{"id":13116,"date":"2014-02-05T08:09:00","date_gmt":"2014-02-05T08:09:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=13116"},"modified":"2022-06-28T14:06:26","modified_gmt":"2022-06-28T14:06:26","slug":"jaroslawa-kozlowskiego-urzadzenia-i-urzadzanie-sztuki","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/jaroslawa-kozlowskiego-urzadzenia-i-urzadzanie-sztuki\/","title":{"rendered":"Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego urz\u0105dzenia i urz\u0105dzanie sztuki"},"content":{"rendered":"\n

Przez ca\u0142e \u017cycie psu\u0142em sobie krew z powodu polityki. Wnosz\u0119 z tego, \u017ce jedynym Ojcem, kt\u00f3rego zna\u0142em (kt\u00f3rego obra\u0142em), by\u0142 Ojciec polityczny.
Roland Barthes1<\/sup><\/p>\n\n\n\n

Sztuka nie istnieje bez spojrzenia, kt\u00f3re widzi w niej sztuk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

Jacques Ranci\u00e8re2<\/sup><\/p>\n\n\n\n

a) Omijaj\u0105c instytucje, artysta mo\u017ce rozwin\u0105\u0107 postaw\u0119 klerka.
b) Bior\u0105c je w nawias i w\u0142\u0105czaj\u0105c do swych akcji […] artysta jest w stanie wykorzysta\u0107 strukturalnie walor spo\u0142ecznej anonimowo\u015bci i obiektywizmu instytucji […].
Andrzej Kosto\u0142owski3<\/sup><\/p>\n\n\n\n

Polityka
Wydaje si\u0119, \u017ce obecno\u015b\u0107 Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego w polityce jest dwuznaczna i napi\u0119cie jakie wytwarza on mi\u0119dzy polityk\u0105 i estetyk\u0105 wykracza poza ka\u017cd\u0105 relacj\u0119 podporz\u0105dkowania \u2013 estetyki polityce lub polityki estetyce. Jaros\u0142aw Koz\u0142owski nie mie\u015bci si\u0119 w polityce, ale Jaros\u0142aw Koz\u0142owski nie mie\u015bci si\u0119 tak\u017ce w estetyce. Zacznijmy od tego, \u017ce Jaros\u0142aw Koz\u0142owski chce ograniczy\u0107 polityk\u0119, tak jak chce ograniczy\u0107 estetyk\u0119. W pewnym sensie chce on unikn\u0105\u0107 losu podmiotu politycznego, ale chce te\u017c unikn\u0105\u0107 ci\u0119\u017caru (lub lekko\u015bci) banalnego obiektu estetycznego. Nie oznacza to jednak, \u017ce Koz\u0142owski chce rozszerzy\u0107 terytorialnie, strukturalnie lub ideologicznie estetyk\u0119 lub polityk\u0119, lub zmierza do stworzenia fuzji (stopu) jednego z drugim, czego\u015b na kszta\u0142t amalgamatu estetyczno-politycznego. To, co \u0142\u0105czy polityk\u0119 i estetyk\u0119, w nieprzekupnym spojrzeniu Koz\u0142owskiego, to fakt, \u017ce w jednej i drugiej domenie jej obiekty (podmioty) znajduj\u0105 si\u0119 na scenie \u2013 scenie walk o dominacj\u0119 (g\u0142osy wyborc\u00f3w), wzgl\u0119dnie uznanie, lub na scenie uwodzenia, tj. walk o uwag\u0119 (portfel) znudzonego widza\/przechodnia. Ta nieunikniona histeryzacja i rozafektowanie obiekt\u00f3w estetycznych, ale te\u017c obiekt\u00f3w politycznych, b\u0119d\u0105ca konsekwencj\u0105 wkroczenia na scen\u0119 spektaklu, wywo\u0142uje w Koz\u0142owskim efekt irytacji i przygn\u0119bienia. Ekscytacja widza spektaklem polityki, ale te\u017c spektaklem estetyki, czyni go z\u0142ym podmiotem polityki i z\u0142ym podmiotem estetyki. W pewnym sensie wystawa Koz\u0142owskiego zatytu\u0142owana Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze<\/em>. \u0106wiczenia z deklinacji, ale te\u017c wystawa Nie-Prawdy\/Nie-K\u0142amstwa<\/em> oraz Recycled News 2<\/em> poruszaj\u0105 temat tego z\u0142ego podmiotu polityki i oporu wobec estetyki r\u00f3wnocze\u015bnie.<\/p>\n\n\n\n

Buczenie i bulgotanie medialnej paplaniny w projekcie Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego znajduje prze\u0142o\u017cenie w bezd\u017awi\u0119cznym przesuwaniu si\u0119 (p\u0142yni\u0119ciu, falowaniu) s\u0142\u00f3w-obraz\u00f3w na \u015bwietlnych tablicach. Nie chodzi tu jednak o prosty cytat z rzeczywisto\u015bci, tj. ob\u015bmianie medialno\u015bci. Nie chodzi te\u017c o to, \u017ce w elektronicznej emisji tekst\u00f3w, jak w systemach publicznej informacji, powielane s\u0105 klisze zawieraj\u0105ce si\u0119 w j\u0119zyku, kt\u00f3ry ju\u017c od dawna jest martwy. Z pewno\u015bci\u0105 zaczerpni\u0119te z publicznych dyskurs\u00f3w, wyj\u0119te z kontekstu s\u0142owa i zwroty nieustannie przesuwaj\u0105ce si\u0119 przed przekupnymi oczami ujawniaj\u0105 perswazyjn\u0105 retoryk\u0119 medialnego j\u0119zyka: buczenie i bulgotanie. Buczenie i bulgotanie sta\u0142o si\u0119 bowiem naturaln\u0105 melodi\u0105 (mow\u0105) \u015bwiata, czym\u015b w rodzaju muzyki t\u0142a: ambient. Gdy d\u017awi\u0119ki dochodz\u0105ce z otoczenia s\u0105 na granicy s\u0142yszalno\u015bci, wtedy zdajemy sobie spraw\u0119, i\u017c mo\u017cna muzyk\u0119 traktowa\u0107 jako element otoczenia, w ten sam spos\u00f3b, co kolor \u015bwiat\u0142a i d\u017awi\u0119k deszczu. (Nie)naturaln\u0105 muzyk\u0105 naszego \u015bwiata jest nieustanny przep\u0142yw informacji, kt\u00f3ry wywo\u0142uje stan nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 oszo\u0142omienia. W kolejnych wersjach Figur retorycznych Koz\u0142owski powraca do pustki (p\u0142yni\u0119cia i falowania) dyskursu publicznego (muzyki ambient), a by\u0107 mo\u017ce wyczerpania si\u0119 samego j\u0119zyka. Rozrastaj\u0105ca si\u0119 konstrukcja z kartonowych pude\u0142ek oklejonych gazetami pomalowanymi czarn\u0105 farb\u0105 nabiera znaczenia w zestawieniu z elektronicznym wy\u015bwietlaczem, emituj\u0105cym tekst: No news from…<\/em>, powtarzaj\u0105cy si\u0119 wraz z nazwami 23 miast z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata. Informacje nie s\u0142u\u017c\u0105 ju\u017c do informowania tak jak we wcze\u015bniejszych urz\u0105dzeniach Koz\u0142owskiego \u2013 Bibliotekach z 1993 roku oraz Czytelniach z 1994 roku, ksi\u0105\u017cki nie s\u0142u\u017c\u0105 ju\u017c do czytania, ale stanowi\u0105 bry\u0142y, lub \u2013 jak za chwil\u0119 powiemy \u2013 (przeciw)urz\u0105dzenia, o posklejanych i zamalowanych stronach, niemo\u017cliwe do czytania.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce w rozumieniu projekt\u00f3w Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego mog\u0142aby si\u0119 okaza\u0107 u\u017cyteczna kategoria \u201eprzechwycenia\u201d lub \u201eporwania\u201d [d\u00e9tournement<\/em>], zwanego te\u017c la perruque<\/em> wypracowana przez francuskich sytuacjonist\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie Guy Deborda. Procedura przechwycenia, w podobny do satyrycznej parodii spos\u00f3b, pr\u00f3buje wykorzysta\u0107 stary, zastany kulturowo i historycznie materia\u0142, niejako zatrudniaj\u0105c go do nowej pracy. \u201ePrzechwycenie\u201d [d\u00e9tournement<\/em>] jest zatem prac\u0105 odzyskiwania przedmiot\u00f3w do nieznanych cel\u00f3w (niekoniecznie pierwotnych), przedmiot\u00f3w zaw\u0142aszczonych przez media, rynek, parapolityk\u0119, wymian\u0119 pieni\u0119\u017cn\u0105; zaw\u0142aszczenia do\u015bwiadczanego dzisiaj w postaci powszechnego przymusu komunikacji4<\/sup>. Koz\u0142owski w swojej sztuce przechwytywania mo\u017ce przypomina\u0107 oskar\u017canego o kradzie\u017c przez prawo i korzystanie z cudzych maszyn dla w\u0142asnych cel\u00f3w pracownika (robotnika), przedstawiciela prekariatu, wykorzystuj\u0105cego materia\u0142y dla innowacyjnych i nieprodukcyjnych cel\u00f3w. Zastosowanie tej techniki zmierza wprost do pisania pochwa\u0142y k\u0142usownictwa, podst\u0119pu, \u017cartu, szelmostwa, sztuki uruchamiania sztuczek, sztuki kombinowania, sztuki odwracania stosunku si\u0142, zmierzaj\u0105cej do tego, aby s\u0142abszy argument uczyni\u0107 silniejszym, sztuki zamachu, wreszcie zach\u0119ty do niesko\u0144czonej rado\u015bci wynajdywania codzienno\u015bci i odmowy nadania aktualnemu porz\u0105dkowi statusu prawa.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego co bulgocze. \u0106wiczenia z deklinacji”, Pa\u0144stwowa Galeria Sztuki, Sopot, 2012<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Koz\u0142owski te sztuki, sztuczki nazywa sztukami fluxusowymi. Czym jest Fluxus? No c\u00f3\u017c, w pi\u0119\u0107dziesi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 pierwszego festiwalu Fluxusu oraz trzydziest\u0105 pi\u0105t\u0105 rocznic\u0119 jedynego w Polsce pozna\u0144skiego festiwalu zorganizowanego w 1977 roku w Galerii Akumulatory 2, Koz\u0142owski tak wspomina to do\u015bwiadczenie: \u201eFluxus to ruch artystyczny, powsta\u0142y na prze\u0142omie lat 50. i 60. XX wieku, grupuj\u0105cy tw\u00f3rc\u00f3w z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w (muzyk\u00f3w, performer\u00f3w, poet\u00f3w, artyst\u00f3w wizualnych), nawi\u0105zuj\u0105cy do tradycji dadaizmu, do tw\u00f3rczo\u015bci Marcela Duchampa oraz radykalnych koncepcji Johna Cage. Jego inicjatorem i za\u0142o\u017cycielem by\u0142 George Maciunas, ameryka\u0144ski artysta litewskiego pochodzenia. To on wymy\u015bli\u0142 nazw\u0119 fluxus<\/em> (p\u0142yn\u0105\u0107) \u2013 pocz\u0105tkowo zamierzon\u0105 jako tytu\u0142 projektowanego czasopisma, kt\u00f3re nigdy si\u0119 nie ukaza\u0142o, p\u00f3\u017aniej okre\u015blaj\u0105c\u0105 ca\u0142y ruch artystyczny, zak\u0142adaj\u0105cy ustawiczn\u0105 zmienno\u015b\u0107 i programowe wymykanie si\u0119 wszelkim kanonom i konwencjom. Dotyczy\u0142o to tak\u017ce usankcjonowanej tradycj\u0105 granicy mi\u0119dzy sztuk\u0105 a codzienno\u015bci\u0105 oraz mi\u0119dzy artyst\u0105 a widzem. […] Fluxus by\u0142 i pozosta\u0142 do dzi\u015b manifestacj\u0105 wolno\u015bci, anarchistycznej postawy wobec oficjalnej sztuki i aktualnej rzeczywisto\u015bci. \u015arodki, kt\u00f3rymi najch\u0119tniej si\u0119 pos\u0142uguje, aby podwa\u017cy\u0107 spo\u0142eczne i kulturowe stereotypy to \u017cart, \u015bmiech, paradoks, ironia, prowokacja\u201d5<\/sup>. Koz\u0142owski nie wspomina co prawda sytuacjonist\u00f3w \u2013 Raoula Vaneigema czy Guy Ernesta Deborda, ale jest oczywiste jak bliskie Fluxusowi musia\u0142y by\u0107 sytuacjonistyczne sztuki wywracania \u017cycia. Sztuka chodzenia po mie\u015bcie jako sztuka b\u0142\u0105dzenia, sztuka u\u017cytkowania j\u0119zyka jako sztuka k\u0142usowania na ksi\u0105\u017ckach i recytowania ci\u0105gle w innych miejscach starych trop\u00f3w, wreszcie sztuka praktykowania wierze\u0144 kontestuj\u0105ca podawane nam niczym dobra konsumpcyjne \u201ewierzenia polityczne\u201d, a zatem sztuka profanowania teatru fasadowych reklam oraz obietnic polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy zaw\u0142aszczaj\u0105 stare techniki teologiczne dawnych demagog\u00f3w \u2013 to domeny, tereny, terytoria, na kt\u00f3rych rozgrywa si\u0119 gra o narodziny, a mo\u017ce nawet ustanowienie nowego \u017cycia fluxusowego.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze. \u0106wiczenia z deklinacji”<\/em>, Fundacja Profile, Warszawa, 2013<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Po tym przypomnieniu przesz\u0142o\u015bci, wracam do pytania: na czym polega zasadniczy problem Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego z polityk\u0105 i estetyk\u0105? Ot\u00f3\u017c w polityce i estetyce mo\u017cna by\u0107 albo przedmiotem, albo podmiotem; nie ma innego wyboru; nie mo\u017cna nie by\u0107 ani jednym, ani drugim, albo by\u0107 oboma naraz. Koz\u0142owski powiada: nale\u017cy zmieni\u0107 tak\u0105 polityk\u0119 i tak\u0105 estetyk\u0119, nale\u017cy zmieni\u0107 polityk\u0119 i estetyk\u0119 z\u0142o\u017con\u0105 z ekscytuj\u0105cych si\u0119 podmiot\u00f3w (przedmiot\u00f3w) b\u0119d\u0105cych na widowni i wyzwalaj\u0105cych ekscytacj\u0119 przedmiot\u00f3w (podmiot\u00f3w) b\u0119d\u0105cych na scenie. Miejscem Koz\u0142owskiego, jego inn\u0105 scen\u0105 polityki i estetyki, jest j\u0119zyk, gramatyka, a w zasadzie retoryka deterytorializacji, retoryka \u201eprzechwycenia\u201d i \u201eporwania\u201d [d\u00e9tournement<\/em>] samego j\u0119zyka. Koz\u0142owski chce by\u0107 podmiotem, ale nie politycznym m\u00f3wc\u0105, tj. oratorem w stylu Cycerona, od kt\u00f3rego zacz\u0105\u0142 si\u0119 dyskurs polityczny, tj. obecno\u015b\u0107 polityki w s\u0142owie. Cyceron w De oratore<\/em> (O m\u00f3wcy<\/em>)6<\/sup> staje si\u0119 podmiotem dyskursu politycznego, staje si\u0119 m\u00f3wc\u0105, a zatem tym, kto r\u00f3wnocze\u015bnie tworzy narracj\u0119 polityczn\u0105, i powiadamia widza o jej tre\u015bci, i si\u0119 pod ni\u0105 podpisuje (z ni\u0105 identyfikuje). Koz\u0142owski pragnie stworzy\u0107 polityk\u0119 opart\u0105 na uprowadzeniu i przechwyceniu mowy Cycerona.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Recycled News 2<\/em>“, 2008-2011, Galerie Steinek, Wiede\u0144, 2011<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Logika \u201eprzechwycenia\u201d lub \u201eporwania\u201d [d\u00e9tournement<\/em>] nie wyczerpuje dzia\u0142a\u0144 (inwencji) Koz\u0142owskiego. Jaros\u0142aw Koz\u0142owski jest wy\u0142\u0105czony ze swojego dyskursu (dzia\u0142ania) i dzi\u0119ki temu wy\u0142\u0105czeniu mo\u017ce nada\u0107 sens temu, co tworzy, tj. sta\u0107 si\u0119 okiem nieskorumpowanym. Koz\u0142owski zachowuje si\u0119 tak, jakby by\u0142 historycznym \u015bwiadkiem (okiem dla nowej, innej sceny) sprzeczno\u015bci swoich czas\u00f3w: istnienia politycznie rozdwojonego podmiotu, kt\u00f3ry czuje i m\u00f3wi oraz podmiotu, kt\u00f3ry czuje i milczy. Co istotne \u2013 zdaniem autora Nie-Prawdy\/Nie-K\u0142amstwa \u2013 nie spos\u00f3b tych dw\u00f3ch podmiot\u00f3w nie \u0142\u0105czy\u0107. Paradoksalno\u015b\u0107 sytuacji Koz\u0142owskiego, polega na tym, \u017ce zajmuje on obie pozycje podmiotowe i to w tej samej chwili \u2013 m\u00f3wi i milczy, tworzy obrazy i je rejestruje. Pomostem pomi\u0119dzy tymi dwoma pozycjami \u2013 mowy i milczenia, wytwarzania i rejestrowania obraz\u00f3w, jest wra\u017cliwo\u015b\u0107: czucie, ale nie poczucie i nie uczucie, tym bardziej te\u017c nie \u2013 samopoczucie, by\u0107 mo\u017ce co najwy\u017cej wsp\u00f3\u0142czucie. Nie wiem, czy Koz\u0142owski zmierza do stworzenia wsp\u00f3lnoty wsp\u00f3\u0142odczuwania, z pewno\u015bci\u0105 jednak zmierza do uwra\u017cliwienia nas na niebanalny, niepoj\u0119ty i nieoboj\u0119tny etycznie los obraz\u00f3w oraz nieoboj\u0119tn\u0105 politycznie i niepoj\u0119t\u0105 przestrze\u0144 wsp\u00f3\u0142patrzenia.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “\u0106wiczenia z semiotyki<\/em>“, 1977<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pytam zatem raz jeszcze: z czego wynika op\u00f3r Koz\u0142owskiego wobec polityki? Ot\u00f3\u017c polityka jest sfer\u0105, w kt\u00f3rej dyskurs si\u0119 powtarza, rytualizuje, trywializuje i w tej rytualizacji wyczerpuje. Repetycja i rytualizacja to definicyjne wska\u017aniki j\u0119zyka politycznego. Polityka w j\u0119zyku jest po prostu orszakiem nieruchomych zda\u0144, a mo\u017ce nawet osamotnionych wyra\u017ce\u0144, znak\u00f3w, ornament\u00f3w, sygna\u0142\u00f3w, s\u0142\u00f3w-obraz\u00f3w, kt\u00f3re w sytuacji wyboru politycznego (politycznego stanu wyj\u0105tkowego) pr\u00f3buj\u0105 wznie\u015b\u0107 si\u0119 na poziom ekscytacji. To \u017ca\u0142osne \u2013 powiada Koz\u0142owski. Polityka, wbrew monstrualnym wysi\u0142kom Cycerona, przeradza si\u0119 w paplanin\u0119, gadulstwo, mow\u0119 skonfliktowan\u0105 z sam\u0105 sob\u0105. Do tego, aby polityka nie popada\u0142a w powtarzalno\u015b\u0107 i trywializacj\u0119, potrzeba specjalnych warunk\u00f3w: polityka musi ustanowi\u0107 nowy rodzaj dyskursywno\u015bci. Co to oznacza w praktyce? No c\u00f3\u017c, oznacza to, \u017ce podmiot polityczny (retoryczny) \u2013 pokroju Marksa lub Brechta \u2013 musi stworzy\u0107 j\u0119zyk zarazem rygorystyczny, jak i swobodny, odznaczaj\u0105cy si\u0119 estetyczn\u0105 osobliwo\u015bci\u0105, jak gdyby wymy\u015bla\u0142 na nowo \u015bwiat i to, co zosta\u0142o ju\u017c powiedziane. W takim j\u0119zyku nowa, inna scena jawi si\u0119 jako miejsce ustanawiania rzeczywisto\u015bci. Koz\u0142owski z pewno\u015bci\u0105 musia\u0142 sam sobie zadawa\u0107 pytanie: czy jest to jeszcze mo\u017cliwe? Czy jest to w og\u00f3le mo\u017cliwe? Czy jest mo\u017cliwe ustanowienie nowej sceny patrzenia? Nie jest mo\u017cliwe? a zatem jest osi\u0105galne. Zgodnie z fluxusow\u0105 logik\u0105 la perruque nasze pragnienie nakierowane jest na to, co niemo\u017cliwe i na wyzwolenie si\u0119 z tego, co niekonieczne. To, co rzeczywiste musi si\u0119 sta\u0107 niemo\u017cliwe!<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Fakty<\/em>“, 1976 (fragment)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Pytam raz jeszcze: z czego wynika op\u00f3r Koz\u0142owskiego wobec estetyki? Ot\u00f3\u017c estetyka jest sfer\u0105 uzale\u017cnion\u0105 od istnienia sceny, na kt\u00f3rej Eros (nagie cia\u0142o lub cia\u0142o w kawa\u0142kach, w obiektach cz\u0119\u015bciowych) jest zawsze o\u015bwietlany i ogl\u0105dany przez Psyche (reflektor, lamp\u0119, \u015bwiat\u0142o, S\u0142o\u0144ce, oko). Dyskurs estetyczny jest jedynie i tylko pro\u015bb\u0105 o mi\u0142o\u015b\u0107, pro\u015bb\u0105 o to, aby kto\u015b zechcia\u0142 go po\u017c\u0105da\u0107. Podmiot estetyczny pragnie wytworzy\u0107 pow\u00f3d dla pragnienia Innego. Ten pow\u00f3d mo\u017ce by\u0107 tak banalny jak faktura g\u0142osu, spos\u00f3b oddychania, akcent, kolor. Estetyka szuka tylko pretekstu do wytworzenia dla siebie alibi (usprawiedliwienia) zaistnienia na scenie. Poszukiwanie alibi to jednak zawsze poszukiwanie innego miejsca, innej sceny ze \u015bwiadomo\u015bci\u0105, \u017ce scena pierwotna estetyki zosta\u0142a ju\u017c zaj\u0119ta, \u017ce t\u0105 scen\u0105 pierwotn\u0105 jest scena erotyczna, scena dzieci\u0119cego uwiedzenia. Poszukiwanie alibi jest poszukiwaniem policji. Dlatego Koz\u0142owski nie robi nic innego, jak tylko usi\u0142uje zej\u015b\u0107 ze sceny estetyki. Koz\u0142owski nie robi nic innego, jak tylko usi\u0142uje si\u0119 pozby\u0107 zbytecznej rozkoszy b\u0119d\u0105cej przywilejem estetyki, z\u0142ej estetyki, kt\u00f3ra jest odpowiednikiem z\u0142ej polityki. Koz\u0142owski nie chce ju\u017c uwodzi\u0107, ale chc\u0105c przekaza\u0107 \u015bwiatu komunikat: nie b\u0105d\u017acie obiektami uwiedzenia i stawajcie si\u0119 podmiotami zwodzenia, tj. \u201eprzechwycenia\u201d, \u201eporwania\u201d [d\u00e9tournement<\/em>], wkracza na inn\u0105 scen\u0119 i zwodzi lub uwodzi. Pozostaje pytanie: jak to robi? jakie s\u0105 maszyny zwodzenia i uwodzenia, tj. \u201eprzechwycenia\u201d, \u201eporwania\u201d, fluxusowe machiny szelmostwa Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego?<\/p>\n\n\n\n

Urz\u0105dzenia
W sztuce Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego nie chodzi zatem ani o estetyzacj\u0119 polityki, ani te\u017c o polityzacj\u0119 estetyki, ale raczej o dystrybucj\u0119 i redystrybucj\u0119 miejsc i to\u017csamo\u015bci, miejsc i funkcji, scen i g\u0142os\u00f3w, rozdzielenie przestrzeni i czasu, widzialno\u015bci i niewidzialno\u015bci, g\u0142osu i mowy, chodzi zatem o stworzenie urz\u0105dze\u0144 do redystrybucji pola widzialno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
“Festiwal Fluxusu. Flux Sports<\/em>“, Galeria Akumulatory 2, Pozna\u0144, 1977 (po prawej Jaros\u0142aw Koz\u0142owski)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Jacques Ranci\u00e8re w tek\u015bcie zatytu\u0142owanym Estetyka jako polityka<\/em>7<\/sup>\u00a0definiuje sztuk\u0119 poprzez poj\u0119cie urz\u0105dzenia, dyspozytywu \u2013 dispositif<\/em>, t\u0142umaczonego wszak\u017ce na polski jako \u201eza\u0142o\u017cenie\u201d lub \u201euk\u0142ad\u201d. Ranci\u00e8re pisze nast\u0119puj\u0105co: \u201eTak naprawd\u0119 \u00bbsztuka\u00ab nie jest poj\u0119ciem wsp\u00f3lnym, jednocz\u0105cym rozmaite sztuki. Jest ona raczej za\u0142o\u017ceniem [dispositif<\/em>], kt\u00f3re sprawia, \u017ce staj\u0105 si\u0119 one widoczne. A \u201emalarstwo\u201d nie jest jedynie nazw\u0105 jednej ze sztuk. Jest to nazwa pewnego uk\u0142adu [dispositif<\/em>] ekspozycji, pewnej formy widzialno\u015bci sztuki. Nazwa \u201esztuka wsp\u00f3\u0142czesna\u201d opisuje za\u0142o\u017cenie, kt\u00f3re zaj\u0119\u0142o to samo miejsce i wype\u0142nia t\u0119 sam\u0105 funkcj\u0119\u201d8<\/sup>. Z pewno\u015bci\u0105 \u017cadna inna deklaracja nie mog\u0142aby pos\u0142u\u017cy\u0107 bardziej do zrozumienia tego, co robi Koz\u0142owski. Koz\u0142owski w rozmowie z Bo\u017cen\u0105 Czubak, na temat rodowodu i znaczenia, za\u0142o\u017conej i kierowanej przez niego przez wiele lat Galerii Akumulatory 2, m\u00f3wi wprost: \u201eJe\u015bli poj\u0119cie konceptualizmu ma w og\u00f3le uzasadnienie do Akumulator\u00f3w, to dotyczy bardziej postaw artyst\u00f3w ni\u017c sposob\u00f3w ich artykulacji. W galerii by\u0142y prezentowane bardzo r\u00f3\u017cne prace, od analitycznych tekst\u00f3w, poprzez dzia\u0142ania performatywne po mi\u0119kkie malarstwo. To, co stanowi\u0142o istot\u0119 nie by\u0142o zwi\u0105zane z takimi czy innymi formami j\u0119zykowymi, ale postawami, kt\u00f3re w moim przekonaniu definiowa\u0142y to, co nazywamy konceptualnym my\u015bleniem o sztuce, refleksj\u0105 konceptualn\u0105\u201d9<\/sup>. Oczywi\u015bcie sztuka jest za\u0142o\u017ceniem (postaw\u0105), uk\u0142adem [dispositif<\/em>] ekspozycji, form\u0105 widzialno\u015bci nie-sztuki.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Opus II<\/em><\/em>“, Galeria Akumulatory, Pozna\u0144 1983<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prosz\u0119 si\u0119 nie obawia\u0107, nie mam zamiaru obecnie rekonstruowa\u0107 poj\u0119cia metapolityki i z\u0142o\u017conej relacji mi\u0119dzy polityk\u0105 i estetyk\u0105, jak\u0105 znajdujemy u Ranci\u00e8re\u2019a, mam jedynie przez chwil\u0119 zatrzyma\u0107 si\u0119 nad samym poj\u0119ciem urz\u0105dzenia, dyspozytywu [dispositif<\/em>]. Poj\u0119cie dyspozytywu pojawia si\u0119 w ostatniej znacz\u0105cej ksi\u0105\u017cce Michela Foucaulta \u2013 Historii seksualno\u015bci<\/em>, a dok\u0142adniej w jej pierwszym tomie, zatytu\u0142owanym Wola wiedzy<\/em>, wydanym po raz pierwszy w 1976 roku. Dispositif de sexualit\u00e9<\/em> to tytu\u0142 jednego rozdzia\u0142u, na kartach pracy wyst\u0119puje jednak ledwie kilkana\u015bcie razy i odsy\u0142a do proces\u00f3w spo\u0142ecznego ujarzmienia seksu: \u201e[…] pocz\u0105wszy od XVIII wieku, [strategiczne zespo\u0142y zjawisk spo\u0142ecznych \u2013 przyp. autora] tworz\u0105 w zwi\u0105zku z seksem specyficzne urz\u0105dzenia [dispositif<\/em>] wiedzy i w\u0142adzy\u201d10<\/sup>. Dyspozytyw zosta\u0142 w\u00f3wczas przet\u0142umaczony na j\u0119zyk polski jako \u201eurz\u0105dzenie\u201d. W przek\u0142adzie cyklu wyk\u0142ad\u00f3w Foucaulta z Coll\u00e9ge de France z lat 1975-76 zatytu\u0142owanych Trzeba broni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>, gdzie to poj\u0119cie pojawia si\u0119 dwukrotnie \u2013 w liczbie mnogiej i z przydawkami dope\u0142niaczowymi \u2013 Ma\u0142gorzata Kowalska zdecydowa\u0142a si\u0119 na frazy: \u201ezastosowania wiedzy\u201d i \u201euk\u0142ady dominacji\u201d11<\/sup>. Powiem co\u015b by\u0107 mo\u017ce niestosownego: nigdy tak naprawd\u0119 nie wiedzieli\u015bmy, co znaczy s\u0142owo \u201eurz\u0105dzenie\u201d [dispositif<\/em>]12<\/sup>. \u015awiadectwem tego jest tekst Giorgio Agambena, Czym jest urz\u0105dzenie?<\/em>13<\/sup>\u00a0oraz kr\u00f3tka, obejmuj\u0105ca ledwie trzy akapity wypowied\u017a Foucaulta z 1977 roku, zamieszczona w czasopi\u015bmie \u201eOrnicar?\u201d \u2013 redagowanym przez osoby zwi\u0105zane z Wydzia\u0142em Psychoanalizy Uniwersytetu Paris VIII w Vincennes, g\u0142\u00f3wnie za\u0142o\u017cycielem pisma i wsp\u00f3\u0142prowadz\u0105cym wywiad z Foucaultem Jacques-Alain Millerem, zi\u0119ciem Jacquesa Lacana.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Recycled News 2”, 2013<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Foucault powiada w tym wywiadzie, \u017ce pr\u00f3buje oznaczy\u0107 za pomoc\u0105 dyspozytywu [dispositif<\/em>] \u201epo pierwsze, heterogeniczny ansambl, zawieraj\u0105cy dyskursy, instytucje, zabudow\u0119 architektoniczn\u0105, regulaminy, prawa, przepisy administracyjne, wypowiedzi naukowe, twierdzenia filozoficzne, moralne, filantropijne; kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c: to, co powiedziane, jak i to, co niepowiedziane […]14<\/sup>\u201d. Po drugie, tym, co Foucault oznacza mianem dyspozytywu, jest \u201esama natura powi\u0105zania, kt\u00f3re mo\u017ce istnie\u0107 mi\u0119dzy tymi heterogenicznymi elementami\u201d, w rezultacie czego pewien dyskurs mo\u017ce pojawi\u0107 si\u0119 \u201eraz jako program jakiej\u015b instytucji, a raz przeciwnie \u2013 jako element, kt\u00f3ry pozwala uzasadnia\u0107 i zas\u0142ania\u0107 praktyk\u0119, kt\u00f3ra sama pozostaje niema, albo funkcjonuje on jako wt\u00f3rna reinterpretacja tej\u017ce praktyki, daj\u0105c jej dost\u0119p do nowego pola racjonalno\u015bci\u201d15<\/sup>. Po trzecie, wreszcie, przez dyspozytyw Foucault rozumie strategi\u0119, \u201erodzaj formacji, kt\u00f3rej, w danym momencie historycznym, g\u0142\u00f3wn\u0105 funkcj\u0105 by\u0142o odpowiada\u0107 w sytuacji nag\u0142ej konieczno\u015bci (urgence)\u201d16<\/sup>. Te trzy znaczenia s\u0142owa \u201eurz\u0105dzenie\u201d [dispositif<\/em>] \u2013 \u201eheterogeniczny ansambl\u201d, \u201esama natura powi\u0105zania\u201d, \u201erodzaj strategicznej formacji politycznej\u201d \u2013 wyznacza g\u0119sto\u015b\u0107 i zagadkowo\u015b\u0107 tego poj\u0119cia. Giorgio Agamben czyni\u0105c z \u201eurz\u0105dzenia\u201d kluczowe poj\u0119cie filozofii Foucaulta, zr\u00f3wnuj\u0105c je z uniwersaliami, zwraca uwag\u0119 tak\u017ce na trzy, cho\u0107 nieco odmienne od tych wyliczonych przez autora Woli wiedzy, tropy znaczeniowe zwarte w tym poj\u0119ciu \u2013 (1) znaczenie prawne \u2013 cz\u0119\u015b\u0107 wyroku, kt\u00f3ra skutkuje prawn\u0105 decyzj\u0105, (2) techniczne \u2013 spos\u00f3b uporz\u0105dkowania mechanizmu, (3) wojskowe \u2013 og\u00f3\u0142 wszystkich \u015brodk\u00f3w zarz\u0105dzonych do realizacji planu. Podsumowuj\u0105c te monotonne analizy semantyczne, powiedzmy jedynie, \u017ce cz\u0142owiek w paradygmacie dyspozytywu staje si\u0119 istot\u0105 urz\u0105dzaj\u0105c\u0105 i urz\u0105dzon\u0105 zarazem. Cz\u0142owiek jest tu wzywany do urz\u0105dzania siebie i zarz\u0105dzania swoim przeznaczeniem. Cz\u0142owiek jest istot\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce zaistnie\u0107 bez proliferacji urz\u0105dze\u0144 i \u017cyj\u0105c\u0105 tylko w i z mnogo\u015bci dyspozytyw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Recycled News 2”, 2008-2009, Bunkier Sztuki Galeria Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej, Krak\u00f3w, 2009<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ponownie deklaruj\u0119, \u017ce nie mam zamiaru przygl\u0105da\u0107 si\u0119 w tej chwili tej niezwyk\u0142ej potencjalno\u015bci, tj. podatno\u015bci na intelektualne rozwijanie i semantyczne przesuwanie tego poj\u0119cia dyspozytywu, tak jak nie mam zamiaru \u015bledzi\u0107 g\u0142\u00f3wnych w\u0105tk\u00f3w tego, co ju\u017c dzi\u015b nazywa si\u0119 zwrotem dyspozytywowym (dispostive turn\/dispositive Wende<\/em>). To jako\u015bciowo nowa, paradygmatyczna perspektywa badawcza w naukach spo\u0142ecznych pr\u00f3buj\u0105ca obj\u0105\u0107 refleksj\u0105 nie tylko dyskursywne obrazy \u015bwiata, ale tak\u017ce relacj\u0119 mi\u0119dzy dyskursem a do\u015bwiadczan\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105, zwrotem, kt\u00f3ry skutkuje pojawianiem si\u0119 coraz to nowych dyspozytyw\u00f3w, np. urz\u0105dzenia bezpiecze\u0144stwa, urz\u0105dzenia edukacyjnego, urz\u0105dzenia medialnego, czy wreszcie… urz\u0105dzenia estetycznego. Mam zamiar jednak zademonstrowa\u0107, jak idea dyspozytywu zarz\u0105dza i organizuje prac\u0119 Koz\u0142owskiego. Dzi\u0119ki dyspozytywowi estetycznemu wracamy do Ranci\u00e8re\u2019a i jego my\u015blenia o sztuce jako \u201euk\u0142adzie [dispositif<\/em>] ekspozycji, pewnej formy widzialno\u015bci […]\u201d \u2013 formule zupe\u0142nie centralnej dla zrozumienia dzia\u0142alno\u015bci Koz\u0142owskiego oraz centralnego, dla Agambena, poj\u0119cia \u201eprofanacji\u201d \u2013 rozumianego jako \u201eprzeciw-urz\u0105dzenie, kt\u00f3re przywraca zwyk\u0142emu u\u017cyciu to, co zosta\u0142o oddzielone i podzielone przez po\u015bwi\u0119cenie\u201d17<\/sup>, dzi\u0119ki czemu nierz\u0105dno\u015b\u0107 [l\u2019Ingovernabile<\/em>] staje si\u0119 punktem wyj\u015bcia i doj\u015bcia wszelkiej polityki. Wreszcie, za spraw\u0105 urz\u0105dzenia i przeciw-urz\u0105dzenia, mo\u017cemy postawi\u0107 mocn\u0105 tez\u0119 na temat urz\u0105dzania sztuki przez Koz\u0142owskiego, kt\u00f3re sprowadza si\u0119 nie tyle do rozbudowanego i powielanego gestu profanacji lub sta\u0142ej pokusy budowania sfer nierz\u0105dno\u015bci, ale po prostu nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 gestu uprowadzania, przechwytywania, porywania [d\u00e9tournement<\/em>] i przerzucania na inn\u0105, fluxusow\u0105 scen\u0119 urz\u0105dze\u0144, tj. zastanych w \u015bwiecie machin, dyspozytyw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Figury retoryczne III<\/em>“, Galeria\u00a0Le\u00a0Guern, Warszawa, 2007<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Oddajmy raz jeszcze g\u0142os Jaros\u0142awowi Koz\u0142owskiemu, kt\u00f3ry w rozmowie z Bo\u017cen\u0105 Czubak na temat Galerii Akumulatory w ksi\u0105\u017cce-monumencie-machinie-dyspozytywie pod oficjalnym tytu\u0142em Nieprzekupne oko<\/em> (w autorskiej intencji \u2013 Poza skorumpowanym okiem<\/em>) wyznaje: \u201eW sztuce konceptualnej rysunek i tekst by\u0142y bardzo dogodnym j\u0119zykiem analizowania sztuki. Ksi\u0105\u017cki artystyczne, assemblingowe zbiory orygina\u0142\u00f3w, kt\u00f3re arty\u015bci wydawali zazwyczaj w\u0142asnym sumptem w nak\u0142adzie 100 czy 200 egzemplarzy poza galeriami czy profesjonalnymi wydawnictwami, na Zachodzie zwi\u0105zane by\u0142y z krytyk\u0105 komercyjnego obiegu sztuki, w tej cz\u0119\u015bci Europy stanowi\u0142y wyraz niezale\u017cno\u015bci wobec ograniczaj\u0105cego swobod\u0119 wypowiedzi systemu politycznego\u201d18<\/sup>. W kolejnej wypowiedzi Koz\u0142owski dodaje: \u201eIdea \u0142\u0105czenia praktyki artystycznej z refleksj\u0105 teoretyczn\u0105, wystaw z odczytami wynika\u0142a z przekonania, \u017ce teoria ma r\u00f3wnie istotne znaczenie jak praktyka, \u017ce te dwa elementy si\u0119 dope\u0142niaj\u0105 i nale\u017cy je konfrontowa\u0107\u201d19<\/sup>, by wreszcie w centralnym punkcie stwierdzi\u0107 \u2013 \u201eCz\u0119sto zdarza\u0142y si\u0119 dzia\u0142ania, kt\u00f3re wci\u0105ga\u0142y publiczno\u015b\u0107, najbardziej ewidentnym przyk\u0142adem by\u0142 Festiwal Fluxus w 1977 roku, kt\u00f3ry wr\u0119cz polega\u0142 na czynnym udziale publiczno\u015bci, aktywno\u015bci os\u00f3b, kt\u00f3re przychodzi\u0142y i podejmowa\u0142y proponowan\u0105 im gr\u0119. W ci\u0105gu czterech dni grano na r\u00f3\u017cnych fluxusowych instrumentach, uprawiano fluxusowe sporty, mo\u017cna si\u0119 by\u0142o zbada\u0107 we Flux Klinice\u201d20<\/sup>. S\u0142yszymy tu przechwycone i przekierowane w stron\u0119 dyspozytywu estetycznego s\u0142owa Foucaulta: fluxusowa scena porwanych urz\u0105dze\u0144 doprowadza\u0142a do tego, \u017ce spotyka\u0142y si\u0119 heterogeniczne elementy, dyskurs pojawia si\u0119 raz jako program (teoria), a raz przeciwnie \u2013 jako element, kt\u00f3ry pozwala uzasadnia\u0107 praktyk\u0119. Oto natura nieko\u0144cz\u0105cego si\u0119 gestu uprowadzania, przechwytywania, porywania na inn\u0105 scen\u0119 zastanych urz\u0105dze\u0144: proliferacja fluxusowych instrument\u00f3w, fluxusowych sport\u00f3w, a nawet fluxusowej medycyny do\u015bwiadczanej we Flux Klinice! Mo\u017cna tylko marzy\u0107 o chorobie i o procesie leczenia w takim biopolitycznym przeciw-urz\u0105dzeniu \u2013 Flux Klinice.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Parawan”<\/em>, Fundacja Profile, Warszawa 2009<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W serii Recycled News<\/em> (2009) obejmuj\u0105cej setki stron gazet skrz\u0119tnie zamalowanych akwarelami Koz\u0142owski tworzy swoje nowe przeciw-urz\u0105dzenie. Gazety \u2013 rozumiane jako urz\u0105dzenia informacyjne \u2013 pochodz\u0105ce z r\u00f3\u017cnych stron \u015bwiata, niezale\u017cnie od j\u0119zyka, miejsca wydania czy orientacji politycznej zawsze by\u0142y tak samo oprawiane, podporz\u0105dkowane estetyce rytm\u00f3w i powt\u00f3rze\u0144 i, przede wszystkim, tak samo nieczytane. Zamalowuj\u0105c ca\u0142e strony prezentowanych gazet r\u00f3\u017cnobarwnymi akwarelami, Koz\u0142owski nie tylko kwestionuje ich wiarygodno\u015b\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c uwidacznia estetyzacj\u0119 dzia\u0142ania medi\u00f3w. Poprzez niebywa\u0142e nagromadzenie wieloj\u0119zycznej prasy, z jej przes\u0142aniem masowego dystrybuowania informacji, Koz\u0142owski pyta nie tylko o inflacj\u0119 informacji i dyspozytyw medialny w og\u00f3le, on buduje przeciw-urz\u0105dzenie, kt\u00f3re nie s\u0142u\u017cy do informowania lub recyklingu (jakkolwiek poj\u0119tego), ale urz\u0105dzenie do roztrwonienia i zaburzenia samej idei estetycznej polityki i politycznej estetyki, najbardziej przewrotnej fuzji zasady rozkoszy i zasady informowania, sceny ekscytacji politycznej i estetycznej, kt\u00f3ra wywarza si\u0119 ka\u017cdego dnia na ekranach naszych telewizor\u00f3w \u2013 ponowoczesnej causa sui<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

Urz\u0105dzanie sztuki
Czym jest zatem urz\u0105dzanie sztuki przez Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego? Czym jest jego sztuka,kt\u00f3ra uprawia polityk\u0119, nie tyle unicestwiaj\u0105c sam\u0105 siebie jako sztuk\u0119, ale raczej staj\u0105c si\u0119 sztuk\u0105, kt\u00f3ra jest polityk\u0105 powstrzymuj\u0105c\u0105 si\u0119 od jawnej interwencji politycznej? Czym ona jest, je\u015bli nie wyczerpuje swego impulsu ani na polityce profanacji tj. przywracania urz\u0105dze\u0144 zwyk\u0142emu u\u017cyciu, ani te\u017c nie staje si\u0119 polityk\u0105 nierz\u0105dno\u015bci, tj. odmawiania u\u017cycia urz\u0105dze\u0144 z ich narzuconym (urz\u0105dzonym przez oficjaln\u0105 gramatyk\u0119) celem?<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, “Empatia Pana Hitlera do Pana Stalina i vice\u00a0versa<\/em>” Galeria Muzalewska, Pozna\u0144, 2010<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Prace Koz\u0142owskiego zawsze wyposa\u017cone by\u0142y w modus przeciw-dyspozytywny, zawsze mia\u0142y charakter przeciw-urz\u0105dze\u0144, \u0142\u0105cz\u0105cych w przewrotn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 heterogeniczny ansambl \u2013 zawieraj\u0105cy dyskursy, instytucje, zabudow\u0119 architektoniczn\u0105, regulaminy, ksi\u0105\u017cki, przepisy administracyjne, wypowiedzi naukowe, twierdzenia filozoficzne, moralne, filantropijne. I tak, w formie chwilowego dowodu, przypomnijmy jedynie: Lekcja<\/em> z 1973 roku pos\u0142uguje si\u0119 dla celu wytworzenia przeciw-urz\u0105dzenia rysunkiem i tekstem popularnego podr\u0119cznika (urz\u0105dzenia) do nauki j\u0119zyka angielskiego oraz fotografi\u0105 wed\u0142ug szkolnego rysunku. Fakty z 1976 roku wykorzystuj\u0105 gablot\u0119 z dziewi\u0119cioma r\u00f3\u017cnymi przedstawieniami badaj\u0105cymi granice podobie\u0144stwa i niepodobie\u0144stwa obraz\u00f3w. \u0106wiczenia z semiotyki z 1977 roku wykorzystuj\u0105 zdj\u0119cia-poczt\u00f3wki oraz kr\u00f3tki powtarzany w kilku j\u0119zykach tekst \u2013 \u201eThis lovely red rose is a red rose\u201d said John. Malarstwo \u015bcienne I-III z lat 1978-79 wykorzystuje pr\u00f3bki kolor\u00f3w stosowane w malarstwie pokojowym w prywatnych mieszkaniach prywatnych lokator\u00f3w (obywateli miasta). Zielona \u015bciana, jej obraz, jej iluzja i jej wizerunek z 1982 roku urz\u0105dza pomalowan\u0105 na zielono \u015bcian\u0119 o wysoko\u015bci 2,5 metra, na kt\u00f3rej widnia\u0142 czerwony napis: \u201eZielona \u015bciana poza okre\u015blonym kontekstem (np. politycznym)\u201d, \u015bciana ta, w pomniejszonych wymiarach, by\u0142a powielana na kolejnych \u015bcianach w innych kolorach. Opus I z 1983 roku u\u017cytkuje natomiast powi\u0119kszone na \u015bwiat\u0142o-czu\u0142ym p\u0142\u00f3tnie zdj\u0119cia rentgenowskie czaszki autora (urz\u0105dzenie cia\u0142a i jego organu). Opus II wykorzystuje skrzyni\u0119 z monogramami i wydobywaj\u0105cymi si\u0119 z niej d\u017awi\u0119kami, a Martwa natura z wiatrem stara si\u0119 na nowo zagospodarowa\u0107 ma\u0142y znaleziony rysunek martwej natury, kt\u00f3ry zosta\u0142 zrekonstruowany w przestrzeni galerii. W Parawanach<\/em> (2009) uprowadzanym urz\u0105dzeniem jest sam obraz (w wersji standardowej to, co zakryte odbija si\u0119 w wypuk\u0142ych lustrach, w wersji \u201eluksusowej\u201d to, co zas\u0142oni\u0119te parawanem mo\u017cna podgl\u0105da\u0107 na ekranach monitor\u00f3w), w Empatii natomiast Koz\u0142owski porywa, powiedzia\u0142bym nieco ryzykownie, neurony lustrzane odpowiedzialne, zdaniem przedstawicieli neurosciences, za emocje empatyczne (Empatia przewodnicz\u0105cego Mao do narodu chi\u0144skiego i vice versa lub Empatia pana Hitlera do pana Stalina i vice versa), by w Mi\u0119kkich zabezpieczeniach. Wersja rosyjska (Moskwa 2010) ponownie wr\u00f3ci\u0107 do kradzie\u017cy obiekt\u00f3w trywialnych \u2013 sto\u0142\u00f3w i krzese\u0142.<\/p>\n\n\n\n

By\u0107 mo\u017ce jednak najwi\u0119kszym zbudowanym przez Koz\u0142owskiego urz\u0105dzeniem, tj. przeciw-dyspozytywem jest projekt NET, czyli sie\u0107 \u2013 sztuka dialogu, w kt\u00f3rym, w pewnym sensie, machin\u0105 uprowadzan\u0105 przez Koz\u0142owskiego by\u0142a poczta, tj. sie\u0107 komunikacyjna. Na d\u0142ugo przed Bruno Latourem i jego teori\u0105 aktora-sieci\u00a0Jaros\u0142aw Koz\u0142owski oraz Andrzej Kosto\u0142owski w manife\u015bcie rozes\u0142anym do 350 artyst\u00f3w i krytyk\u00f3w sztuki z Polski i ze \u015bwiata zach\u0119cali do wsp\u00f3\u0142pracy i wolnej wymiany fakt\u00f3w artystycznych22<\/sup>. Pierwsza prezentacja SIECI w 1972 roku w Poznaniu, w prywatnym mieszkaniu Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego zosta\u0142a przerwana przez \u00f3wczesne S\u0142u\u017cby Bezpiecze\u0144stwa, drug\u0105 zorganizowano w tym samym roku w pozna\u0144skim klubie ZPAP. Dyspozytyw sieci to idea stworzenia wsp\u00f3lnoty, kt\u00f3ra nie by\u0142aby ani antynaturalnym spo\u0142ecze\u0144stwem, ani te\u017c przedpolitycznym stowarzyszeniem, ani wreszcie organicznym miastem-pa\u0144stwem, ale raczej zbiorowo\u015bci\u0105 lub kolektywem (zbiorowo\u015b\u0107 i kolektyw to dwa t\u0142umaczenia tego samego poj\u0119cia funkcjonuj\u0105ce w polskiej literaturze na okre\u015blenie francuskiego collectif<\/em>), tj. wsp\u00f3lnot\u0105 poszerzon\u0105. U\u017cywaj\u0105c poj\u0119cia kolektywu\/zbiorowo\u015bci, Koz\u0142owski, Kosto\u0142owski, a potem Latour, chc\u0105 podkre\u015bli\u0107 prac\u0119 zbierania wszystkich razem \u2013 im wi\u0119cej instytucji, materia\u0142\u00f3w, procedur, technik skojarzymy z tym poj\u0119ciem, tym sprawniejsza i bardziej widoczna b\u0119dzie jego praca. Jaros\u0142aw Koz\u0142owski w rozmowie z Bo\u017cen\u0105 Czubak, tym razem na temat rodowodu i znaczenia sieci \u2013 sztuki dialogu, tak m\u00f3wi: \u201eNie, interesowa\u0142o mnie dzia\u0142anie w obszarze sztuki, nie polityki. Zawsze wystrzega\u0142em si\u0119 instrumentalizacji sztuki, przekszta\u0142cania dzia\u0142alno\u015bci artystycznej w agitacyjn\u0105, w kt\u00f3rej zatraca si\u0119 krytycyzm. Postulaty sieci podwa\u017ca\u0142y polityczne status quo<\/em>, ale nie chodzi\u0142o o spektakularne manifestowanie sprzeciwu wobec panuj\u0105cego re\u017cymu, a raczej o stworzenie alternatywnego, niekontrolowanego obiegu informacji, wymiany kontakt\u00f3w rozwijanych poza instytucjonalnym nadzorem jakiegokolwiek sytemu politycznego\u201d23<\/sup>. Oczywi\u015bcie, chodzi\u0142o o stworzenie przeciw-urz\u0105dzenia, kt\u00f3re totalnie urz\u0105dzi\u0142oby komunikacyjnie \u017ale skomunikowan\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

Spektakl albo causa sui<\/em>
Jacques Ranci\u00e8re, cytuj\u0105c w Losie obraz\u00f3w<\/em> autorytet Regis Debray, twierdzi, \u017ce obraz telewizyjny z samej swej natury nie posiada Innego, tzn. sam jest \u017ar\u00f3d\u0142em swojego \u015bwiat\u0142a, sam si\u0119 sobie objawia, b\u0119d\u0105c swym w\u0142asnym \u017ar\u00f3d\u0142em, \u201estaje nam przed oczami jako causa sui<\/em> \u2013 Spinozja\u0144ska definicja Boga lub substancji\u201d24<\/sup>. Obrazy, kt\u00f3re nie odsy\u0142aj\u0105 do niczego poza sob\u0105, staj\u0105 si\u0119 seansem. Obecnie wydaje mi si\u0119, \u017ce ca\u0142y wysi\u0142ek Koz\u0142owskiego zmierza do tego, aby nie pozwoli\u0107 obrazom sta\u0107 si\u0119 seansem.<\/p>\n\n\n\n

Jaros\u0142aw Koz\u0142owski jest nienasycony w budowaniu przeciw-maszyn i porywaniu (kradzie\u017cy) zastanych maszyn; Koz\u0142owski staje si\u0119 kleptomanem porywaj\u0105cym coraz to nowe maszyny, kt\u00f3re rozpoznaje jako niebezpieczne i niekonieczne w naszym wyedukowanym i ci\u0105gle \u017ale skomunikowanym \u015bwiecie. Ca\u0142a ewolucja dzie\u0142a (przeciw-in\u017cynierii) Koz\u0142owskiego, to nie tyle wyzwalanie si\u0119 z mitologii artystycznych, ile uprowadzanie coraz bardziej zuchwa\u0142ych maszyn. Wszystko buczy, opr\u00f3cz tego, co bulgocze. \u0106wiczenia z deklinacji s\u0105 dowodem takiej post\u0119pj\u0105cej kleptomanii i takiej post\u0119puj\u0105cej logiki dywersji. Tym razem obiektem uprowadzenia nie jest ju\u017c prasa, ksi\u0105\u017cki, biblioteka, ekrany telewizyjne, trywialne obiekty z \u017cycia codziennego \u2013 sto\u0142y, krzes\u0142a, \u015bciany lub mieszkania, nie jest uprowadzanym obiektem nawet poczta lub Internet, ale ca\u0142y j\u0119zyk \u2013 rozumiany jako dyspozytyw my\u015blenia i nie-my\u015blenia. \u0106wiczenia z deklinacji to za\u0142o\u017cenie (postawa), uk\u0142ad ekspozycji, forma widzialno\u015bci urz\u0105dzenia Polski.<\/p>\n\n\n\n

\u0106wiczenia z deklinacji u\u0142o\u017cone s\u0105 w porz\u0105dku alfabetycznym lub rozrzuconym, swobodnym porz\u0105dku niealfabetycznym, a s\u0142ownik (uniwersum) tej deklinacji ograniczony jest do urz\u0105dznia polsko\u015bci. Jest to lokalny dyspozytyw naszej polskiej regionalnej ontologii. Obrazy-zdania wyczerpuj\u0105 si\u0119 na monotonnej deklinacji zu\u017cytych s\u0142\u00f3w-obraz\u00f3w \u2013 barbarzy\u0144cy, bojkot, bolszewizm, B\u00f3g, brzoza, chamy, demokracja, dewoci, duma, fa\u0142sz, godno\u015b\u0107, grubia\u0144stwo, ha\u0144ba, hitoria, honor, k\u0142amstwo, komuchy, kondominium, krew, krzy\u017c, mafia, magiel, masoni, mordercy, nar\u00f3d, nienawi\u015b\u0107, obrzydliwo\u015b\u0107, ojczyzna, oszo\u0142omy, oszustwo, pacho\u0142ki, patrioci, pod\u0142o\u015b\u0107, Polacy, Polska, poni\u017cenie, prawda, prowokacja, pucz, Ruscy, s\u0142ugusy, Solidarno\u015b\u0107, spisek, spo\u0142ecze\u0144stwo, sprzedawczyki, szacunek, \u015bcierwa, Targowica, tradycja, wiara, wierno\u015b\u0107, wojna, wolno\u015b\u0107, wstyd, wybuch, zaborcy, zab\u00f3jstwo, zamach, zaprza\u0144stwo, zbocze\u0144cy, zbrodnia, zdrada, z\u0142odzieje, \u017bydki. To zespolenie obraz\u00f3w-s\u0142\u00f3w oddaje polskie szale\u0144stwo, dyspozytyw polsko\u015bci, kt\u00f3ry jest zarazem \u201eansamblem heterogenicznych element\u00f3w\u201d, \u201esam\u0105 natur\u0105 powi\u0105zania ich w jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 \u2013 sieci\u0105\u201d, oraz \u201erodzajem strategicznej formacji politycznej\u201d \u2013 Polski. Wracaj\u0105c do analiz Agambena, \u0106wiczenia z deklinacji maj\u0105 potr\u00f3jne znaczenie \u2013 (1) znaczenie prawne: cz\u0119\u015b\u0107 wyroku, kt\u00f3ra skutkuje decyzj\u0105 na temat stanu afektywnego Polak\u00f3w \u2013 ich depresyjnego zaburzenia, (2) techniczne: spos\u00f3b uporz\u0105dkowania mechanizmu \u2013 nasz j\u0119zyk zaczyna si\u0119 od s\u0142owa \u201ebarbarzy\u0144cy\u201d, a ko\u0144czy na s\u0142owie \u201e\u017bydki\u201d i wyczerpuje si\u0119 w liczbie 64 s\u0142\u00f3w-obraz\u00f3w, (3) wojskowe: og\u00f3\u0142 \u015brodk\u00f3w zarz\u0105dzonych do uprawiania pewnej polityki nienawi\u015bci i psychotycznej polityki opartej na urojeniach prze\u015bladowczych i logiki ochrony swojego narcyzmu. Nie w\u0105tpi\u0119, \u017ce ka\u017cde dowolne terytorium (dyspozytyw narodowy) \u2013 Ameryki, Niemiec, Holandii, Rosji, Argentyny, Iranu, Pakistanu czy Wietnamu, a nie tylko terytorium Polski, jest obs\u0142ugiwany przez podobne urz\u0105dzenie, w kt\u00f3rym znajdujemy odmienne zespolenie obraz\u00f3w-s\u0142\u00f3w. Nie w\u0105tpi\u0119, \u017ce ka\u017cde dowolne terytorium (dyspozytyw narodowy) potrzebuje swojego Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego do zbudowania przeciw-urz\u0105dzenia na innej fluxusowej scenie.<\/p>\n\n\n\n

Prosz\u0119 mnie dobrze zrozumie\u0107: nie pytam tylko, czym s\u0105 urz\u0105dzenia Koz\u0142owskiego, ale czym jest dzi\u015b Koz\u0142owski, tj. jak sam siebie urz\u0105dzi\u0142? Czy wytworzy\u0142 sam dla siebie i przeciwko sobie swoje w\u0142asne przeciw-cia\u0142o, przeciw-urz\u0105dzenie wobec urz\u0105dzenia o imieniu w\u0142asnym \u201eJaros\u0142aw Koz\u0142owski\u201d? Koz\u0142owski dzisiaj przeczuwa, \u017ce obrazy-s\u0142owa s\u0105 w zasadzie bardziej (1) operacjami ni\u017c ikonami, (2) swojego autorytetu nie czerpi\u0105 z tego, \u017ce s\u0105 podobiznami rzeczy, ale z tego, \u017ce kwestionuj\u0105 sam dogmat podobie\u0144stwa, (3) istnieje widzialno\u015b\u0107, kt\u00f3ra nie wczerpuje si\u0119 w obrazach, ale zawiera si\u0119 w s\u0142owach, a raczej urz\u0105dzeniach tworz\u0105cych uk\u0142ady s\u0142\u00f3w, rzeczy i instytucji. Widzialno\u015b\u0107 dla Koz\u0142owskiego tworzona jest ze zgrupowania sytuacji ontologicznych \u015bwiata, mo\u017cliwo\u015bci gramatycznych j\u0119zyka, wreszcie ze zderzenia wy\u015bwietlonego obrazu i o\u015blepionego, przekupnego oka. Obraz-s\u0142owo, w rezultacie, nie jest ju\u017c ekspresj\u0105 (ekstaz\u0105) rzeczy lub afektu rzeczy, ale zbiorem operacji za pomoc\u0105 kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0105 same uk\u0142ady rzeczy, dyspozytywy, operacjami w wyniku zadzia\u0142ania kt\u00f3rych ludzie milkn\u0105 i \u015blepn\u0105. G\u0142\u00f3wn\u0105 machin\u0105 (urz\u0105dzeniem) naszego \u015bwiata jest urz\u0105dzenie samej widzialno\u015bci i wypowiadalno\u015bci \u015bwiata. Koz\u0142owski ustanawia co\u015b na kszta\u0142t paradoksalnej sk\u0142adni i paradoksalnej lunety (przeciw-urz\u0105dzenia), w kt\u00f3rej wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 obrazy-zdania \u2013 sploty, gdzie ikony nie s\u0105 ju\u017c tym, co widzialne, a zdania nie s\u0105 ju\u017c tym, co wypowiadalne. Urz\u0105dzanie sztuki przez Koz\u0142owskiego na nowo staje si\u0119 scen\u0105, ale nie scen\u0105 banalno\u015bci polityki, ani te\u017c scen\u0105 przyjemno\u015bci estetyki, czyli erotyki, ale scen\u0105 defiguracji, przestrzeni\u0105 konwersji i translacji, gdzie stosunek s\u0142\u00f3w i obraz\u00f3w staje si\u0119 przeciw-maszyn\u0105 teatraln\u0105 (optyczn\u0105 i j\u0119zykow\u0105) regeneruj\u0105c\u0105 s\u0142owa staj\u0105ce si\u0119 obrazami i obrazy zdolne do m\u00f3wienia. Mowa bowiem to zarz\u0105dzanie widzialno\u015bci\u0105, a obraz to zarz\u0105dzanie mo\u017cliwo\u015bci\u0105 zaistnienia okre\u015blonej konfiguracji s\u0142\u00f3w. Koz\u0142owski nadal szuka swojej przeciw-maszyny.<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

1<\/sup> Roland Barthes, Roland Barthes<\/em>, Gda\u0144sk 2011, s. 138.
2<\/sup> Jacques Ranci\u00e8re, Los obraz\u00f3w<\/em>, [w:] Estetyka jako polityka<\/em>, Warszawa 2007, s. 93.
3<\/sup> Nieprzekupne oko<\/em>. Galeria Akumulatory 2, 1972-1990, red. Bo\u017cena Czubak, Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, [ka- talog wystawy Zach\u0119ty Narodowej Galerii Sztuki], Warszawa 2012, s. 389.
4<\/sup> Patrz w tej sprawie inter alia: Michel de Certeau, Wynale\u017a\u0107 codzienno\u015b\u0107. Sztuki dzia\u0142ania,<\/em> Krak\u00f3w 2008, s. 26.
5<\/sup> Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, Fluxus w pigu\u0142ce,<\/em> [w:] Fluxus Festiwal 2012, red. Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, And\u017celika Jab\u0142o\u0144ska-Macowicz, Fundacja UAP, Pozna\u0144 2012. <\/p>\n\n\n\n

6<\/sup> Marek Tuliusz Cyceron, O m\u00f3wcy<\/em>, K\u0119ty 2010.
7<\/sup> Jacques Ranci\u00e8re, Estetyka jako polityka<\/em>, op. cit., s. 24.
8<\/sup> Ibidem.
9<\/sup> Rozmowa Bo\u017ceny Czubak z Jaros\u0142awem Koz\u0142owskim, [w:] Nieprzekupne oko<\/em>. Galeria Akumulatory 2, 1972-1990, op. cit., s. 10-12.
10<\/sup> Michel Foucault, Wola wiedzy<\/em>, [w:] Michel Foucault, Historia seksualno\u015bci<\/em>, Warszawa 1995, s. 93. <\/p>\n\n\n\n

11<\/sup> Michel Foucault, Trzeba broni\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwa<\/em>. Wyk\u0142ady w Coll\u00e9ge de France, 1976, Warszawa 1998, s. 53.
12<\/sup> Patrz w tej sprawie znakomite rekonstrukcje zamieszczone w tek\u015bcie: Magdalena Nowicka, \u2018Urz\u0105dze- nie\u2019, \u2018zastosowanie\u2019, \u2018uk\u0142ad\u2019 \u2013 kategoria dispositif u Michela Foucaulta, jej t\u0142umaczenia i ich implikacje dla postfoucaultowskich analiz w\u0142adzy, [w:] \u201ePrzegl\u0105d Socjologii Jako\u015bciowej\u201d, tom VII, nr 2, 2011, http:\/\/ www.qualitativesociologyreview.org\/PL\/archive.pl.php [dost\u0119p z dn. 18.01.2014].
13<\/sup> Giorgio Agamben, Czym jest urz\u0105dzenie?<\/em>, [w:] Agamben.<\/em> Przewodnik Krytyki Politycznej, Warszawa 2010, s. 72-90.
14<\/sup> Gry i zabawy Michela Foucaulta<\/em>, Michel Foucault w rozmowie z redakcj\u0105 \u201eOrinicar?\u201d, [w:] \u201eKronos\u201d, nr 3, 2010, s. 198-223.
15<\/sup> Ibidem.
16<\/sup> Ibidem.
17<\/sup> Giorgio Agamben, Czym jest urz\u0105dzenie?<\/em>, op. cit., s. 96.
18<\/sup> Rozmowa Bo\u017ceny Czubak z Jaros\u0142awem Koz\u0142owskim, [w:] Nieprzekupne oko<\/em>. Galeria Akumulatory 2, 1972-1990, op. cit., s. 12.
19<\/sup> Ibidem.
20<\/sup> Ibidem.
21<\/sup> Bruno Latour, Splataj\u0105c na nowo to, co spo\u0142eczne. Wprowadzenie do teorii aktora-sieci<\/em>, Krak\u00f3w 2010. 22<\/sup> Sie\u0107 \u2013 sztuka dialogu<\/em>, red. Bo\u017cena Czubak, Jaros\u0142aw Koz\u0142owski, Fundacja Profile, Warszawa 2012. <\/p>\n\n\n\n

23<\/sup> Sie\u0107 \u2013 sztuka dialogu i niezgody. <\/em>Rozmowa Bo\u017ceny Czubak i Jaros\u0142awa Koz\u0142owskiego, [w:] Sie\u0107 \u2013 sztuka dialogu<\/em>, op. cit, s. 16.
24<\/sup> Jacques Ranci\u00e8re, Los obraz\u00f3w<\/em>, [w:] Estetyka jako polityka<\/em>, op. cit., s. 44.<\/p>\n\n\n\n

*Szymon Wr\u00f3bel jest profesorem filozofii w Instytucie Filozofii i Socjologii Polskiej Akademii Nauk oraz na Wydziale Artes Liberales Uniwersytetu Warszawskiego. Opublikowa\u0142 siedem ksi\u0105\u017cek i wiele artyku\u0142\u00f3w w czasopismach naukowych i nienaukowych. Ostatnia jego ksi\u0105\u017cka zatytu\u0142owana Deferring the Self zosta\u0142a opublikowana w 2013 roku przez Wydawnictwo Peter Lang. <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Szymon Wr\u00f3bel<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[142],"class_list":["post-13116","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-jaroslaw_kozlowski"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13116","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=13116"}],"version-history":[{"count":39,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13116\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13213,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/13116\/revisions\/13213"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=13116"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=13116"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=13116"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}