Bo\u017cena Czubak:\u00a0W jednej ze swoich ostatnich prac \u2013 Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze. \u0106wiczenia z deklinacji, u\u017cywaj\u0105c elektronicznych wy\u015bwietlaczy, \u201epokazujesz\u201d bulgotanie medi\u00f3w. Te same s\u0142owa, kt\u00f3re przesuwaj\u0105 si\u0119 na wy\u015bwietlaczach, poddajesz rozbiorowi gramatycznemu. Na kilkudziesi\u0119ciu planszach poszczeg\u00f3lne s\u0142owa s\u0105 metodycznie odmieniane przez wszystkie przypadki. Na ile ta logika gramatyki jest pr\u00f3b\u0105 zapanowania nad medialn\u0105 paplanin\u0105, a na ile jest zabiegiem retorycznym, tzn. wzmacniaj\u0105cym retoryk\u0119 s\u0142\u00f3w, nie do\u015b\u0107, \u017ce nieustannie przesuwaj\u0105cych si\u0119 na wy\u015bwietlaczach, to jeszcze powtarzanych we wszystkich mo\u017cliwych przypadkach?<\/p>\n\n\n\n
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski:\u00a0W tej pracy wa\u017cne s\u0105 obydwa aspekty: z jednej strony chaos agresywnego nadmiaru s\u0142\u00f3w na wy\u015bwietlaczach, z drugiej porz\u0105dek dotycz\u0105cy pragmatyki u\u017cywania tych s\u0142\u00f3w, kt\u00f3ra destruuje ich znaczeniowo\u015b\u0107.
W tym wypadku odmieniane przez przypadki s\u0142owa jeszcze bardziej trac\u0105 znaczenie, staj\u0105 si\u0119 absurdalne, pot\u0119guj\u0105c be\u0142kotliwo\u015b\u0107 tego, co pojawia si\u0119 na wy\u015bwietlaczach. Podwojonego demonta\u017cu znacze\u0144 pozbawiona by\u0142a niemiecko-angielska wersja tej pracy, kt\u00f3r\u0105 niedawno pokazywa\u0142em w Berlinie. Z uwagi na brak analogicznej deklinacji w j\u0119zyku niemieckim i zupe\u0142ny brak deklinacji w j\u0119zyku angielskim, pos\u0142u\u017cy\u0142em si\u0119 tylko wy\u015bwietlaczami. D\u0142ugo zastanawia\u0142em si\u0119, czy w og\u00f3le pokazywa\u0107 j\u0105 poza Polsk\u0105, w innym kontek\u015bcie j\u0119zykowym. Po pierwsze, ze wzgl\u0119du na odmienne retoryki s\u0142ownik\u00f3w politycznych i medialnych w r\u00f3\u017cnych krajach. Po drugie, z uwagi na r\u00f3\u017cnice zasad gramatycznych wyst\u0119puj\u0105cych w poszczeg\u00f3lnych j\u0119zykach. Polski nale\u017cy do tych j\u0119zyk\u00f3w, kt\u00f3re maj\u0105 rozbudowan\u0105 odmian\u0119 rzeczownik\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
B.C.:\u00a0Jak powstawa\u0142a praca, kt\u00f3r\u0105 pokazywa\u0142e\u015b w Berlinie w ramach zorganizowanej przez Rene Blocka wystawy Unanswered Question? Polska wersja zawiera s\u0142owa, kt\u00f3re znamy z naszego medialnego be\u0142kotu. A w jaki spos\u00f3b wybiera\u0142e\u015b s\u0142owa kojarz\u0105ce si\u0119 z \u201epaplanin\u0105\u201d medi\u00f3w niemieckich?<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0Cz\u0119\u015b\u0107 poj\u0119\u0107, kt\u00f3rych u\u017cy\u0142em w polskiej wersji ma swoje odniesienia w medialnej i politycznej rzeczywisto\u015bci niemieckiej czy brytyjskiej. Ale wi\u0119kszo\u015b\u0107 zebra\u0142em od znajomych \u017cyj\u0105cych w tamtych realiach: czytaj\u0105cych tamte gazety, s\u0142uchaj\u0105cych wiadomo\u015bci, ogl\u0105daj\u0105cych telewizj\u0119 i pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 na co dzie\u0144 tamtym j\u0119zykiem. Okre\u015bli\u0142em moje oczekiwania \u2013 podobnie jak w polskiej wersji chodzi\u0142o mi o s\u0142owa nadu\u017cywane w kontekstach, do kt\u00f3rych nie przynale\u017c\u0105. Z otrzymanych s\u0142\u00f3w wybra\u0142em te, kt\u00f3re wydawa\u0142y mi si\u0119 najbardziej adekwatne do idei pracy. Teraz berli\u0144ska wersja znajduje si\u0119 ju\u017c w Istambule i tam dope\u0142niona zostanie analogicznymi s\u0142owami w j\u0119zyku tureckim.<\/p>\n\n\n\n
B.C.: W Berlinie nie by\u0142o deklinacji, ale za to \u201ebulgota\u0142o\u201d bardziej dono\u015bnie. Polska wersja by\u0142a prezentowana w przestrzeniach galeryjnych, berli\u0144ska, zainstalowana w du\u017cej witrynie Neue Berliner Kunstverein, \u201ewychodzi\u0142a na ulic\u0119\u201d.
J.K.: To bardzo dobrze zafunkcjonowa\u0142o, bo wchodz\u0105c w przestrze\u0144 publiczn\u0105, buczenie miesza\u0142o si\u0119 z codzienn\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105.<\/p>\n\n\n\n
B.C.:\u00a0Ju\u017c wcze\u015bniej u\u017cywa\u0142e\u015b wy\u015bwietlaczy instalowanych w przestrzeni publicznej, np. w rmach wystawy Art, Life and Confusion w Belgradzie w 2006 roku. Tyle, \u017ce tam stosowa\u0142e\u015b zupe\u0142nie inn\u0105 strategi\u0119 \u2013 wymazywania informacji. J.K.:\u00a0Gry j\u0119zykowe, kt\u00f3rymi pos\u0142ugiwa\u0142em si\u0119 w pracach z lat 70., odnosi\u0142y si\u0119 g\u0142\u00f3wnie do relacji j\u0119zyka do rzeczywisto\u015bci i vice versa. Pozbawione by\u0142y bezpo\u015brednich odniesie\u0144 do kontekstu politycznego, chocia\u017c ten kontekst oczywi\u015bcie istnia\u0142. Ale bardziej liczy\u0142a si\u0119 gra j\u0119zyka z rzeczywisto\u015bci\u0105, gra z zastosowaniem regu\u0142 logicznych, kt\u00f3re pe\u0142ni\u0142y funkcj\u0119 narz\u0119dzi do badania relacji mi\u0119dzy prostymi zdaniami m\u00f3wi\u0105cymi o rzeczywisto\u015bci a sam\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105. My\u015bl\u0119, \u017ce j\u0119zyk nadal jest g\u0142\u00f3wnym elementem moich prac, tak\u017ce i takich, kt\u00f3re bezpo\u015brednio nim nie operuj\u0105. U\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce struktury w\u0142a\u015bciwe dla j\u0119zyka przek\u0142adaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c na to, co nie jest uwa\u017cane za wyra\u017cenie j\u0119zykowe, np. na przedmioty. Za pomoc\u0105 przedmiot\u00f3w mo\u017cna budowa\u0107 zdania i poddawa\u0107 je tym samym operacjom co s\u0142owa. R\u00f3\u017cnica, o kt\u00f3r\u0105 pytasz, polega g\u0142\u00f3wnie na tym, \u017ce wcze\u015bniej zdecydowanie bardziej interesowa\u0142o mnie szukanie dziur i paradoks\u00f3w pomi\u0119dzy rzeczywisto\u015bci\u0105 a j\u0119zykiem. Teraz sama rzeczywisto\u015b\u0107 jest na tyle paradoksalna, \u017ce wystarczy obna\u017cy\u0107 jej rozmaite dewiacje, na przyk\u0142ad nadu\u017cycia s\u0142\u00f3w, pokaza\u0107 je na wy\u015bwietlaczach i odnie\u015b\u0107 do tego, co by\u0142o w\u0142a\u015bciwe mojemu wcze\u015bniejszemu my\u015bleniu o j\u0119zyku, czyli np. do zasad gramatycznych, kt\u00f3re dobitnie ujawniaj\u0105 nieprzystawalno\u015b\u0107 poj\u0119ciow\u0105 i znaczeniow\u0105 j\u0119zyka do rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n B.C.:\u00a0Patrz\u0105c wstecz na to, co robi\u0142e\u015b we wcze\u015bniejszych dekadach, mo\u017cna odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce j\u0119zyk, kt\u00f3rego w\u00f3wczas u\u017cywa\u0142e\u015b, du\u017co wi\u0119cej znaczy\u0142. B.C.:\u00a0Medialnego \u201eniehaczenia\u201d rzeczywisto\u015bci, zanikania przekazu dotyczy te\u017c Recycled News. Praca, kt\u00f3ra na wystawie w Atlasie Sztuki b\u0119dzie zestawiona z instalacj\u0105 Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze. B.C.: W pierwszej wersji, w kt\u00f3rej mno\u017cy\u0142e\u015b r\u00f3\u017cne stylistyki malarskie, podsuwa\u0142e\u015b ogl\u0105daj\u0105cym r\u00f3\u017cne konwencje, wci\u0105ga\u0142e\u015b w gr\u0119, a w\u0142a\u015bciwie tak\u0105 pu\u0142apk\u0119 gier estetycznych. J.K.:\u00a0Te odbicia s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 gry, kt\u00f3r\u0105 wcze\u015bniej bardzo \u015bwiadomie zastosowa\u0142em w Zas\u0142onach odnosz\u0105cych si\u0119 do r\u00f3\u017cnych niepo\u017c\u0105danych przywar \u017cycia. W Recycled News to te\u017c wa\u017cny element gry: w\u0142\u0105czenie odbiorcy do obrazu i skazanie go na rozpoznanie swojego odbicia, swojego zak\u0142adanego wizerunku w obrazie, bo przecie\u017c te odbicia s\u0105 iluzj\u0105. Oczywi\u015bcie nie we wszystkich gazetach jeste\u015bmy w stanie si\u0119 obejrze\u0107, bo cz\u0119\u015b\u0107 wisi zbyt wysoko. Fakt, \u017ce odbijaj\u0105 one co\u015b, czym nie s\u0105 i wch\u0142aniaj\u0105 t\u0119 iluzj\u0119, same b\u0119d\u0105c iluzj\u0105, czyli zamalowanymi gazetami, kt\u00f3re udaj\u0105, \u017ce s\u0105 czym\u015b innym, uruchamia to, co nazywam \u201ehipokryzj\u0105 obraz\u00f3w\u201d. Bo ich rola polega w gruncie rzeczy na tym, \u017ce zas\u0142aniaj\u0105 \u015bcian\u0119 i odwracaj\u0105 uwag\u0119 od rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n\n\n\n B.C.:\u00a0Parokrotnie w ramach r\u00f3\u017cnych wystaw, kt\u00f3rych by\u0142am kuratorem, mia\u0142am okazj\u0119 prezentowa\u0107 prace z Recycled News. Cz\u0119sto w\u00f3wczas pada\u0142o pytanie o kolory, o kryterium doboru kolor\u00f3w, np. dlaczego Le Mond jest niebieski, a Le Figaro bia\u0142e, pytano te\u017c o zasady rz\u0105dz\u0105ce geometri\u0105 kraw\u0119dzi zamalowywanych powierzchni.<\/p>\n\n\n\n J.K.:\u00a0Je\u017celi chodzi o kolory, to ich dob\u00f3r jest czysto arbitralny. Z zasady unikam stereotypowych skojarze\u0144, \u017ce np. gazeta rosyjska powinna by\u0107 czerwona, a watyka\u0144ska niebieska. Kolory s\u0105 efektem mieszania farb w kubku, a mieszam ich bardzo du\u017co, \u017ceby unika\u0107 tych samych barw, co nie jest takie proste, bior\u0105c pod uwag\u0119 ilo\u015b\u0107 gazet, kt\u00f3re ju\u017c zamalowa\u0142em. By\u0142oby niemo\u017cliwe przypisywanie kolorom jakiejkolwiek znaczeniowo\u015bci. Podobnie jest z geometri\u0105 kraw\u0119dzi zamalowywanych powierzchni, to s\u0105 r\u00f3wnie\u017c czysto arbitralne decyzje, z kt\u00f3rych nic nie wynika. W latach 90. zrobi\u0142em kilka wielkich rysunk\u00f3w zatytu\u0142owanych Prosta geometria, kt\u00f3rych geometria te\u017c by\u0142a pozorna. Sprowadza\u0142a si\u0119 do u\u017cycia kilku prostych figur geometrycznych, kt\u00f3re z racji r\u00f3\u017cnych \u201ezak\u0142\u00f3ce\u0144\u201d przeczy\u0142y jakiemukolwiek porz\u0105dkowi i logice. By\u0142a to raczej gra z geometri\u0105, podobna do wcze\u015bniejszych gier z j\u0119zykiem. Geometryczne kraw\u0119dzie zamalowanych powierzchni gazet zapewne maj\u0105 w sobie jak\u0105\u015b estetyk\u0119, tak jak wszystko, co przyjmuje form\u0119 wizualn\u0105.<\/p>\n\n\n\n B.C.:\u00a0Prace z Recycled News oprawiane w identyczne ramy, na wystawach ci\u0105gn\u0105 si\u0119 rz\u0119dami wzd\u0142u\u017c \u015bcian, tworz\u0105c niezwykle dekoracyjne panneau. W tym przypadku r\u00f3wnie\u017c ironiczny, bo odnosi si\u0119 do czego\u015b, co nie ma jakiegokolwiek znaczenia. Gazety \u2013 bez wzgl\u0119du na kraj ich pochodzenia, orientacj\u0119 polityczn\u0105 czy wag\u0119 ich tytu\u0142\u00f3w \u2013 wieszane s\u0105 obok siebie w prostym porz\u0105dku gam kolorystycznych. J.K.:\u00a0Oko\u0142o 2000 akwarel i jakie\u015b 150 tytu\u0142\u00f3w gazet. Ale jest jeszcze du\u017co do zrobienia, na najbli\u017cszy czas mam ju\u017c przygotowan\u0105 do\u015b\u0107 du\u017c\u0105 parti\u0119 kolejnych gazet. J.K.:\u00a0Nad Zbiorem pracowa\u0142em prawie dwa lata, wyczerpa\u0142em w nim wszystkie warianty budowania i rozk\u0142adania kwadratu z przek\u0105tn\u0105. Przesz\u0142o 8000 kombinacji w postaci ci\u0105g\u00f3w ma\u0142ych rysunk\u00f3w 2 cm x 2 cm. Rysunek obok rysunku, w sumie zaj\u0119\u0142y one powierzchni\u0119 wysoko\u015bci 340 cm, ci\u0105gn\u0105c\u0105 si\u0119 na przestrzeni 36 metr\u00f3w. Potem zrobi\u0142em An Aparatus<\/em> (1972) obejmuj\u0105cy 27 plansz z 1296 stykowymi odbitkami dokumentuj\u0105cymi mo\u017cliwo\u015bci techniczne aparatu fotograficznego, do tego by\u0142y jeszcze listy ze szczeg\u00f3\u0142owymi parametrami dotycz\u0105cymi wykonania ka\u017cdego zdj\u0119cia.<\/p>\n\n\n\n B.C.:\u00a0Zar\u00f3wno Zbi\u00f3r jak An Aparatus <\/em>to prace sko\u0144czone, zamkni\u0119te. Recycled News<\/em> to, rzec by mo\u017cna, dzie\u0142o otwarte. Lubisz pracowa\u0107 w cyklach, przepracowuj\u0105c r\u00f3\u017cne w\u0105tki seriami prac. Ale Recycled News <\/em>to niemal rodzaj dziennika, w kt\u00f3rym zamalowujesz, co przeczyta\u0142e\u015b. B.C.:\u00a0Kiedy\u015b zamalowywa\u0142e\u015b ksi\u0105\u017cki, w po\u0142owie lat 90. zrobi\u0142e\u015b z nich dwie instalacje: Czytelni\u0119<\/em> (1994) i Bibliotek\u0119<\/em> (1995). B.C.:\u00a0W latach 70. do\u015b\u0107 ostentacyjnie dystansowa\u0142e\u015b si\u0119 od polityki, prace, kt\u00f3re teraz pokazujesz, dotycz\u0105 medi\u00f3w, mo\u017cna powiedzie\u0107 polityki par excellence. B.C.:\u00a0Latom 70. towarzyszy\u0142o przekonanie o mo\u017cliwo\u015bci dzia\u0142a\u0144 alternatywnych, swego rodzaju alternatyw\u0105 wobec ideologizacji kultury mia\u0142 by\u0107 NET. W prowadzonej przez Ciebie Galerii Akumulatory 2 podkre\u015bla\u0142e\u015b znaczenie prywatno\u015bci jako alternatywy dla zideologizowanych, oficjalnych przestrzeni funkcjonowania sztuki. Dzisiaj jednak coraz trudniej jest utrzyma\u0107 ten podzia\u0142 na prywatne i publiczne.<\/p>\n\n\n\n J.K.:\u00a0Ta dystynkcja na prywatne i publiczne wydaje si\u0119 ju\u017c nierealna. Przecie\u017c przestrze\u0144 publiczn\u0105 tworz\u0105 nasze prywatno\u015bci, a w nasz\u0105 prywatno\u015b\u0107 wdziera si\u0119 w spos\u00f3b niekontrolowany to, co publiczne. Ten podzia\u0142 wydaje si\u0119 czysto umowny. J.K.:\u00a0One si\u0119 wzajemnie przenikaj\u0105, bo czy istnieje estetyka poza polityk\u0105? Czy da si\u0119 wyznaczy\u0107 granice, kt\u00f3re w spos\u00f3b kategoryczny odseparowa\u0142yby estetyk\u0119 od polityki? We\u017amy martw\u0105 natur\u0119, najbardziej akademicki motyw, kt\u00f3ry \u2013 bez wzgl\u0119du na to, czy tego chcemy, czy nie \u2013 jest wyrazem okre\u015blonych pogl\u0105d\u00f3w na sztuk\u0119 i jej funkcj\u0119 spo\u0142eczn\u0105, a w zwi\u0105zku z tym r\u00f3wnie\u017c nasycony ideologi\u0105. Niestety, nie da si\u0119 unikn\u0105\u0107 polityki w estetyce. Nie ma koloru, kt\u00f3ry by\u0142by neutralny, pozbawiony konotacji politycznych. Kiedy w czasie stanu wojennego zbudowa\u0142em w Galerii Akumulatory 2 w Poznaniu Zielon\u0105 \u015bcian\u0119 poza kontekstem politycznym (1982), to cenzura zaliczy\u0142a j\u0105 do prze\u015bmiewczych dzia\u0142a\u0144 ur\u0105gaj\u0105cych systemowi. Rok p\u00f3\u017aniej, w Galerie Vor Ort w Hamburgu, zosta\u0142a natomiast odebrana jako wyraz mojej sympatii dla Partii Zielonych. Potem, aby unikn\u0105\u0107 takich prostych odniesie\u0144, w New Museum of Contemporary Art w Nowym Jorku, w ramach wystawy Rhetorical Image <\/em>(1990) zrobi\u0142em Szar\u0105 \u015bcian\u0119<\/em> poza kontekstem politycznym. I przeczyta\u0142em w gazecie (The Village Voice<\/em>), \u017ce by\u0142 to pesymistyczny obraz szarej rzeczywisto\u015bci kraju zza \u017celaznej kurtyny… Polityka infiltruje estetyk\u0119, tak jak estetyka polityk\u0119.<\/p>\n\n\n\n B.C.:\u00a0Recycled News<\/em> z t\u0105 programow\u0105 arbitralno\u015bci\u0105 wyboru kolor\u00f3w doprowadza do absurdu oczekiwanie jakichkolwiek czytelnych zale\u017cno\u015bci. grudzie\u0144 2013<\/p>\n\n\n\n 1<\/sup>\u00a0Luiza Nader, Language, Reality, Irony. The Art Books of Jaros\u0142aw Koz\u0142owski<\/em>, [w:] Art After Conceptual Art<\/em>, ed. Aleksander Alberro, Sabeth Buchmann, Cambridge, Massachusetts; London, England 2006. Polska wersja: J\u0119zyk, rzeczywisto\u015b\u0107, ironia, ksi\u0105\u017cki artystyczne Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego<\/em>, [w:] \u201eArtium Quaestiones XVI<\/em>\u201d, Pozna\u0144 2005.<\/p>\n\n\n\n *Bo\u017cena Czubak, historyk i krytyk sztuki, kurator projekt\u00f3w wystawienniczych, autorka licznych publikacji dotycz\u0105cych wsp\u00f3\u0142czesnej kultury wizualnej, cz\u0142onek Mi\u0119dzynarodowego Stowarzyszenia Krytyk\u00f3w Sztuki (AICA), prezes Fundacji Profile w Warszawie.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Z Jaros\u0142awem Koz\u0142owskim rozmawia Bo\u017cena Czubak<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[142],"class_list":["post-13216","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jaroslaw_kozlowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13216","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13216"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13216\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13217,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13216\/revisions\/13217"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13216"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13216"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13216"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
J.K.:\u00a0Tamta praca polega\u0142a na zanegowaniu jakiegokolwiek przekazu, dotyczy\u0142a zaniku tego, co stanowi wa\u017cny element naszego rozpoznania w \u015bwiecie \u2013 informacji, aktualnych wiadomo\u015bci. Na wy\u015bwietlaczach instalowanych w przestrzeniach publicznych, w instytucjach, sklepach i na ulicach emitowane by\u0142o kr\u00f3tkie stwierdzenie NO NEWS FROM…, powtarzaj\u0105ce si\u0119 wraz z nazwami 23 stolic wa\u017cnych dla \u015bwiatowej polityki i ekonomii. W realizacji Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze odwr\u00f3ci\u0142em sytuacj\u0119 \u2013 jest nadmiar s\u0142\u00f3w, poj\u0119\u0107, kt\u00f3re przekszta\u0142caj\u0105 si\u0119 w be\u0142kot. I w efekcie gubi\u0105 jak\u0105kolwiek no\u015bno\u015b\u0107 komunikacyjn\u0105, a wi\u0119c zaprzeczaj\u0105 pod- stawowej funkcji j\u0119zyka, staj\u0105 si\u0119 nie-j\u0119zykiem.
B.C.:\u00a0J\u0119zyk by\u0142 kluczow\u0105 kategori\u0105 dla Twojej wcze\u015bniejszej praktyki artystycznej. Z perspektywy j\u0119zyka jako centralnej problematyki pisa\u0142a o Twojej sztuce Luiza Nader1<\/sup>. W jaki spos\u00f3b por\u00f3wna\u0142by\u015b Tw\u00f3j stosunek do j\u0119zyka z czas\u00f3w, kiedy powstawa\u0142a np. Gramatyka, (ksi\u0105\u017cka z 1973 roku) z Twoim obecnym my\u015bleniem o j\u0119zyku?<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0J\u0119zyk, kt\u00f3rym kiedy\u015b m\u00f3wili\u015bmy, du\u017co wi\u0119cej znaczy\u0142. Poszczeg\u00f3lne s\u0142owa by\u0142y u\u017cywane uwa\u017cniej i zazwyczaj w kontekstach, kt\u00f3re by\u0142y im w\u0142a\u015bciwe. Z up\u0142ywem czasu nadu\u017cycia j\u0119zykowe i cyniczna deprecjacja znacze\u0144 i sens\u00f3w sprawi\u0142y, \u017ce s\u0142owa, kt\u00f3re 30 czy 40 lat temu by\u0142y no\u015bnikami tre\u015bci, zosta\u0142y jej pozbawione, sta\u0142y si\u0119 puste. Niczego nie wyra\u017caj\u0105, nie nios\u0105 nawet \u017cadnej informacji, tak jak powtarzaj\u0105ce si\u0119 na wy\u015bwietlaczach NO NEWS FROM… J\u0119zyk nie \u201ehaczy\u201d ju\u017c rzeczywisto\u015bci, sta\u0142 si\u0119 oboj\u0119tny, wy\u0142\u0105czony z odpowiedzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0Obie prace dotycz\u0105 podobnego problemu. Recycled News jest wyra\u017aniej zwi\u0105zana z mediami, z gazetami, w du\u017cej mierze odpowiedzialnymi za nasze postrzeganie i \u015bwiadomo\u015b\u0107 \u015bwiata. Przyt\u0142aczaj\u0105c\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wiedzy o tym, co si\u0119 zdarza, czerpiemy przecie\u017c z gazet, z news\u00f3w, z telewizji. S\u0105 dwie serie Recycled News. Pierwsza jest komentarzem do rzeczywisto\u015bci medialnej i zarazem do sztuki. W\u0142a\u015bciwie wynikn\u0119\u0142a z przypadku. Maluj\u0105c seri\u0119 Zas\u0142on, wielkich akwarel na papierze powoduj\u0105cym obfite \u015bciekanie farby, u\u017cywa\u0142em gazet do zabezpieczenia pod\u0142ogi. \u015aciekaj\u0105ca farba pokrywa\u0142a prawie ca\u0142e gazety. Wtedy zorientowa\u0142em si\u0119, \u017ce mam materia\u0142 do kolejnej realizacji. Wystarczy\u0142o podnie\u015b\u0107 te gazety z pod\u0142ogi; by\u0142y ju\u017c zdegradowane, pozbawione pierwotnej funkcji i sprowadzone do czysto u\u017cytkowego statusu. Zacz\u0105\u0142em bawi\u0107 si\u0119 na nich r\u00f3\u017cnymi konwencjami malarskimi, zagospodarowuj\u0105c i estetyzuj\u0105c poszczeg\u00f3lne strony. Gazety z no\u015bnika informacji stawa\u0142y si\u0119 polem gry malarskiej, do kt\u00f3rej w\u0142\u0105cza\u0142em r\u00f3\u017cne stylistyki malowania, popularne w dwudziestowiecznej i aktualnej sztuce. Powsta\u0142 z tego bardzo du\u017cy zbi\u00f3r prac, kt\u00f3re w r\u00f3wnej mierze mo\u017cna odnie\u015b\u0107 do rzeczywisto\u015bci medialnej, jak i sztuki \u2013 jej funkcji, procedur, rzetelno\u015bci. By\u0142aby to z jednej strony estetyzacja tego, co zawiera\u0142o wiadomo\u015bci dotycz\u0105ce r\u00f3\u017cnorodnych zdarze\u0144 spo\u0142ecznych i politycznych na \u015bwiecie, a z drugiej, upolitycznienie czego\u015b, co udaje, \u017ce wobec tego \u015bwiata jest autonomiczne i od niego niezale\u017cne. Druga seria Recycled News jest bardziej ascetyczna. Gazety, kt\u00f3rych u\u017cywam, wcze\u015bniej s\u0142u\u017cy\u0142y jedynie jako no\u015bnik informacji, co prawda ju\u017c zdezaktualizowanych, bo dotycz\u0105cych zdarze\u0144 sprzed kilku dni, sprzed miesi\u0105ca, roku, czy nawet paru lat. Stosuj\u0119 prost\u0105 zasad\u0119 zamalowywania tekstu i ilustruj\u0105cych go fotografii, respektuj\u0105c pewne zasady estetyczne tego zamalowywania. S\u0105 to jednak bardzo minimalistyczne zabiegi, kt\u00f3re ujawniaj\u0105 tylko tyle, \u017ce powierzchnia, na kt\u00f3rej po\u0142o\u017cona jest monochromatyczna warstwa farby akwarelowej, jest powierzchni\u0105 gazety.<\/p>\n\n\n\n
W drugiej wersji, z p\u0142asko, jednolicie zamalowanymi stronami gazet oprawionymi w szk\u0142o podsuwasz ogl\u0105daj\u0105cym ich w\u0142asne odbicia. Mamy tu do czynienia z tym, co kiedy\u015b nazwa\u0142e\u015b \u201ehipokryzj\u0105 obrazu\u201d, kt\u00f3ry niczego nie pokazuje, co najwy\u017cej zas\u0142ania. Tyle, \u017ce tutaj to r\u00f3wnie\u017c hipokryzja gazet, medi\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0Wieszaj\u0105c te prace, zwracam uwag\u0119 na harmonijne uk\u0142ady barw. Ale to zabieg retoryczny, pe\u0142ni\u0105cy analogiczn\u0105 funkcj\u0119 do tej, jak\u0105 w pierwszej serii Recycled News odgrywa\u0142y nawi\u0105zania do modnych stylistyk malarskich.<\/p>\n\n\n\n
B.C.:\u00a0We wcze\u015bniejszych pracach si\u0119ga\u0142e\u015b po gazety, nie poddaj\u0105c ich tak bezwzgl\u0119dnej estetyzacji.
J.K.:\u00a0Poniewa\u017c si\u0119ga\u0142em po nie z r\u00f3\u017cnych powod\u00f3w. Po raz pierwszy u\u017cy\u0142em gazet w pracy z 1967 roku, w Aran\u017cacji pokazywanej w Galerii odNowa w Poznaniu. Codzienne gazety pojawi\u0142y si\u0119 tam po\u015br\u00f3d wielu innych przedmiot\u00f3w nieprzystaj\u0105cych do \u00f3wczesnych wyobra\u017ce\u0144 o sztuce w jednej z witryn, jako cytat z codziennej rzeczywisto\u015bci, co okaza\u0142o si\u0119 nieoczekiwan\u0105 prowokacj\u0105 i wywo\u0142a\u0142o do\u015b\u0107 spontaniczn\u0105 reakcj\u0119 publiczno\u015bci, kt\u00f3ra zniszczy\u0142a ca\u0142\u0105 wystaw\u0119.\u00a0B.C.:\u00a0Gazety pojawi\u0142y si\u0119 te\u017c w Pojemnikach z 1969 roku, kt\u00f3re niedawno pokazywali\u015bmy w Turynie.
J.K.:\u00a0Okazuje si\u0119, \u017ce gazety towarzysz\u0105 mojej praktyce artystycznej niemal od pocz\u0105tku. Nie znosz\u0119 ich, ale codziennie je czytam. Mimo, \u017ce mnie dra\u017cni\u0105 i irytuj\u0105, ka\u017cdego dnia kupuj\u0119 je i czytam.
B.C.:\u00a0Gazety odgrywaj\u0105 te\u017c bardzo istotn\u0105 rol\u0119 w Mi\u0119kkich zabezpieczeniach, serii zapocz\u0105tkowanej w 1994 roku i do dzisiaj kontynuowanej. Ostatni\u0105 instalacj\u0119 z tej serii zrealizowa\u0142e\u015b przed dwoma laty w Wiedniu.
J.K.:\u00a0W Mi\u0119kkich zabezpieczeniach gazety u\u017cywane by\u0142y w spos\u00f3b sarkastyczny, jako \u015brodek balansowania rzeczywisto\u015bci. Budowa\u0142em przedmioty, \u0142\u0105cz\u0105c np. dwa przepi\u0142owane w po\u0142owie krzes\u0142a w jedno albo dwie przeci\u0119te szafy w jedn\u0105 szaf\u0119, tak, \u017ce ich cz\u0119\u015bci by\u0142y niekompatybilne, a r\u00f3wnowaga niestabilna. Gazety, podk\u0142adane pod kr\u00f3tsze nogi, podpiera\u0142y chwiejn\u0105 r\u00f3wnowag\u0119 i dawa\u0142y iluzj\u0119 stabilno\u015bci, zabezpiecza\u0142y budowane konstrukcje przed upadkiem. Ka\u017cdorazowo u\u017cywa\u0142em do tego celu lokalnej prasy, zwi\u0105zanej z miejscem, gdzie akurat robi\u0142em kolejn\u0105 wersj\u0119 Mi\u0119kkich zabezpiecze\u0144. Kiedy realizowa\u0142em przedostatni\u0105, rosyjsk\u0105 wersj\u0119 w ramach wystawy New Decor w moskiewskim Gara\u017cu (Garage. Center for Contemporary Culture \u2013 przyp. B.C.) w 2010 roku, pod\u0142o\u017cy\u0142em stert\u0119 kupionych w kiosku gazet dla podtrzymania r\u00f3wnowagi wysokiej, kilkumetrowej konstrukcji u\u0142o\u017conej z krzese\u0142 i sto\u0142\u00f3w. Dzie\u0144 przed otwarciem jeden z cz\u0142onk\u00f3w obs\u0142ugi galerii zapyta\u0142 mnie, czy mo\u017ce wymieni\u0107 jedn\u0105 z gazet. By\u0142em zaskoczony, nie wiedzia\u0142em, o co chodzi. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pod jedn\u0105 z n\u00f3g sto\u0142u stanowi\u0105cego no\u015bny element ca\u0142ej konstrukcji pod\u0142o\u017cy\u0142em gazet\u0119 ze zdj\u0119ciem Romana Abramovicza, kt\u00f3rego partnerka jest w\u0142a\u015bcicielk\u0105 galerii. W obawie, \u017ce mog\u0142oby to urazi\u0107 oligarch\u0119, przez dwie godziny m\u0119czyli si\u0119, \u017ceby odwr\u00f3ci\u0107 t\u0119 gazet\u0119 na drug\u0105 stron\u0119.
B.C.:\u00a0W Mi\u0119kkich zabezpieczeniach<\/em> \u2013 wersji muzealnej (1994), kt\u00f3r\u0105 pami\u0119tam z wielkiej wystawy Europa. Europa w Bonn, u\u017cy\u0142e\u015b prasy artystycznej, r\u00f3\u017cnych magazyn\u00f3w po\u015brednicz\u0105cych w odbiorze sztuki.
J.K.:\u00a0To by\u0142 jedyny przypadek, kiedy gazety codzienne zast\u0105pi\u0142em pras\u0105 dotycz\u0105c\u0105 sztuki. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce praca pokazywana by\u0142a w przestrzeni muzealnej, w ramach bardzo presti\u017cowej wystawy. Takie magazyny jak \u201eFlash Art\u201d, \u201eAtforum\u201d czy \u201eKunstforum\u201d by\u0142y w takim kontek\u015bcie du\u017co bardziej wymownym \u201emi\u0119kkim zabezpieczeniem\u201d, kt\u00f3re w tym wypadku dotyczy\u0142o zachowania bezpiecznego porz\u0105dku i r\u00f3wnowagi w \u015bwiecie sztuki.
B.C.:\u00a0Dla Ciebie media to przede wszystkim gazety, chocia\u017c pami\u0119tam projekt, o kt\u00f3rym rozmawiali\u015bmy przed kilkunastoma laty, kt\u00f3rego nie uda\u0142o si\u0119 wtedy zrealizowa\u0107 ze wzgl\u0119d\u00f3w finansowych. To mia\u0142a by\u0107 gigantyczna \u015bciana kilkudziesi\u0119ciu ekran\u00f3w telewizyjnych z jednoczesn\u0105 emisj\u0105 reklam.
J.K.:\u00a0W szcz\u0105tkowej formie zrealizowa\u0142em t\u0119 prac\u0119 w Oldenburgu (2000), tytu\u0142uj\u0105c j\u0105 Kolekcja Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej. Nowe nabytki. Podobnie jak instalacja z Bonn by\u0142 to komentarz odnosz\u0105cy si\u0119 bardziej do sztuki ni\u017c rzeczywisto\u015bci. Ale ta praca czeka jeszcze na swoj\u0105 realizacj\u0119, w zamierzeniu mia\u0142aby sk\u0142ada\u0107 si\u0119 z ponad 120 monitor\u00f3w. Tyle mam bowiem czterogodzinnych ta\u015bm z nagranymi reklamami z ca\u0142ego \u015bwiata.
B.C.:\u00a0Gigantyczn\u0105 realizacj\u0105 jest te\u017c Recycled News, to s\u0105 setki prac, kt\u00f3rych ci\u0105gle przybywa. Ile jest tych akwarel?<\/p>\n\n\n\n
B.C.:\u00a0Masz ju\u017c na swoim koncie takie wielkie i wieloelementowe realizacje jeszcze z lat 70., np. Zbi\u00f3r<\/em> (1970-1971).<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0Je\u017celi przez d\u0142u\u017cszy czas nie zamalowuj\u0119 tych gazet, to odczuwam dyskomfort. W jakim\u015b sensie mszcz\u0119 si\u0119 na tych gazetach i jest mi to potrzebne dla w\u0142asnej r\u00f3wnowagi. Poza tym, gazety ukazuj\u0105 si\u0119 codziennie, ci\u0105gle te\u017c odkrywam nowe, kt\u00f3rych jeszcze nie zamalowywa\u0142em. Kiedy b\u0119d\u0105c na jakim\u015b lotnisku, widz\u0119 gazet\u0119, kt\u00f3rej jeszcze nie mia\u0142em w r\u0119ku, natychmiast j\u0105 kupuj\u0119. Na lotniskach mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 sporo porzuconych gazet.<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0To by\u0142o niezbyt przyjemne do\u015bwiadczenie, nawet je\u017celi te ksi\u0105\u017cki by\u0142y przeznaczone na przemia\u0142. Mam ogromny szacunek i czu\u0142o\u015b\u0107 dla ksi\u0105\u017cek, co wida\u0107 po wype\u0142nionym nimi moim mieszkaniu. Czytelnia<\/em> i Biblioteka<\/em> by\u0142y rodzajem refleksji na temat stanu aktualnej kultury, post\u0119puj\u0105cej degradacji warto\u015bci intelektualnych, my\u015blenia, wyobra\u017ani, pami\u0119ci. A ksi\u0105\u017cki przejmowa\u0142em z antykwariat\u00f3w w Oslo, gdzie co pewien czas dokonuje si\u0119 ich selekcji i te, kt\u00f3re zawadzaj\u0105, bo nie znajduj\u0105 nabywc\u00f3w, oddaje si\u0119 na przemia\u0142. W ten spos\u00f3b zgromadzi\u0142em ok. 500 wolumen\u00f3w, kt\u00f3re strona po stronie zamalowywa\u0142em na bia\u0142o, co by\u0142o benedykty\u0144sk\u0105 prac\u0105.<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0By\u0142em bardzo pryncypialny w okre\u015blaniu autonomii sztuki, niezb\u0119dnej w\u00f3wczas ze wzgl\u0119du na totalne i wszechobecne upolitycznienie codzienno\u015bci, tak\u017ce sztuki i kultury. Cokolwiek robili\u015bmy, mog\u0142o by\u0107 \u2013 i cz\u0119sto by\u0142o \u2013 interpretowane w kategoriach politycznych. Autonomia by\u0142a konieczna, by m\u00f3c krytycznie usytuowa\u0107 si\u0119 na zewn\u0105trz, nie staj\u0105c si\u0119 rzecznikiem, agitatorem czy dyspozycyjnym narz\u0119dziem okre\u015blonych formacji ideologicznych, aby m\u00f3c z dystansu, unikaj\u0105c uwik\u0142ania, m\u00f3wi\u0107 o tym, co nas dotyczy, jakie s\u0105 mechanizmy r\u00f3\u017cnych uwik\u0142a\u0144. Traktowa\u0142em autonomi\u0119 wypowiedzi artystycznej jako swoisty warunek wst\u0119pny, potrzebny do okre\u015blenia pola w\u0142asnej wolno\u015bci, i dopiero po up\u0142ywie kilkunastu lat upowa\u017cni\u0142em siebie do m\u00f3wienia o tym, co nazywamy politycznym. Podobn\u0105 refleksj\u0119 znalaz\u0142em p\u00f3\u017aniej u Pierre\u2019a Bourdieu w Regu\u0142ach Sztuki, gdzie w zbli\u017cony spos\u00f3b uzasadnia on istotno\u015b\u0107 autonomii. W latach 70. to wszystko nie by\u0142o takie proste, bowiem nawet przyj\u0119cie postawy autonomicznej okazywa\u0142o si\u0119 by\u0107 aktem politycznym. Idea NET-u, na przyk\u0142ad, wynika\u0142a z przekonania, \u017ce bezpo\u015brednia wymiana mi\u0119dzy artystami, bez po\u015brednictwa \u017cadnych instytucji, jest aktywno\u015bci\u0105 sytuuj\u0105c\u0105 si\u0119 w sferze autonomicznej. Ale wbrew moim intencjom NET zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do polityki i jako dzia\u0142anie antyinstytucjonalne, antysystemowe, interpretowany by\u0142 w takich terminach. My\u015bl\u0119, \u017ce teraz jestem bardziej \u015bwiadomy tego rodzaju pu\u0142apek zwi\u0105zanych z podej- mowaniem problematyki politycznej.<\/p>\n\n\n\n
B.C.:\u00a0Tak jak nie spos\u00f3b oddzieli\u0107 estetyk\u0119 od polityki, co pokazujesz w Recycled News.<\/p>\n\n\n\n
J.K.:\u00a0Tutaj ju\u017c naprawd\u0119 nie da si\u0119 znale\u017a\u0107 \u017cadnego klucza, kt\u00f3ry pozwala\u0142by na odnajdywanie jakichkolwiek relacji czy kategoryzacji: na prawic\u0119 czy lewic\u0119, na Wsch\u00f3d-Zach\u00f3d czy P\u00f3\u0142noc-Po\u0142udnie. Jak si\u0119 niedawno okaza\u0142o, ju\u017c wcze\u015bniej z du\u017c\u0105 podejrzliwo\u015bci\u0105 odnosi\u0142em si\u0119 do tego rodzaju podzia\u0142\u00f3w. Szukaj\u0105c kilka tygodni temu materia\u0142\u00f3w z lat 70., odnalaz\u0142em swoj\u0105 prac\u0119 z 1976 roku, kt\u00f3rej nigdy dotychczas nie pokazywa\u0142em, a kt\u00f3ra dotyczy\u0142a umowno\u015bci tych kategorii i zatytu\u0142owana by\u0142a Ani Wsch\u00f3d, ani Zach\u00f3d, ani P\u00f3\u0142noc, ani Po\u0142udnie.<\/p>\n\n\n\n