{"id":13220,"date":"2022-07-13T15:04:00","date_gmt":"2022-07-13T15:04:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13220"},"modified":"2024-09-17T09:16:43","modified_gmt":"2024-09-17T09:16:43","slug":"liberum-voveo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/liberum-voveo\/","title":{"rendered":"Liberum voveo!"},"content":{"rendered":"\n

Dajmy spok\u00f3j Angielczykom<\/em>. Pan Premier wy\u015ble raport i my, tu na l\u0105dzie, ju\u017c jutro b\u0119dziemy mieli a clear overview of the current situation<\/em> na zamieszkiwanym przez nas odcinku \u201ewschodniej flanki”. Prosz\u0119 tylko nieco uwa\u017ca\u0107 na rytua\u0142y polityczne. <\/p>\n\n\n\n

W kraju tak nasyconym si\u0142\u0105 poetyckiej wyobra\u017ani \u0142atwo mo\u017cna sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 mitu i bardzo d\u0142ugo poniewiera\u0107 si\u0119 mi\u0119dzy ostrymi cieniami mg\u0142y. Nawet jak cz\u0142owiek my\u015bli (\u017ce my\u015bli) pragmatycznie i korzysta z przys\u0142uguj\u0105cych praw. <\/p>\n\n\n\n

Boris Johnson\/PAP\/EPA\/ANDY RAIN niczym nasz pose\u0142 z Upity.   <\/p>\n\n\n\n

Profesor Joachim \u015aliwa szukaj\u0105c mumii (wiadomo, egiptolog musi) zestawi\u0142 bardzo pouczaj\u0105c\u0105 i emblematyczn\u0105 histori\u0119 po\u015bmiertn\u0105 \u201epos\u0142a z Upity” (dzi\u015b: wioska Upyt\u00e9, nieca\u0142e 300 os\u00f3b, tyle ile w jednym wie\u017cowcu), kt\u00f3ry pierwszy w dziejach Rzeczpospolitej zerwa\u0142 sejm. Dzisiaj powiedzieliby\u015bmy, \u017ce W\u0142adys\u0142aw Wiktoryn Sici\u0144ski, herbu Prawdzic, wyznania kalwi\u0144skiego, pose\u0142 z powiatu upickiego, kt\u00f3ry w sobot\u0119 9 marca 1652 g\u0142o\u015bno powiedzia\u0142: \u00abja nie pozwalam na prolongat\u0119\u00bb by\u0142 wyj\u0105tkowo skutecznym influencerem.<\/p>\n\n\n\n

Dlaczego to powiedzia\u0142 ju\u017c nie dowiemy si\u0119, pewnie, ot tak sobie. Przedsi\u0119biorcy, ludzie czynu, biznesmeni wierz\u0105cy, \u017ce gospodarka to jedyne co nas \u0142\u0105czy, niech my\u015bl\u0105, \u017ce to jakie\u015b nie cierpi\u0105ce zw\u0142oki interesy Sici\u0144skiemu kaza\u0142y wraca\u0107 na \u017bmud\u017a, \u017ce musia\u0142 pilnie co\u015b sadzi\u0107, ora\u0107, p\u0119dzi\u0107 albo warzy\u0107. W poniedzia\u0142ek 11 marca marsza\u0142ek, podczaszy lwowski Andrzej Maksymilian Fredro: “(…) wzywa\u0142 dwukrotnie powiat upicki, s\u0105dz\u0105c, \u017ce Sici\u0144ski protest sw\u00f3j cofnie, lecz pose\u0142 wyruszy\u0142 ju\u017c z Warszawy. Marsza\u0142ek og\u0142osi\u0142 wi\u0119c zebranym i kr\u00f3lowi rozwi\u0105zanie sejmu i w\u00f3wczas rozleg\u0142 si\u0119 pod adresem Sici\u0144skiego z\u0142owieszczy okrzyk jednego z senator\u00f3w: \u00abBodajby przepad\u0142!\u00bb (inna, bardziej retoryczna wersja: \u201eBodaj\u015b z piek\u0142a nie wyszed\u0142, kt\u00f3ry\u015b zrz\u0105dzi\u0142 takie nieszcz\u0119\u015bcie! Na co obecni odpowiedzieli: Amen! Amen!” (cyt.za: J. \u015aliwa Mumia Cziczinskasa czyli \u00abtrup upickiego pos\u0142a\u00bb<\/em>, [w:] Vom \u201eTroglodytenland” ins Reich der Scheherezade. Festscchrift f\u00fcr Piotr O. Scholz zum 70 Geburstag<\/em>, hg. M. D\u0142ugosz, Berlin 2014, ss. 295-309). Sici\u0144ski a\u017c do \u015bmierci mia\u0142 si\u0119 dobrze, zosta\u0142 wybrany pos\u0142em na sejm w roku 1659, podpisywa\u0142 uk\u0142ad pokojowy ze Szwecj\u0105 w Oliwie. Zmar\u0142 oko\u0142o 1672 roku i przez jaki\u015b czas wszystko by\u0142o dobrze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Bez naiwno\u015bci, sejm to polityczny spektakl, nie brakuje g\u0142os\u00f3w, \u017ce \u201e(…) zerwanie sejmu w 1652 by\u0142o na r\u0119k\u0119 zar\u00f3wno opozycji, jak stronnictwu kr\u00f3lewskiemu. Do\u015b\u0107 niespodziewany sprzeciw Sici\u0144skiego mo\u017cna uzna\u0107 za przys\u0142ug\u0119, kt\u00f3r\u0105 odda\u0142 og\u00f3\u0142owi wcielaj\u0105c w czyn odczucia, kt\u00f3rych nie mia\u0142 odwagi tak otwarcie zademonstrowa\u0107 nikt inny” (ibidem, s. 301). Dopiero \u201e(…) w p\u00f3\u017aniejszych czasach, kiedy sejmy raz po raz rwa\u0107 zacz\u0119to, kiedy liberum veto przypisano wszystkie nieszcz\u0119\u015bcia Polski, wtedy dopiero odgrzebano pami\u0119\u0107 pos\u0142a z Upity” (Ibidem, s. 300).<\/p>\n\n\n\n

Tu pojawia si\u0119 mit i wyobra\u017ania mitologiczna. Ot\u00f3\u017c sama polska (ok, \u017cmudzka) ziemia nie chcia\u0142a przyj\u0105\u0107 szcz\u0105tk\u00f3w Sici\u0144skiego. \u201eNie powiod\u0142y si\u0119 pr\u00f3by zapewnienia mu jakiegokolwiek poch\u00f3wku, ziemia bowiem siedmiokrotnie mia\u0142a wyrzuca\u0107 go ze swego wn\u0119trza, nie chc\u0105c przyj\u0105\u0107 tak niegodziwego cz\u0142owieka”. (J. \u015aliwa, op. cit.<\/em>, s. 303). W \u201eTygodniku Ilustrowanym” w grudniu 1859 (nr. 15) ukaza\u0142a si\u0119 relacja (W\u0142adys\u0142awa Malaszewskiego) opisuj\u0105ca przechowywane w Upicie zw\u0142oki Sici\u0144skiego. “Widzisz cia\u0142o \u017c\u00f3\u0142te, jakby skamienia\u0142e, posta\u0107 prost\u0105, wysok\u0105, r\u0119ce na krzy\u017c z\u0142o\u017cone, nogi wyci\u0105gni\u0119te. Czaszka trupia \u0142ysa i \u017c\u00f3\u0142ta, z ty\u0142u g\u0119ste ma k\u0119py siwiej\u0105cych w\u0142os\u00f3w, oczy zamkni\u0119te, wypuk\u0142e, (…) wargi nad kt\u00f3rymi s\u0105 k\u0119py w\u0105s\u00f3w, jako\u015b dumnie od siebie odsadzone, ca\u0142a twarz nosi \u015blady urody”. Cia\u0142o Sici\u0144skiego oko\u0142o po\u0142owy XIX wieku umieszczono w specjalnej skrzyni w ko\u015bciele, a ostatecznie pochowano dopiero w 1864 roku. Profesor \u015aliwa zapewne s\u0142usznie domy\u015bla si\u0119, \u017ce cia\u0142o pos\u0142a (kt\u00f3ry mia\u0142 zgin\u0105\u0107 nagle, od uderzania pioruna) pochowano\u00a0w krypcie zboru w Upicie. Zb\u00f3r kalwi\u0144ski upad\u0142 w Upicie oko\u0142o po\u0142owy XVIII wieku i wtedy pewnie natrafiono na zabalsamowane zw\u0142oki Sici\u0144skiego, kt\u00f3re otoczone z\u0142\u0105 s\u0142aw\u0105 rozpocz\u0119\u0142y widowiskowe i burzliwe \u201ew\u0142asne \u017cycie” w roli ludowego \u201eupiora z Upity”.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Adam Mickiewicz w 1829 roku drukuje w Petersburgu poemat Popas w Upicie<\/em> (opatrzony podtytu\u0142em: “Zdarzenie prawdziwe”): “Tam sta\u0142o\/Szkaradne, staro\u017cytne cia\u0142o.\/Nogi d\u0142ugie i czarne stercz\u0105 mu jak szczud\u0142a,\/R\u0119ce na krzy\u017c z\u0142amane, twarz g\u0142\u0119boko wychud\u0142a.\/(…) Twarz nawet w\u0142a\u015bciwego nie traci wyrazu, (…); Dziko\u015b\u0107, szpec\u0105ca \u017cywych oblicze zbrodniarzy,\/Zda si\u0119 dot\u0105d zamar\u0142a grozi\u0107 z jego twarzy,\/Dot\u0105d zdradziecka rado\u015b\u0107 w ustach si\u0119 u\u015bmiecha,\/Gniew rozb\u00f3jniczy w czole, nade brwiami pycha<\/em> (…)”(A. Mickiewicz, Wiersze, Dzie\u0142a<\/em>, t. I, Warszawa 1998, s. 191).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Dajmy spok\u00f3j Angielczykom. Pan Premier wy\u015ble raport i my, tu na l\u0105dzie, ju\u017c jutro b\u0119dziemy mieli a clear overview of the current situation na zamieszkiwanym przez nas odcinku \u201ewschodniej flanki”. Prosz\u0119 tylko nieco uwa\u017ca\u0107 na rytua\u0142y polityczne.  W kraju tak nasyconym si\u0142\u0105 poetyckiej wyobra\u017ani \u0142atwo mo\u017cna sta\u0107 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 mitu i bardzo d\u0142ugo poniewiera\u0107 si\u0119 […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":18730,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[14],"tags":[],"class_list":["post-13220","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-idem"],"acf":[],"1_4_image":"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2022\/07\/johnsssonss.jpg","_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13220","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13220"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13220\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":18732,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13220\/revisions\/18732"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/18730"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13220"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13220"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13220"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}