![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Plamuz7.jpg\")
Zbyszek nie jest cz\u0142owiekiem sentymentalnym ani wylewnym, ale kilka razy zaskoczy\u0142 mnie wielkim przywi\u0105zaniem do wsp\u00f3\u0142pracownik\u00f3w. Pami\u0119tam, kiedy zgin\u0119\u0142a potr\u0105cona przez samoch\u00f3d pracownica Semafora w \u0141odzi. By\u0142a to osoba samotna i dosy\u0107 dziwna. Na zawsze zapami\u0119ta\u0142em g\u0142\u0119boki \u017cal Zbyszka, zupe\u0142nie jakby odszed\u0142 kto\u015b z najbli\u017cszej rodziny. Zbyszek jest szczeg\u00f3lnie delikatny w znajomo\u015bciach z lud\u017ami osobnymi. W Szkole, w pracowni fotografii, zatrudniony by\u0142 elektryk \u2013 o\u015bwietlacz i pracownik od wszystkiego, cz\u0142owiek bardzo wycofany. Przy winie – cz\u0119sto \u017ce\u015bmy w atelier popijali – zwierzy\u0142 si\u0119 Zbyszkowi z bolesnej rany (kobieta). Zbyszek wida\u0107 bardzo mu wsp\u00f3\u0142czu\u0142, bo \u017ceby sobie ul\u017cy\u0107 powiedzia\u0142 mi w najwi\u0119kszej tajemnicy. Jaki\u015b czas potem, paln\u0105\u0142em co\u015b nieostro\u017cnie, i tamten zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce i ja wiem. Zbyszek, bardzo d\u0142ugo nie m\u00f3g\u0142 mi tego darowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n Zbyszek mia\u0142 szcz\u0119\u015bcie do ludzi. Rektor Kotowski \u2013 on pierwszy nie tylko pozna\u0142 si\u0119 na talencie Zbyszka, ale i du\u017co dla niego zrobi\u0142. P\u00f3\u017aniej dyrektorzy Semafora: Godlewski i Kuzio, kt\u00f3rzy stworzyli mu bardzo dobre warunki pracy. W og\u00f3le by\u0142 to czas znakomitych dyrektor\u00f3w, my\u015bl\u0119 tu jeszcze o wspania\u0142ym, nieod\u017ca\u0142owanym przyjacielu tw\u00f3rc\u00f3w i ambitnych film\u00f3w, Macieju \u0141ukowskim, dyrektorze O\u015bwiat\u00f3wki.<\/p>\n\n\n\n O ile ka\u017cdego z nas, filmowc\u00f3w, dosy\u0107 \u0142atwo jest zaszeregowa\u0107 \u2013 kto\u015b jest dokumentalist\u0105, kto\u015b fabularzyst\u0105, inny nale\u017cy do animacji. Zbyszek, oczywi\u015bcie nie jest dokumentalist\u0105 ani fabularzyst\u0105, ale trudno te\u017c przypisa\u0107 go animacji \u2013 on zbyt daleko wybiega. Jego filmy s\u0105 raczej swego rodzaju testami kina w og\u00f3le. Tak, jak w laboratorium materia\u0142\u00f3w budowlanych, obci\u0105\u017ca si\u0119 betonow\u0105 belk\u0119 a\u017c si\u0119 z\u0142amie, \u017ceby pozna\u0107 jej wytrzyma\u0142o\u015b\u0107, tak Zbyszek w swoich filmach przekracza znane mo\u017cliwo\u015bci obrazu filmowego. Ci\u0105gle dok\u0142ada, coraz wi\u0119cej wymaga przesuwaj\u0105c granice pojemno\u015bci obrazu i jego mo\u017cliwo\u015bci geometrycznych s\u0142u\u017c\u0105cych opisywaniu \u015bwiata. Polem dzia\u0142alno\u015bci Zbyszka jest ca\u0142e zjawisko filmu, ca\u0142y fenomen kina. Film, jako zjawisko techniczne i filozoficzne. Eksperymenty techniczne Zbyszka zawsze ewokuj\u0105 problem filozoficzny. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce \u015bmia\u0142o\u015b\u0107 z jak\u0105 podwa\u017ca na ta\u015bmie filmowej fundamenty \u015bwiata widzialnego, przemienia si\u0119 w zdanie filozoficzne.<\/p>\n\n\n\n Ju\u017c od pierwszych kontakt\u00f3w z kamer\u0105 filmow\u0105, Zbyszka denerwowa\u0142a r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy obrazem rzeczywisto\u015bci widzianym przez oko i tym z kamery. R\u00f3\u017cnica jest ta, \u017ce obraz \u201eoczny\u201d ma niesko\u0144czenie du\u017co wi\u0119cej wymiar\u00f3w, i nie chodzi tutaj o wymiary geometryczne. By\u0142 czas, kiedy Zbyszek du\u017co my\u015bla\u0142, co trzeba zrobi\u0107, jak\u0105 p\u00f3j\u015b\u0107 drog\u0105, \u017ceby obraz filmowy reagowa\u0142, \u017ceby by\u0142 reakcj\u0105 a nie widoczkiem. W p\u00f3\u017aniejszych latach wraca\u0142 do tego problemu, pisa\u0142 o tym, wyk\u0142ada\u0142. Mimo, \u017ce wydaje si\u0119 to czyst\u0105 utopi\u0105, w jego rozumowaniu jest tylko zadaniem do rozwi\u0105zania. Pi\u0119kne jest u niego to, \u017ce utopi\u0119 traktuje jako co\u015b zwyczajnego, nawet praktycznego. <\/p>\n\n\n\n Wydaje mi si\u0119, \u017ce najwa\u017cniejszym zdarzeniem w jego \u017cyciu \u2013 by\u0142o to zapewne ju\u017c w dzieci\u0144stwie \u2013 kiedy w jego r\u0119ce trafi\u0142 radziecki albumik po\u015bwi\u0119cony Leonardo da Vinci. Malarstwo, rysunki anatomiczne, projekty machin \u2013 wszystko razem, dzie\u0142o jednego cz\u0142owieka, i w jaki\u015b spos\u00f3b wyczerpuj\u0105ce wyobra\u017cenie o ca\u0142o\u015bci. Fascynacja trwa do dzisiaj. Trudno si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d dzisiejszych wielkich nigdy nie by\u0142o nikogo, kogo m\u00f3g\u0142by postawi\u0107 obok tamtego. Kiedy\u015b, w Hoboken, o \u015bwicie, Zbyszek w chwili s\u0142abo\u015bci postanowi\u0142 obdarowa\u0107 mnie najpi\u0119kniejszym w jego kolekcji albumem o Leonardzie. Nie chcia\u0142em przyj\u0105\u0107, argumentuj\u0105c, \u017ce ten album mo\u017ce by\u0107 tylko u niego. Broni\u0142em si\u0119 zaciekle, mimo, \u017ce album by\u0142 wprost przepi\u0119kny, ale \u2013 teraz ju\u017c chyba mog\u0119 si\u0119 przyzna\u0107 \u2013 za chwil\u0119 odlatywa\u0142em i nie u\u015bmiecha\u0142a mi si\u0119 perspektywa d\u017awigania pot\u0119\u017cnej ksi\u0119gi, zw\u0142aszcza, \u017ce te\u017c by\u0142em w nie najlepszej formie. Zapami\u0119ta\u0142em ten gest Zbyszka, jako niezwyk\u0142y dow\u00f3d naszej przyja\u017ani, gdy\u017c dobrze wiedzia\u0142em czym ta ksi\u0105\u017cka by\u0142a dla niego. <\/p>\n\n\n\n Z perspektywy lat, dzisiaj ju\u017c wyra\u017anie wida\u0107, \u017ce to by\u0142 dobry czas dla my\u015blenia o filmie jako dziele sztuki. Wtedy, w latach 70-tych, stolic\u0105 polskiego filmu ci\u0105gle jeszcze by\u0142a \u0141\u00f3d\u017a. M\u00f3wi\u0142o si\u0119: filmowa \u0141\u00f3d\u017a. Na \u0141\u0105kowej (Wytw\u00f3rnia Film\u00f3w Fabularnych) pracowano nieomal dzie\u0144 i noc \u2013 tyle film\u00f3w by\u0142o w produkcji. Wytw\u00f3rnia Film\u00f3w O\u015bwiatowych mia\u0142a produkcj\u0119 rz\u0119du 150 tytu\u0142\u00f3w. A na tle tej hossy, w kr\u00f3tkim metra\u017cu mo\u017cna by\u0142o robi\u0107 wszystko \u2013 co tylko w duszy gra\u0142o, ka\u017cda forma wypowiedzi by\u0142a do przeforsowania i mog\u0142a liczy\u0107 na realizacj\u0119. Najlepiej \u015bwiadcz\u0105 o tym filmy, kt\u00f3re wtedy powsta\u0142y w \u0142\u00f3dzkich wytw\u00f3rniach; \u017ce wspomn\u0119 tylko Wojtka Wiszniewskiego. R\u00f3\u017cne by\u0142y koleje losu tych film\u00f3w, ale teraz ju\u017c po prostu s\u0105, i \u015bwiadcz\u0105 o talencie ich tw\u00f3rc\u00f3w. To by\u0142y z\u0142ote lata \u2013 jak m\u00f3wi Marek Koterski. <\/p>\n\n\n\n Zadziwiaj\u0105ce, jak w tej atmosferze sprzyjaj\u0105cej tw\u00f3rczo\u015bci powstawa\u0142y powa\u017cne filmy – powa\u017cne, jako zamiar wy\u0142\u0105cznie artystyczny. Jaka\u015b taka by\u0142a atmosfera, \u017ce nawet nie wypada\u0142o inaczej. Uwa\u017cam, \u017ce ten sprzyjaj\u0105cy czas zosta\u0142 dobrze wykorzystany. Nawet niekt\u00f3rzy filmowcy starszej daty, mocno od\u015bwie\u017cyli swoje spojrzenie na film i stali si\u0119 tw\u00f3rcami poszukuj\u0105cymi. Pami\u0119tam, jak zaskoczy\u0142 mnie jeden z nich, kiedy film o \u015bwi\u0105tyni roma\u0144skiej czy gotyckiej zrobi\u0142 buduj\u0105c ow\u0105 filmow\u0105 \u015bwi\u0105tynie z najwyrazistszych fragment\u00f3w bardzo wielu obiekt\u00f3w. Mo\u017ce by\u0142o to myl\u0105ce dla nieprzygotowanego widza, ale dla lepiej przygotowanego ciekawe. Charakterystyczne by\u0142o, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych w ko\u0144cu o\u015bwiatowych film\u00f3w adresowana by\u0142a do widz\u00f3w wykszta\u0142conych i wymagaj\u0105cych. By\u0142y te\u017c produkcje wprost awangardowe albo odnosz\u0105ce si\u0119 do tradycji awangardy.<\/p>\n\n\n\n Jak przysta\u0142o na spo\u0142eczno\u015b\u0107 artystyczn\u0105, w jej kr\u0119gu nie zabrak\u0142o te\u017c artyst\u00f3w naiwnych. Odmie\u0144cy, barwne postaci, cz\u0119sto o tragicznych, wojennych biografiach: Wacek Antczak, Krawczy\u0144ski, Irena I\u017cykowska, traktowani oni byli z braterskim szacunkiem. No bo, je\u015bli jest si\u0119 studentem w s\u0142awnej Szkole Filmowej, i zamiast gor\u0105czkowo obmy\u015bla\u0107 drog\u0119 do wielkich produkcji, traci si\u0119 czas na filmik o pude\u0142ku zapa\u0142ek le\u017c\u0105cym na stole, no to w takiej relacji, dla og\u00f3\u0142u te\u017c jest si\u0119 artyst\u0105 naiwnym. <\/p>\n\n\n\n Jak to ju\u017c nie raz w historii sztuki bywa\u0142o, ten kr\u0105g ludzi maj\u0105cych ochot\u0119 eksperymentowa\u0107, traktuj\u0105cych film jako sztuk\u0119 poszukuj\u0105c\u0105 swojego j\u0119zyka, wy\u0142oni\u0142 si\u0119 w Szkole Filmowej zupe\u0142nie sam. Chyba, tamten czas sk\u0142ania\u0142 do uprawiania sztuki. Nawet w ramach obowi\u0105zuj\u0105cych \u0107wicze\u0144 na stopie\u0144 powstawa\u0142y filmy nowatorskie, jak np. dokumenty Szulkina, Andrejewa. <\/p>\n\n\n\n O tym, \u017ce oni wszyscy si\u0119 wzajemnie odnale\u017ali, decyduj\u0105ca by\u0142a obecno\u015b\u0107 w Szkole najwi\u0119kszej osobowo\u015bci polskiej sztuki, J\u00f3zka Robakowskiego. To ju\u017c on sprawi\u0142, \u017ce wkr\u00f3tce kr\u0105g przyjacielski sta\u0142 si\u0119 Warsztatem Formy Filmowej. Ja pozosta\u0142em w kr\u0119gu przyjacielskim. M\u00f3j udzia\u0142 ograniczy\u0142 si\u0119 do uczestnictwa w jednej z pierwszych akcji: Warsztat otrzyma\u0142 pomieszczenie, ale nie by\u0142o na czym siedzie\u0107. Uczestniczy\u0142em w porwaniu \u0142awki parkowej. Teraz, ju\u017c z oddalenia wida\u0107, \u017ce przynale\u017cno\u015b\u0107 do Warsztatu to nie by\u0142y \u017carty, a dla kilku os\u00f3b sta\u0142a si\u0119 wyborem drogi tw\u00f3rczej na ca\u0142e \u017cycie; po prostu stracili ochot\u0119 bycia regularnymi filmowcami na rzecz przygody \u017cycia artysty awangardowego, niezale\u017cnego. Kilku dokona\u0142o tego z wielkim sukcesem: Wojtek Bruszewski, Pawe\u0142 Kwiek, Rysiek Wa\u015bko – on znalaz\u0142 si\u0119 w czo\u0142\u00f3wce \u015bwiatowej. <\/p>\n\n\n\n Zbyszek, nale\u017c\u0105c do Warsztatu, nigdy nie mia\u0142 poczucia, \u017ce opuszcza g\u0142\u00f3wny nurt kina. Nigdy nie by\u0142o \u017cadnego oddzielenia si\u0119, opuszczeniu terenu regularnej kinematografii. Fenomen polega\u0142 na tym, \u017ce to co robi\u0142 by\u0142o jednocze\u015bnie jak najbardziej Warsztatowe. Zbyszek robi\u0142 filmy eksperymentalne adresowane do najszerszej widowni. Interesowa\u0142 go casus Chaplina. Mo\u017cna uj\u0105\u0107 to w ten spos\u00f3b: ju\u017c jego pierwsza autorska realizacja \u201ePlamuz\u201d, to jest film pod wezwaniem Felliniego i Bergmana tyle, \u017ce uszyty z innego materia\u0142u, wysoce artystyczne, ale te\u017c dla szerokiej publiczno\u015bci \u2013 i tak by\u0142y przyjmowane filmy Zbyszka.<\/p>\n\n\n\n Jaka jest tajemnica takiego sukcesu? By\u0107 mo\u017ce jasne postawienie sprawy w kwestii: co jest sztuk\u0105? Ju\u017c w Szkole Filmowej wyr\u00f3\u017cnia\u0142o go absolutne uwielbienie dla sztuki dawnej, podczas gdy wszyscy dooko\u0142a byli\u015bmy entuzjastami sztuki XX wieku. Dla Zbyszka liczy\u0142 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie Renesans i Barok \u2013 okresy kiedy artysta musia\u0142 naprawd\u0119 bardzo du\u017co umie\u0107. Upraszczaj\u0105c: dla Zbyszka Sztuk\u0105 by\u0142o to, czego ju\u017c warsztatowe wykonanie by\u0142o nie lada sztuk\u0105. St\u0105d r\u00f3wnie\u017c budowa jego dzie\u0142 jest bardzo z\u0142o\u017cona technologicznie, trudna do wykonania. Dodatkowo, jest to technologia unikatowa, wymy\u015blona przez tw\u00f3rc\u0119, a realizacja wymaga du\u017co pracy i czasu. To jest raczej szko\u0142a Micha\u0142a Anio\u0142a, maluj\u0105cego latami Kaplic\u0119 Syksty\u0144sk\u0105, le\u017c\u0105c na plecach na rusztowaniu, ni\u017c szko\u0142a Warhola czy Jacksona Pollocka. Filmy Zbyszka to nie s\u0105 \u201epikasy\u201d, na widok kt\u00f3rych dyletant m\u00f3wi: ja te\u017c bym tak potrafi\u0142. Dzie\u0142a Zbyszka onie\u015bmielaj\u0105 i budz\u0105 szacunek nale\u017cny mistrzowi. Zawsze jest to podj\u0119cie najtrudniejszego wyzwania.<\/p>\n\n\n\n Jeszcze w szkole \u015bredniej Zbyszek zosta\u0142 kolekcjonerem dawnej grafiki. W czasach Szko\u0142y Filmowej got\u00f3w by\u0142 jecha\u0107 na drugi koniec Polski, je\u015bli tam pojawi\u0142o si\u0119 co\u015b dla niego interesuj\u0105cego. Ogl\u0105daj\u0105c sztych, zawsze bardzo przybli\u017ca\u0142 dzie\u0142o do oczu \u2013 podziwia\u0142 precyzj\u0119 wykonania. W\u0142a\u015bnie precyzja wykonania, nie tylko mo\u017ce powodowa\u0107 wysokie uniesienia u konesera, ale i stanowi\u0107 o randze wypowiedzi artysty; precyzja prostych kresek tworzy wiekopomne zdanie, kt\u00f3re tylko na tej drodze mo\u017ce powsta\u0107. Precyzja, \u015bwiadomo\u015b\u0107 wagi najdrobniejszych element\u00f3w \u2013 to na ich poziomie wszystko si\u0119 rozstrzyga \u2013 stanowi\u0142y dla Zbyszka fundament jego warsztatu. W\u0142a\u015bnie operowanie atomow\u0105 budow\u0105 filmu otworzy\u0142o mu okno na nowe \u015bwiaty. Warsztat w takim poj\u0119ciu, to nie tylko wykonawstwo, lecz r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadomo\u015b\u0107. W\u0142a\u015bnie precyzja by\u0142a mu i jest drogowskazem. To jest ju\u017c nie tylko precyzja wykonania uj\u0119\u0107 i ich sklejenia, ale i ta mniej widoczna, jeszcze trudniejsza do uchwycenia, sfera precyzji duchowej formy filmowej. Do niej droga te\u017c prowadzi poprzez precyzj\u0119 warsztatow\u0105, techniczn\u0105. Trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce Zbyszek mia\u0142 takie pogl\u0105dy w czasach kr\u00f3lowania francuskiej nowej fali filmowej, kt\u00f3ra dla wszystkich m\u0142odych filmowc\u00f3w by\u0142a objawieniem. A nowa fala, to zupe\u0142ne przeciwie\u0144stwo tego czego chcia\u0142 Zbyszek. Musia\u0142 bardzo mocno wierzy\u0107 sobie, swoim przekonaniom, \u017ceby zachowa\u0107 odporno\u015b\u0107 i ca\u0142kowit\u0105 niezale\u017cno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n Wkr\u00f3tce po uko\u0144czeniu Szko\u0142y, Zbyszek mia\u0142 ju\u017c plan tw\u00f3rczy na ca\u0142e \u017cycie. Wiedzia\u0142 co chce robi\u0107, potrzebowa\u0142 tylko czasu. Potrzebowa\u0142 te\u017c warunk\u00f3w do pracy, bo ten rodzaj filmu jest szczeg\u00f3lnie wymagaj\u0105cy. Szcz\u0119\u015bliwie si\u0119 sk\u0142ada, \u017ce i to Zbyszek potrafi sobie zorganizowa\u0107. Ju\u017c jako pocz\u0105tkuj\u0105cy potrafi\u0142 zyska\u0107 zaufanie i mia\u0142 to czego potrzebowa\u0142. Nie koniecznie by\u0142o to idealnie wszystko, ale on nigdy nie narzeka\u0142, tylko jeszcze mocniej stara\u0142 si\u0119. Z tego co m\u00f3wi\u0119 wynika, \u017ce mieli\u015bmy do czynienia z idea\u0142em, ale faktycznie tak jest. Zreszt\u0105 dalsze lata potwierdzi\u0142y, \u017ce potrafi\u0142, i to na r\u00f3\u017cnych ko\u0144cach \u015bwiata stworzy\u0107 sobie warunki do pracy. Zawsze by\u0142 bardzo przekonuj\u0105cy, wiedzia\u0142 czego chce, i zyskiwa\u0142 zaufanie. Przecie\u017c ju\u017c w Szkole, rektor odda\u0142 do jego dyspozycji ca\u0142\u0105 pracowni\u0119, a nawet klucz od Szko\u0142y, bo Zbyszek zwyk\u0142 pracowa\u0107 w bardzo nie typowych godzinach. To samo by\u0142o w Semaforze, kiedy realizowa\u0142 \u201eTango\u201d. <\/p>\n\n\n\n Wynika z tego, \u017ce talent Zbyszka zosta\u0142 szybko rozpoznany i stworzono mu warunki. Tyle, \u017ce on na nie w zupe\u0142no\u015bci zas\u0142ugiwa\u0142. Ju\u017c wtedy by\u0142 cz\u0142owiekiem pracy; dosta\u0142 warunki, to je najlepiej wykorzystywa\u0142. Nie traci\u0142 czasu, tylko od razu bra\u0142 si\u0119 za konkretn\u0105 prac\u0119 prowadz\u0105c\u0105 jasn\u0105 drog\u0105 do powstania filmu. Jedni latami zdobywaj\u0105 do\u015bwiadczenie, \u017ceby na ko\u0144cu stworzy\u0107 dzie\u0142o \u2013 Zbyszek odwrotnie: tworz\u0105c dzie\u0142o, zdobywa\u0142 do\u015bwiadczenie. Ale jako wsp\u00f3\u0142pracownik te\u017c by\u0142 znakomity: potrafi\u0142 rozpozna\u0107 dobre pomys\u0142y, a to nie jest takie oczywiste, jak mo\u017ce si\u0119 wydawa\u0107. Nieprawd\u0105 jest, \u017ce Zbyszek jest zachwycony wy\u0142\u0105cznie sob\u0105. Przyk\u0142adem niech b\u0119dzie jego nie zmniejszaj\u0105cy si\u0119 przez ca\u0142e lata zachwyt dla talentu Bodzia Dziworskiego, wspania\u0142ego operatora filmowego i fotografika. Zbyszka potrafi zafascynowa\u0107 osobowo\u015b\u0107 tw\u00f3rcy, tak by\u0142o z kompozytorem Eugeniuszem Rudnikiem, \u201eartyst\u0105 \u2013 proletariuszem\u201d jak siebie tytu\u0142owa\u0142. Pami\u0119tam wielki podziw Zbyszka, dla talentu pewnego polskiego in\u017cyniera (w tej chwili nie pami\u0119tam nazwiska) pracuj\u0105cego w \u015bcis\u0142ym zespole projektuj\u0105cym ameryka\u0144skie atomowe \u0142odzie podwodne; w Hoboken s\u0142u\u017cy\u0142 Zbyszkowi przyjacielsk\u0105 rad\u0105 w kwestiach obliczeniowych. Ze Zbyszkiem pracowa\u0142o mi si\u0119 w pe\u0142nym zrozumieniu i zaufaniu. Te dwa czynniki s\u0105 najwa\u017cniejsze dla duetu re\u017cyser \u2013 operator. By\u0142y te\u017c przygody: Zdj\u0119cia do etiudy \u201ePodanie\u201d mieli\u015bmy mi\u0119dzy innymi w znanej \u0142\u00f3dzkiej restauracji \u2013 chodzi\u0142o o zaplecze kuchenne. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce po zdj\u0119ciach Zbyszek jeszcze wr\u00f3ci\u0142 do lokalu, zabalowa\u0142 i mia\u0142a miejsce konfrontacja z kelnerami. By\u0142a milicja. Na drugi dzie\u0144 doko\u0144czenie zdj\u0119\u0107 sta\u0142o pod znakiem zapytania. Na szcz\u0119\u015bcie kelnerzy nie zg\u0142osili si\u0119 do pracy.<\/p>\n\n\n\n Pierwszym szkolnym filmem, kt\u00f3ry zrobili\u015bmy, by\u0142y \u201eKr\u0119te \u015bcie\u017cki\u201d. Wcze\u015bniej nie znali\u015bmy si\u0119 bli\u017cej. Pierwszy rok by\u0142 selekcyjny, po\u0142ow\u0119 ju\u017c wywalono ze szko\u0142y, ja mia\u0142em promocj\u0119 warunkow\u0105: na drugim roku w pierwszej kolejno\u015bci mia\u0142em nakr\u0119ci\u0107 etiud\u0119, kt\u00f3ra rozstrzygnie o moim by\u0107 albo nie by\u0107 w Szkole. To zagro\u017cenie powsta\u0142o, poniewa\u017c \u017ale przyj\u0119to moje pierwszoroczne \u0107wiczenie filmowe. M\u0142ody m\u0119\u017cczyzna (Krystian Lupa) \u015bpieszy si\u0119, \u015bpieszy si\u0119 coraz bardziej, ale i tak nie zd\u0105\u017cy\u0142 \u2013 drzwi do kt\u00f3rych zd\u0105\u017ca\u0142 zosta\u0142y \u015bwie\u017co zamurowane \u2013 dos\u0142ownie przed nosem; zaprawa murarska jest jeszcze mokra. Nawet dzisiaj by\u0142bym zadowolony z takiego filmiku, ale oceniaj\u0105cy nie poznali si\u0119 na moim minimalizmie. Preferowane by\u0142y filmiki podobne do doros\u0142ych film\u00f3w. Krystian mia\u0142 jeszcze wi\u0119kszego pecha \u2013 jego filmik zosta\u0142 oceniony jeszcze ni\u017cej i wylecia\u0142 ze szko\u0142y. Krystian by\u0142 wybitnym studentem, wielk\u0105 indywidualno\u015bci\u0105, intelektualist\u0105 i praktykiem \u2013 ju\u017c by\u0142 \u015bwietnym scenografem i grafikiem.<\/p>\n\n\n\n Opiekunem mojej drugorocznej etiudy zosta\u0142 Janusz Majewski. Jeszcze podczas wakacji zatwierdzi\u0142 mi scenariusz. Na pocz\u0105tku roku akademickiego wybra\u0142em operatora. Zwr\u00f3ci\u0142em si\u0119 do Zbyszka, bo chocia\u017c nie znali\u015bmy si\u0119 bli\u017cej, to z tych pobie\u017cnych, korytarzowych kontakt\u00f3w, takich z drugiego, czy trzeciego planu, narodzi\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie taki, szcz\u0119\u015bliwy impuls.<\/p>\n\n\n\n Na planie filmowym \u015bwietnie si\u0119 nam wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142o. Nasza praca zupe\u0142nie nie mia\u0142a cech uczniowskich \u2013 to by\u0142a ca\u0142kowicie praca tw\u00f3rcza; w\u0142asne s\u0142owo. No, ale kiedy dzie\u0142o by\u0142o ju\u017c gotowe, pojawi\u0142o si\u0119 widmo katastrofy, szczeg\u00f3lnie dla mnie, jako \u017ce ju\u017c by\u0142em zagro\u017cony. Poniewa\u017c Janusz Majewski kr\u0119ci\u0142 film, okresowo zast\u0119powa\u0142 go inny wyk\u0142adowca. Panu Kubie \u201eKr\u0119te \u015bcie\u017cki\u201d zdecydowanie si\u0119 nie podoba\u0142y. Nie pozostawi\u0142 mi \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, jaka b\u0119dzie ocena. Czas si\u0119 pakowa\u0107. Ale zdarzy\u0142 si\u0119 cud: na komisyjn\u0105 ocen\u0119 filmu przyjecha\u0142 Janusz Majewski. Film otrzyma\u0142 najwy\u017csz\u0105 not\u0119. Dalej ju\u017c by\u0142y sukcesy, nagrody. Pokaz na wielkim festiwalu w Edynburgu, co jak na etiud\u0119, by\u0142o niespotykanym wtedy ewenementem. Bo taki wtedy by\u0142 obyczaj, \u017ce nawet do Krakowa, na specjalne zaproszenie dyrekcji festiwalu krakowskiego, Szko\u0142a nie zezwoli\u0142a na pokaz naszej dokumentalnej etiudy, \u201eDzie\u0144 pracy\u201d. Argument: – \u017beby im si\u0119 w g\u0142owach nie poprzewraca\u0142o. <\/p>\n\n\n\n W p\u00f3\u017aniejszych latach \u201eKr\u0119te \u015bcie\u017cki\u201d by\u0142y szeroko pokazywane. Ostatnio, bodaj dwa lata temu, z okazji pewnej wystawy, przez kilka tygodni film lecia\u0142 non-stop w Centrum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Warszawie. I tu ciekawostka: dziennikarka pisz\u0105ca recenzj\u0119 z wystawy \u2013 g\u0142\u00f3wnie malarstwo, obiekty plastyczne, eksperymentalna fotografia \u2013 bli\u017cej przyjrza\u0142a si\u0119 akurat naszemu filmowi i odnios\u0142a si\u0119 do niego niezwykle krytyczne: nie dostrzeg\u0142a \u017cadnych znamion poczucia humoru tw\u00f3rc\u00f3w. Tak oto po 40-stu latach od powstania filmu, dopad\u0142 nas nawr\u00f3t historii \u2013 jak wida\u0107, ocena dzie\u0142a chodzi kr\u0119tymi \u015bcie\u017ckami.<\/p>\n\n\n\n Po \u201eKr\u0119tych \u015bcie\u017ckach\u201d zrobili\u015bmy ze Zbyszkiem jeszcze dwie etiudy: wymienion\u0105 ju\u017c dokumentaln\u0105 \u201eDzie\u0144 pracy\u201d i fabularn\u0105 \u201ePodanie\u201d. Ostatni film szkolny, film dyplomowy, \u201eKsi\u0119\u017cyc\u201d oczywi\u015bcie zamierza\u0142em zrobi\u0107 ze Zbyszkiem. Sta\u0142o si\u0119 inaczej, bo mieli\u015bmy dwie r\u00f3\u017cne wizje, jak ten film ma wygl\u0105da\u0107. Chyba by\u0142o tak, \u017ce wyolbrzymili\u015bmy te r\u00f3\u017cnice. Film zrobi\u0142em z Wojtkiem Jastrz\u0119bowskim, ale nasze wzajemne stosunki ze Zbyszkiem nie ucierpia\u0142y. Zacz\u0119li\u015bmy drog\u0119 zawodow\u0105; Zbyszek zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z \u0142\u00f3dzkim Semaforem, a ja z katowickim zespo\u0142em \u201eSilesia\u201d i zosta\u0142em asystentem Kazimierz Kutza. Po debiucie fabularnym, kiedy ju\u017c ca\u0142kowicie si\u0119 usamodzielni\u0142em, zacz\u0105\u0142em robi\u0107 r\u00f3wnie\u017c filmy kr\u00f3tkie. I tutaj te\u017c mieli\u015bmy odr\u0119bne zdanie, np. na temat przestrzeni: Zbyszek oczywi\u015bcie d\u0105\u017cy\u0142 do uzyskiwania kolejnych jej wymiar\u00f3w, a mnie podoba\u0142a si\u0119 p\u0142asko\u015b\u0107 obrazu filmowego, taka egipsko\u015b\u0107, st\u0105d moje zainteresowanie filmem ikonograficznym. Nasze rodzinne spotkania towarzyskie zdominowane by\u0142y przez gor\u0105ce dyskusje o sztuce <\/p>\n\n\n\n To by\u0142 \u015bwietny okres w tw\u00f3rczo\u015bci Zbyszka. Kolejne filmy ods\u0142ania\u0142y pi\u0119kne, dalekosi\u0119\u017cne perspektywy na ca\u0142e \u017cycie. Filmy z tego okresu, takie bardzo r\u0119kodzielnicze, maj\u0105 dla mnie cudowny posmak czasu i miejsca w kt\u00f3rym powsta\u0142y \u2013 s\u0105 dla mnie bardzo \u0142\u00f3dzkie. Zbyszek my\u015bla\u0142 form\u0105, ale jednocze\u015bnie mia\u0142 \u015bwietne wyczucie rzeczywisto\u015bci, \u015bwietnie j\u0105 czyta\u0142 i zamienia\u0142 na znaki. Ci\u0105gle u\u015bmiecham si\u0119, gdy pomy\u015bl\u0119 o filmie \u201e\u015awi\u0119to\u201d. \u017ba\u0142uj\u0119, \u017ce nie powsta\u0142y nast\u0119pne tego rodzaju filmy \u2013 a by\u0142y plany.<\/p>\n\n\n\n W okresie ameryka\u0144skim, te\u017c pojawia\u0142y si\u0119 tego rodzaju akcenty, i liczy\u0142em \u017ce Zbyszek, jak ju\u017c si\u0119 na dobre rozkr\u0119ci, we\u017amie si\u0119 za ameryka\u0144c\u00f3w, bo to bardzo wdzi\u0119czny temat.<\/p>\n\n\n\n Ameryk\u0105, ale ju\u017c w innym sensie, Zbyszek mnie zupe\u0142nie powali\u0142. Spodziewa\u0142em si\u0119, \u017ce i tam da sobie rad\u0119, no ale to co zobaczy\u0142em, zupe\u0142nie przesz\u0142o moje oczekiwania. W rekordowo kr\u00f3tkim czasie nie tylko m\u00f3g\u0142 robi\u0107 filmy, ale mia\u0142 swoje studio i luksus bycia niezale\u017cnym. Ju\u017c sam budynek robi\u0142 wra\u017cenie; by\u0142 to obiekt przemys\u0142owy, chyba wcze\u015bniej to by\u0142a fabryka cukierk\u00f3w, czyli takie pogranicze \u017cycia i sztuki \u2013 cukierki. Zbyszek \u015bwietnie adaptowa\u0142 go: by\u0142a du\u017ca hala zdj\u0119ciowa z zapleczem, studio d\u017awi\u0119kowe, pomieszczenia biurowe, a nawet pokoje dla takich go\u015bci jak Bodzio Dziworski czy ja. Zbyszek pracowa\u0142 nad nowym filmem, powstawa\u0142y niezwyk\u0142e zdj\u0119cia, a ja ci\u0105gle kr\u0105\u017cy\u0142em po jego rozleg\u0142ym kr\u00f3lestwie i nie mog\u0142em uwierzy\u0107 \u2013 by\u0142em pod ogromnym wra\u017ceniem jego dzielno\u015bci \u017cyciowej. Jego wyj\u015bcie na swoje odby\u0142o si\u0119 ca\u0142kowicie w jego naturalnym stylu; wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi najpierw chce opanowa\u0107 j\u0119zyk jeszcze w Polsce \u2013 kr\u0105\u017c\u0105 tacy ze s\u0142uchawkami na uszach po Krakowskim Przedmie\u015bciu \u2013 Zbyszek inaczej, zacz\u0105\u0142 od zdobywania Ameryki a przy okazji poznawa\u0142 j\u0119zyk. Przyswaja\u0142 sobie angielski rozmawiaj\u0105c te\u017c z japo\u0144czykami i francuzami, bo to g\u0142\u00f3wnie oni byli wsp\u00f3\u0142producentami jego film\u00f3w. By\u0142y te\u017c trudno\u015bci, i to<\/p>\n\n\n\n narastaj\u0105ce, ale przez kilka lat Zbyszek by\u0142 panem i w\u0142adc\u0105 swojego \u015bwiata filmowego. <\/p>\n\n\n\n Okres ameryka\u0144ski gwa\u0142townie przerwa\u0142a choroba Wandy, cudownej \u017cony. Niew\u0105tpliwy jest jej udzia\u0142 w sukcesach Zbyszka \u2013 mia\u0142 w Wandzie m\u0105drego doradc\u0119. By\u0142a najlepszym towarzyszem nie tylko \u017cycia, ale i tw\u00f3rczo\u015bci. Stanowili nieroz\u0142\u0105czn\u0105 par\u0119. Podczas realizacji \u201eTanga\u201d, kiedy ju\u017c wszyscy poszli spa\u0107, Wanda towarzyszy\u0142a Zbyszkowi do rana. I tak by\u0142o ca\u0142ymi miesi\u0105cami. Jej tajemnicza choroba, mia\u0142a sw\u00f3j pocz\u0105tek w r\u00f3wnie tajemniczych okoliczno\u015bciach; by\u0142a hipoteza, \u017ce zosta\u0142a uk\u0105szona przez kleszcza na pla\u017cy podczas nocnych zdj\u0119\u0107 na Long Island. Szans\u0105 by\u0142o podj\u0119cie leczenia w Berlinie. Zbyszek zostawi\u0142 Ameryk\u0119 i w Niemczech zacz\u0105\u0142 wszystko od pocz\u0105tku. By\u0142 te\u017c po natowski olbrzymi hangar lotniczy.<\/p>\n\n\n\n Wandy nie uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107. Jej \u015bmier\u0107 zupe\u0142nie wytr\u0105ci\u0142a go ze zwyk\u0142ej dla niego ci\u0105g\u0142o\u015bci tw\u00f3rczej; ograniczy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 zawodow\u0105 do wyk\u0142ad\u00f3w i pisania prac teoretycznych. <\/p>\n\n\n\n W ostatnim czasie, we Wroc\u0142awiu, wykorzystuj\u0105c swoje do\u015bwiadczenia ameryka\u0144skie i niemieckie, stworzy\u0142 Centrum Technologii Audiowizualnych. B\u0119dzie to o\u015brodek do\u015bwiadczalny i szkoleniowy na skal\u0119 europejsk\u0105. Jak zwykle zaanga\u017cowany ca\u0142ym sob\u0105, ca\u0142y ci\u0119\u017car tego pionierskiego zadania wzi\u0105\u0142 na swoje barki. Jako dyrektor artystyczny, wiedzia\u0142 co jest w sztuce najwa\u017cniejsze \u2013 zacz\u0105\u0142 od reperacji przeciekaj\u0105cego dachu. Pocz\u0105wszy od budowla\u0144ca, zg\u0142\u0119bi\u0142 i do\u015bwiadczy\u0142 wielu po\u017cytecznych zawod\u00f3w. Na koniec dekorowa\u0142 \u015bciany obiektami z w\u0142asnej kolekcji, a nie maj\u0105cym na czym usi\u0105\u015b\u0107 go\u015bciom studia, udost\u0119pnia\u0142 swoje domowe krzes\u0142a. No i musia\u0142o si\u0119 to \u017ale sko\u0144czy\u0107: jak ju\u017c wszystko zrobi\u0142 pokazano mu drzwi, kt\u00f3re zreszt\u0105 sam wstawi\u0142.<\/p>\n\n\n\n W tej chwili Zbyszek ma gotowy scenariusz pot\u0119\u017cnego, wielogodzinnego filmu, zamierzonego na skal\u0119 klasycznych \u201eNarodzin narodu\u201d. Bez \u017cadnej przesady, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce w tym filmie jest ca\u0142y Rybczy\u0144ski \u2013 to jest jego summa<\/em>. Wszystko co do tej pory stworzy\u0142 i za co zdoby\u0142 Oskara, stanowi swego rodzaju najwspanialsze demo, kt\u00f3re nie powinno dla nikogo stwarza\u0107 najmniejszych w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ten film powinien koniecznie powsta\u0107. Ale tak dobrze nie b\u0119dzie. W Ameryce, pr\u0105c na zach\u00f3d, da\u0142 sobie rad\u0119 z Indianami p\u00f3\u0142nocnoameryka\u0144skimi, z polskimi Indianami, tak dobrze ju\u017c mu nie posz\u0142o.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Andrzej Bara\u0144ski<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[144],"class_list":["post-13385","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-zbigniew_rybczynski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13385","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13385"}],"version-history":[{"count":6,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13385\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13435,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13385\/revisions\/13435"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13385"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13385"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13385"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/Plamuz12.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KafkaBed.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2013\/12\/KafkaLegs.jpg\")