiego do 1933 r. Od tego czasu datuje si\u0119 jej znajomo\u015b\u0107 z J\u00f3zefem Czapskim. Czapski w\u00f3wczas wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z \u201eWiadomo\u015bciami Literackimi\u201d. Jak bardzo by\u0142a zwi\u0105zana ze \u015brodowiskami warszawskiej bohemy trudno jest dzisiaj ocenia\u0107. Z Felicjanem Szcz\u0119snym Kowarskim zna\u0142a si\u0119 prawdopodobnie od czas\u00f3w krakowskich i pozostawa\u0142a z nim w dobrych kontaktach w Warszawie przed wojn\u0105, w trakcie jej trwania, a tak\u017ce po wojnie w \u0141odzi. Wiadomo, \u017ce utrzymywa\u0142a kontakt z Janem S. Soko\u0142owskim, uczniem Kowarskiego, cz\u0142onkiem grupy artystycznej Pryzmat. Domowe wychowanie jak i przyja\u017anie zbli\u017ca\u0142y j\u0105 to do \u015brodowisk konserwatywnych, pi\u0142sudczykowskich. Nie mo\u017cna wyklucza\u0107 znajomo\u015bci z Jerzym Giedroyciem. Z drugiej strony jej ojciec, genera\u0142 Ignacy Led\u00f3chowski nie popar\u0142 Pi\u0142sudskiego w 1926 roku i zosta\u0142, w spos\u00f3b wyra\u017anie restrykcyjny, przeniesiony w 1927 r. w stan spoczynku. Rodzi\u0142o to zapewne trudne dylematy \u015bwiatopogl\u0105dowe.<\/p>\n\n\n\n

Pocz\u0105tek kariery
Debiut artystyczny Teresy mia\u0142 miejsce w 1937 roku w Salonie Henryka Koterby w Warszawie, gdzie zaprezentowa\u0142a kompozycje figuralne i portrety. Debiut ten Mieczys\u0142aw Wallis okre\u015bli\u0142 jako bardzo ciekawy, wywodz\u0105c jej sztuk\u0119 z tradycji malarstwa francuskiego. Rzeczywi\u015bcie, jej kr\u0105g towarzyski nale\u017cy \u0142\u0105czy\u0107 z tradycj\u0105 koloryzmu, rodem z francuskiego impresjonizmu. Zar\u00f3wno Czapski jak i Kowarski byli jego reprezentantami. Czapski wr\u0119cz nale\u017ca\u0142 do grupy przebywaj\u0105cych w Pary\u017cu tzw. kapist\u00f3w (okre\u015blenie to pochodzi od skr\u00f3tu K.P. \u2013 Komitet Paryski). Swoistym Barbizon kapist\u00f3w by\u0142a Wi\u015bniowa hrabi\u00f3w Mycielskich. Wiadomo, \u017ce Tyszkiewiczowa tam bywa\u0142a. S\u0105dz\u0105c po relacji Wallisa, tematyka jej obraz\u00f3w to sceny figuralne (\u201ep\u0142ywalnia\u201d2<\/sup>) i portrety, a wi\u0119c nico inna ni\u017c pejza\u017cowa inspiracja kapist\u00f3w. Niestety nie zachowa\u0142a si\u0119 jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 z tamtego czasu. W muzeum w Zamo\u015bciu jest jeden, jedyny jej obraz sprzed wojny \u2013 Kwiaty<\/em> (1938), motyw pewnego \u2013 ale nie g\u0142\u00f3wnego \u2013 nurtu jej malarstwa przez ca\u0142e \u017cycie. Za obraz ten otrzyma\u0142a \u201ezaszczytne wyr\u00f3\u017cnienie\u201d na X Salonie IPS-u w Warszawie w 1938 r. Zachowa\u0142o si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zdj\u0119cie z lwowskiego \u201eIlustrowanego Kuriera Codziennego\u201d \u2013 Portret pana T3<\/sup>. Zapewne to portret m\u0119\u017ca; jeden z obraz\u00f3w, kt\u00f3re pokaza\u0142a na wystawie (wraz Janem Hry\u0144kowskim, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0105 grupy Formist\u00f3w) we Lwowie w pa\u017adzierniku 1937 r. Okres przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 by\u0142 prawdopodobnie bardzo interesuj\u0105cym i intensywnym etapem kszta\u0142towania jej intelektualnej osobowo\u015bci. Niestety, dzisiaj trudno jest ten proces prze\u015bledzi\u0107 i rekonstruowa\u0107. Wiadomo, \u017ce prowadzi\u0142a dziennik, ale pozosta\u0142 on w 1939 r. w Lelech\u00f3wce, do kt\u00f3rej nigdy ju\u017c po wojnie nie powr\u00f3ci\u0142a. Wydaje si\u0119, \u017ce ju\u017c w\u00f3wczas kubizm i ekspresjonizm wytycza\u0142y drog\u0119 jej poszukiwa\u0144. Po wojnie tak o tym pisa\u0142a: \u201e…fascynacja Picassem i jego ekspresj\u0105 kubistyczn\u0105, b\u0119d\u0105c\u0105 kontynuacj\u0105 moich zainteresowa\u0144 i poszukiwa\u0144 przedwojennych. Wierzy\u0142am, \u017ce wytycza\u0142y otwart\u0105 drog\u0119 do obrazowania \u015bwiata, w szczeg\u00f3lno\u015bci cz\u0142owieka, w nowym wymiarze i nowym wyrazie, zgodnymi z czasem, w kt\u00f3rym \u017cyjemy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Lelech\u00f3wka
W 1933 roku Teresa wysz\u0142a za m\u0105\u017c za hrabiego Stanis\u0142awa Tyszkiewicza (1896-1954), syna Janusza i Natalii Tyszkiewicz\u00f3w z Werynii i zamieszka\u0142a w jego le\u015bnym maj\u0105tku pod Lwowem \u2013 w Lelech\u00f3wce. By\u0107 mo\u017ce to oddalenie od Warszawy spowodowa\u0142o, \u017ce oficjalnie dyplom Akademii Sztuk Pi\u0119knych uzyska\u0142a dopiero po wojnie, w 1946 r., b\u0119d\u0105c ju\u017c pedagogiem Wy\u017cszej Szko\u0142y Sztuk Plastycznych w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

W Lelech\u00f3wce Tyszkiewiczowie prowadzili album, do kt\u00f3rego wpisywali si\u0119 go\u015bcie. Wiemy, \u017ce by\u0142 tam humorystyczny rysunek Kowarskiego przedstawiaj\u0105cy Adolfa Boche\u0144skiego4<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Z bra\u0107mi Boche\u0144skimi z pobliskiej Ponikwy by\u0142a bardzo zaprzyja\u017aniona, podobnie z Mieczys\u0142awem Pruszy\u0144skim. Przyja\u017a\u0144 z nim i jego rodzin\u0105 przetrwa\u0142a do ko\u0144ca jej \u017cycia. Zna\u0142a wi\u0119c zapewne i jego brata, pisarza, Ksawerego, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z \u201eWiadomo\u015bciami Literackimi\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Mieszkaj\u0105c w pobli\u017cu Lwowa Teresa zwi\u0105za\u0142a si\u0119 z tamtejszym \u015brodowiskiem intelektualnym i artystycznym. W 1937 r. w lwowskim muzeum wyg\u0142osi\u0142a odczyt pt. Nowe formy w malarstwie. W marcu 1938 r. zosta\u0142a wybrana do Zarz\u0105du ZZPAP we Lwowie. Jak wspomina\u0142a Zofia Libiszowska \u2013 c\u00f3rka Wojciecha Go\u0142uchowskiego, wojewody lwowskiego i przyjaci\u00f3\u0142ka Tyszkiewiczowej w czasach przedwojennych, wojennych i \u0142\u00f3dzkich \u2013 dom, jej pracownia w Lelech\u00f3wce by\u0142a miejscem spotka\u0144. \u201eGo\u015bcinna, z rado\u015bci\u0105 przyjmowa\u0142a przyjaci\u00f3\u0142. Bez skrupu\u0142\u00f3w jednak pozbywa\u0142a si\u0119 \u00bbnudziarzy\u00ab. Wyrzeka\u0142a si\u0119 snobizmu towarzyskiego (vel wielkopa\u0144skiego), aspirowa\u0142a do kr\u0119g\u00f3w intelektualnych, uczonych, tw\u00f3rc\u00f3w. Zorganizowa\u0142a w przybud\u00f3wce domu w\u0142asn\u0105 pracowni\u0119, niedost\u0119pn\u0105 dla profan\u00f3w\u201d5<\/sup>. Go\u015bciem tam bywa\u0142 m. in. Leon Chwistek z \u017con\u0105. Ich c\u00f3rka tak to wspomina: \u201ePa\u0144stwo Tyszkiewiczowie zapraszali rodzic\u00f3w do Lelech\u00f3wki, swego maj\u0105tku pod Lwowem. Tam spotykali malarzy i pisarzy. Niekt\u00f3rzy malarze bali si\u0119 tamtejszych dog\u00f3w. Podobno jeden rze\u017abiarz ze strachu wszed\u0142 na st\u00f3\u0142. Mnie nie zabierano. Pami\u0119tam tylko, \u017ce po kt\u00f3rym\u015b pobycie w Lelech\u00f3wce rodzice opowiadali, \u017ce poznali Pi\u0119 G\u00f3rsk\u0105\u201d6<\/sup>. Ale nie tylko Chwistek i Pia Maria G\u00f3rska, dzi\u015b zapomniana, a odnosz\u0105ca swoje najwi\u0119ksze sukcesy artystyczne w Polsce i na \u015bwiecie na prze\u0142omie lat 20. i 30., nale\u017celi do kr\u0119gu zaprzyja\u017anionych os\u00f3b. Nale\u017ca\u0142 do nich r\u00f3wnie\u017c Tytus Czy\u017cewski i to by\u0107 mo\u017ce za jego spraw\u0105 i Chwistka, a tak\u017ce Jana Hry\u0144kowskiego, tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Teresy Tyszkiewiczowej zmierza\u0142a w innym nieco kierunku ni\u017c obowi\u0105zuj\u0105cy koloryzm. Jej tw\u00f3rczo\u015b\u0107 zyskiwa\u0142a uznanie nowator\u00f3w, ale w \u015brodowisku konserwatywnym budzi\u0142a niech\u0119\u0107 i niezrozumienie.<\/p>\n\n\n\n

Wojna
Wojna zburzy\u0142a dotychczasowe \u017cycie Tyszkiewiczowej i przerwa\u0142a jej prac\u0119 tw\u00f3rcz\u0105. Po wkroczeniu wojsk hitlerowskich artystka pozostawi\u0142a sw\u00f3j dom, dorobek i wraz m\u0119\u017cem udali si\u0119 najpierw do O\u0142yki, gdzie byli internowani, a po wkroczeniu wojsk rosyjskich w lutym 1940 r., przez Lw\u00f3w, pieszo, z plecakami przez zamarzni\u0119ty San, przedostali si\u0119 do Generalnej Guberni i zamieszkali w Warszawie. Bywali w Krakowie, w Lipnicy, gdzie mieszkali rodzice. Z czasem rozpocz\u0119li prac\u0119 w Radzie G\u0142\u00f3wnej Opieku\u0144czej. Tam Tyszkiewiczowa spotka\u0142a si\u0119 ze Stanis\u0142awem Papuzi\u0144skim, Aleksandr\u0105 Majewsk\u0105, lud\u017ami niezwykle oddanymi sprawom spo\u0142ecznym. Sami Tyszkiewiczowie poza prac\u0105 w RGO zajmowali si\u0119 dzia\u0142alno\u015bci\u0105 charytatywn\u0105. Kontakt z Ludwikiem Heringiem, przyjacielem Ludwika Czapskiego, jak i innymi, by\u0142 zapewne kontynuacj\u0105 przedwojennych znajomo\u015bci, (jak np. z Felicjanem Szcz\u0119snym Kowarskim, z Zofi\u0105 Libiszowsk\u0105, do 1943 r. Go\u0142uchowsk\u0105). Oboje z m\u0119\u017cem uczestniczyli w konspiracyjnym \u017cyciu kulturalnym. Byli bywalcami salonu Marii Soba\u0144skiej, w kt\u00f3rym jeszcze przed wojn\u0105 spotyka\u0142a si\u0119 elita intelektualna Warszawy. Teresa Tyszkiewiczowa sama prowadzi\u0142a sw\u00f3j salon, w kt\u00f3rym odbywa\u0142y si\u0119 spotkania i dyskusje, jak np. wspominana przez ni\u0105 dyskusja Sergiusza Hessena z Karolem Irzykowskim.<\/p>\n\n\n\n

W miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci du\u017co czyta\u0142a, pr\u00f3bowa\u0142a malowa\u0107. O efektach swej pracy, w prowadzonych od 1940 r. notatkach, wyra\u017ca\u0142a si\u0119 z dezaprobat\u0105.<\/p>\n\n\n\n

Tyszkiewiczowie w \u0141odzi
Po Powstaniu Warszawskim Tyszkiewiczowie przenie\u015bli si\u0119 do Krakowa, a p\u00f3\u017aniej, jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 ocala\u0142ych, zamieszkali w \u0141odzi, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119 tymczasow\u0105 stolic\u0105 wyzwolonego kraju. Teresa zosta\u0142a zatrudniona w nowo powstaj\u0105cej Wy\u017cszej Szkole Sztuk Plastycznych. Do jej zatrudnienia zapewne przyczyni\u0142 si\u0119 \u2013 mieszkaj\u0105cy w\u00f3wczas r\u00f3wnie\u017c w \u0141odzi \u2013 Kowarski, kt\u00f3ry wprawdzie nie nale\u017ca\u0142 do grona organizator\u00f3w tej uczelni, ale jako autorytet warszawskiej ASP mia\u0142 zapewne wp\u0142yw na dob\u00f3r kadr. Pozostawa\u0142a w dobrych, przyjacielskich stosunkach ze Stanis\u0142awem Byrskim, Leonem Ormezowskim. Stanis\u0142aw zosta\u0142 zatrudniony przez prof. Tadeusza Kotarbi\u0144skiego, rektora \u2013 powstaj\u0105cego r\u00f3wnie\u017c od podstaw \u2013 Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego, jako jego osobisty sekretarz. Niestety, po przeniesieniu Kotarbi\u0144skiego do Warszawy w 1949 roku, Tyszkiewicz zosta\u0142 natychmiast zwolniony, bez szans na mo\u017cliwo\u015b\u0107 zatrudnienia gdziekolwiek. Utrzymanie domu spocz\u0119\u0142o na barkach Teresy. Pracowa\u0142a jako ilustratorka pism (np. \u201e\u015awierszczyk\u201d) i ksi\u0105\u017cek dla dzieci (np. Na listeczku kalinowym, E. Szelburg-Zar\u0119biny).<\/p>\n\n\n\n

Represje stalinowskie nie oszcz\u0119dzi\u0142y i jej artystycznych ambicji. W 1950 r. wymogi socrealizmu spowodowa\u0142y, \u017ce odsun\u0119\u0142a si\u0119 od pracy pedagogicznej zwi\u0105zanej z malarstwem. Hering pisze do niej, mimo \u017ce zakupiono jego obraz W\u0142\u00f3kniarka na I Wystawie Og\u00f3lnopolskiej w 1950 r.: \u201eC\u00f3\u017c G\u0142owacki? Pozdr\u00f3w ich i powiedz, \u017ce boj\u0119 si\u0119 socrealizmu jak nigdy dot\u0105d\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Na wystawie w Warszawie w 1952 r. Tyszkiewiczowa wystawi\u0142a Kwiaty. Do tego obrazu nawi\u0105zuje list Heringa: \u201edo Twoich Kwiat\u00f3w… Jeste\u015b matissowskie dziecko… da\u0142a\u015b kwiaty i my\u015bla\u0142em, \u017ce z tych uroczych, ale bardziej konwencjonalnych. Ten jest formalnie bardzo Tw\u00f3j \u2013 ambitny i nie\u0142atwy\u201d.<\/p>\n\n\n\n

27 listopada 1954 r., po d\u0142ugiej przerwie w prowadzeniu dziennika, Tyszkiewiczowa zapisa\u0142a w swoich notatkach: \u201eumar\u0142 m\u00f3j m\u0105\u017c i zacz\u0119\u0142o si\u0119 nowe \u017cycie, kt\u00f3re ju\u017c jest zupe\u0142nie inne, bo jest tylko p\u00f3\u0142\u017cyciem, bo po\u0142owa moja odesz\u0142a z nim i nikt mi Go nie zast\u0105pi. \u017bycie moje nie ma ju\u017c blasku\u201d.<\/p>\n\n\n\n

Dzia\u0142alno\u015b\u0107 pedagogiczna w PWSSP w \u0141odzi
W PWSSP Tyszkiewiczowej powierzono zaj\u0119cia z zakresu druku na tkaninie. Jak do wszystkich obowi\u0105zk\u00f3w i do tego tematu podesz\u0142a bardzo powa\u017cnie i wkr\u00f3tce sta\u0142a si\u0119 bardzo lubian\u0105 przez student\u00f3w i cenion\u0105 przez przemys\u0142 specjalistk\u0105 w tej dziedzinie. Kierowana przez ni\u0105 Katedra Druku na Tkaninie by\u0142a szko\u0142\u0105 projektant\u00f3w tkanin jedwabnych i bawe\u0142nianych. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 powstaj\u0105cych w\u00f3wczas wzor\u00f3w, to projekty jej wychowank\u00f3w. Jako malarka sztalugowa musia\u0142a zmierzy\u0107 si\u0119 z zupe\u0142nie nowymi zagadnieniami. Dzi\u0119ki w\u0142asnej pracy i talentowi wypracowa\u0142a w tej nowej dla siebie dziedzinie w\u0142asny program kszta\u0142cenia projektant\u00f3w, kt\u00f3rzy pracuj\u0105c w w\u0105skich ramach okre\u015blonego zakresu dzia\u0142ania, mieli nie traci\u0107 \u0142\u0105czno\u015bci ze sztuk\u0105. Tyszkiewiczowa sprawowa\u0142a nadz\u00f3r nad szkolnymi warsztatami technicznymi; wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142a z Instytutem Wzornictwa Przemys\u0142owego w Warszawie; bra\u0142a udzia\u0142 w Komisjach Ocen Bran\u017cowych w przemy\u015ble jedwabniczym i bawe\u0142nianym. Publikowa\u0142a w prasie bran\u017cowej na temat wzornictwa, a tak\u017ce powi\u0105za\u0144 wzornictwa, malarstwa, mody. Ponadto pisa\u0142a recenzje promuj\u0105ce m\u0142odszych pracownik\u00f3w naukowych na wy\u017csze stopnie (m.in. Stanis\u0142awa Fija\u0142kowskiego, Jerzego Nowosielskiego, Janiny Kraupe-\u015awiderskiej i in.). 1 pa\u017adziernika 1973 r. przesz\u0142a formalnie na emerytur\u0119, kontynuuj\u0105c jednocze\u015bnie prac\u0119 w uczelni i agendach przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego do roku 1985.<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107
Mimo intensywnej pracy w Szkole i zaanga\u017cowania w problematyk\u0119 projektow\u0105 przemys\u0142u w\u0142\u00f3kienniczego Tyszkiewiczowa rozwija\u0142a w\u0142asn\u0105 tw\u00f3rczo\u015b\u0107. Jak pisa\u0142a w cytowanym wy\u017cej tek\u015bcie, od czas\u00f3w przedwojennych poprzez swoj\u0105 sztuk\u0119 poszukiwa\u0142a nowej formy dla \u201eobrazowania \u015bwiata (…) w nowym wymiarze i wyrazie\u201d. Po wojnie zdecydowanie opowiedzia\u0142a si\u0119 po stronie \u201enowoczesnych\u201d. W 1948 roku zosta\u0142a zaproszona i wzi\u0119\u0142a udzia\u0142 w I Wystawie Sztuki Nowoczesnej w Krakowie, kt\u00f3ra by\u0142a najwa\u017cniejsz\u0105 manifestacj\u0105 nowej sztuki w Polsce po II wojnie. Po kilku latach pracy na gruncie \u201eekspresji kubistycznej\u201d zacz\u0119\u0142a traci\u0107 wiar\u0119 w \u201emo\u017cliwo\u015b\u0107 kszta\u0142towania, czy inwencji jakichkolwiek form.(…) W \u017cadne z nich nie mo\u017cna by\u0142o ju\u017c uwierzy\u0107. T\u0142umaczy\u0142am to sobie faktem, \u017ce ca\u0142a nasza epoka nie mia\u0142a formy zgubiwszy dawn\u0105 \u2013 a nie znalaz\u0142szy nowej. (…) W kryzysowej sytuacji ukaza\u0142 si\u0119 nagle \u2013 jak objawienie \u2013 taszyzm. Wraz z nim znikn\u0105\u0142 dr\u0119cz\u0105cy problem inwencji kszta\u0142tu, otwieraj\u0105c jedyn\u0105 moim zdaniem drog\u0119 do kontynuowania malarstwa. Kszta\u0142t tworzy\u0142 si\u0119 sam, za pomoc\u0105 spontanicznego gestu i malarskiego tworzywa [farby], organizuj\u0105c si\u0119 wedle praw nim rz\u0105dz\u0105cych, a wi\u0119c w spos\u00f3b doskona\u0142y i autentyczny. (…) spontaniczno\u015b\u0107 i prawa rz\u0105dz\u0105ce materi\u0105 wzbudza\u0142y bezgraniczne zaufanie, wydawa\u0142y si\u0119 nieomylne\u201d. W jakim stopniu jej pogl\u0105dy by\u0142y wypadkow\u0105 \u00f3wczesnego czasu w sztuce i pogl\u0105d\u00f3w studiowanego przez ni\u0105 przez lata Teilharda de Chardin (teologa nie zawsze ch\u0119tnie akceptowanego przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki), to kwestia bada\u0144. Tym niemniej tak sprecyzowane pogl\u0105dy sta\u0142y si\u0119 podstaw\u0105 powstania najwa\u017cniejszej serii jej prac opatrywanych wsp\u00f3lnym tytu\u0142em \u015alepe drogi, powstaj\u0105cych od ko\u0144ca lat. 60. Bia\u0142e powierzchnie p\u0142\u00f3tna pokrywaj\u0105 swobodnie kre\u015blone \u2013 \u201ez gestu\u201d \u2013 czarne linie, zapis emocji, ale i porz\u0105dku. Mo\u017cna je czyta\u0107 jak zapis grafologiczny. Niezwykle trafnie wyrazi\u0142 to Bia\u0142oszewski tytu\u0142uj\u0105c jeden z wierszy dedykowanych jej malarstwu \u2013 Trud my\u015blanego ruchu<\/em>7<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W powojennym \u015brodowisku artystycznym
Poza dzia\u0142alno\u015bci\u0105 pedagogiczn\u0105 na uczelni i prac\u0105 w\u0142asn\u0105, Tyszkiewiczowa publikowa\u0142a w prasie, m.in. w \u201eKu\u017anicy\u201d, wyg\u0142asza\u0142a odczyty, m.in. w PWSSP w \u0141odzi, na plenerach w Osiekach. Bra\u0142a czynny udzia\u0142 w spotkaniach w klubie literackim Pickwick, Grupy Pi\u0105te Ko\u0142o i Nowa Linia w \u0141odzi, ale tak\u017ce w Klubie M\u0142odych Artyst\u00f3w i Naukowc\u00f3w w Warszawie, p\u00f3\u017aniej \u2013 tam\u017ce \u2013 w Galerii Krzywego Ko\u0142a. Przyja\u017ani\u0142a si\u0119 z artystami tworz\u0105cymi Grup\u0119 Krakowsk\u0105. By\u0142a swoistym \u0142\u0105cznikiem pomi\u0119dzy \u015brodowiskami, Warszawy, Krakowa i \u0141odzi. W swojej pracowni-mieszkaniu prowadzi\u0142a \u2013 ostatni bodaj w \u0141odzi \u2013 salon, w kt\u00f3rym przyjmowa\u0142a przyjaci\u00f3\u0142 i znajomych. Obok ma\u0142\u017conk\u00f3w Pruszy\u0144skich i Libiszowskich \u2013 najbli\u017cszych przyjaci\u00f3\u0142, cz\u0119stymi go\u015b\u0107mi byli m.in. Adam Szpunar, Nowosielscy, Fija\u0142kowscy, Antoni Starczewski, Inka i Ireneusz Pierzgalscy, Maria i Krystyn Zieli\u0144scy, Andrzej \u0141obodzi\u0144ski i wielu innych. By\u0142a wytrawn\u0105 dyskutantk\u0105. Utrzymywa\u0142a bliski kontakt z Adamem Mauersbergerem. Jak twierdzi prof. Fija\u0142kowski, Teresa Tyszkiewiczowa by\u0142a t\u0105, kt\u00f3ra obok W\u0142adys\u0142awa Strzemi\u0144skiego wywar\u0142a najwi\u0119kszy wp\u0142yw na sztuk\u0119 w \u0141odzi. Strzemi\u0144ski, a p\u00f3\u017aniej Stefan Wegner, rzecznicy \u015bcis\u0142ego racjonalizmu w sztuce, stanowili fundamentaln\u0105 przeciwwag\u0119 jej pogl\u0105d\u00f3w, w kt\u00f3rych czynnik emocjonalno-intuicyjny odgrywa\u0142 rol\u0119 decyduj\u0105c\u0105. Po\u015brednio, o jej zapatrywaniach artystycznych \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce przyja\u017a\u0144 z Mironem Bia\u0142oszewskim, a tak\u017ce statystowanie w Panoramicznym Happeningu Morskim Tadeusza Kantora w 1967 r. w \u0141azach. Jej posta\u0107 sta\u0142a si\u0119 legend\u0105 Szko\u0142y, obecnie Akademii Sztuk Pi\u0119knych i \u015brodowiska artystycznego, nie tylko w \u0141odzi.<\/p>\n\n\n\n

Teresa Tyszkiewiczowa zmar\u0142a pod opiek\u0105 ss. Urszulanek SJK w ich domu w \u0141odzi, w dniu 21 marca 1992 r.<\/p>\n\n\n\n

Janusz K. G\u0142owacki, historyk sztuki, krytyk, zajmuje si\u0119 m.in. histori\u0105 powojennego \u015brodowiska artystycznego \u0141odzi.<\/em><\/p>\n\n\n\n

1.\u00a0Teresa Tyszkiewiczowa, \u017byciorys artystyczny<\/em>, niedatowany maszynopis w archiwum autora. Wszystkie kolejne cytaty nieopatrzone przypisem, pochodz\u0105 z tego samego \u017ar\u00f3d\u0142a.
2.\u00a0Teresa Tyszkiewiczowa, Wspomnienie o Adolfie M. Boche\u0144skim<\/em>, maszynopis w archiwum Kazimierza M. Ujazdowskiego.<\/p>\n\n\n\n

3.\u00a0Zob. Zbiory NAC online: http:\/\/audiovis.nac.gov.pl\/obraz\/129184\/cdd1a17378fd5d62c87df- 41344931dc5\/ [dost\u0119p: 30.10.2013].
4.\u00a0Teresa Tyszkiewiczowa, Wspomnienie o Adolfie M. Boche\u0144skim<\/em>, op. cit.
5.\u00a0Zofia Libiszowska, Wspomnienie o Teresie Tyszkiewiczowej (1906-1992)<\/em>, [w:] http:\/\/archidiecezja.lodz.pl\/czytelni\/studia\/studia.html#H7<\/a>; 1995, t. IV.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

6.\u00a0Alina z Chwistk\u00f3w Dawidowiczowa, Zeschni\u0119te li\u015bcie i kwiat…<\/em>, Krak\u00f3w, 1989.<\/p>\n\n\n\n

7.\u00a0Teresa Tyszkiewicz, Gest<\/em>, katalog wystawy Galerii 86, \u0141\u00f3d\u017a 1986.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Janusz K. G\u0142owacki<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[145],"class_list":["post-13547","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-teresa_tyszkiewiczowa"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13547","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13547"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13547\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13552,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13547\/revisions\/13552"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13547"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13547"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13547"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}