{"id":12660,"date":"2014-09-10T09:21:00","date_gmt":"2014-09-10T09:21:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=12660"},"modified":"2022-06-27T16:51:49","modified_gmt":"2022-06-27T16:51:49","slug":"laszlo-feher-roman-lipski-3","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/laszlo-feher-roman-lipski-3\/","title":{"rendered":"L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r \u2013 Roman Lipski"},"content":{"rendered":"\n

Po ponad 20 latach od upadku \u017celaznej kurtyny nie powinni\u015bmy by\u0107 zaskoczeni, \u017ce do pierwszego kontaktu pomi\u0119dzy polskim malarzem Romanem Lipskim1<\/sup> i malarzem w\u0119gierskim L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9rem2<\/sup> dochodzi dzi\u0119ki monachijskiemu galerzy\u015bcie reprezentuj\u0105cemu obu artyst\u00f3w3<\/sup>. Bardziej zastanawiaj\u0105cy i symptomatyczny jest fakt, \u017ce Feh\u00e9r, jeden z ciekawszych wsp\u00f3\u0142czesnych malarzy, jest w Polsce dotychczas szerzej nieznany4<\/sup>. Podobnie zreszt\u0105 jak do niedawna Lipski, kt\u00f3rego pierwsza indywidualna wystawa odby\u0142a si\u0119 kilka lat temu w Atlasie Sztuki5<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

Atlas Sztuki, kt\u00f3ry od momentu premierowego pokazu malarstwa Lipskiego \u015bledzi jego artystyczn\u0105 karier\u0119, rol\u0119 promotora s\u0142abo u nas rozpoznanych cho\u0107 istotnych zjawisk artystycznych podejmuje zatem po raz kolejny. Pokazuj\u0105c kilkana\u015bcie p\u0142\u00f3cien Feh\u00e9ra wraz z najnowszymi obrazami Lipskiego, umo\u017cliwia obu artystom rzeczywiste spotkanie i niezapo\u015bredniczony, jak dotychczas, dialog.<\/p>\n\n\n\n

Nim jednak dochodzi do decyzji o \u0142\u00f3dzkiej wystawie, zaintrygowany Lipski ogl\u0105da obrazy Feh\u00e9ra, z niedowierzaniem konstatuj\u0105c, jak sugestywn\u0105 i aktualn\u0105 formu\u0142\u0119 malarstwa figuratywnego ten wypracowa\u0142 ju\u017c w po\u0142owie lat 80., na d\u0142ugo przed europejskim boomem malarskim eksploatuj\u0105cym podobn\u0105 estetyk\u0119. Feh\u00e9r natomiast komplementuje malarstwo Lipskiego. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r, “Autoportret”, 2013, olej na p\u0142\u00f3tnie, 160 x 220 cm<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Wzajemne zaciekawienie obu artyst\u00f3w ma solidne podstawy, sporo ich \u0142\u0105czy, przede wszystkim malarstwo \u2013 jedyny i wy\u0142\u0105czny \u015brodek artystycznej ekspresji, jakim si\u0119 pos\u0142uguj\u0105; fotografia \u2013 z w\u0142a\u015bciwymi jej metodami kadrowania i rejestrowania rzeczywisto\u015bci, jako \u017ar\u00f3d\u0142owy impuls dla powstaj\u0105cych obraz\u00f3w; spersonalizowana paleta barw \u2013 zredukowana i silnie kontrastowa; monumentalizm kompozycji; du\u017ce formaty p\u0142\u00f3cien. <\/p>\n\n\n\n

Analogie si\u0119gaj\u0105 g\u0142\u0119biej \u2013 obaj s\u0105 znakomitymi malarzami, pos\u0142uguj\u0105cymi si\u0119 perfekcyjnie malarskim warsztatem i obaj wypracowali indywidualn\u0105 formu\u0142\u0119 obrazu w oparciu o charakterystyczny dla siebie repertuar ikonograficzny.<\/p>\n\n\n\n

Energetyczny potencja\u0142 malarskiego dialogu Feh\u00e9ra i Lipskiego tkwi jednak przecie\u017c nie tylko w formalnych koincydencjach. Nie tworzy go te\u017c wy\u0142\u0105cznie prze\u015bwiadczenie, \u017ce w obu przypadkach mamy do czynienia z nieprzeci\u0119tnym malarstwem.<\/p>\n\n\n\n

Czy jest zatem co\u015b wi\u0119cej? Jakie\u015b bardziej subtelne, mniej oczywiste obszary, do kt\u00f3rych odwo\u0142uje si\u0119 wyobra\u017ania Feh\u00e9ra i Lipskiego, i kt\u00f3re powoduj\u0105, \u017ce konfrontacja tego malarstwa jest czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c spotkaniem dw\u00f3ch zindywidualizowanych i niezale\u017cnie wypracowanych malarskich \u015bwiat\u00f3w?<\/p>\n\n\n\n

Wydaje si\u0119, \u017ce ten mniej uchwytny zwi\u0105zek pomi\u0119dzy Feh\u00e9rem a Lipskim ma raczej emocjonalny ni\u017c formalny charakter, tworzy go surrealna widmowo\u015b\u0107 obraz\u00f3w, niepokoj\u0105ca relacja pomi\u0119dzy postaciami i obiektami pojawiaj\u0105cymi si\u0119 na p\u0142\u00f3tnach a ich otoczeniem, poetyka malarskiej przestrzeni. <\/p>\n\n\n\n

Melancholijna aura, pustka, rzeczywisto\u015b\u0107 uchwycona na progu tajemnicy, nostalgiczna utrata i praca \u017ca\u0142oby to najcz\u0119stsze tropy interpretacyjne pojawiaj\u0105ce si\u0119 w tekstach krytycznych towarzysz\u0105cych tw\u00f3rczo\u015bci obu malarzy. W takim klimacie obrazy Feh\u00e9ra z lat 80. i 90., kiedy artysta tworzy\u0142 w\u0142a\u015bciwy dla siebie kanon obrazowania, analizowa\u0142 m.in. L\u00f3r\u00e1nd Hegyi6<\/sup> i Donald Kuspit7<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Roman Lipski, “Bez tytu\u0142u”, 2013, akryl na p\u0142\u00f3tnie, 300 x 150 cm, fot.: Hans Georg-Gaul<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W podobnych rejestrach p\u0142\u00f3tna Lipskiego sprzed kilku lat, kiedy ten wchodzi\u0142 w artystyczny obieg i zyskiwa\u0142 szersz\u0105 identyfikacj\u0119, lokowa\u0142 Dominikus M\u00fcller8<\/sup> i Christoph Tannert9<\/sup>. Gdzie zatem mo\u017cemy doszukiwa\u0107 si\u0119 \u017ar\u00f3d\u0142a tej szczeg\u00f3lnej estetyki i wra\u017cliwo\u015bci? <\/p>\n\n\n\n

Pr\u00f3ba odpowiedzi na to pytanie odsy\u0142a nieodmiennie do analizy kontekst\u00f3w. To kontekst przecie\u017c lub, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 Derridia\u0144skim okre\u015bleniem, rama \u2013 jak pisze Piotr Piotrowski \u2013 ma charakter aktywny i niezale\u017cnie od tego, co pokrywa pole obrazowe, nadaje mu znaczenie. Albo inaczej to my poprzez proces \u201eramowania\u201d dzi\u0119ki naszemu do\u015bwiadczeniu i wra\u017cliwo\u015bci dostrzegamy znaczenia10<\/sup>.<\/p>\n\n\n\n

W siatce mo\u017cliwych kontekst\u00f3w \u2013 kulturowe i historyczne koordynaty, a wi\u0119c wszystko to, co decyduje o wra\u017cliwo\u015bci zar\u00f3wno artyst\u00f3w, jak i odbiorc\u00f3w ma znaczenie kluczowe. A przecie\u017c biografia Feh\u00e9ra i Lipskiego, na poziomie ponadjednostkowych do\u015bwiadcze\u0144, jest do pewnego stopnia zbie\u017cna. <\/p>\n\n\n\n

Obaj urodzili si\u0119 \u201ena wsch\u00f3d od Zachodu i na zach\u00f3d od Wschodu\u201d lub, jak pisze w swoim s\u0142ynnym eseju Milan Kundera, w pe\u0142nym sprzeczno\u015bci miejscu, kt\u00f3re po 1945 roku geograficznie by\u0142o Europ\u0105 \u015arodkow\u0105, kulturalnie Zachodem, a politycznie Wschodem11<\/sup>. Dorastali w dziwnym i niejednoznacznym zak\u0105tku Europy do\u015bwiadczaj\u0105cym skrajnych ideologicznych ekstremizm\u00f3w, gdzie natr\u0119tnym refrenem wci\u0105\u017c powraca\u0142a historia. W miejscu, kt\u00f3re wytworzy\u0142o rodzaj egzystencjalnego napi\u0119cia i unikatowego, ambiwalentnego kapita\u0142u symbolicznego, jakiego trudno si\u0119 trwale pozby\u0107, a na g\u0142\u0119bszych poziomach \u015bwiadomo\u015bci jest to zapewne w og\u00f3le niemo\u017cliwe. W Europie \u015arodka \u2013 przestrzeni na wp\u00f3\u0142 fantazmatycznej, funkcjonuj\u0105cej bardziej w obszarze geografii mentalnej ni\u017c rzeczywistej, poniewa\u017c jak konkluduje Kundera \u2013 nie mo\u017cna wyznaczy\u0107 jej \u015bci\u015ble, nie jest bowiem pa\u0144stwem, lecz kultur\u0105 i losem.<\/p>\n\n\n\n

I je\u015bli nawet indywidualne losy Lipskiego i Feh\u00e9ra potoczy\u0142y si\u0119 inaczej, a skomplikowane procesy postkomunistycznej transformacji obserwowali z odmiennych perspektyw \u2013 Lipski pod koniec lat 80. wyemigrowa\u0142 z Polski na Zach\u00f3d i znalaz\u0142 dla siebie miejsce na patchworkowej, kosmopolitycznej scenie berli\u0144skiej; Feh\u00e9r nigdy, ani przed upadkiem muru berli\u0144skiego, ani p\u00f3\u017aniej, nie opu\u015bci\u0142 na sta\u0142e Budapesztu i st\u0105d budowa\u0142 swoj\u0105 mi\u0119dzynarodow\u0105 karier\u0119 \u2013 to imaginarium Europy \u015arodka, podobnie jak jej emocjonalny klimat z wpisanym w jednostkowy los poczuciem niepewno\u015bci i napi\u0119cia, a tak\u017ce pewne wyposa\u017cenie psychiczne, niespotykane gdzie indziej (o kt\u00f3rym wielokrotnie pisa\u0142 Czes\u0142aw Mi\u0142osz12<\/sup>) pozostaj\u0105 w konstytutywnych dla tw\u00f3rczo\u015bci obu malarzy obrazach czytelne (w przypadku Feh\u00e9ra to p\u0142\u00f3tna z lat 80. i 90.; Lipskiego \u2013 pierwszej dekady XXI wieku), odbijaj\u0105c si\u0119 echem w ich aktualnych realizacjach.  <\/p>\n\n\n\n

Nim dojdziemy do istotnej zmiany akcent\u00f3w i do najnowszych, prezentowanych na wystawie w Atlasie Sztuki p\u0142\u00f3cien, warto zatrzyma\u0107 si\u0119 przy tych obrazach, w kt\u00f3rych szczeg\u00f3lna semiotyczna i ideologiczna przestrze\u0144 innej Europy w przejmuj\u0105cy spos\u00f3b dosz\u0142a do g\u0142osu, a jej wybuchowy potencja\u0142 zyska\u0142 niezwyk\u0142\u0105 wizualn\u0105 artykulacj\u0119.<\/p>\n\n\n\n

W przypadku Feh\u00e9ra \u201euk\u0105szenie\u201d Europy \u015arodka uwidoczni\u0142o si\u0119 m.in. w stosunku do wielkiej historii \u2013 w dystansie wobec niej i zarazem silnej od niej zale\u017cno\u015bci. Na\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 tutaj na siebie r\u00f3\u017cne plany \u2013 z jednej strony do\u015bwiadczenie komunizmu, kt\u00f3re w tej cz\u0119\u015bci kontynentu nie by\u0142o wy\u0142\u0105cznie zabaw\u0105 intelektualn\u0105 lub ideologicznym flirtem, z drugiej, pami\u0119\u0107 \u017cydowskiej obecno\u015bci (i p\u00f3\u017aniejszej nieobecno\u015bci), na kt\u00f3rej XX wiek odcisn\u0105\u0142 bolesne i nieusuwalne pi\u0119tno oraz \u015bwiadomo\u015b\u0107 kr\u0105\u017c\u0105cego tu widma antysemityzmu. Ten drugi plan zintensyfikowa\u0142o dodatkowo osobiste spotkanie Feh\u00e9ra z judaizmem13<\/sup>. Na wp\u00f3\u0142 rzeczywista i na wp\u00f3\u0142 surrealna, cicha obecno\u015b\u0107 widmowych, balansuj\u0105cych na granicy \u017cycia i \u015bmierci konturowych postaci, kt\u00f3re Feh\u00e9r po mistrzowsku konfrontowa\u0142 z niepokoj\u0105c\u0105, obc\u0105 i nieprzenikliw\u0105 przestrzeni\u0105 nabiera\u0142a w tym kontek\u015bcie wieloznacznych, mrocznych i zakorzenionych w lokalno\u015bci znacze\u014414<\/sup>. Archeologia codzienno\u015bci, kt\u00f3r\u0105 uprawia\u0142 Feh\u00e9r, nie by\u0142a ju\u017c zatem wy\u0142\u0105cznie niewinn\u0105 malarsk\u0105 transpozycj\u0105 fotografii odnalezionych w rodzinnych albumach, ale metafor\u0105 przygodno\u015bci i krucho\u015bci pojedynczych ludzkich los\u00f3w, mia\u017cd\u017conych totalitarnymi trybami. Elegijne malarstwo Feh\u00e9ra z tamtego okresu, eksploatuj\u0105c problematyk\u0119 pami\u0119ci i przemocy, nie komunikowa\u0142o tre\u015bci wprost, czyni\u0105c to za po\u015brednictwem niewygodnych obraz\u00f3w, w kt\u00f3rych forma staje si\u0119 g\u0142\u00f3wnym sposobem na wyra\u017cenie niewyra\u017calnego bez popadania w brutaln\u0105 dos\u0142owno\u015b\u0107. <\/p>\n\n\n\n

\"\"
Roman Lipski, “Bez tytu\u0142u”, 2012, akryl na p\u0142\u00f3tnie, 200 x 250 cm, fot.: Hans Georg-Gaul<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

Specyfik\u0119 \u015brodkowoeuropejskiej  wra\u017cliwo\u015bci w pierwszych dojrza\u0142ych obrazach Lipskiego zaobserwowa\u0107 mo\u017cna w tkliwej ekspozycji szarzyzny i estetycznej mizerii tutejszego pejza\u017cu, uchwyconego okiem aparatu fotograficznego w momencie, kiedy krajobraz ten zaczyna\u0142 podlega\u0107 dynamicznym, cho\u0107 chaotycznym zmianom. Lipski odwo\u0142ywa\u0142 si\u0119 w nich przede wszystkim do do\u015bwiadczenia wizualnego, do poruszaj\u0105cych, cz\u0119sto bolesnych obserwacji rzeczywisto\u015bci. Inspiracj\u0105 dla wielu powstaj\u0105cych w tym czasie p\u0142\u00f3cien by\u0142y postkomunistyczne realia i ambiwalentny potencja\u0142 okresu transformacji. Obsesyjnie powraca\u0142y motywy opuszczonych dom\u00f3w, osiedli, postindustrialnych relikt\u00f3w \u2013 fantomatyczne obrazy \u015bwiata zawieszonego pomi\u0119dzy przesz\u0142o\u015bci\u0105 i przysz\u0142o\u015bci\u0105 w pustej, pe\u0142nej niedom\u00f3wie\u0144, gro\u017anej a przez to fascynuj\u0105cej przestrzeni. Si\u0142a obrazowania opiera\u0142a si\u0119 na paradoksach \u2013 brzydota ujawnia tu melancholijne pi\u0119kno; nieme, pozbawione anegdoty sceny sugeruj\u0105 wielowarstwowe, niejednoznaczne i g\u0119ste emocjonalnie tre\u015bci. Ludzi co prawda tu nie ma, nie mo\u017cna si\u0119 jednak oprze\u0107 wra\u017ceniu, \u017ce obrazy Lipskiego z tamtego okresu to podszyta fatalizmem wizualna metafora ludzkiego losu, zawsze zakotwiczonego w czasie i w przestrzeni, i zawsze obarczonego jak\u0105\u015b histori\u0105.<\/p>\n\n\n\n

W obr\u0119bie tak sformu\u0142owanej tematyki, na gruncie krzy\u017cuj\u0105cych si\u0119 ze sob\u0105 warstw historycznych, antropologicznych i osobistych \u2013 zwracaj\u0105c si\u0119 ku przesz\u0142o\u015bci (Feh\u00e9r) i obserwuj\u0105c ulotn\u0105 natur\u0119 odchodz\u0105cego w niepami\u0119\u0107 \u015bwiata (Lipski) \u2013 obaj, do\u015b\u0107 wcze\u015bnie, bo nied\u0142ugo po trzydziestce, wypracowali oryginaln\u0105 formu\u0142\u0119 malarstwa, w kt\u00f3rej obraz stawa\u0142 si\u0119 z\u0142o\u017conym emocjonalnym i formalnym instrumentem uruchamiaj\u0105cym wra\u017cliwo\u015b\u0107 widza. <\/p>\n\n\n\n

W praktyce artystycznej Lipskiego i Feh\u00e9ra, odwo\u0142uj\u0105cej si\u0119 do impuls\u00f3w p\u0142yn\u0105cych z obserwacji rzeczywisto\u015bci, musia\u0142y jednak zaj\u015b\u0107 zmiany adekwatnie do fundamentalnych zmian, jakie zachodzi\u0142y w otoczeniu. A ewoluowa\u0142o ono na przestrzeni ostatnich lat w wyj\u0105tkowym tempie. Po upadku komunizmu Europa \u015arodkowa z ca\u0142ym swoim mentalnym baga\u017cem znalaz\u0142a si\u0119 w znaczenie bardziej z\u0142o\u017conym globalnym uk\u0142adzie i kr\u0119gu ponadregionalnych proces\u00f3w i do\u015bwiadcze\u0144. Histori\u0119 zacz\u0105\u0142 wypiera\u0107 \u017cywio\u0142 tera\u017aniejszo\u015bci; geografi\u0119 \u2013 topografia, a regionalne ramy rozsadzi\u0142 nowy, ponadregionalny kosmopolityzm15<\/sup>. <\/p>\n\n\n\n

Na naszych oczach atrakcyjne niegdy\u015b i no\u015bne poj\u0119cie \u2013 wsp\u00f3lnota wyobra\u017cona, jak\u0105 przez lata by\u0142a Europa \u015arodka, zacz\u0119\u0142a traci\u0107 swoj\u0105 poznawcz\u0105 atrakcyjno\u015b\u0107, przechodz\u0105c powoli do historii idei.<\/p>\n\n\n\n

Malarstwo Feh\u00e9ra i Lipskiego nie pozosta\u0142o wobec tych nowych reali\u00f3w i proces\u00f3w oboj\u0119tne. Po roku 2000, w tw\u00f3rczo\u015bci pierwszego z artyst\u00f3w dochodzi do kluczowej reorientacji \u2013 problematyk\u0119 pami\u0119ci i ekshumacji dokuczliwych obraz\u00f3w zast\u0119puje obserwacja rzeczywisto\u015bci in statu nascendi. Fotografia nadal jest g\u0142\u00f3wnym narz\u0119dziem pozwalaj\u0105cym wydobywa\u0107 poszczeg\u00f3lne uj\u0119cia ze strumienia innych obraz\u00f3w, nie s\u0105 to ju\u017c jednak kadry z rodzinnego archiwum, ale zdj\u0119cia wykonane przez samego artyst\u0119, na kt\u00f3rych pojawiaj\u0105 si\u0119 bliskie mu osoby (lub miejsca). Portretowane postacie s\u0105 zazwyczaj kadrowane w nietypowy spos\u00f3b \u2013 Feh\u00e9r preferuje bliskie uj\u0119cia, kt\u00f3re deformuj\u0105 niekiedy proporcje cia\u0142a, przynosz\u0105c zaskakuj\u0105ce wizualne efekty. Eteryczno\u015b\u0107 i iluzoryczn\u0105 obecno\u015b\u0107 konturowych postaci coraz cz\u0119\u015bciej kontrapunktuje materialn\u0105 substancjalno\u015bci\u0105 i konkretem ludzkiego cia\u0142a. W jego malarstwie pojawia si\u0119 jednocze\u015bnie nowy, ciekawy, autoanalityczny w\u0105tek rozwijany w serii autoportret\u00f3w.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Alexander Tolnay rozwa\u017caj\u0105c przesilenie w tw\u00f3rczo\u015bci Feh\u00e9ra przywo\u0142uje barthesowsk\u0105 koncepcj\u0119 biografem\u00f3w \u2013 istotnych element\u00f3w \u0142\u0105cz\u0105cych indywidualn\u0105 biografi\u0119 z histori\u0105, kt\u00f3rych konsekwencj\u0105 s\u0105 kreatywne procesy. Przyczyny odwr\u00f3cenia wektora tw\u00f3rczo\u015bci Feh\u00e9ra upatruje w postre\u017cimowej zmianie sytuacji artysty tworz\u0105cego wcze\u015bniej w kontek\u015bcie skomplikowanego systemu instytucjonalnych i ideologicznych restrykcji, obecnie \u015bwiadomie odwracaj\u0105cego si\u0119 od socjopolitycznej melancholii i pod\u0105\u017caj\u0105cego w kierunku optymistycznego skupienia si\u0119 na tym co tu i teraz16<\/sup>. O \u201ezwrocie temporalnym\u201d w jednym z najnowszych wywiad\u00f3w m\u00f3wi\u0142 sam artysta: \u201eMoje postacie s\u0105 tu i teraz, nie komunikuj\u0105 si\u0119 z przesz\u0142o\u015bci\u0105, nie pr\u00f3buj\u0105 stworzy\u0107 mostu z przysz\u0142o\u015bci\u0105, egzystuj\u0105 wy\u0142\u0105cznie w czasie tera\u017aniejszym w momencie, w kt\u00f3rym zosta\u0142y stworzone\u201d17<\/sup>.  Przygl\u0105daj\u0105c si\u0119 nowym obrazom Feh\u00e9ra trudno jednak nie odnie\u015b\u0107 wra\u017cenia, \u017ce z t\u0142a afirmowanej tera\u017aniejszo\u015bci nie wyeliminowa\u0142 niedom\u00f3wienia i niepokoju, kt\u00f3re decydowa\u0142y o charakterze jego wcze\u015bniejszego malarstwa \u2013 napi\u0119cia pomi\u0119dzy wyalienowanymi, cz\u0119sto samotnymi  postaciami i otaczaj\u0105c\u0105 je tajemnicz\u0105, nieprzeniknion\u0105 przestrzeni\u0105. W tym sensie refleksyjna nuta malarstwa skupionego na efemerycznej naturze \u017cycia nadal w nich wybrzmiewa. <\/p>\n\n\n\n

A nowe obrazy pisz\u0105 kolejny rozdzia\u0142 w wizualnym traktacie po\u015bwi\u0119conym kondycji ludzkiej. <\/p>\n\n\n\n

W przypadku Lipskiego, w ostatnich latach, zaobserwowa\u0107 mo\u017cna podobny proces przenoszenia akcent\u00f3w przy jednoczesnym zachowaniu klimatu wcze\u015bniejszych obraz\u00f3w. W\u0105tki kojarz\u0105ce si\u0119 z postkomunistyczn\u0105 sceneri\u0105 pojawiaj\u0105 si\u0119 coraz rzadziej i cz\u0119\u015bciej s\u0105 kontrapunktowane motywami zaczerpni\u0119tymi z odmiennych kulturowo i geograficznie rejon\u00f3w18<\/sup>. Sam Lipski podkre\u015bla, \u017ce interesuje go nie tyle krytyczna obserwacja rzeczywisto\u015bci podlegaj\u0105cej okre\u015blonym spo\u0142ecznym i historycznym wahni\u0119ciom, ile otwarto\u015b\u0107 na zmian\u0119, na dynamiczn\u0105 natur\u0119 rzeczywisto\u015bci w stanie tranzytu. Konsekwentnie pod\u0105\u017ca w kierunku coraz bardziej fantazmatycznych wizji, pocz\u0105tkowo jeszcze zakotwiczonych w empirycznie do\u015bwiadczanej rzeczywisto\u015bci, wkr\u00f3tce jednak odwo\u0142uj\u0105cych si\u0119 do rzeczywisto\u015bci generowanej cyfrowo. Powstaj\u0105ce w ostatnim czasie obrazy staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej surrealne \u2013 domy zaczynaj\u0105 si\u0119 chwia\u0107 w posadach, po\u017ceraj\u0105 je j\u0119zyki ognia, wysadzaj\u0105 z fundament\u00f3w plamy czerwieni. Oniryczna kolorystyka i katastroficzne motywy wzmacniaj\u0105 jeszcze, tak charakterystyczn\u0105 dla obraz\u00f3w Lipskiego, aur\u0119 niesamowito\u015bci (das Unheimliche), odczuwan\u0105 w\u00f3wczas, kiedy co\u015b wydaje si\u0119 nam jednocze\u015bnie znane i obce \u2013 bliskie i gro\u017ane, budz\u0105c poczucie dyskomfortu. W najnowszych p\u0142\u00f3tnach, nie rezygnuj\u0105c z w\u0142a\u015bciwych sobie sposob\u00f3w kreowania napi\u0119cia w obrazie, Lipski poszerza kr\u0105g artystycznych inspiracji, nawi\u0105zuj\u0105c do wsp\u00f3\u0142czesnej cyberkultury. Punktem wyj\u015bcia w przypadku tej serii nie jest ju\u017c fotografia, ale wizjonerskie, wirtualne symulacje rzeczywisto\u015bci. Masy malarskie dramatycznie si\u0119 tu dynamizuj\u0105 i przenikaj\u0105, tworz\u0105c momentami wielowymiarow\u0105 przestrze\u0144 przekraczaj\u0105c\u0105 ograniczenia geometrii euklidesowej. Lipski balansuje na progu czystej abstrakcji, cho\u0107 malowane motywy daj\u0105 si\u0119 zidentyfikowa\u0107 jako tw\u00f3rczo przetworzone fragmenty g\u00f3rzystej, malowniczej i gro\u017anej krainy. Halucynacyjn\u0105 tonacj\u0119 cyklu pot\u0119guje pomieszanie plan\u00f3w \u2013 w obcej, dziwacznej scenerii pojawiaj\u0105 si\u0119 charakterystyczne opuszczone siedliska \u2013 teraz dryfuj\u0105ce w przestrzeni nie podlegaj\u0105cej ju\u017c prawu grawitacji. <\/p>\n\n\n\n

Najnowsze prace Feh\u00e9ra i Lipskiego sytuuj\u0105 z pewno\u015bci\u0105 obu w szerokim, mi\u0119dzynarodowym kr\u0119gu artyst\u00f3w eksploruj\u0105cych tak wa\u017cny dzisiaj \u015bwiat obrazu, obaj wykraczaj\u0105 te\u017c poza regionalne konteksty i ograniczenia. Ich praktyka malarska stale ewoluuje, jest reaktywna i otwarta na zmiany nowej kosmopolitycznej i globalnej kultury. Zachowuj\u0105 jednak wyrazist\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 artystyczn\u0105, kt\u00f3rej spoiwem jest szczeg\u00f3lna malarska wra\u017cliwo\u015b\u0107. Mo\u017cna zaryzykowa\u0107 twierdzenie, \u017ce wra\u017cliwo\u015b\u0107 ta jest w du\u017cej mierze ugruntowana na formatywnym dla obu do\u015bwiadczeniu skomplikowanego dziedzictwa \u201einnej Europy\u201d, kt\u00f3re wsp\u00f3\u0142kreuje dzi\u015b szczeg\u00f3ln\u0105 si\u0142\u0119 i oryginalno\u015b\u0107 malarskiego idiomu, jaki obu uda\u0142o si\u0119 wypracowa\u0107.<\/p>\n\n\n\n

*Magdalena Lewoc, kuratorka i historyczka sztuki. Autorka licznych wystaw sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w kraju i za granic\u0105. Wsp\u00f3\u0142autorka i koordynatorka programu Mare Articum po\u015bwi\u0119conego promocji sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej w regionie Morza Ba\u0142tyckiego. Kuratorka kilku edycji Ba\u0142tyckiego Biennale Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej. Wsp\u00f3\u0142autorka profilu i strategii rozwoju Kolekcji Regionalnej Zach\u0119ty Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Szczecinie. Od roku 2005 kieruje Muzeum Sztuki Wsp\u00f3\u0142czesnej w Szczecinie (oddzia\u0142 Muzeum Narodowego w Szczecinie).<\/p>\n\n\n\n

1<\/sup> Roman Lipski, urodzi\u0142 si\u0119 w 1969 roku w Nowym Dworze Gda\u0144skim, w roku 1989 wyjecha\u0142 na sta\u0142e do Berlina, gdzie podj\u0105\u0142 samodzielne studia malarskie. W po\u0142owie lat 2000 odkry\u0142 go Erich Marx, jeden z bardziej znanych niemieckich kolekcjoner\u00f3w. Dzi\u0119ki talentowi i wsparciu kolekcjonera, Lipski pojawi\u0142 si\u0119 w profesjonalnym obiegu dynamicznie kreuj\u0105c b\u0142yskotliw\u0105 karier\u0119.<\/p>\n\n\n\n

2<\/sup> L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r urodzi\u0142 si\u0119 w 1953 roku w Sz\u00e9kesfeh\u00e9rv\u00e1r. Absolwent budapeszte\u0144skiej Akademii Sztuki Pi\u0119knych (1976). Debiutowa\u0142 w po\u0142owie lat 70. ubieg\u0142ego wieku. Jeden z najbardziej cenionych w\u0119gierskich malarzy, obecny na mi\u0119dzynarodowej scenie artystycznej od pocz\u0105tku lat 80. ubieg\u0142ego wieku.<\/p>\n\n\n\n

3<\/sup> Pierwszy, wirtualny kontakt Lipskiego i Feh\u00e9ra by\u0142 mo\u017cliwy dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy obu artyst\u00f3w z Ralfem Dellertem z galerii Sophisticated Art. w Monachium.<\/p>\n\n\n\n

4<\/sup> Prace Feh\u00e9ra by\u0142y prezentowane w Polsce zaledwie trzykrotnie i to wy\u0142\u0105cznie w kontek\u015bcie wystaw zbiorowych: w warszawskiej Zach\u0119cie w ramach prezentacji sztuki w\u0119gierskiej kolejno w roku 1990 i 1998 oraz w BWA Sok\u00f3\u0142 w Nowym S\u0105czu w ramach programu \u201eGalicja. Topografie mitu\u201d w roku 2012.<\/p>\n\n\n\n

O przyczynach wzajemnej niewiedzy nt. sztuki w krajach by\u0142ego bloku wschodniego pisze Piotr Piotrowski, [w:] Agorafilia. Sztukai demokracja w postkomunistycznej Europie<\/em>, Pozna\u0144 2010, s. 72.<\/p>\n\n\n\n

5<\/sup> Roman Lipski, Atlas Sztuki, 2010.<\/p>\n\n\n\n

6<\/sup> L\u00f3r\u00e1nd Hegyi, L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r<\/em>, 1997. Tekst dost\u0119pny na portalu art-hungary.net<\/p>\n\n\n\n

7<\/sup> Donald Kuspit, L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r: Memory and Abandonment<\/em>, 1997. Tekst dost\u0119pny na stronie internetowej artysty: www.feherlaszlo.hu<\/a><\/p>\n\n\n\n

8<\/sup> Dominikus M\u00fcller, [w:] Roman Lipski, Birgit Ostermeier Galerie<\/em>, Berlin, 2008.<\/p>\n\n\n\n

9<\/sup> Christoph Tannert w materia\u0142ach towarzysz\u0105cych indywidualnej wystawie Lipskiego w Kunstverein Lippe \u2013 Lippische Gesellschaft f\u00fcr Kunst w Detmoldzie<\/em>, 2009.<\/p>\n\n\n\n

10<\/sup> Piotr Piotrowski, W stron\u0119 nowej geografii artystycznej<\/em>, \u201eMagazyn Sztuki\u201d 1998, nr 19,  s. 83.<\/p>\n\n\n\n

11<\/sup> Milan Kundera, Zach\u00f3d porwany albo tragedia Europy \u015arodkowej<\/em>, \u201eZeszyty Literackie\u201d 1984, nr 5, s. 15.<\/p>\n\n\n\n

12<\/sup> Mi\u0119dzy innymi, [w:] Czes\u0142aw Mi\u0142osz, Rodzinna Europa<\/em>, Wydawnictwo Literackie, Krak\u00f3w 2001. <\/p>\n\n\n\n

13<\/sup> Feh\u00e9r zacz\u0105\u0142 si\u0119 interesowa\u0107 judaizmem i kwestiami \u017cydowskimi we wczesnej m\u0142odo\u015bci. W po\u0142owie lat 70. zdecydowa\u0142 si\u0119 na konwersj\u0119. Od tego czasu jest aktywnym cz\u0142onkiem budapeszte\u0144skiej wsp\u00f3lnoty \u017cydowskiej. <\/p>\n\n\n\n

14<\/sup> O znaczeniu tw\u00f3rczo\u015bci Feh\u00e9ra w kontek\u015bcie sztuki w\u0119gierskiej i \u015brodkowoeuropejskiej przed 1989 rokiem pisa\u0142 Piotr Piotrowski, [w:] Awangarda w cieniu Ja\u0142ty. Sztuka w Europie \u015arodkowo-Wschodniej w latach 1945-1989<\/em>, Pozna\u0144 2005, s. 444-445.<\/p>\n\n\n\n

15<\/sup> O procesach obserwowanych po roku 1989 i zmierzchu Europy \u015arodkowej pisa\u0142 Piotr Piotrowski, [w:] Agorafilia. Sztuka i demokracja w postkomunistycznej Europie<\/em>, Pozna\u0144 2010.<\/p>\n\n\n\n

16<\/sup> Aleksander Tolnay, Feh\u00e9r L\u00e1szl\u00f3<\/em>, 2002. Tekst dost\u0119pny na portalu art-hungary.net.<\/p>\n\n\n\n

17<\/sup> Wywiad udzielony Gudrun Szczepanek, [w:] L\u00e1szl\u00f3 Feh\u00e9r \u2013 D\u00e9j\u00e0-vu, Sophisticated Art<\/em>, Monachium, 2014. Patrz s. 7-10 tego katalogu.<\/p>\n\n\n\n

18<\/sup> Na temat tego okresu w tw\u00f3rczo\u015bci Lipskiego pisa\u0142am szerzej w 2010 roku w tek\u015bcie towarzysz\u0105cym indywidualnej wystawie Lipskiego w Atlasie Sztuki.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Magdalena Lewoc<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[137],"class_list":["post-12660","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-laszlo_feher"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12660","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12660"}],"version-history":[{"count":19,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12660\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":13069,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12660\/revisions\/13069"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12660"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12660"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12660"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}