To-czego-nie-by\u0142o<\/p>\n\n\n\n
Dekady walki o traktowanie fotografii na r\u00f3wni z malarstwem, a fotograf\u00f3w jak artyst\u00f3w zako\u0144czy\u0142y si\u0119 nieoczekiwanym powodzeniem, kt\u00f3re zwi\u0105zane by\u0142o nie tyle ze skuteczno\u015bci\u0105 artystowskich tyrad tuz\u00f3w fotografii, lecz z wyczerpaniem i abdykacj\u0105 sztuki, kt\u00f3ra \u2012 jak uj\u0105\u0142 to wspomniany Arthur C. Danto \u2012 sko\u0144czy\u0142a si\u0119 wraz z wystawieniem przez Andy Warhola Brillo Box<\/em> (1964). Je\u015bli kres sztuki symbolizuje zestaw pude\u0142ek po \u201esoap pads\u201d, to sukces fotografii jako sztuki wydaje si\u0119 uobecnia\u0107 zdj\u0119cie Jeffa Walla Milk<\/em> (1984). Namaszczony po latach przez Frieda Wall to fotograf, kt\u00f3rego ambicj\u0105 sta\u0142o si\u0119 \u2012 jak sam nieskromnie przyznaje \u2012 dor\u00f3wnanie wielkim mistrzom malarstwa nowoczesnego, na przyk\u0142ad Eduardowi Manetowi. Starannie, a nawet mozolnie wymy\u015blane, re\u017cyserowane, o\u015bwietlane, fotografowane, montowane i wystawiane w formie fotograficznych lightbox\u00f3w<\/em> zdj\u0119cia Walla przyci\u0105gaj\u0105 uwag\u0119 i staj\u0105 si\u0119 swego rodzaju pu\u0142apkami na widza. Niczym rozlane Mleko<\/em> zdj\u0119cia wydaj\u0105 si\u0119 przedstawia\u0107 uchwycon\u0105 w u\u0142amku sekundy, niejako od niechcenia, sytuacj\u0119, gdy tymczasem s\u0105 efektem skomplikowanego procesu tw\u00f3rczego. Po Jeffie Wallu ambitni arty\u015bci-u\u017cywaj\u0105cy-fotografii<\/em> (jak zwykli si\u0119 przedstawia\u0107) z upodobaniem kwestionuj\u0105 wy\u0142o\u017cony przez Rolanda Barthesa w La chambre claire: note sur la photographie<\/em> (1980) noemat fotografii. Fotografia to ju\u017c nie to-co-by\u0142o<\/em>. Fotografia po Jeffie Wallu przedstawia to-co-by\u0107-mo\u017ce-by\u0142o, to-czego-nie-by\u0142o, ewentualnie to-co-zosta\u0142o-wymy\u015blone-przez-artyst\u0119<\/em>.\u00a0<\/p>\n\n\n\n By lepiej zilustrowa\u0107 zmian\u0119, przywo\u0142am anegdotyczn\u0105 sytuacj\u0119 ze spotkania wok\u00f3\u0142 fotografii m\u0142odej artystki Julii Staniszewskiej. Na spotkaniu w warszawskiej Fundacji Archeologii Fotografii 28 kwietnia 2011 roku po intensywnej, trwaj\u0105cej ponad godzin\u0119 dyskusji jedna z uczestniczek, fotografka \u015bredniego pokolenia, z niedowierzaniem, na g\u0142os wyjawi\u0142a, \u017ce by\u0142a pewna<\/em> prawdy sfotografowanej przez Staniszewsk\u0105 sytuacji, sytuacji, kt\u00f3ra by\u0142a efektownym prze\u0142o\u017ceniem inwencji artystki na obraz fotograficzny. To r\u00f3\u017cnica jak si\u0119 wydaje nie tylko generacyjna, ale r\u00f3wnie\u017c epistemologiczna. Dzi\u015b ju\u017c nikt rozs\u0105dny \u2012 nie tylko m\u0142odzie\u017c wychowana na cyfrowym, a wi\u0119c z definicji poddaj\u0105cym si\u0119, a nawet wymagaj\u0105cym przetwarzania obrazie \u2012 nie uwierzy w prawd\u0119 obrazu. Nawet je\u015bli zdj\u0119cia zostan\u0105 otagowane jako #raw #nofilter #realphoto.<\/p>\n\n\n\n Dyskusja o tw\u00f3rczo\u015bci Staniszewskiej zahacza\u0142a ciekawie o Zofi\u0119 Rydet, nie\u017cyj\u0105c\u0105 ju\u017c wybitn\u0105 artystk\u0119, kt\u00f3ra zas\u0142yn\u0119\u0142a seriami zdj\u0119\u0107 takimi jak dokumentalny Ma\u0142y cz\u0142owiek<\/em> i Zapis socjologiczny<\/em>. Kontynuuj\u0105c w\u0105tek epistemologicznej zmiany, mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce tak\u017ce fotografie tworzone w duchu Henri Cartier-Bressona, czy Augusta Sandera, a wi\u0119c mistrz\u00f3w dzia\u0142aj\u0105cych niczym Rydet przed ko\u0144cem fotografii<\/em>, z dzisiejszej perspektywy wydaj\u0105 si\u0119 niemo\u017cliwe, sztuczne i jakby inscenizowane.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Trzysta osiemdziesi\u0105t miliard\u00f3w i jeden milion <\/p>\n\n\n\n Ilo\u015bciowy skok w now\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 obrazow\u0105 mo\u017cna skojarzy\u0107 z instalacj\u0105 Abundance of Photography<\/em> Erika Kesselsa pokazan\u0105 w grudniu 2011 roku w FOAM w Amsterdamie. Zaproszony do udzia\u0142u w projekcie What’s Next<\/em>? The Future of the Photography Museum<\/em> Kessels zareagowa\u0142 nieco demagogicznie, decyduj\u0105c si\u0119 wydrukowa\u0107 w formacie poczt\u00f3wkowym milion fotografii, kt\u00f3re jednego dnia dodali u\u017cytkownicy portalu Flickr, a nast\u0119pnie rozsypa\u0107 w przestrzeni galerii. Absurdalny gest materializacji cyfrowych plik\u00f3w wizualizowa\u0142 nadmiar i zb\u0119dno\u015b\u0107 wszystkich tych zdj\u0119\u0107. Wystawa Kesselsa przypomina\u0142a kszta\u0142tem wysypisko \u015bmieci, w kt\u00f3rych po kolana brodzili zwiedzaj\u0105cy. Fotografia od zarania by\u0142a czynnikiem przyspieszaj\u0105cym produkcj\u0119, intensyfikuj\u0105cym obieg, ale tak\u017ce banalizuj\u0105cym odbi\u00f3r obraz\u00f3w, niemniej to w ostatnich latach uwolniona od wszelkich analogowych ogranicze\u0144 rozpleni\u0142a si\u0119 jak nigdy wcze\u015bniej, realizuj\u0105c z\u0142owieszcze proroctwa o \u201ewizualnym potopie\u201d. Flickr zosta\u0142 wybrany przez Kesselsa celowo. Gdyby artysta zdecydowa\u0142 si\u0119 wydrukowa\u0107 jednodniowy urobek bardziej popularnych ser-wis\u00f3w spo\u0142eczno\u015bciowych, nie pomie\u015bci\u0142by wszystkich wydruk\u00f3w w najwi\u0119kszym z holenderskich muze\u00f3w. W 2011 roku powsta\u0142o oko\u0142o 380 miliard\u00f3w zdj\u0119\u0107, z czego Facebook przyjmowa\u0142 dziennie od 300 milion\u00f3w w dni powszednie do 2 miliard\u00f3w w wakacje, a 100 milion\u00f3w u\u017cytkownik\u00f3w serwisu Instagram dodawa\u0142o do swoich kont 27 800 fotografii na minut\u0119.\u00a0<\/p>\n\n\n\n To jednak nie wszystko. Instalacja Kesselsa to w znacznej mierze pochodna wsz\u0119dobylskich aparat\u00f3w w telefonach kom\u00f3rkowych, ale co zrobi\u0107 z dost\u0119pnymi od 2013 roku w sklepach z elektronik\u0105 okularami Google Glass? Jak po-kaza\u0107 w formie wystawy do\u015bwiadczenie \u015bwiata zapo\u015bredniczone w aparacie rejestruj\u0105cym i udost\u0119pniaj\u0105cym strumie\u0144 obraz\u00f3w, film\u00f3w i fotografii? Zak\u0142adaj\u0105c okulary, ale te\u017c pstrykaj\u0105c i nagrywaj\u0105c bez ustanku zdj\u0119cia i filmy, u\u017cytkownik staje si\u0119 ruchom\u0105 kamer\u0105 CCTV, czy te\u017c raczej zaawansowanym operatorem kamer Google Street View. Od mniej lub bardziej refleksyjnego rejestrowania obraz\u00f3w rzeczywisto\u015bci istotniejsza wydaje si\u0119 zmiana w \u015bwiadomo\u015bci u\u017cytkownika, kt\u00f3ry chc\u0105c niechc\u0105c zak\u0142ada, \u017ce faktycznie wszystko jest fotografi\u0105. <\/p>\n\n\n\n W tym kontek\u015bcie prorocze okaza\u0142y si\u0119 s\u0142owa filozofa Vil\u00e9ma Flussera pisz\u0105cego o u\u017cytkownikach aparatu jako funkcjonariuszach<\/em> realizuj\u0105cych program i rejestruj\u0105cych na potrzeby systemu wszystko, wsz\u0119dzie i w ka\u017cdej chwili. Sto lat przed Google Glass pot\u0119\u017cna niegdy\u015b, a dzi\u015b ju\u017c nale\u017c\u0105ca do historii bran\u017cy firma Kodak wypu\u015bci\u0142a nowy model aparatu reklamowany sloganem Ty naciskasz guzik, my robimy reszt\u0119<\/em>. Dzi\u015b mo\u017cna naciska\u0107 guzik, mo\u017cna te\u017c zdj\u0119cie wybra\u0107 p\u00f3\u017aniej ze strumienia zarejestrowanych obraz\u00f3w. Co istotne, nie ma ju\u017c ca\u0142ej reszty.<\/p>\n\n\n\n Funkcjonariusze aparatu \u2012 inaczej ni\u017c zak\u0142ada\u0142 Flusser \u2012 nie rejestruj\u0105 jednak tego-co-by\u0142o<\/em>. Aplikacje i oprogramowanie obs\u0142uguj\u0105ce aparaty nie tylko automatycznie poprawiaj\u0105 kontrast, dbaj\u0105 o redukcj\u0119 efektu czerwonych oczu, podkre\u015blaj\u0105 kontury twarzy, matowi\u0105 nadmiernie b\u0142yszcz\u0105ce si\u0119 czo\u0142a, odpowiednio filtruj\u0105, wyg\u0142adzaj\u0105 i modeluj\u0105 obraz, ale tak\u017ce \u2012 co nieuchronne przy lichej jako\u015bci optyki mikroaparat\u00f3w \u2012 tworz\u0105 obraz, stosuj\u0105c algorytmy por\u00f3wnuj\u0105ce zdj\u0119cie z tymi ju\u017c wykonanymi i udost\u0119pnionymi w serwisach spo\u0142eczno\u015bciowych tak, by odpowiada\u0142 wyobra\u017ceniu autora o sobie samym. Charakterystyczne jest tak\u017ce wprowadzenie popularnych tryb\u00f3w eliminuj\u0105cych tzw. bohatera drugiego planu (a wi\u0119c tak celebrowane przez Rolanda Barthesa i wielu teoretyk\u00f3w niedostrze\u017cone przez fotografa naddatki), czy te\u017c komponuj\u0105cych zdj\u0119cie na podstawie wykonanej sekwencji obraz\u00f3w, tak, by wszyscy mieli otwarte oczy, u\u015bmiechni\u0119te twarze, patrzyli w obiektyw i nie byli poruszeni. Ten nowy, lepszy \u015bwiat komunikacji wizualnej nie ma nic wsp\u00f3lnego z opisywan\u0105 z upodobaniem\u00a0 przez postmodernist\u00f3w \u201erzeczywisto\u015bci\u0105 w kryzysie\u201d (Andy Grundberg). Wydaje si\u0119, \u017ce mamy do czynienia z wieloma wymiarami rzeczywisto\u015bci, a fotografia nie tylko ju\u017c nie pokazuje tego-co-by\u0142o<\/em>, ale te\u017c nie zapo\u015brednicza obrazu rzeczywisto\u015bci, lecz wraz z szeregiem zaawansowanych technik cyfrowych po prostu go wytwarza. Popularna i nasycona zdj\u0119ciami aplikacja Google Maps oraz wykorzystywana tak\u017ce przez fotograf\u00f3w w rodzaju Jona Rafmana aplikacja Google Street View przywodz\u0105 na my\u015bl dzia\u0142ania cesarskich kartograf\u00f3w z opowiadania Jorge Louisa Borgesa\u00a0O \u015bcis\u0142o\u015bci w nauce<\/em>. \u201eW owym Cesarstwie Sztuka Kartografii osi\u0105gn\u0119\u0142a tak\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107, \u017ce Mapa jednej tylko Prowincji zajmowa\u0142a ca\u0142e Miasto, a Mapa Cesarstwa ca\u0142\u0105 Prowincj\u0119. Z czasem te Niezmierne Mapy okaza\u0142y si\u0119 ju\u017c niezadowalaj\u0105ce i Kolegia kartograf\u00f3w sporz\u0105dzi\u0142y map\u0119 Cesarstwa, kt\u00f3ra posiada\u0142a Rozmiar Cesarstwa i pokrywa\u0142a si\u0119 z nim w ka\u017cdym Punkcie\u201d. To, co jeszcze niedawno wydawa\u0142o si\u0119 baudrillardowsk\u0105 fantazj\u0105 na temat hiperrzeczywisto\u015bci spowszednia\u0142o. Dzi\u015b znajdujemy si\u0119 w punkcie, gdzie rzeczywiste cesarstwo wydaje si\u0119 by\u0107 szczelnie przykryte ju\u017c nie jedn\u0105, lecz kolejnymi warstwami u\u017cytecznych map. A o post\u0119pie w kartografii \u015bwiadcz\u0105 doniesienia prasowe o rozpocz\u0119ciu fotografowania i udost\u0119pniania w sieci podmorskich g\u0142\u0119bin.<\/p>\n\n\n\n Kot Schr\u00f6dingera <\/p>\n\n\n\n Fotografia sko\u0144czy\u0142a si\u0119, ale nie umar\u0142a. Ludzie przecie\u017c dalej fotografuj\u0105. W 2000 roku wykonano osiemdziesi\u0105t miliard\u00f3w zdj\u0119\u0107 z czego tylko jeden procent cyfrowo. W 2011 roku wykonano trzysta osiemdziesi\u0105t miliard\u00f3w zdj\u0119\u0107 z czego niespe\u0142na jeden procent analogowo. Ilo\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 wykonywanych przez ludzko\u015b\u0107 w ci\u0105gu dw\u00f3ch mi-nut dor\u00f3wnywa\u0142a ilo\u015bci wszystkich fotografii wykonanych w wieku XIX.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Je\u015bli wszyscy s\u0105 fotografami, to fotografem nie jest ju\u017c nikt. Z braku lepszego okre\u015blenia dla rozpowszechnionej w spo\u0142ecze\u0144stwach rozwini\u0119tych praktyki komunikacyjnej funkcjonuje wi\u0119c fotografia jako \u201ekategoria zombie\u201d. W tym zwrotnym momencie odchodzenia fotografii w przesz\u0142o\u015b\u0107 dostrzec mo\u017cna znamiona dekadencji i manieryzmu. Lista dzia\u0142a\u0144 niejako wbrew naturze medium jest d\u0142uga i wiele m\u00f3wi\u0105ca, pocz\u0105wszy od fascynacji materialno\u015bci\u0105 i bazuj\u0105cym na materialno\u015bci odbitek rozrostem kolekcjonerskich i archiwalnych ambicji r\u00f3wnie wybuja\u0142ych co pozbawionych g\u0142\u0119bszego sensu, limitowania nak\u0142ad\u00f3w i celebrowania niskich edycji \u2012 koniecznie sygnowanych\u00a0\u2012 ksi\u0105\u017cek fotograficznych i odbitek vintage<\/em>, co przek\u0142ada si\u0119 na rosn\u0105ce ceny. Celuj\u0105 w tym nie tylko zwani retroawangard\u0105 adepci technik dawnych, analogowych i szlachetnych, lecz r\u00f3wnie\u017c ca\u0142kiem poka\u017ane grono fotograf\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych, pos\u0142uguj\u0105cych si\u0119 na co dzie\u0144 cyfrow\u0105 obr\u00f3bk\u0105 zdj\u0119\u0107.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Sygnowane, numerowane, oprawione w ramy unikalne odbitki z epoki (vintage<\/em>), a cz\u0119\u015bciej wsp\u00f3\u0142czesne cyfrowe wydruki maj\u0105 by\u0107 przeciwie\u0144stwem \u015bmietniska fotografii Kesselsa, ale czy na pewno s\u0105? Czy ta galeryjna aura dzie\u0142a sztuki nie jest sztucznie podsycana? Czy nie jest to jedynie blask bij\u0105cy od fotograficznego trupa? Trudno to zweryfikowa\u0107, cho\u0107 setki tysi\u0119cy i miliony p\u0142acone za pojedyncze zdj\u0119cia wydaj\u0105 si\u0119 potwierdza\u0107 status fotografii, cho\u0107 ta zamkni\u0119ta w muzealnych sejfach, w por\u00f3wnaniu do cyfrowego \u017cycia miliard\u00f3w cyfrowych zdj\u0119\u0107, chyba jednak jest martwa.<\/p>\n\n\n\n Pami\u0119tam absurdaln\u0105 sytuacj\u0119, gdy publikowali\u015bmy w magazynie \u201eObieg\u201d zestaw fotografii Thomasa Strutha. Przesy\u0142ka z galerii zawiera\u0142a opr\u00f3cz p\u0142yty CD tak\u017ce list pouczaj\u0105cy redakcj\u0119, jak nale\u017cy post\u0119powa\u0107 z plikami, kt\u00f3re po przegraniu i u\u017cyciu przez grafika musz\u0105 zosta\u0107 bezzw\u0142ocznie skasowane, a no\u015bnik cyfrowy ma zosta\u0107 odes\u0142any do Niemiec. Pragnienie publikacji i cyrkulacji obraz\u00f3w zderza si\u0119 dzi\u015b jeszcze cz\u0119\u015bciej z uporem z jakim rynek, instytucje i niekt\u00f3rzy arty\u015bci trwaj\u0105, pragn\u0105c ograniczy\u0107 ilo\u015b\u0107 i nada\u0107 wi\u0119ksz\u0105 warto\u015b\u0107 fotograficznym dzie\u0142om sztuki.<\/p>\n\n\n\n Wi\u0119kszo\u015b\u0107 fotograf\u00f3w pod\u0105\u017ca \u015blepo za wezwaniem rynku i mody. Nieliczni problematyzuj\u0105 kondycj\u0119 fotografii i \u2012 szerzej \u2012 staraj\u0105 si\u0119 diagnozowa\u0107 kultur\u0119 wizualn\u0105. Opr\u00f3cz zbyt \u0142atwych gest\u00f3w wynosz\u0105cych do rangi dzie\u0142a fotografi\u0119 wernakularn\u0105, miriady selfies<\/em>, wojenne i powszednie okrucie\u0144stwa r\u00f3wnie popularny jest kanibalizm, kt\u00f3ry polega na po\u017ceraniu i przetrawianiu przez fotograf\u00f3w znanych ju\u017c konwencji przedstawiania. Wyj\u0105tkiem potwierdzaj\u0105cym regu\u0142\u0119 jest dzia\u0142alno\u015b\u0107 nielicznych tw\u00f3rc\u00f3w, kt\u00f3rzy jak Kessels potrafi\u0105 wnikliwie spojrze\u0107 na aktualny stan fotografii. Z pewno\u015bci\u0105 do tego grona zaliczy\u0107 nale\u017cy dzia\u0142ania znanych r\u00f3wnie\u017c w Polsce tw\u00f3rc\u00f3w takich jak duet Adam Broomberg i Oliver Chanarin, Jon Rafman, Mishka Henner czy Trevor Paglen. O ich nieszablonowych dzia\u0142aniach \u015bwiadczy zaniepokojenie teoretyk\u00f3w i filozof\u00f3w odprawiaj\u0105cych kadysz za analogow\u0105 fotografi\u0119, odmieniaj\u0105cych w niesko\u0144czono\u015b\u0107 nazwiska Rolanda Barthesa i Susan Sontag. Ostatni wielcy esei\u015bci epoki sprzed cyfrowego ko\u0144ca fotografii oraz szereg ich epigon\u00f3w przychodz\u0105 z pomoc\u0105 artystom, gdy tylko trzeba uzasadni\u0107 uwielbienie dla materialno\u015bci<\/em>, pochyli\u0107 si\u0119 nad problemem indeksykalno\u015bci<\/em>, przedyskutowa\u0107 kwesti\u0119 polityczno\u015bci<\/em> i zagro\u017cenia zwi\u0105zane z manipulacj\u0105<\/em> obrazem.<\/p>\n\n\n\n Sytuacja z fotografi\u0105 wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 przywodzi na my\u015bl eksperyment z hipotetycznym \u017cywym i martwym zarazem kotem Erwina Schr\u00f6dingera. Mogliby\u015bmy pozostawi\u0107 zamkni\u0119tego w pude\u0142ku zwierzaka w spokoju, ale mo\u017cemy te\u017c spr\u00f3bowa\u0107 wykona\u0107 jego zdj\u0119cie. Bez otwierania pude\u0142ka, bez jakiegokolwiek kontaktu z promieniami \u015bwietlnymi wykonane przez naukowc\u00f3w w sierpniu 2014 roku zdj\u0119cie otwiera now\u0105 perspektyw\u0119 tak\u017ce przed fotografi\u0105. Tylko jak zdefiniowa\u0107 noemat zdj\u0119cia wykonywanego na poziomie nano bez promieni \u015bwietlnych? Nowa epoka nie ma jeszcze swojej teorii i filozofii, ale ma ju\u017c sw\u00f3j dagerotyp \u2012 zdj\u0119cie powidoku zamkni\u0119tego, niewidocznego kota.<\/p>\n\n\n\n Ostatnie zdj\u0119cia z Polski<\/p>\n\n\n\n Koniec fotografii nast\u0105pi\u0142 tak\u017ce w Polsce. Niepostrze\u017cenie, lecz nieub\u0142aganie wiod\u0105ce instytucje zamkn\u0119\u0142y dzia\u0142y fotografii. Te swoiste relikty poszukuj\u0105cego specyfiki medium modernizmu nie przetrwa\u0142y reform w CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie i w Muzeum Sztuki w \u0141odzi, gdzie fotografia do\u0142\u0105czy\u0142a do pojemnej, postmedialnej kategorii sztuki-w-og\u00f3le (art-in-gene-ral)<\/em>. W nowo powstaj\u0105cych instytucjach, jak sto\u0142eczne Muzeum Sztuki Nowoczesnej w Warszawie, specjalnych dzia\u0142\u00f3w foto nawet nie pr\u00f3bowano otwiera\u0107. Instytucjonalna zmiana pozostaje w pozornym kontra\u015bcie z akcentuj\u0105cymi autonomi\u0119 fotografii festiwalami. Wspierana przez w\u0142adze samorz\u0105dowe i Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego festiwalizacja fotografii obj\u0119\u0142a \u2012 cho\u0107 zapewne jedynie kr\u00f3tkoterminowo \u2012 wszystkie wi\u0119ksze o\u015brodki w Polsce i dosi\u0119g\u0142a Krakowa, \u0141odzi, Szczecina, Wroc\u0142awia, Opola, Bia\u0142ego-stoku, Bielska-Bia\u0142ej, Poznania i \u2012 oczywi\u015bcie \u2012 Warszawy. Boom na festiwale zbiega si\u0119 w czasie z rozrostem siatki szk\u00f3\u0142 i wzrostem liczby absolwent\u00f3w z dyplomami fotografa. Przy jednoczesnej deregulacji i zmianach w statusie fotografa zawodowego nie wr\u00f3\u017cy to wielu z nich ani wybitnych karier artystycznych, ani nawet g\u0142odowych pensji na rynku komercyjnych zlece\u0144. Pewn\u0105 nadziej\u0105 \u2012 cho\u0107 raczej dla wybra\u0144c\u00f3w losu \u2012 mo\u017ce by\u0107 uczestnictwo w rozwijaj\u0105cym si\u0119 rynku fotografii. O post\u0119pach w handlu fotograficzn\u0105 sztuk\u0105 \u015bwiadczy obecno\u015b\u0107 specjalizuj\u0105cych si\u0119 w fotografii podmiot\u00f3w w ekskluzywnym klubie najlepszych warszawskich galerii komercyjnych. W zrzeszaj\u0105cym dwadzie\u015bcia podmiot\u00f3w Warsaw Gallery Weekend (WGW) a\u017c jedna trzecia zajmuje si\u0119 wy\u0142\u0105cznie fotografi\u0105 (Galeria Lookout, Galeria Czu\u0142o\u015b\u0107, Galeria Asymetria, Galeria Pola Magnetyczne, Fundacja Archeologii Fotografii, Fundacja Arton), a wiele galerii pokazuje fotografi\u0119 regularnie (Galeria Raster, Galeria Starter, Galeria Aleksander Bruno, Lokal_30). Co ciekawe, ze wzgl\u0119du na t\u0119 zastanawiaj\u0105c\u0105 popularno\u015b\u0107 zrezygnowano z dalszego rozszerzania WGW o kolejne fotograficzne podmioty. Do klubu nie przyj\u0119to Galerii Obserwacja, a Leica Gallery znaj\u0105c z g\u00f3ry wynik, nawet nie pr\u00f3bowa\u0142a ubiega\u0107 si\u0119 o przyj\u0119cie. O kolejnych powstaj\u0105cych fotograficznych galeriach warszawskich kr\u0105\u017c\u0105 ju\u017c plotki, a wszystko na fali mody, odrabiania zaleg\u0142o\u015bci po latach zaniedba\u0144 i \u0142atwego wekslowania naiwnej wiary kolekcjoner\u00f3w w auratyczn\u0105 moc i zyskown\u0105 dost\u0119pno\u015b\u0107 \u201esztuki \u015bredniej\u201d.\u00a0<\/p>\n\n\n\n Specyficzna mieszanka \u0142\u0105cz\u0105ca instytucjonalne wycofanie, kr\u00f3tkoterminow\u0105 festiwalizacj\u0119, spekulacj\u0119 rynkow\u0105 i szcz\u0105tkowe badania historyczne uzupe\u0142niana jest przez teori\u0119 raczej ni\u017c filozofi\u0119 fotografii zapatrzon\u0105 w przesz\u0142o\u015b\u0107, szczeg\u00f3lnie tkliwie pochylaj\u0105c\u0105 si\u0119 nad traumatyczn\u0105 histori\u0105 wojny i Szoah. Spekulatywnym tekstom afektywnych historyk\u00f3w, wizualnych kulturoznawc\u00f3w i archeologicznych archiwist\u00f3w mo\u017cna przeciwstawi\u0107 r\u00f3wnie odklejone od praktyki dnia codziennego teksty medioznawc\u00f3w i socjolog\u00f3w analizuj\u0105cych fotospo\u0142ecze\u0144stwo czy wik\u0142aj\u0105cych si\u0119 w dyskursy soft<\/em>– i hardware<\/em>. Nieco otuchy dodaj\u0105 teksty \u2012 co zaskakuj\u0105ce \u2012 antropolog\u00f3w kultury, ale i ci r\u00f3wnie\u017c nie potrafi\u0105 wyj\u015b\u0107 poza szczeg\u00f3\u0142owe studia przypadk\u00f3w. Minorowy nastr\u00f3j udzielaj\u0105cy si\u0119 lokalnej, by nie powiedzie\u0107 prowincjonalnej scenie fotograficznej rozpraszaj\u0105 dzia\u0142ania artyst\u00f3w: niepokornych klasyk\u00f3w takich jak kontestuj\u0105cy regu\u0142y rynku i sztuki J\u00f3zef Robakowski czy zmar\u0142y niedawno Jerzy Lewczy\u0144ski. Powielane na ksero, niszczone i odzierane z aury fotografie i filmy pokolenia tw\u00f3rc\u00f3w urodzonych jeszcze przed wojn\u0105 wydaj\u0105 si\u0119 rewolucyjne na tle wsp\u00f3\u0142czesnej, jak\u017ce skonformizowanej produkcji artystycznej i fotograficznej, gdzie niemal nikt nie kwestionuje regu\u0142 reprezentacji, ani tym bardziej regu\u0142 sztuki. Jednak i tu pojawiaj\u0105 si\u0119 wyj\u0105tki. Z pewno\u015bci\u0105 emblematyczne dla schy\u0142kowej fazy fotografii s\u0105 dzia\u0142ania Anety Grzeszykowskiej: Album<\/em> (2005) i przede wszystkim Portrety<\/em> (2005-2006). Interesuj\u0105cy jest tak\u017ce pozostaj\u0105cy w relacji do tych cyfrowych na wskro\u015b prac analogowy, negatywowy cykl Black<\/em> (2007). Pozbawione fotograficznej to\u017csamo\u015bci zdj\u0119cia graj\u0105 z oczekiwaniami widza, kreatywnie wykorzystuj\u0105 potencja\u0142 cyfrowej manipulacji.<\/p>\n\n\n\n Tw\u00f3rc\u0105 najm\u0142odszego pokolenia ciekawie komentuj\u0105cym aktualny moment zwrotu w kulturze wizualnej, fotografii i sztuce jest Karol Komorowski i jego cykl wygenerowanych komputerowo obraz\u00f3w (Computer Generated Images<\/em> \u2012 CGI). Na wystawie serii zdj\u0119\u0107 Wirtualno\u015b\u0107 przesta\u0142a istnie\u0107<\/em> (2014) Komorowski wyszed\u0142 poza kamienny kr\u0105g wzajemnych referencji sztuki i fotografii i skonfrontowa\u0142 si\u0119 z koncepcj\u0105 reprodukcji mechanicznej Waltera Benjamina. \u201eW\u0105tpienie w obraz jest ju\u017c przestarza\u0142\u0105 formu\u0142\u0105 artystyczn\u0105\u201d, pisze Komorowski we wst\u0119pie do wystawy. \u201eZaakceptowali\u015bmy rzeczywisto\u015b\u0107 uporz\u0105dkowan\u0105 wed\u0142ug dwuwymiarowych przedstawie\u0144. Do tej wirtualno\u015bci nie da si\u0119 uciec, ale i te\u017c nie mo\u017cna uciec od niej \u2013 pozostaliby\u015bmy w przestrzeni jakiej\u015b czystej abstrakcji. Na znaczeniu straci\u0142a nawet r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy halogenkami srebra, pikselami i CGI. Obrazy s\u0105 dzi\u015b naszym Realnym, a wirtualno\u015b\u0107 znikn\u0119\u0142a. Jak wi\u0119c nale\u017cy zdefiniowa\u0107 ten realizm? Jak zmienia si\u0119 nasze do\u015bwiadczenie rzeczywisto\u015bci w \u015bwiecie, gdzie przestrze\u0144 fizyczna zosta\u0142a zaanektowana przez oprogramowanie komputerowe? Jak nowe interfejsy zmieniaj\u0105 nasz porz\u0105dek symboliczny, j\u0119zyk, tryby patrzenia? Jakie mo\u017cliwo\u015bci daje nam nowe zaufanie wobec obraz\u00f3w?\u201d. Pytania stawiane przez urodzonego w 1993 roku artyst\u0119 s\u0105 kluczowe dla zrozumienia fotografii po ko\u0144cu fotografii. Co ciekawe, wa\u017ckim s\u0142owom Komorowskiego odpowiadaj\u0105 obrazy powieszone w rz\u0105dku w galerii, porz\u0105dnie oprawione, w edycji 1\/10 i odpowiednio do wieku tw\u00f3rcy dopasowanej, przyst\u0119pnej dla kolekcjoner\u00f3w cenie. Spos\u00f3b ekspozycji w po\u015bwi\u0119conej fotografii wsp\u00f3\u0142czesnej galerii nie zmienia faktu, \u017ce wszystko co sta\u0142e, niepostrze\u017cenie z tych komputerowo generowanych obraz\u00f3w si\u0119 ulotni\u0142o.<\/p>\n\n\n\n *dr Adam Mazur (ur. 1977), krytyk, historyk sztuki i amerykanista, absolwent Szko\u0142y Nauk Spo\u0142ecznych IFiS PAN, wyk\u0142ada na Uniwersytecie Artystycznym w Poznaniu. W latach 2002-2013 kurator CSW Zamek Ujazdowski (m.in. wystawy Nowi Dokumentali\u015bci<\/em>; Efekt czerwonych oczu<\/em>; Schizma. Sztuka polska lat 90.<\/em>; \u015awiat nie przedstawiony<\/em>). Autor ksi\u0105\u017cek m.in. Kocham fotografi\u0119<\/em> (2009), Historie fotografii w Polsce 1839-2009<\/em> (2010) i Decyduj\u0105cy moment<\/em> (2012). W latach 2004-2011 redaktor naczelny magazynu \u201eObieg\u201d. Od 2013 roku redaktor naczelny magazynu \u201eSzum\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Adam Mazur<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[65],"tags":[136],"class_list":["post-12540","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly","tag-bert_danckaert"],"acf":[],"1_4_image":null,"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12540","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=12540"}],"version-history":[{"count":23,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12540\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":12583,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/12540\/revisions\/12583"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=12540"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=12540"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/atlassztuki.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=12540"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/0231-1024x683.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/0481-1024x684.jpg\")
![\"\"](\"https:\/\/atlassztuki.pl\/wp-content\/uploads\/2014\/10\/337-1024x683.jpg\")