{"id":12606,"date":"2014-10-20T15:41:00","date_gmt":"2014-10-20T15:41:00","guid":{"rendered":"https:\/\/atlassztuki.pl\/?p=12606"},"modified":"2022-06-21T15:53:49","modified_gmt":"2022-06-21T15:53:49","slug":"globalizacja-tego-co-pospolite","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/globalizacja-tego-co-pospolite\/","title":{"rendered":"Globalizacja tego, co pospolite"},"content":{"rendered":"\n

Globalizacja jest nap\u0119dzana przez przep\u0142yw ludzi, d\u00f3br, kapita\u0142u, obraz\u00f3w i dyskurs\u00f3w, przy czym dwa ostatnie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 przede wszystkim z turyzmem. To w\u0142a\u015bnie w przemy\u015ble turystycznym da si\u0119 zauwa\u017cy\u0107 to, co Arjun Appadurai nazwa\u0142 ideokrajobrazami (ideoscapes<\/em>), rozpowszechnianymi na ca\u0142ym \u015bwiecie wyobra\u017ceniami oraz ideologicznymi ramami s\u0142u\u017c\u0105cymi interpretacji tych wyobra\u017ce\u01441<\/sup>. Docieraj\u0105 do nas przekazy o pewnej strukturze \u2012 broszury, strony internetowe, programy telewizyjne \u2012 przedstawiaj\u0105ce okre\u015blone obrazy miejsc oraz komentarze do nich. Niezmiennie s\u0105 to \u201epi\u0119kne\u201d miejsca z bujn\u0105, zachwycaj\u0105c\u0105 natur\u0105, \u015bwi\u0105tynie, katedry, pa\u0142ace, zamki, muzea, miejsca zwi\u0105zane z zakupami, luksusowe hotele.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Zamieszkuj\u0105 je niezwykli ludzie w tradycyjnych strojach prezentuj\u0105cy rodzim\u0105 sztuk\u0119, rzemios\u0142o i ta\u0144ce, jak r\u00f3wnie\u017c lokaln\u0105 kuchni\u0119 \u2012 u\u015bmiechni\u0119ci i serdeczni \u2012 turystom. Przy czym wszystko to (czas na ideologiczn\u0105 ram\u0119), jak si\u0119 sugeruje, jest typowe i autentyczne. To po\u017c\u0105dany obraz tych miejsc, zglobalizowany \u015bwiat, jaki znamy (chcieliby\u015bmy pozna\u0107): kolekcja wyj\u0105tkowych, osza\u0142amiaj\u0105cych urod\u0105 miejsc, gdzie jest szcz\u0119\u015bcie, z kt\u00f3rego mo\u017cna czerpa\u0107 i gdzie spokojne nasycanie si\u0119 pi\u0119knem dobrze wp\u0142ynie na nasze samopoczucie. Podr\u00f3\u017c do Pekinu nieuchronnie zaprowadzi nas zatem na plac Tian’anmen, do Zakazanego Miasta, \u015awi\u0105tyni Nieba, Wielkiego Muru Chi\u0144skiego i na Stadion Olimpijski.<\/p>\n\n\n\n

Rezultatem podr\u00f3\u017cy Berta Danckaerta do Pekinu by\u0142 zupe\u0142nie inny zestaw obraz\u00f3w: seria pospolitych \u015bcian, \u015bcian bez znaczenia, a tak\u017ce \u015bcian, kt\u00f3re mog\u0142yby by\u0107 sk\u0105dkolwiek \u2012 z Meksyku, Pary\u017ca czy Johannesburga, jak i z Pekinu. W jego tw\u00f3rczo\u015bci widzimy dziwnie znajomy \u015bwiat nijakich, niewyszukanych miejsc, w kt\u00f3rych up\u0142ywa tak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 naszego \u017cycia; miejsc, kt\u00f3re mijamy, nie po\u015bwi\u0119caj\u0105c im \u017cadnej uwagi; przestrzeni, kt\u00f3re stanowi\u0105 zaledwie trajektorie, odcinek \u0142\u0105cz\u0105cy jedno miejsce z drugim. Jednym s\u0142owem s\u0105 to miejsca, kt\u00f3re okre\u015blaj\u0105 nasze \u017cycie, a w zurbanizowanym \u015bwiecie nale\u017c\u0105 tak\u017ce do wielu innych ludzi. \u015aciany w \u015bwiecie Danckaerta s\u0105 scen\u0105. S\u0142u\u017c\u0105 znakom ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci, oddzia\u0142ywaniu ludzi na miejsk\u0105 przestrze\u0144 (stwarzanie miejsc zamieszkania, obiekt\u00f3w u\u017cyteczno\u015bci publicznej, \u015bmieci i odpad\u00f3w; z pozoru nieuporz\u0105dkowanych uk\u0142ad\u00f3w obiekt\u00f3w, kt\u00f3re poddaj\u0105 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 celowo\u015b\u0107 i design). \u015aciany pe\u0142ni\u0105 w tym kluczow\u0105 rol\u0119, by\u0107 mo\u017ce s\u0105 nawet tego jedynymi sta\u0142ymi i widocznymi elementami. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Danckaerta sugeruje, \u017ce warstwy ludzkiej dzia\u0142alno\u015bci uwidaczniaj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie w tych dziwnie znajomych, geometrycznych modu\u0142ach wielkomiejskiego p\u00f3\u017anego modernizmu.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Berta Danckaerta prowokuje do zastanowienia si\u0119 nad tym, co jest typowe i autentyczne. Jak wspomnia\u0142em wcze\u015bniej, zdj\u0119cia z Pekinu mog\u0142yby by\u0107 zrobione gdziekolwiek indziej. Tylko kilka z nich zawiera sugestie, \u017ce to Chiny, a nie, powiedzmy, Francja czy W\u0142ochy. Tylko na niekt\u00f3rych zdj\u0119ciach Danckaerta widzimy kolory, kszta\u0142ty i charakterystyczne cechy, kt\u00f3re \u0142\u0105czymy na podstawie naszych zglobalizowanych, ideologicznych wyobra\u017ce\u0144 z \u201echi\u0144sko\u015bci\u0105\u201d. Jednak tematem jego pracy jest oczywi\u015bcie Pekin, zatem ludzkie siedliska, kt\u00f3re fotografuje, to przede wszystkim chi\u0144skie siedliska.<\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c z wielu wzgl\u0119d\u00f3w, one nie mog\u0142yby pochodzi\u0107 sk\u0105din\u0105d, one musz\u0105<\/em> by\u0107 z Pekinu, te zdj\u0119cia musz\u0105<\/em> zatem m\u00f3wi\u0107 nam co\u015b o Pekinie. Por\u00f3wnajmy je teraz z chi\u0144skimi restauracjami w chi\u0144skich dzielnicach w Europie i USA. To, co tam spotykamy, jest bardzo cz\u0119sto czym\u015b przeciwnym temu, co widzimy na zdj\u0119ciach Danckaerta: przerysowan\u0105 \u201echi\u0144sko\u015bci\u0105\u201d, kt\u00f3rej typowo\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107 g\u0142osi si\u0119 wszem i wobec miejscowym klientom. Czerwienie i z\u0142oto, wizerunki smoka, gryfa i feniksa, gdzieniegdzie \u015bmiej\u0105cy si\u0119 Budda, chi\u0144skie inskrypcje: wszystko jest a\u017c przesi\u0105kni\u0119te \u201echi\u0144sko\u015bci\u0105\u201d. \u0141\u0105czy si\u0119 to zwykle z odpowiednimi informacjami w lokalnym j\u0119zyku, aby przyci\u0105gn\u0105\u0107 klient\u00f3w; j\u0119zyk, kt\u00f3rym pos\u0142uguje si\u0119 w restauracji to r\u00f3wnie\u017c przewa\u017cnie j\u0119zyk lokalny, a nie mandary\u0144ski czy kanto\u0144ski. W tym sensie chi\u0144skie restauracje nie mog\u0105 by\u0107 chi\u0144skie, musz\u0105<\/em> by\u0107 lokalne w Londynie, Pary\u017cu, Amsterdamie, Rio de Janeiro czy Kapsztadzie.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bert Danckaert, Simple Present #67 (Beijing), 20<\/em>07<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W tym tkwi ten dziwny dylemat, do kt\u00f3rego rozwa\u017cenia nak\u0142ania nas tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Danckaerta: obiekty i przestrzenie, kt\u00f3re wygl\u0105daj\u0105 typowo, s\u0105 takie zwykle tylko dla os\u00f3b z zewn\u0105trz i zupe\u0142nie nietypowe z perspektywy miejscowych. Dla wi\u0119kszo\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w Pekinu Zakazane Miasto jest najprawdopodobniej mniej istotnym miejscem, ni\u017c ich miejsce pracy, dzielnica, czy supermarket. \u017bycie mieszkaj\u0105cych tam ludzi jest zorganizowane wok\u00f3\u0142 zwyczajnych miejsc, a nie wok\u00f3\u0142 atrakcji turystycznych. I na odwr\u00f3t, dla turysty odwiedzaj\u0105cego Pekin, te lokalnie wa\u017cne miejsca b\u0119d\u0105 du\u017co mniej interesuj\u0105ce ni\u017c Zakazane Miasto \u2012 poniewa\u017c dla niego Zakazane Miasto jest w\u0142a\u015bnie typowe, podczas gdy miejsce pracy Chi\u0144czyka mog\u0142oby przypomina\u0107 mu zanadto dom i by\u0107 przez to bardzo nietypowe. Turysta napotyka te same co u siebie, pozbawione historii ceg\u0142y i betonowe konstrukcje \u2013 na kt\u00f3rych w\u0142a\u015bnie skupia si\u0119 Danckaert. Ten dylemat \u2012 odwr\u00f3cenie poj\u0119cia typowo\u015bci w zale\u017cno\u015bci od punktu widzenia \u2012 jest sednem globalizacji. To okre\u015bla wi\u0119kszo\u015b\u0107 tego, co w naszym mniemaniu rozumiemy na temat \u015bwiata, i jest wyt\u0142umaczeniem, dlaczego tak cz\u0119sto w tym zglobalizowanym \u015bwiecie zderzamy si\u0119 z r\u00f3\u017cnymi perspektywami, priorytetami, znaczeniami, i nie ma innego wyj\u015bcia ni\u017c nazwa\u0107 je kulturowymi lub mi\u0119dzykulturowymi r\u00f3\u017cnicami. Sednem tego braku zrozumienia jest kwestia tego, co typowe i autentyczne, czyli po prostu nieunikniona r\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy cz\u0142onkami spo\u0142eczno\u015bci i tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 spoza niej. Jej cz\u0142onkowie buduj\u0105 w\u0142asn\u0105 powszednio\u015b\u0107, organizuj\u0105 przestrze\u0144 jako miejsce do mieszkania, nie jako atrakcj\u0119 turystyczn\u0105 \u2013 historycznie obecne atrakcje turystyczne takie jak pa\u0142ace, \u015bwi\u0105tynie i zamki wy\u0142oni\u0142y si\u0119 mimo, zamiast lub w sprzeczno\u015bci z lokalnymi siedliskami i ich mieszka\u0144cami. Osoby spoza spo\u0142eczno\u015bci poci\u0105ga niezwyk\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra jest zauwa\u017caln\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105 pomi\u0119dzy tu i tam. Taki kontrast istnieje tylko dla kogo\u015b z zewn\u0105trz i ma bardzo niewielkie znaczenie dla miejscowych.\u00a0<\/p>\n\n\n\n

\"\"
Bert Danckaert, Simple Present #650 (Beijing), 20<\/em>11<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n

W zachodniej nauce tym problemem dotycz\u0105cym punktu widzenia zajmuje si\u0119 etnografia, metodologiczny dzia\u0142 antropologii, w kt\u00f3rej obserwatorzy (z definicji spoza spo\u0142eczno\u015bci) pr\u00f3buj\u0105 w jak najwi\u0119kszym stopniu zbli\u017cy\u0107 si\u0119 do miejscowej perspektywy, do kategorii i metod stosowanych przez cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci w prawdziwym \u017cyciu. Etnografi\u0119 (tak przedstawi to ka\u017cdy podr\u0119cznik) charakteryzuje spojrzenie kliniczne, kt\u00f3re pozbawia obiekty i ludzk\u0105 aktywno\u015b\u0107 naturalno\u015bci wobec obserwatora i sprawia, \u017ce nie s\u0105 dla niego czym\u015b normalnym. W\u0142a\u015bnie poprzez odmow\u0119 uwa\u017cania rzeczy za oczywiste \u2013 innymi s\u0142owy poprzez odrzucenie mo\u017cliwo\u015bci brania czyjego\u015b punktu widzenia za norm\u0119 \u2013 etnografia wnika w kwestie kultury i organizacji spo\u0142ecznej. Warunkiem wst\u0119pnym jest oczywi\u015bcie odmowa zaakceptowania tego, co niezwyczajne jako nadzwyczajnego, odrzucenie stanu zachwytu, szoku lub wstrz\u0105su spowodowanego tym, co si\u0119 obserwuje oraz silna wola, aby si\u0119 uczy\u0107 i rozumie\u0107 (reminiscencja tego, co w filozofii staro\u017cytnej Grecji by\u0142o okre\u015blane jako apatheia<\/em>, wyzbycie si\u0119 nami\u0119tno\u015bci jako droga do prawdziwej wiedzy).\u00a0W etnografii nie zmienia si\u0119 porz\u0105dku \u015bwiata cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci i nie oczekuje si\u0119, \u017ce ten \u015bwiat zmieni sw\u00f3j porz\u0105dek przez wzgl\u0105d na obserwatora. Chodzi ca\u0142kowicie o autentyczn\u0105 normalno\u015b\u0107, pospolit\u0105 autentyczno\u015b\u0107. Znacze\u0144 trzeba si\u0119 nauczy\u0107, nie mog\u0105 zosta\u0107 narzucone ani zaszczepione. A kiedy si\u0119 ich nauczy\u0142o, spojrzenie kliniczne zmienia si\u0119 w kliniczn\u0105 narracj\u0119 normalno\u015bci, w kt\u00f3rej dziwne \u201etradycyjne\u201d sposoby i m\u0105dro\u015b\u0107 s\u0105 przedstawiane \u201epo prostu\u201d jako \u017cycie czyje\u015b lub jakiej\u015b grupy, jako spos\u00f3b kogo\u015b innego na nadawanie sensu i wprowadzanie \u0142adu do codziennego \u017cycia. Zapiski etnograficzne to opowie\u015bci zwyk\u0142ej osoby z codziennego \u017cycia, w kt\u00f3rym to co w jakim\u015b stopniu niezwyczajne \u2013 rytua\u0142y, konflikty, momenty spektaklu \u2012 traktuje si\u0119 po prostu jako cz\u0119\u015b\u0107 tego porz\u0105dku codzienno\u015bci. Bert Danckaert w\u0142a\u015bnie tak post\u0119powa\u0142. Jego obiektyw jest klinicznym, etnograficznym narz\u0119dziem obserwacji i narracji. Jego tw\u00f3rczo\u015b\u0107 pokazuje autentyczno\u015b\u0107 i typowo\u015b\u0107 widzian\u0105 od wewn\u0105trz, z perspektywy cz\u0142onk\u00f3w spo\u0142eczno\u015bci. To mo\u017ce by\u0107 ra\u017c\u0105ce dla tych wszystkich, kt\u00f3rzy dorastali w\u015br\u00f3d skomercjalizowanych wyobra\u017ce\u0144 globalnej turystyki, ale nieuniknione. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Danckaerta przedstawia skr\u00f3t do prze\u017cywanego do\u015bwiadczenia, ten skr\u00f3t to przeskok do Pekinu, kt\u00f3ry jest prawdziwy i autentyczny jako miejsce zamieszkania milion\u00f3w ludzi. To pomaga\u0142o nam przetrwa\u0107 zalew typowych obraz\u00f3w i informacji nap\u0142ywaj\u0105cych z powodu roku olimpijskiego w Pekinie \u2012 obraz\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 by\u0107 mo\u017ce bardziej typowe dla nas, turyst\u00f3w, ni\u017c dla nich, Chi\u0144czyk\u00f3w. Warto zobaczy\u0107 typowy Pekin, kt\u00f3ry jest nijaki, i u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce to, w jaki spos\u00f3b postrzegamy ten nijaki Pekin, jest wa\u017cnym aspektem globalizacji: to jest moment, w kt\u00f3rym poznajemy Inne, w kt\u00f3rym jeste\u015bmy w stanie zrobi\u0107 krok poza skomercjalizowan\u0105 typowo\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107, i zacz\u0105\u0107 rozumie\u0107 \u017cycie takim jakie jest, widoczne w organizacji przestrzeni jako miejsca zamieszkania, a nie miejsca pe\u0142nego atrakcji turystycznych. Tw\u00f3rczo\u015b\u0107 Danckaerta staje si\u0119 zatem wizyt\u00f3wk\u0105 mi\u0119dzykulturowego zrozumienia, udaje mu si\u0119 nie ogranicza\u0107 do \u0142atwego, typowo egzotycznego imaginarium, ale prowadzi\u0107 nas z powrotem tam, gdzie wszystko si\u0119 zaczyna i ko\u0144czy: w prawdziwym \u017cyciu cz\u0142owieka. W dobie globalizacji ten poziom zrozumienia jest prawdziw\u0105, warto\u015bciow\u0105 form\u0105 wiedzy.<\/p>\n\n\n\n

T\u0142umaczenie: Agata Mendrychowska<\/em><\/p>\n\n\n\n

  1. Arjun Appadurai, Modernity at Large<\/em>. Minneapolis: University of Minnesota Press, 1996 (wyd. pol. Nowoczesno\u015b\u0107 bez granic. Kulturowe wymiary globalizacj<\/em>i, Krak\u00f3w 2005).<\/li><\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    Jan Blommaert<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[136],"class_list":["post-12606","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-bert_danckaert"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12606","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12606"}],"version-history":[{"count":10,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12606\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12623,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12606\/revisions\/12623"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12606"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12606"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12606"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}