Niewiele jest miejsc na \u015bwiecie, gdzie historycznie przestrze\u0144 jest tak politycznie obci\u0105\u017cona jak w Republice Po\u0142udniowej Afryki. To powszechnie wiadome: jednym z kamieni w\u0119gielnych apartheidu (synonimu osobno\u015bci) by\u0142a organizacja, podzia\u0142 i reglamentacja przestrzeni publicznych i prywatnych ze wzgl\u0119du na rasy. Biali, kolorowi, czarni, Hindusi, wszyscy \u017cyli w r\u00f3\u017cnych strefach, oddzieleni od innych grup przez granice naturalne lub zbudowane przez cz\u0142owieka, takie jak obszary ziemi niczyjej, autostrady, \u015bciany i ogrodzenia z drutu kolczastego. W konsekwencji\u00a0 przestrze\u0144, w kt\u00f3rej mieszka\u0142e\u015b, okre\u015bla\u0142a, kim jeste\u015b, a to z kolei okre\u015bla\u0142o twoj\u0105 pozycj\u0119 w spo\u0142ecze\u0144stwie, twoje prawa i obowi\u0105zki, trajektorie twojego \u017cycia, twoje kulturowe i spo\u0142eczne pogl\u0105dy na \u017cycie. Przestrze\u0144 apartheidu okre\u015bla\u0142a ludzi.\u00a0<\/p>\n\n\n\n
Koniec apartheidu oznacza\u0142 kres tego \u015bcis\u0142ego grodzenia przestrzeni, a jego natychmiastowym efektem by\u0142a gigantyczna fala wewn\u0119trznych migracji z obszar\u00f3w rolniczych (tak zwanych homelands<\/em>) do stref miejskich Johannesburga, Kapsztadu i Durbanu. Chocia\u017c przestrze\u0144 oficjalnie uleg\u0142a demokratyzacji, ci migranci oczywi\u015bcie wyl\u0105dowali w nieneutralnej przestrzeni. Znale\u017ali drog\u0119 do rozprzestrzeniaj\u0105cych si\u0119 wok\u00f3\u0142 miast dzielnic n\u0119dzy, kt\u00f3re teraz ci\u0105gn\u0105 si\u0119 kilometrami, tworz\u0105c ogromn\u0105 stref\u0119 ub\u00f3stwa i marginalizacji. Mieszkanie w dzielnicy n\u0119dzy, powt\u00f3rz\u0119, okre\u015bla ludzi: okre\u015bla ich jako ubogich, s\u0142abo wykszta\u0142conych, z nik\u0142ymi perspektywami awansu spo\u0142ecznego. ONZ szacuje, \u017ce do 2050 roku na obszarze Kapsztadu b\u0119dzie \u017cy\u0142o oko\u0142o 15 milion\u00f3w ludzi. 14 milion\u00f3w z nich, wed\u0142ug wszelkiego prawdopodobie\u0144stwa, b\u0119dzie rozpaczliwie biednych i nigdy nie uda im si\u0119 przekroczy\u0107 granic ich marginalnego przydzia\u0142u przestrzennego: ni\u017csza klasa township<\/em> (osiedle czarnych, kolorowych, Hindus\u00f3w \u017cyj\u0105cych lub pracuj\u0105cych w pobli\u017cu bia\u0142ych spo\u0142eczno\u015bci \u2012 przyp. t\u0142um.).\u00a0<\/p>\n\n\n\n Przestrze\u0144 w tym kraju jest historycznie okre\u015blona, i b\u0119dzie determinowa\u0107 \u017cycie ludzi jeszcze przez wiele lat. Nie ma w Republice Po\u0142udniowej Afryki przestrzeni politycznie i historycznie neutralnej, a du\u017ce projekty urbanizacyjne, takie jak te podj\u0119te w zwi\u0105zku z Mistrzostwami \u015awiata w 2010 roku, nie mog\u0105 zasadniczo nic zmieni\u0107. Ju\u017c teraz maj\u0105 bowiem wp\u0142yw na napi\u0119cia i nier\u00f3wno\u015b\u0107 w przestrzeni miejskiej i, co bardziej prawdopodobne, jeszcze je wzmocni\u0105. Poprawa stanu dr\u00f3g i obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej w s\u0105siedztwie obiekt\u00f3w sportowych to jedno, a doprowadzenie dr\u00f3g, wody i energii elektrycznej (oraz szko\u0142y, szpitale, miejsca pracy, i tak dalej) dla milion\u00f3w \u017cyj\u0105cych w dzielnicach n\u0119dzy to co\u015b ca\u0142kiem innego. Globalny mega event taki jak Puchar \u015awiata tworzy dodatkowe konflikty i rywalizacj\u0119 o w\u0142asno\u015b\u0107, legalne u\u017cytkowanie i prawo wej\u015bcia lub przej\u015bcia w przestrzeni miejskiej. Wp\u0142ywa na polityczn\u0105 dra\u017cliwo\u015b\u0107 w organizacji, planowaniu i u\u017cytkowaniu przestrzeni.\u00a0<\/p>\n\n\n\n To w tym bardzo dra\u017cliwym \u015brodowisku Bert Danckaert robi zdj\u0119cia Kapsztadu. I cho\u0107 obrazy przedstawiaj\u0105 spokojne, synchroniczne, niemal geometrycznie zorganizowane \u015brodowisko przestrzenne (simple present<\/em> \u2012 prosta tera\u017aniejszo\u015b\u0107 u\u017cywaj\u0105c s\u0142\u00f3w samego Danckaerta), powinni\u015bmy by\u0107 \u015bwiadomi jego politycznego i historycznego obci\u0105\u017cenia. Formy uchwycone i wydobyte na zdj\u0119ciach Danckaerta \u2012 geometria codzienno\u015bci, w\u0142a\u015bciwie nijaka przestrze\u0144, to formy nacechowane politycznie. Wida\u0107 to wyra\u017anie, gdy spojrzymy na niekt\u00f3re szczeg\u00f3\u0142y: \u017celazne kraty w oknach i drzwiach, drut kolczasty na murach \u2012 wszystkie \u015blady stref z zakazem wst\u0119pu w Kapsztadzie. To formy, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 nam o prawie do przestrzeni, o po\u017c\u0105danych i niepo\u017c\u0105danych okupantach przestrzeni oraz, w szerszym znaczeniu, ci\u0105g\u0142o\u015bci spo\u0142ecznego i politycznego rozgraniczania przestrzeni w miejscu historycznie obci\u0105\u017conym takim jak Kapsztad. Estetyka Danckaerta, jego skupienie na niemal abstrakcyjnych formach, kt\u00f3re organizuj\u0105 przestrze\u0144 miejsk\u0105, charakteryzuje t\u0119 przestrze\u0144: przestrze\u0144 w Kapsztadzie jest formalnie nadana, jest czym\u015b, co funkcjonuje wzd\u0142u\u017c surowych linii podzia\u0142u, zaanektowania i wykluczenia. To, co obecne, w konsekwencji nigdy nie jest tak naprawd\u0119 \u201eproste\u201d (odwo\u0142anie do tytu\u0142u cyklu Simple Present<\/em> \u2012 przyp. t\u0142um.).<\/p>\n\n\n\n W miejscach takich jak Kapsztad, obecna przestrze\u0144 rozwija swoj\u0105 histori\u0119 i utrwala swoj\u0105 polityczn\u0105 funkcj\u0119. To oczywi\u015bcie prowadzi do wzrastaj\u0105cego buntu i wzmocnienia konfliktu \u2012 rozgraniczenie przestrzeni teraz nie polega na jasnych kategoriach apartheidu, ale organizuje bardziej zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 populacj\u0119 poprzez rosn\u0105c\u0105 prze-pa\u015b\u0107 mi\u0119dzy \u201eposiadaj\u0105cymi\u201d i \u201enieposiadaj\u0105cymi\u201d. Chodzi jednak o to, \u017ce te powolne przemiany spo\u0142eczno-kulturowe wci\u0105\u017c odnosz\u0105 si\u0119 do starych, skutecznych instrument\u00f3w reglamentacji przestrzennej, aby trzyma\u0107 si\u0119 swojego toru i m\u00f3c przybra\u0107 konkretny materialny kszta\u0142t. Formy organizacji przestrzeni miejskiej wp\u0142ywaj\u0105 na polityk\u0119 podzia\u0142\u00f3w spo\u0142ecznych nowej Republiki Po\u0142udniowej Afryki w podobny spos\u00f3b jak to mia\u0142o miejsce w dawnej RPA.<\/p>\n\n\n\n Formalizm to s\u0142owo negatywnie zabarwione. Przywo\u0142uje konotacje z modernizmem, skrajnym strukturalizmem i odg\u00f3rn\u0105 sowieck\u0105 estetyk\u0105. Je\u015bli teraz postrzegamy tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Danckaerta jako \u201eformalistyczn\u0105\u201d, powinni\u015bmy pami\u0119ta\u0107, \u017ce ten formalizm jest dokumentalny, precyzyjnie opisuje szczeg\u00f3ln\u0105 rol\u0119 i funkcj\u0119 przestrzeni w tamtym miejscu. Kapsztad jest pod wieloma wzgl\u0119dami zorganizowany przestrzennie zgodnie z formalistyczn\u0105 mod\u0105, z jasno wyznaczonymi liniami, trasami, granicami i miejscami wej\u015bcia i wyj\u015bcia. Ten formalizm jest sednem przestrzeni Kapsztadu, okre\u015bla tam polityk\u0119 przestrzeni i czyni z \u200b\u200btego miejsca stref\u0119 walki. Kapsztad jest jednocze\u015bnie bez w\u0105tpienia jednym z najpi\u0119kniejszych miast na \u015bwiecie, a idylliczne i zachwycaj\u0105ce miejsca prawdopodobnie szybko odwr\u00f3c\u0105 uwag\u0119 kogo\u015b z zewn\u0105trz od ciemniejszych stron przestrzeni tego miasta. Aparat Danckaerta je ujawnia, a jego zdj\u0119cia formu\u0142uj\u0105 z\u0142o\u017cone pytania o Kapsztad, pytania nie zadawane zwykle w folderach turystycznych i unikane przez lokalne w\u0142adze, kt\u00f3re staraj\u0105 si\u0119 zmieni\u0107 w towar splendor ich miasta. Zastanawianie si\u0119 nad t\u0105 po prostu obecn\u0105 (ponowne odwo\u0142anie do tytu\u0142u cyklu Simple Present <\/em>\u2012 przyp. t\u0142um.) form\u0105 przestrzeni teraz nieodparcie nasuwa refleksje na temat jej pochodzenia, historii, jej politycznego (nad)u\u017cycia.<\/p>\n\n\n\n T\u0142umaczenie: Agata Mendrychowska<\/em><\/p>\n\n\n\n *Jan Blommaert, profesor zajmuj\u0105cy si\u0119 j\u0119zykiem, kultur\u0105 i globalizacj\u0105 oraz dyrektor Babylon Center na Uniwersytecie w Tilburgu (Holandia); profesor lingwistyki afryka\u0144skiej i socjolingwistyki na Uniwersytecie w Gandawie (Belgia). Wsp\u00f3\u0142pracuje z University of the Western Cape (RPA) i Beijing Language and Culture University (Chiny). Jest przewodnicz\u0105cym w Max Planck Sociolinguistic Diversity Working Group oraz autorem wielu publikacji na temat ideologii j\u0119zykowych i nier\u00f3wno\u015bci j\u0119zykowej w kontek\u015bcie globalizacji, m.in.: Ethnography, Superdiversity and Linguistic Landscapes: Chronicles of Complexity<\/em> (Multilingual matters, 2013), The Sociolinguistics of Globalization<\/em> (Cambridge University Press, 2010), Ethnographic Fieldwork: A Beginner’s Guide <\/em>(Multilingual Matters, 2010), Grassroots Literacy <\/em>(Routledge, 2008), Discourse: A Critical Introduction<\/em> (Cambridge University Press, 2005), Language Ideological Debates <\/em>(Mouton de Gruyter, 1999).<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Jan Blommaert<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[136],"class_list":["post-12624","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-bert_danckaert"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12624"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12624\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12625,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12624\/revisions\/12625"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}