{"id":12724,"date":"2014-09-08T14:22:00","date_gmt":"2014-09-08T14:22:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=12724"},"modified":"2022-06-22T14:49:19","modified_gmt":"2022-06-22T14:49:19","slug":"chcialem-odzwierciedlac-spoleczenstwo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/chcialem-odzwierciedlac-spoleczenstwo\/","title":{"rendered":"Chcia\u0142em odzwierciedla\u0107 Spo\u0142ecze\u0144stwo"},"content":{"rendered":"\n

Gudrun Szczepanek: Rozpocz\u0105\u0142e\u015b studia w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Budapeszcie na pocz\u0105tku lat siedemdziesi\u0105tych. Opowiedz prosz\u0119 o artystycznych ruchach i sytuacji na uczelni w tamtym czasie.<\/em> \u00a0<\/p>\n\n\n\n

L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r: Rozpocz\u0105\u0142em studia w 1971 roku. Program zawiera\u0142 typowe zadania i wymagania, tak wi\u0119c musieli\u015bmy malowa\u0107 sceny z \u017cycia, krajobrazy i akty, ale unika\u0107 czegokolwiek zwi\u0105zanego z polityk\u0105. Opowiem Ci histori\u0119 pokazuj\u0105c\u0105, jaka by\u0142a zwyk\u0142a, codzienna atmosfera w akademii. M\u0105\u017c mojej ciotki podarowa\u0142 mi star\u0105 marynark\u0119, marynark\u0119 w\u0119gierskiego kolejarza. Usun\u0105\u0142em z niej naszywki i uradowany biega\u0142em w niej ka\u017cdego dnia na zaj\u0119cia w akademii. Spostrzeg\u0142em wkr\u00f3tce, i\u017c otoczenie zacz\u0119\u0142o mnie unika\u0107. Kt\u00f3rego\u015b dnia podesz\u0142a do mnie jedna ze studentek i spyta\u0142a mnie, czy jestem zwolennikiem Mao i dlatego nosz\u0119 t\u0119 marynark\u0119. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce najlepiej b\u0119dzie, jak nie b\u0119d\u0119 nosi\u0142 ju\u017c tej marynarki. Ta historia pokazuje, \u017ce nie interesowa\u0142em si\u0119 polityk\u0105 w tamtym czasie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Tak by\u0142o tak\u017ce dlatego, \u017ce ludzie, kt\u00f3rzy mieli inne pogl\u0105dy lub z rozwag\u0105 podchodzili do \u015bwiata, mogli by\u0107 nagle usuni\u0119ci, tak\u017ce z akademii. Wystarczy\u0142o by\u0107 podejrzanym, prezentuj\u0105c odmienn\u0105 postaw\u0119, jak w przypadku P\u00e9tera Forg\u00e1csa (urodzonego w 1950 roku w\u0119gierskiego artysty multimedialnego i niezale\u017cnego tw\u00f3rcy filmowego znanego, mi\u0119dzy innymi, z wielokrotnie nagradzanej serii film\u00f3w Private Hungary \u2012 przyp. J.M.), kt\u00f3remu wypowiedziano prac\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Wracaj\u0105c do moich studi\u00f3w, pocz\u0105tkowo studiowa\u0142em u Lajosa Szentiv\u00e1nyi (urodzony w 1909 roku artysta malarz zmar\u0142 9 wrze\u015bnia 1973 roku \u2013 przyp. J.M.), kt\u00f3ry odszed\u0142 nagle, wiele lat za wcze\u015bnie. Nast\u0119pnie zosta\u0142em uczniem Ign\u00e1ca Kokasa (\u017cyj\u0105cy w latach 1926-2009 w\u0119gierski artysta, cz\u0142onek W\u0119gierskiej Akademii Sztuki, do jego najwybitniejszych uczni\u00f3w obok L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9ra nale\u017ca\u0142 El Kazovszkij \u2013 przyp. J.M.). Na trzecim semestrze ponagla\u0142 nas, aby\u015bmy okazywali wi\u0119cej pewno\u015bci siebie. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce artysta mo\u017ce wyrazi\u0107 wszystko, co chce. By\u0142 moj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 inspiracj\u0105. Na czwartym roku studi\u00f3w zacz\u0105\u0142em pod\u0105\u017ca\u0107 moj\u0105 w\u0142asn\u0105 artystyczn\u0105 drog\u0105 z niezwyczajn\u0105 mieszanin\u0105 hiperrealizmu i krytyki spo\u0142ecznej. Zacz\u0105\u0142em tak\u017ce wykorzystywa\u0107 fotografi\u0119. Wykorzystanie fotografii zamiast modela mia\u0142o znamienny wp\u0142yw na moje malarstwo. Konsekwentnie rozwija\u0142em ten pomys\u0142, malowa\u0142em na przyk\u0142ad obrazy na podstawie zdj\u0119\u0107 z magazynu stoczniowego. W tym magazynie byli oficjalnie prezentowani najlepsi stoczniowcy miesi\u0105ca. Na podstawie tych fotografii stworzy\u0142em w 1975 roku seri\u0119 prac zatytu\u0142owan\u0105 R\u00e9szlet a Brig\u00e1dnapl\u00f3b\u00f3l<\/em>.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r, \u201eEvening in the Park, 2006, olej na p\u0142\u00f3tnie, 160 x 220 cm<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Ponownie wykorzysta\u0142em zdj\u0119cia robotnik\u00f3w z magazynu jako modeli i w ten spos\u00f3b powsta\u0142a fotorealistyczna praca, kt\u00f3ra mia\u0142a r\u00f3wnie\u017c wymiar socjograficzny. Przygotowa\u0142em tak\u017ce wtedy seri\u0119 prac z tramwajami i przej\u015bciami podziemnymi. Te serie zawiera\u0142y tak\u017ce obrazy, kt\u00f3re wywo\u0142a\u0142y skandal, jak: T\u00f6r\u00f6tt alulj\u00e1r\u00f3<\/em> (Wadliwe przej\u015bcie podziemne<\/em>) lub Alulj\u00e1r\u00f3 I<\/em> (Przej\u015bcie podziemne I<\/em>) z 1975 roku.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Inspiracj\u0105 dla tych prac by\u0142a stacja metra V\u00f6r\u00f6smarty utca (ulica V\u00f6r\u00f6smart), gdzie wykona\u0142em wiele zdj\u0119\u0107. Chcia\u0142em wykorzysta\u0107 jedno z tych zdj\u0119\u0107 do namalowania obrazu, ale nie mog\u0142em uzyska\u0107 tego, czego chcia\u0142em. By\u0142em bardzo z\u0142y, rzuci\u0142em fotografi\u0119 na pod\u0142og\u0119 i chodzi\u0142em po niej tak d\u0142ugo dop\u00f3ki jej nie zniszczy\u0142em, zdj\u0119cie by\u0142o porwane. Nagle dostrzeg\u0142em, \u017ce zdj\u0119cie by\u0142o dok\u0142adnie takie, jak pos\u0119pna codzienno\u015b\u0107 w czasach socjalizmu. To zniszczone zdj\u0119cie doskonale pasowa\u0142o do mojego codziennego \u017cycia, mojego udr\u0119czonego \u015bwiata. Na jego bazie namalowa\u0142em obraz du\u017cego formatu (2,5 x 2 m). Ten obraz wywo\u0142a\u0142 awantur\u0119 na uczelni i nied\u0142ugo potem zosta\u0142em powo\u0142any do odbycia s\u0142u\u017cby wojskowej.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Patrz\u0105c na Twoje prace, cz\u0119sto my\u015bl\u0119, \u017ce masz doskona\u0142e podstawy dotycz\u0105ce malarstwa naturalistycznego. Wiem, \u017ce studenci Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Kijowie sp\u0119dzaj\u0105 wiele czasu, maluj\u0105c w spos\u00f3b wiernie na\u015bladuj\u0105cy rzeczywisto\u015b\u0107. A jak by\u0142o w Budapeszcie?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Tutaj by\u0142o inaczej. Moja klasa, z Szentiv\u00e1nyi i Kokasem, by\u0142a bardziej zrelaksowana, nie pod\u0105\u017cali\u015bmy tak dok\u0142adnie za radzieckim modelem kszta\u0142cenia, jak to robiono w Kijowie. Oczywi\u015bcie by\u0142y jednak klasy, jak na przyk\u0142ad klasa Aur\u00e9la Bern\u00e1tha (\u017cyj\u0105cy w latach 1895-1982 artysta, kt\u00f3ry od 1945 do 1974 wyk\u0142ada\u0142 w Akademii Sztuk Pi\u0119knych w Budapeszcie \u2013 przyp. J.M.), w kt\u00f3rej studenci malowali w kuriozalnym, realistycznym stylu. Profesor Szentiv\u00e1nyi przejawia\u0142 bardziej swobodny stosunek do \u015bwiata. M\u00f3j krytyczny realizm rozwin\u0105\u0142em, jak wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, na czwartym i pi\u0105tym roku studi\u00f3w. Poza tym socrealizm, kt\u00f3ry dominowa\u0142 w latach pi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, nie by\u0142 akceptowany w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych i tym samym by\u0142 nieobecny w naszym \u017cyciu. Oczekiwania i wymagania wobec malarstwa w latach siedemdziesi\u0105tych by\u0142y wyznaczone poprzez nurty: troch\u0119 realizmu, troch\u0119 figuratywizmu i troch\u0119 abstrakcji. Niemniej jednak sztuka w tamtych czasach nie mog\u0142a by\u0107 polityczna, a je\u017celi by\u0142a \u2012 musia\u0142a odzwierciedla\u0107 pogl\u0105dy partii.<\/p>\n\n\n\n

Mo\u017cesz sobie wyobrazi\u0107, jak\u0105 m\u00f3j ci\u0119\u017cki, krytyczny realizm rozp\u0119ta\u0142 wojn\u0119 dooko\u0142a. Ludzie obawiali si\u0119 mie\u0107 co\u015b  wsp\u00f3lnego z tymi obrazami, konfrontacji z nimi, one demaskowa\u0142y i wystawia\u0142y wszystko na pokaz. Portretowa\u0142em zwyk\u0142ych ludzi w dotkliwy, realistyczny spos\u00f3b, stawia\u0142em widza wobec przykrej rzeczywisto\u015bci. Twardy realizm by\u0142 jedyn\u0105 drog\u0105, jak\u0105 mog\u0142em cokolwiek komunikowa\u0107. W zasadzie by\u0142a to ascetyczna, realistyczna postawa artysty, gdy\u017c musia\u0142em mierzy\u0107 si\u0119 z czysto\u015bci\u0105 malarstwa. Chcia\u0142em odzwierciedla\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo. Moje obrazy to zwierciad\u0142o, kt\u00f3re pokazywa\u0142o pos\u0119pno\u015b\u0107 i bezbarwno\u015b\u0107 codziennego \u017cycia.  <\/p>\n\n\n\n

G.S.: Czy to dlatego r\u00f3wnie\u017c zniekszta\u0142ca\u0142e\u015b swoje obrazy, aby rozdrabnia\u0107 realizm i wprowadzi\u0107 nowe warto\u015bci?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: To by\u0142a jedyna rzecz, jak\u0105 mog\u0142em zrobi\u0107. Deformacja lub abstrakcja w obrazie wzmacnia\u0142a efekt realizmu. Chcia\u0142em odzwierciedla\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwo, aby pokaza\u0107, jak ponure jest \u017cycie, aby pokaza\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107 socjalizmu z jego wszystkimi trudno\u015bciami.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Twoje malarstwo bardzo zmieni\u0142o si\u0119 w latach osiemdziesi\u0105tych. Pojawi\u0142 si\u0119 wyra\u017any element gestu, kt\u00f3ry przypomina mi M\u0142odych Dzikich z Berlina. Czy ta ekspresja ma co\u015b wsp\u00f3lnego\u00a0z tym, \u017ce w tamtych latach chcia\u0142e\u015b poszerzy\u0107 horyzonty fotorealizmu?\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Nie, to by\u0142o zwi\u0105zane z wyjazdem do Szwajcarii ze stowarzyszeniem artystycznym Fiatal K\u00e9pz\u00f6m\u00fcv\u00e9szek St\u00fadi\u00f3ja (studio m\u0142odych artyst\u00f3w). Ta podr\u00f3\u017c mia\u0142a na mnie fantastyczny wp\u0142yw. Pojechali\u015bmy tak\u017ce na Documenta do Kassel. Skonfrontowali\u015bmy si\u0119 ze sztuk\u0105 i innymi artystami, kt\u00f3rzy byli ca\u0142kowicie niepodobni do tego, co znali\u015bmy wcze\u015bniej. To spowodowa\u0142o, \u017ce zada\u0142em sobie pytanie, czy powinienem odzwierciedla\u0107 postaw\u0119 polityczn\u0105 w mojej sztuce. Czy celem sztuki jest komunikowa\u0107 cokolwiek politycznego? Z tego powodu zmieni\u0142em m\u00f3j styl, gdy\u017c uwa\u017cam, \u017ce sztuka powinna by\u0107 czym\u015b wi\u0119cej.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r, \u201eLandscape III\u201d, 2005, olej na p\u0142\u00f3tnie, 180 x 250 cm<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

\u015amia\u0142y okres trwa\u0142 pi\u0119\u0107 lat, to by\u0142 dobry, beztroski czas po okresie hiperrealizmu. Dzi\u0119ki pracy Diaspora<\/em> (1982) wr\u00f3ci\u0142em do temat\u00f3w, kt\u00f3re interesowa\u0142y mnie od dawna, takich jak judaizm lub sceny z codziennego \u017cycia. Cz\u0119sto malowa\u0142em ten sam temat raz za razem, zawsze jednak szuka\u0142em nowych sposob\u00f3w jego uj\u0119cia, innych punkt\u00f3w widzenia i w ten spos\u00f3b tworzenia nowych sytuacji. Chcia\u0142em tak\u017ce da\u0107 odbiorcy inne punkty odniesienia i sposoby odkrywania znacze\u0144. Stale maluj\u0105c, musisz dokonywa\u0107 zmian. Moim zdaniem odpowiedzialno\u015bci\u0105 artysty jest rozwijanie i poszerzanie poj\u0119cia sztuki. Je\u017celi artysta nie dodaje nic nowego, nie poszerza poj\u0119cia sztuki, nie dodaje nowych aspekt\u00f3w, kt\u00f3re kreuj\u0105 dialog, wtedy jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 jest gestem bez znaczenia i sztuka staje si\u0119 nieistotna.\u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Po okresie ekspresyjnego gestu Twoje malarstwo ponownie si\u0119 zmieni\u0142o. Sta\u0142o si\u0119 bardzo spokojne i pow\u015bci\u0105gliwe, i chocia\u017c ci\u0105gle by\u0142o cz\u0119\u015bciowo realistyczne, to by\u0142o ponadto surrealistyczne. Wyra\u017ca\u0142o bardziej to, co za kulisami. Gdy patrz\u0119 na ludzi na Twoich obrazach, kt\u00f3rzy siedz\u0105 ty\u0142em do widz\u00f3w w rozleg\u0142ych, pustych krajobrazach i patrz\u0105 w dal, to my\u015bl\u0119, \u017ce Twoje malarstwo wyra\u017ca stan umys\u0142u. Te sceny zawieraj\u0105 tak\u017ce wiele spo\u0142ecznego krytycyzmu, kt\u00f3ry nie od razu jest widoczny.\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Chcia\u0142bym wr\u00f3ci\u0107 ponownie do pytania o wp\u0142yw zachodniej sztuki. Musisz sobie wyobrazi\u0107, \u017ce W\u0119gry oraz oczywi\u015bcie uczelnia by\u0142y ca\u0142kowicie odizolowane od Zachodu \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105, to by\u0142 niezale\u017cny, samowystarczalny \u015bwiat. Nie znali\u015bmy sztuki Zachodu. Nieraz wyra\u017cano opinie na temat powi\u0105za\u0144 lub wp\u0142yw\u00f3w z Zachodu. Oczywi\u015bcie na Zachodzie by\u0142 fotorealizm, lecz my go nie znali\u015bmy, to by\u0142y dwa r\u00f3wnoleg\u0142e i niezale\u017cne nurty. Ludzie cz\u0119sto m\u00f3wi\u0105 o powi\u0105zaniach z Gerhardem Richterem. Nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce korzenie i \u017ar\u00f3d\u0142a naszego malarstwa s\u0105 dok\u0142adnie takie same: krytyczna obserwacja spo\u0142ecze\u0144stwa. Jednak do czasu wyjazdu do Kassel nie konfrontowali\u015bmy si\u0119 ze sztuk\u0105 z Zachodu. Zanim odkry\u0142em zachodnich artyst\u00f3w m\u00f3j fotorealistyczny okres by\u0142 ju\u017c zamkni\u0119ty. Fotorealizm rozwin\u0105\u0142 si\u0119 niezale\u017cnie na Zachodzie i Wschodzie, chocia\u017c mia\u0142 wsp\u00f3lne \u017ar\u00f3d\u0142a i podstawy w krytyce spo\u0142ecze\u0144stwa. \u00a0<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Na pocz\u0105tku Twoje postacie, pomimo tego, i\u017c by\u0142y malowane tylko w szarych kolorach, by\u0142y jednak przewa\u017cnie bardzo naturalistyczne. Nast\u0119pnie wszystko nagle si\u0119 zmieni\u0142o i postacie sta\u0142y si\u0119 konturami, poprzez kt\u00f3re wida\u0107 by\u0142o t\u0142o, g\u0142\u00f3wnie elementy krajobrazu. Czy co\u015b szczeg\u00f3lnego to spowodowa\u0142o?<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Kryje si\u0119 za tym historia. Po tym jak \u017cona poroni\u0142a, namalowa\u0142em w mojej pracowni obraz przedstawiaj\u0105cy trzy kobiety stoj\u0105ce naoko\u0142o dziecka. Obraz namalowa\u0142em bardzo realistycznie, ale nast\u0119pnego dnia mi si\u0119 nie podoba\u0142. Nagle u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce to by\u0142o z\u0142e, wzi\u0105\u0142em kawa\u0142ek materia\u0142u i wytar\u0142em wn\u0119trze postaci, pozosta\u0142y tylko kontury. Nast\u0119pnie wkomponowa\u0142em t\u0142o w postacie. To by\u0142o dla mnie co\u015b ca\u0142kowicie nowego, u\u015bwiadomi\u0142em sobie, \u017ce postacie na obrazie s\u0105 symboliczne. Symboliczny charakter kszta\u0142tu istoty ludzkiej zapocz\u0105tkowa\u0142 powstanie nowych obraz\u00f3w. \u00a0Na Zachodzie, tak\u017ce w Niemczech, te postacie s\u0105 cz\u0119sto por\u00f3wnywane z podobnymi formami ekspresji w sztuce Zachodu, na przyk\u0142ad z pracami Francisa Picabii. Moje obrazy nie maj\u0105 z tym nic wsp\u00f3lnego. Zamiast tego wa\u017cn\u0105 postaci\u0105 by\u0142 dla mnie w\u0119gierski artysta Lajos Vajda (\u017cyj\u0105cy w latach 1908-1941, uwa\u017cany jest za wyr\u00f3\u017cniaj\u0105c\u0105 si\u0119 posta\u0107 w\u0119gierskiej awangardy \u2013 przyp. J.M.), kt\u00f3ry mia\u0142 na mnie tw\u00f3rczy wp\u0142yw ju\u017c w dzieci\u0144stwie. On tak\u017ce malowa\u0142 kontury, na przyk\u0142ad kontury g\u0142\u00f3w. Wyja\u015bni\u0119, o co mi chodzi: pewnego dnia odwiedzi\u0142 mnie zagraniczny historyk sztuki, kt\u00f3ry natychmiast przedstawi\u0142 mi swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 interpretacj\u0119 moich motyw\u00f3w i powi\u0105za\u0142 mnie z Picabi\u0105. Gdy pokaza\u0142em mu album z pracami Lajosa Vajdy, by\u0142 bardzo zaskoczony tym, \u017ce w w\u0119gierskiej sztuce by\u0142y podobne formy ekspresji. To jest og\u00f3lny problem \u2012 kulturalnej arogancji Zachodu. Dlatego te\u017c ponawiane s\u0105 pr\u00f3by oceny i zrozumienia w\u0119gierskich form tw\u00f3rczo\u015bci z perspektywy Zachodu, w por\u00f3wnaniu z zachodni\u0105 historii\u0105 sztuki. To si\u0119 nie uda z powodu naszych w\u0142asnych korzeni. Wiele os\u00f3b nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107, \u017ce za \u017celazn\u0105 kurtyn\u0105 byli arty\u015bci, kt\u00f3rzy tworzyli niezale\u017cn\u0105 sztuk\u0119 i byli zdolni my\u015ble\u0107 w spos\u00f3b nieskr\u0119powany.<\/p>\n\n\n\n

\"\"
L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r, \u201ePhotographing the Landscape\u201d, 2005, olej na p\u0142\u00f3tnie, 160 x 220 cm<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Dam inny przyk\u0142ad. W 1989 roku, rok przed moim udzia\u0142em w Biennale w Wenecji, stworzy\u0142em moje rze\u017aby, zarysy figur wyj\u0119te z obraz\u00f3w i postawione swobodnie w pomieszczeniu. Rok po Biennale podobne rze\u017aby pojawi\u0142y si\u0119 jako prace artysty z USA, w zwi\u0105zku z tym galerzy\u015bci i kolekcjonerzy pytali mnie, czy to ja skopiowa\u0142em te rze\u017aby. Odpowiedzia\u0142em im, \u017ce powinni spojrze\u0107 na daty, kt\u00f3re dowodz\u0105, \u017ce moje rze\u017aby powsta\u0142y dwa lata wcze\u015bniej. Mam stale wra\u017cenie, \u017ce Zach\u00f3d uwa\u017ca nas za artyst\u00f3w drugorz\u0119dnych.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: My\u015bl\u0119, \u017ce to bardzo dobrze, \u017ce to przytoczy\u0142e\u015b. Ostatecznie \u017celazna kurtyna na lata podzieli\u0142a \u015bwiat sztuki\u00a0 i skrzywi\u0142a spos\u00f3b, w jaki ka\u017cda ze stron postrzega sztuk\u0119 i kultur\u0119 drugiej. Z tego powodu wa\u017cne jest, \u017ce teraz trwa wymiana i Ty, L\u00e1szl\u00f3 i inni arty\u015bci mo\u017cecie wystawia\u0107 prace w mi\u0119dzynarodowym obiegu. Tak\u017ce ide\u0105 targ\u00f3w sztuki, takich jak Art Market (rozmowa by\u0142a przeprowadzona w 2013 roku w trakcie budapeszta\u0144skich Art Market) jest usytuowanie razem sztuki z Zachodu i ze Wschodu. Czuj\u0119, \u017ce jeste\u015bmy w miejscu, w kt\u00f3rym bardzo wiele si\u0119 zmienia. Chcia\u0142abym tak\u017ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce dla mnie kontury postaci s\u0105 charakterystyczn\u0105 cech\u0105 Twojego malarstwa. Jest dla mnie niesamowicie ekscytuj\u0105ce, w jaki spos\u00f3b kontynuujesz rozw\u00f3j tego motywu, na przyk\u0142ad cia\u0142o jest puste, ale ubranie tworzysz z wieloma szczeg\u00f3\u0142ami i czynisz je prawie realistycznym. \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: To ze wzgl\u0119du na temat obrazu, w ten spos\u00f3b mo\u017cesz wiele dostrzec. Kiedy teraz poci\u0105gam prostym, bia\u0142ym konturem eksponowan\u0105 posta\u0107 oznacza to co\u015b innego, ni\u017c wtedy gdy kontur figury nosi ubranie namalowane z wi\u0119ksz\u0105 ilo\u015bci\u0105 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. Z tego powodu u\u017cywam charakterystycznych ubra\u0144. Posta\u0107 jest podporz\u0105dkowana zawarto\u015bci obrazu, ona s\u0142u\u017cy istocie pracy. <\/p>\n\n\n\n

G.S.: Moj\u0105 uwag\u0119 zwraca tak\u017ce i to, \u017ce w swoich pracach cz\u0119sto portretujesz dzieci. Dzieci s\u0105 najbardziej wra\u017cliwymi i podatnymi na zranienie istotami w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie. Czy jest jaki\u015b pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego cz\u0119sto do nich wracasz?<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Kiedy zacz\u0105\u0142em malowa\u0107 dzieci, zada\u0142em sobie bardzo prze\u0142omowe pytanie: jak to b\u0119dzie zrozumiane? czy odbiorcy nie zobacz\u0105 w tym kiczu? jak to b\u0119dzie odebrane? Masz racj\u0119, dzieci s\u0105 podatne na zranienie i s\u0105 na \u0142asce naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Dzieci interesuj\u0105 mnie, poniewa\u017c s\u0105 czyste i niezepsute. Maj\u0105 potencja\u0142, aby by\u0107 dobre lub z\u0142e. Dzieci s\u0105 po prostu sob\u0105, s\u0105 absolutnie doskona\u0142e i ca\u0142kowicie w zgodzie same z sob\u0105. Dla mnie dzieci uosabiaj\u0105 potencja\u0142 dobra cz\u0142owiecze\u0144stwa. Kiedy rozpocz\u0105\u0142em ten temat, nie zna\u0142em artysty, kt\u00f3ry mierzy\u0142by si\u0119 z nim. Oczywi\u015bcie, istnia\u0142y pojedyncze portrety dzieci, ale one by\u0142y malowane z zupe\u0142nie innych powod\u00f3w ni\u017c moje zagadkowe, dwuznaczne portrety.\u00a0 \u00a0<\/p>\n\n\n\n

G.S.: To mi przypomina obraz, jaki widzia\u0142am dzisiaj w Twoim studio w T\u00e1c, dziecko z czerwonymi skrzyde\u0142kami do p\u0142ywania, kt\u00f3re p\u0142ywa w oleistej, czarnej wodzie. To przypomnia\u0142o mi rozlany olej i odnios\u0142am wra\u017cenie, i\u017c dziecko utonie. Mia\u0142o ono pe\u0142en rozkoszy, niezm\u0105cony niczym wyraz twarzy, bez \u015bwiadomo\u015bci otoczenia.<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Tak, widzisz szcz\u0119\u015bliwe dziecko, pogodne i w swojej niewinno\u015bci ca\u0142kowicie niepomne niebezpiecze\u0144stwa. A Ty masz uczucie, \u017ce utonie w dowolnej chwili, \u017ce zdarzy si\u0119 co\u015b z\u0142ego. <\/p>\n\n\n\n

G.S.: Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce poprzez swoje obrazy, na kt\u00f3rych umieszczasz ludzi, chcesz sportretowa\u0107 stan naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. Portrety, kt\u00f3re malujesz s\u0105 w bardzo r\u00f3\u017cnym stylu, ale tak\u017ce pod\u0105\u017caj\u0105 w tym kierunku.\u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Postacie s\u0105 proste i precyzyjnie komunikuj\u0105 stan, chwil\u0119, w kt\u00f3rej zosta\u0142y stworzone. One nie ogl\u0105daj\u0105 si\u0119 w przesz\u0142o\u015b\u0107, tak\u017ce nie tworz\u0105 \u017cadnych po\u0142\u0105cze\u0144 z przysz\u0142o\u015bci\u0105, one istniej\u0105 jedynie we wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci, w momencie, kiedy zosta\u0142y stworzone. Dla mnie to s\u0105 warunki trwale obecne, kt\u00f3re b\u0119d\u0105 obowi\u0105zuj\u0105ce za pi\u0119\u0107set lat. Z tego powodu mam na\u015bladowc\u00f3w, na kt\u00f3rych moje obrazy oddzia\u0142uj\u0105, kt\u00f3rzy pracuj\u0105 w ten sam spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Chcia\u0142abym wr\u00f3ci\u0107 do portret\u00f3w. My\u015bl\u0119, \u017ce w\u0142a\u015bnie odnios\u0142e\u015b si\u0119 do ma\u0142ych, konturowych postaci, jednak chodzi\u0142o mi o \u201ezbli\u017cenia\u201d, portrety ludzi takich jak bezdomni, lub portrety ze skrajnej perspektywy, gdy z g\u00f3ry spogl\u0105dasz w d\u00f3\u0142 na osob\u0119. To porusza mnie g\u0142\u0119boko i chcia\u0142abym wiedzie\u0107, co by\u0142o inspiracj\u0105 dla tych prac.\u00a0 \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: W przypadku tych portret\u00f3w moimi modelami s\u0105 zawsze ludzie z mojego bezpo\u015bredniego otoczenia, to mog\u0105 by\u0107 krewnymi lub znajomymi, ale zawsze ludzie, z kt\u00f3rymi mam kontakt. Mam tak\u017ce kontakt z bezdomnymi, spotykam ich codziennie na ulicy, rozmawiam z nimi. Dlatego te\u017c stali si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 moich prac tak jak s\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 mojego \u017cycia, naszego spo\u0142ecze\u0144stwa. <\/p>\n\n\n\n

G.S.: W ten sam spos\u00f3b odbieram jako ekscytuj\u0105ce Twoje autoportrety. Z tego co wiem, min\u0119\u0142o troch\u0119 czasu, zanim namalowa\u0142e\u015b sw\u00f3j pierwszy autoportret. Co by\u0142o tego powodem?<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Malowa\u0142em autoportrety w czasach mojej m\u0142odo\u015bci, gdy stara\u0142em si\u0119 zweryfikowa\u0107 swoje zdolno\u015bci i znale\u017a\u0107 miejsce w spo\u0142ecze\u0144stwie. Jednak\u017ce pierwszy wa\u017cny portret namalowa\u0142em raczej p\u00f3\u017ano, maj\u0105c prawie 50 lat:\u00a0 \u00d6narck\u00e9p F\u00fclessapk\u00e1ban<\/em> (Autoportret w futrzanej czapce<\/em>) w 2001 roku. Jest on reprodukowany w albumie Magyar Remekm\u0171vek<\/em> (W\u0119gierskie arcydzie\u0142a<\/em>), kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 nak\u0142adem W\u0119gierskiej Galerii Narodowej. Ten obraz ma, oczywi\u015bcie, historyczny kontekst. Jestem odwzorowaniem historycznego kontekstu. Odczucie ka\u017cdego i reakcje na obraz by\u0142y do\u015b\u0107 skrajne w tamtym czasie.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Nie jestem pewna, czy rozumiem historyczny kontekst. Futrzana czapka z nausznikami przypomina mi radzieck\u0105 armi\u0119, mam racj\u0119? Wykorzysta\u0142e\u015b ten motyw w wielu autoportretach, tak\u017ce w tondo (obraz w kszta\u0142cie ko\u0142a \u2013 przyp. J.M.), kt\u00f3ry dzisiaj widzia\u0142am w T\u00e1c.<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Tak, oczywi\u015bcie, uszanka by\u0142a noszona przez wszystkich \u017co\u0142nierzy Paktu Warszawskiego. W obrazie, o kt\u00f3rym w\u0142a\u015bnie wspomnia\u0142a\u015b, patrz\u0119 w twarz widza i konfrontuj\u0119 go ze wszystkim, co jest zabawne w czapce. Autoportret w kszta\u0142cie tondo \u00d6narck\u00e9p ellenf\u00e9nyben <\/em>(Autoportret z drugiej strony \u015bwiat\u0142a<\/em>) z 2011 roku, z czarn\u0105 twarz\u0105 mo\u017ce by\u0107 interpretowany w ten sam spos\u00f3b. Namalowa\u0142em go na wystaw\u0119 tematyczn\u0105 w Muzeum \u017bydowskim, tutaj w Budapeszcie. Jednak\u017ce nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 pokazany, gdy\u017c w tym samym czasie prezentowany by\u0142 na du\u017cej indywidualnej wystawie w Mus\u00e9e d’Art Moderne w St. Etienne.<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Jest tak\u017ce nowy, bardzo silnie oddzia\u0142ywuj\u0105cy autoportret prezentowany tutaj na Art Market przez Galeri\u0119 Ralfa Dellerta z Monachium. Siedzisz na nim twarz\u0105 do widza jako ciemna forma na tle jasnego t\u0142a, a za Tob\u0105 stoi posta\u0107, kt\u00f3ra trzyma w d\u0142oniach Twoje uszy.<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: Obraz namalowa\u0142em po do\u015bwiadczeniu Berlina. Spacerowali\u015bmy po Berlinie, by\u0142o mi\u0142e popo\u0142udnie, w trakcie kt\u00f3rego czu\u0142em oddech miasta. By\u0142em zafascynowany ca\u0142ym otoczeniem, ruchem ludzi na ulicach. Cieszy\u0142em si\u0119 miastem, zanurza\u0142em si\u0119 w jego atmosferze, we wszystkim r\u00f3wnocze\u015bnie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

W tym samym czasie nie mog\u0142em przesta\u0107 my\u015ble\u0107 o pe\u0142nej konflikt\u00f3w sytuacji na W\u0119grzech. Chcia\u0142em odsun\u0105\u0107 te my\u015bli od siebie. Chcia\u0142em unie\u015bmiertelni\u0107 chwile w Berlinie i usiad\u0142em na kamieniu, wyobra\u017caj\u0105c sobie kogo\u015b, kto nadchodzi, k\u0142adzie swoje r\u0119ce na moich uszach i wszystko ode mnie odsuwa. Takie zachowanie opieku\u0144cze.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

G.S.: Chcia\u0142abym wr\u00f3ci\u0107 ponownie do portret\u00f3w ze skrajnej perspektywy. To artystyczny wyczyn pracowa\u0107 z tak wyra\u017anym\u00a0 skr\u00f3tem perspektywicznym. Jednak\u017ce te obrazy wywo\u0142uj\u0105 we mnie silne emocje, poniewa\u017c jako widz jestem umieszczona w skrajnej pozycji obserwacyjnej, patrz\u0105c na przyk\u0142ad na kogo\u015b, kto jest na dole. \u00a0<\/em><\/p>\n\n\n\n

L.F.: To ma tak\u017ce odniesienie do tego, o czym ju\u017c rozmawiali\u015bmy. Patrzysz z g\u00f3ry na d\u00f3\u0142, tak jak B\u00f3g na inn\u0105 osob\u0119, a ona wygl\u0105da jak drobna, s\u0142aba istota. Tutaj, oczywi\u015bcie, jest pytanie, czy artysta jest tw\u00f3rc\u0105 lub czy dzie\u0142o jest tworem tw\u00f3rcy, innymi s\u0142owy Boga. To co jest dla mnie wa\u017cne jako artysty, to to, aby poszerza\u0107 koncepcj\u0119 sztuki i aby nadal sprawia\u0107, \u017ce mo\u017cliwe b\u0119dzie rozpatrywanie dzie\u0142 sztuki pod r\u00f3\u017cnym k\u0105tem, i w nowy spos\u00f3b.<\/p>\n\n\n\n

*L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r rozmawia\u0142 z dr Gudrun Szczepanek 30 listopada 2013 roku w trakcie targ\u00f3w Art Market w Budapeszcie.<\/p>\n\n\n\n

t\u0142umaczenie: Jacek Michalak<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Z L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9rem rozmawia dr Gudrun Szczepanek<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[137],"class_list":["post-12724","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-laszlo_feher"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12724","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12724"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12724\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12763,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12724\/revisions\/12763"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12724"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12724"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12724"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}